U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Turan heeft het woord.

Güler Turan (sp·a)

Voorzitter, de volgorde van de actuele vragen had niet beter kunnen zijn. Als sp.a zijn wij voor evenwichtige handelsakkoorden die ten dienste staan van mensen en milieu en niet van enkele geprivilegieerde multinationals. De uitdagingen waarvoor onze maatschappij vandaag staat, betreffen de sociale ongelijkheid en het milieu. De klassieke handelsakkoorden waarover we het daarnet hadden, bieden hier geen antwoord op.

Om die redenen heeft sp.a drie grote bezwaren geuit tegen het Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA), een zogenaamd betere versie van waarover in het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) werd gedroomd.

Ons eerste bezwaar is het democratisch deficit, want het laatste woord is niet meer aan het parlement, maar aan de regelgevende commissie, waar ik noch jullie van weten waar en hoe dit zal zijn. Tweede bezwaar is het milieu. Er zijn heel veel eisen gesteld in het CETA, zoals afdwingbaarheid, maar dat bestaat niet, zegt men, dat is ouderwets. Drie, last but not least, is het feit dat er parallelle circuits en parallelle private arbitrage wordt georganiseerd voor enkele bedrijven, multinationals, want het is onbetaalbaar voor de gewone kmo's waar wij het voor hebben.

Er is een heel belangrijke uitspraak geweest op 6 maart in de Achmeazaak. Het Europees Hof van Justitie heeft geoordeeld dat geprivilegieerde arbitrage, hoe men het ook noemt, het investment court system (ICS) of het investor-state dispute settlement (ISDS), niet compatibel is, niet combineerbaar is, met het Europese Unierecht. (Opmerkingen)

Het is niet compatibel! (Opmerkingen)

Dit heeft in Vlaanderen, minister-president, een effect op verschillende akkoorden. Iedereen kijkt naar de impact daarvan. De federale minister bekijkt wat de impact daarvan is. Op 2 maart heeft de Vlaamse Regering, ondanks het feit dat Vlaanderen samen met België een prejudiciële vraag heeft gesteld over de mogelijkheid om met het Unierecht compatibel te zijn, toch een instemmingsdecreet goedgekeurd.

Minister-president, wat zal de impact zijn van dat arrest op de verdere ratificeringsprocedure, die in Vlaanderen al bijna klaar is om naar de commissie te komen? (Applaus bij sp.a )

De voorzitter

De heer Vanbesien heeft het woord.

Wouter Vanbesien (Groen)

We waren het eens daarnet dat we allemaal voor vrijhandel en faire handel zijn. Ik denk niet dat we het helemaal eens zijn over de inhoud van het begrip 'fair'. Dat is een interessant debat. Fair heeft te maken met rechtvaardigheid: ervoor zorgen dat iedereen daar zijn sociale rechten uit kan putten, dat er geen sterke en zwakke partijen zijn, waarbij de sterke partijen bevoordeeld zijn. Fair heeft ook te maken met rechtszekerheid.

Dat laatste is essentieel in verband met de uitspraak, en mijn collega heeft er al naar verwezen, die deze week bij het Europees Hof is gevallen. Dat gaat heel specifiek over het akkoord tussen Slowakije en Nederland. Het Europees Hof zegt over de werking van het ISDS, de parallelle rechtspraak, het arbitragesysteem, dat het niet in overeenstemming is met het Europees recht.

Minister-president, iedereen weet dat u een eminent jurist bent en belang hecht aan de rechtsstaat en rechtsspraak. Hoe schat u het effect hiervan in op andere reeds bestaande handels- en investeringsakkoorden waar België deel van uitmaakt? Hoe schat u het effect in op het handelsakkoord met Canada, het CETA?

