U bent hier

– Wegens de coronamaatregelen werden deze vragen om uitleg via videoconferentie behandeld.

Mevrouw Van den Bossche heeft het woord.

Minister, op 25 september raakte bekend dat de Vlaamse Regering besliste de oproep ‘Algemene gezondheidsbevordering’ niet te hernieuwen voor 2021-2025. Dat is een project rond preventieve gezondheidszorg, dat heel specifiek werkt aan de gezondheidskloof en ervoor zorgt dat alle initiatieven die men neemt inzake preventie ook kwetsbare doelgroepen kunnen bereiken.

Klopt de berichtgeving dat u hebt beslist om dit project niet te hernieuwen en dus geen nieuwe beheersovereenkomst af te sluiten? En vooral: door welke inhoudelijke elementen werd die beslissing ingegeven? Ik zie een aantal budgettaire verklaringen, maar ik vraag mij af of u dit ook inhoudelijk heeft afgewogen, en op welke manier.

In de eerdere beheersovereenkomsten stonden de aandacht voor evidencebased gezondheidsbeleid en aandacht voor de gezondheidskloof centraal. Hebt u, nu dit project niet doorgaat, andere maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat u de mensen die moeilijk bereikbaar zijn toch zult bereiken met onze inspanningen inzake preventie? Wat zal u doen, als het niet via dit project is, om die doelgroepen te blijven bereiken?

In de coronacrisis werd het nog maar eens heel duidelijk dat de gezondheidskloof erg groot is. Bepaalde groepen mensen zijn veel kwetsbaarder gebleken dan anderen. Ze zijn vaker ziek geworden, ze hebben vaker ook gewone consultaties in de gewone zorg gemist, wat ook heeft geleid tot bijkomende overlijdens. Is het daarom niet het moment om hier net extra in te investeren? Ik breng graag in herinnering dat de federale minister van Gezondheidszorg Frank Vandenbroucke recent een oproep heeft gedaan, net als heel wat virologen, om vooral in de communicatie ervoor zorgen dat de moeilijk te bereiken doelgroepen, die nu onredelijk vaak worden getroffen, extra worden bereikt. Vindt u dan ook niet dat we net meer moeten doen aan de expertiseopbouw, aan het uitzoeken van de juiste kanalen om precies ook die mensen te bereiken met ons preventief gezondheidsbeleid?

Mevrouw Vandecasteele heeft het woord.

Voorzitter, ik ben het helemaal eens met mijn collega Van den Bossche. Als de coronapandemie ons iets geleerd heeft – en het was eigenlijk voordien al duidelijk – dan wel dat preventie een enorm belangrijke hoeksteen is van onze gezondheidszorg en dat we daar vandaag in Vlaanderen en ook in België nog serieus in tekortschieten. De coronapandemie toont dat je moet inzetten op preventie omdat je de coronapandemie nooit te lijf kunt gaan enkel met het behandelen van de mensen. Je moet voorkomen dat de mensen ziek worden. Dat is de manier om de coronacrisis aan te gaan. Maar de budgetten voor preventie zijn al zeer lang te laag. Heel wat experts bekritiseren Vlaanderen en België daarom.

Professor Annemans zei daarover: “Uit internationale rapporten blijkt dat ons land niet goed scoort op het vlak van preventie, vooral door een tekort aan investeringen. We hebben dus eigenlijk een inhaalbeweging nodig, zeker omdat alle analyses aantonen dat investeringen in gezondheidspromotie het meest kosteneffectief zijn.” Dat zegt bijvoorbeeld ook Dirk Devroey. Hij zegt dat het zeer goed is om te investeren in preventie, omdat je vier keer gaat betalen aan uitgaven voor ziekteverzekering en sociale problemen wat je bespaart op preventie. Elke euro die je bespaart, gaat je dus geld kosten nadien. Dat is dus een zeer domme besparing, als je op preventie bespaart. En de budgetten waren al zeer laag.