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Voorzitter, sinds 1 januari 1958 is de Europese Unie bevoegd voor handelsverdragen. Sinds het Verdrag van Lissabon van 1 december 2009 is de Europese Unie bevoegd voor investeringsverdragen. De vraag die nu voorlag bij het Europees Hof, via een prejudiciële vraag gesteld door het Duitse hoogste gerechtshof, was of de arbitragebedingen die afgesloten zijn intra-Europees in bilaterale investeringsakkoorden – er zijn er zo'n 196, voor ons is dat met de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie – compatibel zijn met het Unierecht. Het antwoord van het Europees Hof is ‘neen’. Het Europees Hof zegt dat we in een eengemaakte Europese rechtsruimte leven met de vier vrijheden, en de hoogste, laatste, enige ultieme behoeder daarvan is het Europees Hof van Justitie. Ik ben het daar volkomen mee eens. Ik juich die rechtspraak toe. Wat we nu zien, is dat Groen en sp.a er een potje van maken. (Opmerkingen bij Groen en sp.a)

Van een intracommunautaire aangelegenheid proberen ze een extracommunautaire aangelegenheid te maken.

U verwijst naar het CETA. We kennen die discussie. Er is, op vraag van Wallonië, een prejudiciële vraag gesteld om te weten of het ICS in overeenstemming is met het Unieverdrag. Mevrouw Turan, ik heb u daar in de commissie in mei 2016 op geantwoord – u en de toen aanwezige collega’s zullen het zich herinneren. We hebben ons toen bevraagd, we zijn toen niet over één nacht ijs gegaan. We hebben toen de bevestiging gekregen – en dat wisten we ook vooraf – van de directeur-generaal Handel van de Europese Commissie dat er angstvallig over gewaakt is dat het ICS of de ISDS-systemen niet gaan over of niet bevoegd zijn voor de interpretatie van het Unierecht, op geen enkele manier! Zij mogen die akkoorden zelf interpreteren. Daarom zeg ik dat de uitspraak van het Europees Hof geen enkele impact heeft op de akkoorden tussen de EU en, in dit geval, Canada of op de bilaterale investeringsakkoorden van bijvoorbeeld de Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (BLEU) met derde landen.

Ik kom tot uw slotvraag over het CETA. Ik ben er trots op dat wij vorige vrijdag met de regering hebben besloten om het decreet definitief goed te keuren. We gaan het ook ter ratificatie voorleggen. Je kunt niet uit twee ruiven eten: zeggen dat je voor faire en vrije handel bent en dan met het regeltje af komen dat het alleen ten gunste is van geprivilegieerden. Ik ben dat een beetje grondig beu aan het worden. Ik herhaal dat in Vlaanderen meer dan 34 procent van de jobs afhangen van export, dat wij leven van de export en dat die faire en vrije akkoorden welvaart genereren. Het gaat om meer dan 850.000 jobs. Zeg dus niet dat het gaat over geprivilegieerden. Het gaat over welvaartscreatie. Ik ga dus volgende week maandag met trots aan mijn collega van Handel zeggen dat Vlaanderen vorige week vrijdag zijn goedkeuring heeft verleend en dat we doorgaan met de ratificatieprocedure. Ik kan overigens zeggen dat er al vijf of zes Europese landen zijn die het verdrag hebben geratificeerd. Ik ben er zeker van dat het CETA-akkoord bijkomende welvaart voor Vlaanderen zal genereren. (Applaus bij de meerderheid)

Güler Turan (sp·a)

Ik word er bijna emotioneel van dat u het woord ‘fair’ in de mond durft te nemen. Ik citeer even uit het perscommuniqué van het Hof van Justitie van gisteren. Dat zegt duidelijk dat ze tegen parallelle systemen zijn, hoe je ze ook moge noemen. Uiteraard is het advies in Achmea niet het advies in het CETA. Er zijn twee dingen. U zegt dat Wallonië een advies heeft gevraagd. Minister-president, u maakt er duidelijk zelf een communautair geschil van. Het advies is uitgegaan van België. België heeft een prejudicieel advies gevraagd. Het zou u sieren, het zou een teken zijn van goed bestuur, indien u zou wachten op het arrest van het Hof van Justitie, waar u mee het advies hebt geformuleerd. Dat is één.

Twee. Er werden hier 16.000 handtekeningen voorgelegd, allemaal het resultaat van burgerinitiatieven. De mensen vragen om te wachten met ratificeren tot de uitspraak. Minister-president, ook als ik al mijn inhoudelijke bezwaren opzij leg, vraag ik u: waarom deze haast? Het is al voorlopig van toepassing, waarom kunt u daar geen deftige termijn voor nemen en het arrest afwachten?

Wouter Vanbesien (Groen)

Minister-president, u zegt dat u met trots internationaal aan het verkondigen bent dat we dit CETA-verdrag snel zullen ratificeren. Ik ben het eens met mevrouw Turan dat we beter een goede huisvader spelen. Wat is een goede huisvader? Er is een vraag gesteld door België aan het Europees Hof om te zien of het systeem waarin we hebben voorzien om de rechtszekere investeringsgrond te creëren, het ICS, in lijn is met het Europees recht. Er zijn specialisten die een andere analyse maken dan u. Ze maken de analyse dat de grond op basis waarvan dit bilateral investment treaty (BIT) tussen Nederland en Slowakije is onderuitgehaald, evenzeer van toepassing is voor het ICS, zoals het in het CETA-verdrag staat.

De vraag is gesteld aan het Europees Hof. Laat ons dan als een goede huisvader de uitspraak afwachten en die mee in overweging nemen als wij in het Vlaams Parlement goed geïnformeerd de beslissing moeten nemen of we het CETA zullen steunen of niet. (Applaus bij Groen)

De voorzitter

De heer Kennes heeft het woord.

Ward Kennes (CD&V)

Ik heb vandaag gehoord dat er aan twee kanten juiste dingen zijn gezegd. Het gaat over een interne uitspraak tussen de lidstaten van de Europese Unie. Tegelijk moeten vragen worden gesteld over het mechanisme zelf. Dat het CETA welvaart creëert, is vanzelfsprekend, en dat het in werking is getreden op dat punt, is ook een vaststaand feit. Daarvoor is de ratificatie op dit moment niet nodig. Het is in werking en het levert vruchten af en het zal dat in de toekomst nog meer doen.

De vraag blijft of voorzichtigheid niet is aangewezen, want de lidstaat België heeft een vraag gesteld – we doen dat via lidstaten en niet via deelstaten. In welke mate zou het juridisch voorzichtig en correct zijn om met kennis van zaken een en ander te weten? Het wantrouwen tegenover de mechanismen van arbitrage is alleen maar groter geworden door die uitspraak, die weliswaar op een ander dossier slaat, en niet rechtstreeks kan worden doorgetrokken.

De voorzitter

De heer Daems heeft het woord.

Rik Daems (Open Vld)

Minister-president, u hebt gelijk. In Vlaanderen zijn er een klein miljoen geprivilegieerden die een job hebben dankzij onze export. Samen met u zou ik graag hebben dat er via het CETA nog een paar 10.000 geprivilegieerden bij komen die dan ook een job zouden hebben. Dat is het antwoord op het privilege dat links hier altijd voorhoudt.

Maar het gaat nu over het ICS en het CETA. Wat mij verrast in de uitspraak, collega's van sp.a en Groen, dat is dat de redenering die het Hof heeft gevoerd, exact dezelfde redenering is dan deze die het heeft gevoerd bij het feit wanneer het gezegd heeft dat de toepassing van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens kan worden goedgekeurd door de Europese Unie voor zover dat het Europees recht niet aantast. Dat is exact hetzelfde. Ik ben geen jurist, maar dat is gebaseerd op de artikelen 18, 267 en 344 van het verdrag. De uitspraak die nu is gedaan door Luxemburg, is exact gebaseerd op dezelfde artikelen in verband met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens als hier.

We zijn het er allemaal over eens dat een arbitrageprocedure de wet niet kan veranderen. Daar zijn we het altijd over eens geweest. In die zin zal het Hof van Justitie geen probleem hebben met het ICS-systeem voor zover een arbitrage een wet niet kan veranderen.

Minister-president, hoe rap kunt u alstublieft dat CETA-verdrag naar het parlement brengen? (Opmerkingen van Güler Turan)

De voorzitter

De heer Vanlouwe heeft het woord.

Ik hoor mevrouw Turan spreken over privileges. In de voorbije weken, maanden en jaren hebben we voldoende privileges gezien in haar partij en haar geestesgenoten van de PS. Misschien kan die morele superioriteit van de linkerzijde achterwege blijven.