In de aanbevelingen van het maatschappelijk relancecomité staat ook dat men op lange termijn pleit voor een duidelijk groeiplan voor welzijn en zorg, met meer aandacht voor onder andere preventie. Dat is het besluit van de aanbeveling van het maatschappelijk relancecomité. Dan is het gewoon zeer onlogisch en helemaal niet te begrijpen, minister, dat u toch een grote besparing doorvoert op de vzw Gezond Leven, die moet instaan voor een gezonde bevolking en die er, zoals de collega zei, ook voor moet zorgen dat we die moeilijk bereikbare groepen bereiken om aan gezond leven te doen. Daarnaast deden zij ook aan ondersteuning van de lokale gezondheidsoverleggen (LOGO’s) en van de werking van lokale besturen. Zij zorgen ervoor dat lokale besturen ook inzetten op gezondheid en op een gezonde bevolking. Zij waren daar zeer belangrijk in. Ze hebben zelfs met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) samengezeten, omdat ze belangrijke ervaring hebben opgedaan bij het project Gezonde Gemeente, die ze willen uitbreiden naar andere Europese landen.

Minister, u gaat besparen. Er hebben dezer dagen zeven medewerkers van de vzw Gezond Leven een ontslagbrief in de bus gekregen, mensen die enorm veel expertise hebben opgebouwd in preventieve gezondheidszorg, mensen die vandaag broodnodig zijn voor ons gezondheidsbeleid. Daarnaast hebt u heel die dienst Gezond Leven bijna gehalveerd. In totaal zijn er het laatste jaar bijna zeventien medewerkers moeten vertrekken, waardoor die algemene gezondheidsbevordering plots helemaal op de helling komt te staan. Ik maak mij daar zeer grote zorgen over. We moeten uit de coronacrisis net leren dat we moeten inzetten op preventie. Het is al heel lang de vraag om preventie net uit te bouwen. Minister, vindt u het opportuun om nu, midden in een gezondheidscrisis, mensen met jarenlange ervaring en expertise in preventie, wandelen te sturen?

Er zijn ook op andere vlakken besparingen geweest in de preventieve gezondheidszorg, zoals bij Sensoa, de vertrouwenscentra kindermishandeling en het Tropisch Instituut. Zijn daar ook al die besparingen gewoon doorgevoerd? Wilt u de besparingen op die preventieve gezondheidsdiensten herbekijken?

Minister Beke heeft het woord.

Minister Wouter Beke

Collega’s, ik wil voorafgaand de misvatting rechtzetten dat pas sinds 25 september bekend zou zijn dat de oproep inzake algemene gezondheidsbevordering niet zou worden hernieuwd. De volledige sector weet dat al sinds het lanceren van de oproepen eind 2019. De voorbije maanden is dat ook verschillende keren besproken met de betrokken kandidaten.

Ook de inhoud van de berichtgeving is onvolledig. Het klopt dat er geen oproep voor een partnerorganisatie met dezelfde naam is gelanceerd. Er zijn, na een grondige evaluatie van de beheersovereenkomst Algemene Gezondheidsbevordering 2016-2020 en van de concrete werking van de partnerorganisatie algemene gezondheidsbevordering en na een oefening op efficiëntiewinst, alternatieve sporen ontwikkeld voor de nog aanwezige noden. Laat mij dat misschien even verduidelijken.

De beheersovereenkomst Algemene Gezondheidsbevordering omvatte onder meer de uitwerking van een beleid omtrent de geestelijke gezondheidsbevordering, de uitbreiding en de uitvoering van de indicatorenbevraging, de ondersteuning van settinggericht werken en het uitbouwen en verspreiden van expertise rond kwaliteitsvolle gezondheidsbevordering, onder andere de aandacht voor expertiseverwerving en expertisedeling omtrent gedragsinzichten.

Ik was en ben nog steeds van mening dat de aandacht voor geestelijke gezondheidsbevordering groter moet zijn en heb daarom ook beslist om in december 2019 een afzonderlijke oproep te lanceren voor een partnerorganisatie geestelijke gezondheidsbevordering voor 600.000 euro per jaar. De onderhandelingen bevinden zich in een laatste fase. Daarnaast is een oproep gelanceerd voor een partnerorganisatie ondersteuning settinggericht werken voor 250.000 euro per jaar.