Minister-president, ik ben alvast tevreden over uw uiteenzetting in de pers. Vandaag was mevrouw Turan er als de kippen bij om de uitspraak te linken aan het CETA. Volkomen terecht. Ofwel kent men het dossier niet, ofwel probeert men die kritiek te misbruiken. Dat lijkt uiteindelijk de bedoeling te zijn. Men maakt er een potje, een amalgaam van.

Minister-president, in welke mate gaat de reikwijdte van deze uitspraak verder dan enkel en alleen het beslechten van een verschil tussen de twee EU-landen Slovakije en Nederland? (Applaus bij de N-VA)

Minister-president Geert Bourgeois

Ik heb geen tegenargumentatie gehoord op wat ik heb gezegd.

Deze uitspraak heeft betrekking, collega Vanlouwe – we moeten daar correct in zijn – op alle intracommunautaire investeringsakkoorden, bilaterale investeringsakkoorden. Het zal dus impact hebben op alle 196. Ik heb daar ook geen probleem mee. Ik ben daar tevreden mee, ik ben daar blij om. Ik vind het correct dat in een eengemaakt Unierecht, in een eengemaakte markt met zijn vier vrijheden, het Europees Hof van Justitie de enige ultieme beoordelaar is van discussies die zich afspelen, want dat gaat over de toepassing van het Europese recht. Dat is dus een goede zaak.

Ik hoor geen enkele repliek. Men heeft hier inderdaad van alles een potje gemaakt. Men zegt: het heeft effect op het CETA, wees nu toch voorzichtig. Dit heeft geen extra communautaire gevolgen. De Europese Commissie heeft er goed over gewaakt, en wij hebben er ook goed op toegezien, dat het ICS dat ingevoerd is, niet bevoegd is voor de interpretatie van het Unierecht. Ik kan dat alleen maar herhalen. Ik heb er dus vertrouwen in dat daar ook een positief advies zal komen.

Collega Kennes, we hebben met de regering het ontwerp van decreet definitief goedgekeurd. Ik ga er inderdaad snel mee naar het parlement komen, collega Daems. Ik zie geen tegenindicatie. In het allerslechtste geval, als er een negatief advies zou komen, heeft dat alleen betrekking op dat ICS, maar niet op het reuzengrote handelsverdrag waar onze ondernemingen en onze uitvoer nu al van profiteren, want het is voorlopig in werking getreden. Nogmaals, het is een zaak waar wij alle belang bij hebben. Voor 99 procent van onze producten geldt geen enkel invoertarief meer in Canada. Voor onze landbouwproducten geldt voor 92 procent geen enkel invoertarief meer. De markt van de overheidsopdrachten is opengesteld. De intra-Canadese belemmeringen, provinciale heffingen, zijn verdwenen. Het is voor onze ondernemingen, en dus voor onze 850.000 geprivilegieerden, collega Daems, een goede zaak.

Waar ik telkens opnieuw van schrik, is dat hier de woorden ‘fair’ en ‘niet fair’ gebruikt worden. Moet ik straks in Canada gaan zeggen dat dit geen fair akkoord is, dat Canada geen democratie is, dat Canada geen rechtsstaat is, dat we niet overeengekomen zijn over hoge standaarden, normen, productnormen, beschermingsmaatregelen? Daar is over gewaakt. Ik ga dus inderdaad met trots zeggen dat wij dat akkoord zullen goedkeuren.

Het betreft één deelstaat in heel Europa, en dat is inderdaad Wallonië. Dat is via België gegaan. Maar wij hebben dat niet goedgekeurd, collega Turan. Lees de verslagen die daaromtrent gemaakt zijn: Vlaanderen heeft zich daarvan gedistantieerd. Vlaanderen heeft gezegd dat het zou doorgaan met de ratificatie van dat verdrag.