Deze oproep geeft weer welke minimale informatie aanwezig moet zijn in het beleidsplan, en stelt volgende minimale opdrachten voorop: aandacht voor verdere implementatie van wetenschappelijk onderbouwde gezondheidsbevorderende methodieken en ondersteuningsmiddelen binnen de verschillende settings, gestoeld op onder andere inzichten over gedragsverandering, bewaken dat het verkleinen van de gezondheidsgradiënt wordt meegenomen in de ontwikkeling en uitvoering van methodieken en ondersteuningsmiddelen van andere partnerorganisaties en organisaties met terreinwerking, aanspreekpunt zijn voor vragen of informatie en faciliteren van de samenwerking tussen de actoren die een bijdrage leveren aan de gezondheidsdoelstelling ‘De Vlaming leeft gezonder in 2025’ met extra aandacht voor die organisaties die mensen met een risico op gezondheidsachterstand bereiken.

Ook de indicatorenbevraging zal een vervolg kennen. Dit is namelijk het monitoringsinstrument van het strategisch plan ‘De Vlaming leeft gezonder in 2025’. Anders dan de voorbije jaren zal dit niet meer binnen de beheersovereenkomst algemene gezondheidsbevordering verlopen. Ook hier is de doelstelling om op basis van de evaluatie van de werking en de bestaande noden te komen tot een nog betere uitvoering ervan.

Voor uw tweede vraag verwijs ik naar het antwoord op uw eerste vraag en de verder te onderhandelen opdrachten van de toekomstige partnerorganisatie ondersteuning settinggericht werken.

Ook kan ik u meegeven dat elke preventieactor – of dit nu een partnerorganisatie, een organisatie met terreinwerking, een lokaal gezondheidsoverleg (LOGO) of een individuele zorgverstrekker is – en elke projecthouder, de opdracht heeft om evidencebased te handelen en aandacht te hebben voor moeilijk te bereiken doelgroepen bij de opmaak en opvolging van haar werking. Allen helpen volgens hun opdracht bij de realisatie van het strategisch plan ‘De Vlaming leeft gezonder tegen 2025’, en aldus inclusief principe 8: aandacht voor specifieke doelgroepen. Dit is één van de operationaliseringen van artikel 6 uit het preventiedecreet.

De coronapandemie heeft inderdaad alles nog eens op scherp gesteld, waaronder ook het belang aan kwaliteitsvolle preventie. Maar zelfs zonder de coronacrisis was en is het nastreven van een kwaliteitsvol aanbod een streefdoel. Zoals ik heb aangegeven in de antwoorden op uw vorige vragen, is er via diverse beleidsinitiatieven aandacht voor het investeren in onderzoek en expertiseopbouw.

In antwoord op uw vierde en vijfde vraag: voorkomen is inderdaad beter dan genezen en de coronapandemie toont ons inderdaad het belang van preventieve gezondheid aan.

Eind 2019 is in uitvoering van de generieke efficiëntieoefening op subsidies zoals overeengekomen in het regeerakkoord, een besluit van de Vlaamse Regering goedgekeurd waarin de jaarlijkse subsidies van een aantal partnerorganisaties zijn verlaagd. Hierover is ook al in het verleden transparant gecommuniceerd in het parlement.

Voor de door u aangehaalde organisaties in de preventieve gezondheidszorg betekent dat voor Sensoa 186.000 euro minder onder voorbehoud van goedkeuring. Zowel voor Sensoa als Gezond Leven zal dit mogelijk een impact kunnen hebben op de personeelsbezetting. Zij zullen moeten bekijken op welke manier ze hun takenpakket intern kunnen verdelen of herverdelen.