Leg mij nu trouwens eens uit hoe u de geschillen in die internationale handelsverdragen gaat oplossen. U gaat toch niet zeggen dat het Europees Hof van Justitie daarvoor bevoegd is? Denkt u dat u één land ter wereld zult vinden dat die geschillenbehandeling toevertrouwt aan ons Hof van Justitie? De Britten hebben er al grote moeilijkheden mee, nu in het kader van de brexit, laat staan dat wij aan Japan, aan Canada, aan India gaan zeggen: kom maar bij ons, wij gaan dat geschil wel eens oplossen. Je moet daar naar een systeem gaan, hetzij van ISDS, hetzij in dit geval – en ik ben daar blij om – een international court system met een paritaire samenstelling. Dat hof zal oordelen over de akkoorden die gesloten zijn, niet over het Europese Unierecht. Dat is de enige manier om daar uit te raken. Ik wens u ‘bon chance’. Ga maar naar die landen om te zeggen: we gaan handelsakkoorden sluiten, we gaan investeringsakkoorden sluiten, en bij betwistingen gaan wij daar eens over oordelen.

Dit is een zeer correct systeem, met een paritaire samenstelling. Ik wil eraan toevoegen dat wij, Vlaanderen, er voorstander van zijn – en gelijkaardige stemmingen komen meer en meer op gang – om te komen tot een wereldhandelstribunaal. En dat ICS kan daar de eerste stap toe zijn. Dat kan dan een internationaal hof zijn. Er zijn nog zulke internationale hoven, die ik toejuich, in het kader van de mondialisering. Dat kan dan een hof zijn dat op uniforme wijze over al die zaken gaat oordelen.

Laat ons daar alstublieft in meegaan. Dit is uitgebalanceerd, dit is fair, dit is correct. Dit is met een partner die wij mogen vertrouwen en die ook de leiding genomen heeft om rond de Pacific opnieuw tot een akkoord te komen. Wij gaan in Vlaanderen in alle geval volop voor de uitvoering van dit akkoord. (Applaus bij de N-VA en Open Vld)

Güler Turan (sp·a)

Ik kom tot de essentie, tot waarover het gaat. Ík heb respect voor onze rechters. Ik heb respect voor onze instellingen en instituten. Ik heb respect voor onze Europese instellingen en instituten, waarvan wij deel uitmaken. Ik verwacht van deze Vlaamse overheid, die deel uitmaakt van die instellingen en instituten, dat ze daar respect voor heeft.

België heeft een prejudiciële vraag gesteld. Wacht op het antwoord. Het Europese Hof van Justitie, waaraan u een prejudiciële vraag om advies heb gesteld, heeft een uitspraak gedaan in een vergelijkbare zaak. En daar zegt het Europese Hof: ‘Wij laten geen privileges toe aan Europese investeerders.’ Denkt u nu echt of pleit u er nu echt voor dat wij de niet-Europese investeerders die privileges wel zullen geven, maar dat we die de Europese investeerders ontzeggen?

Minister-president, u bent de leider van deze Vlaamse Regering. Wacht op het prejudiciële advies en handel als een goede huisvader, zodat we ons later niet moeten schamen over het amateurisme dat we hier aan de dag leggen. (Applaus bij sp.a en Groen)

Wouter Vanbesien (Groen)

Minister-president, ik denk dat er een beetje onverwerkt verleden is bij u. Het ligt u nog altijd zeer zwaar op de maag dat Wallonië en toenmalig minister-president Magnette zich internationaal geprofileerd hebben in het kader van dat CETA-verdrag. (Rumoer. Opmerkingen van Güler Turan. Opmerkingen)

En nu wilt u laten zien: ‘Kijk, wij, in Vlaanderen, zijn heel anders. We zullen dit hier zo snel mogelijk goedkeuren.’ Dat is uw Vlaams-nationalistische kant. Ik zou veel liever uw juristenkant zien in dit dossier. Het is belangrijk dat er ‘free’, maar ook ‘fair trade’ kan worden georganiseerd en dat we dat uitgebalanceerd doen, met de juiste rechtssystemen. Er is een vraag gesteld aan het Europese Hof. Laat ons de heer Kennes volgen en zeggen: ‘We wachten op dat advies. En vóór dat advies, zullen wij hier, als Vlaams Parlement, niet ongedocumenteerd stelling innemen.’ (Applaus bij sp.a en Groen)

De voorzitter

De actuele vragen zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.