U haalt ook het Instituut voor Tropische Geneeskunde aan. Met dit instituut zijn de volgende beheersovereenkomsten afgesloten. Bij de organisatie met terreinwerking voor seksuele gezondheid bij subsahararaanse Afrikaanse migranten in 2020 en volgende, wordt er 1,3 procent bespaard conform de regeringsbeslissing. Dat gaat over 3675 euro. Bij de partnerorganisatie voor reisgeneeskunde werd in 2020 6 procent bespaard overeenkomstig de regeringsbeslissing.

In dezelfde periode van die besparing besliste ik ook om nieuwe oproepen te lanceren voor een hele waaier aan items binnen het preventieve gezondheidsbeleid. De beslissing om al dan niet oproepen te lanceren en de inhoud van de gelanceerde oproepen zijn weloverwogen en gebaseerd op vastgestelde noden en ervaringen met het gevoerde beleid en de concrete uitwerking ervan uit het verleden.

Ook efficiëntiewinst lag mee aan de grondslag van de gelanceerde oproepen. Momenteel zijn de onderhandelingen voor het sluiten van de beheersovereenkomsten op basis van de in december gelanceerde oproepen nog lopende.

Het is zeker niet zo dat er geen middelen meer zijn om settings als onderwijs, gemeenten, bedrijven, zorg en welzijn te ondersteunen. Dit is meegenomen in de gelanceerde oproep voor een partnerorganisatie ondersteuning settinggericht werken en is bovendien onderdeel van de werking van alle preventieactoren. Ook ondersteun ik via projectmiddelen bijvoorbeeld het pilootproject Mijn Gezonde School, acht pilootprojecten rond proportioneel universalisme en ga zo maar door.

Concreet voor de Algemene Ondersteuning van de Logo’s, klopt het dat die ondersteuning deels stopt op het einde van 2020. Het feit dat er geen nieuwe oproep gelanceerd werd einde 2019, wil echter niet zeggen dat er geen ondersteuning meer zal worden voorzien. De wijze waarop die ondersteuning verliep in het verleden, bleek onvoldoende efficiënt. Samen met de Logo’s wordt momenteel onderzocht welke ondersteuning nog nodig is en in welke vorm we die kunnen geven.

Mevrouw Van den Bossche heeft het woord.

Minister, wat ik wel hoor als ik uw bedragen optel, is dat u toch 500.000 euro hebt bespaard binnen dat domein. U zegt dat u opnieuw oproepen hebt gedaan. Die zijn vorig jaar overigens verkocht als nieuw beleid. Eerlijker was geweest dat u gewoon had meegegeven dat het eigenlijk twee derde is van het huidige beleid in een nieuw jasje. Ik blijf het bijzonder vinden dat u elke keer opnieuw op preventie wil besparen, enerzijds vanwege het argument dat mevrouw Vandecasteele heeft aangehaald – het is financieel helemaal niet slim – maar anderzijds ook omdat u op die manier een grote menselijke tol riskeert. Mensen die geen preventieve boodschap tot zich krijgen, riskeren veel meer ziek te worden dan gezond te gaan leven. U weet dat ook, en u wilt ook dat elke Vlaming, ongeacht wie dat is, zo gezond mogelijk kan leven. Ik begrijp niet goed waarom u telkens als u ergens een beetje moet besparen – ik begrijp hoe moeilijk het is om een begroting te maken – dan specifiek kiest om dat op preventie te doen. Wat mij betreft, zou Welzijn overigens van besparingen gespeend moeten blijven.

Bijkomend denk ik dan het volgende. U zegt dat de beslissing al een tijdje geleden genomen is. U kent ze misschien nog niet op dat moment, maar ze is al genomen. Akkoord. Maar ondertussen weten we steeds meer over hoe COVID-19 toeslaat, hoe ongelijk die toeslaat en op welke manier we bepaalde groepen mensen totaal niet bereiken met die preventieve boodschappen. Is dat voor u eventueel een aanleiding om op regeringsniveau opnieuw het gesprek aan te gaan en eventueel middelen te vragen om ook vanuit Vlaanderen een inspanning te doen, puur preventief? Ik begrijp dat u dat niet had kunnen voorzien. Al die gegevens zijn nieuw. We leren terwijl de pandemie toeslaat. Denkt u dat u niet snel zou kunnen schakelen, ongeacht al eerder opgemaakte budgetten? Lijk het u niet zinvol om eens te spreken met de minister van Begroting? Dit is immers een zorg is die wij allen delen, over regeringen heen, over partijen heen. Ik roep u daar zeker toe op.

Mevrouw Vandecasteele heeft het woord.

Minister, ik vind het heel moeilijk om uw pleidooi te volgen, hoor. U zegt enerzijds dat u wilt gaan naar een Vlaanderen dat gezonder leeft in 2025. Voorkomen is beter dan genezen, zegt u. We moeten een betere uitvoering van preventie hebben, zegt u ook. Dan kan ik echt niet begrijpen waarom u toch zo een grote besparing doorvoert op die preventie. U zegt ‘efficiënter uitvoeren‘. Maar wat u vandaag doet, minister, is mensen met bakken expertise en jarenlange ervaring in preventie aan de deur zetten. Dat kunt u toch niet ‘inzetten op efficiëntie’ noemen? Als u vindt dat er andere dingen zouden moeten gebeuren of er een andere manier van aanpakken moet zijn, dan pak je dat aan en zorgt dat het anders verloopt, maar je kunt toch onmogelijk spreken over meer efficiëntie als u mensen met zoveel ervaring aan de deur zet.

Dirk Devroey zegt ook nog dat het getuigt van een kortetermijnvisie als ministers gaan besparen op preventie. Dat is een gemakkelijke besparing in uw legislatuur. U zult het zelfs niet voelen, want de gevolgen zal men voelen over tien tot vijftien jaar. U moet inzetten op langetermijndenken. Het zal ons veel geld opbrengen als we investeren in preventie.

Het is niet zomaar een projectje dat u stopzet, u voert een serieuze besparing door bij Gezond Leven. Het gaat over een kwart van de middelen die de vzw verliest door de besparingen. In vergelijking met 2019 gaat het om 1 miljoen euro minder geld dat de vzw krijgt om haar taak in de preventie uit te voeren. In vergelijking met 2020 gaat het om 800.000 euro minder die men heeft voor preventiebeleid. Het gaat dus om een aanzienlijke besparing in die vzw, waarbij ze bijna de helft van haar medewerkers verliest. Ik vind echt dat u moet nadenken en die besparing terugdraaien.

Minister Beke heeft het woord.

Minister Wouter Beke

Wij hebben in 2020 ook al heel wat bijkomend geïnvesteerd in de diverse thema’s en onderdelen van preventie, in de normale begroting, maar ook in het licht van corona en na corona. Denk aan ons hele plan omtrent mentaal welzijn, dat we ook zullen doortrekken naar 2021. We hebben daar extra miljoenen voor uitgetrokken. We hebben dus gesproken met onze minister van Begroting. Dat gaat dan over infectieziektebestrijding, vaccinaties enzovoort.

Mevrouw Van den Bossche heeft het woord.

Minister, ik blijf teleurgesteld omdat het er niet naar uitziet dat u, ook in het licht van hetgeen er allemaal is gebeurd, bereid bent om hier verandering in te brengen. Ik begrijp het ook niet goed. Als Vlaanderen grotere bevoegdheden ambieert inzake volksgezondheid, dan is het belangrijk dat Vlaanderen laat zien dat het die taken ook ernstig opneemt, en dat doet het niet.

Mevrouw Vandecasteele heeft het woord.

Wat Vlaanderen doet, doet het beter, zeggen jullie altijd. Vandaag bespaart u echter verder op preventie. Dat is ongezien. Elke expert is het erover eens dat er net moet worden geïnvesteerd. Ik begrijp echt niet dat u momenteel zo’n grote besparing doorvoert in de preventieve gezondheidszorg.

De vragen om uitleg zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is toegankelijk.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.