Plenaire vergadering

woensdag 12 maart 2014, 14.00u

Voorzitter
Actuele vraag over het ontoereikende budget voor sociale woonleningen en de werking van het Vlaams Woningfonds
van Jan Penris aan minister Freya Van den Bossche
245 (2013-2014)
Actuele vraag over het financieringsprobleem voor de sociale woonleningen
van Mercedes Van Volcem aan minister Freya Van den Bossche
246 (2013-2014)

De heer Penris heeft het woord.

De heer Jan Penris

Minister, ik had u beloofd dat ik beleefd zou blijven, en ik zal dat ook doen. Er is een budget voor sociale woonleningen. Dat was 700 miljoen euro en het zou worden opgetrokken tot 814 miljoen euro, maar de nood is blijkbaar hoger. Nu spreken we over een nood van 1,734 miljard euro. Kan Vlaanderen dit blijven betalen?

Minister, ik neem aan dat u de ambitie hebt om dat te doen, maar de minister van Begroting zegt: “We gaan niet zomaar een blanco cheque uitschrijven. Het zou een beter idee zijn een deftige audit te houden van de manier waarop het Vlaams Woningfonds werkt.”

Dit was een collega-minister van u, minister. Hoe lost u dat intern op? Er is een nood. Wij steunen uw verzuchtingen, maar u hebt het antwoord gekregen van de minister van Financiën, die zegt dat we zuinig moeten zijn.

Mevrouw Van Volcem heeft het woord.

Minister, voor één keer zitten we op dezelfde golflengte. Wat het sociaal woningbeleid en de huurwoningen betreft, weet u dat ik een heel andere visie heb dan u. Onze liberale partij is voor eigendomsverwerving omdat dat een dam is tegen armoede. We denken dat het instrument van de sociale leningen, net als de woonbonus, een heel interessante stimulans is.

Het verbaast me dat de N-VA, uw regeringspartner die altijd de kracht van de verandering preekt, maar vooral ook zegt dat wie werkt vooruit moet gaan … (Opmerkingen van de heer Matthias Diependaele)

Het is belangrijk, minister, dat de mensen die vandaag een woning willen kopen, een woning kunnen aanschaffen. Daar hebt u aan ons een echte partner. De sociale leningen moeten verder kunnen worden uitgebreid. Dat kan met weinig middelen, omdat we alleen maar het renteverschil moeten bijleggen. Met bijvoorbeeld 2 miljoen euro kun je 100 miljoen euro aan leningen geven aan de mensen. Het is heel belangrijk dat u de mensen die vandaag willen kopen, ook zij die in een zwakke inkomensgroep zitten en die de sociale mobiliteit kunnen doorbreken, verder ondersteunt.

Minister, ik hoop dat u binnen uw budget middelen vindt om het budget van de sociale leningen als het ware uit te breiden.

Minister Van den Bossche heeft het woord.

Het klopt dat er een enorme toename is bij de aanvragen van leningen. Sedert het begin van deze bestuursperiode is het volume van sociale leningen die we toekennen, al behoorlijk gestegen van 521 miljoen euro per jaar naar 814 miljoen euro per jaar. En toch blijkt ook dat onvoldoende. De vraag is gewoon veel groter.

Het is zo dat het geld in principe op zou zijn in de loop van de maand april. Wij hebben inderdaad aan het Vlaams Woningfonds (VWF) en de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen (VMSW) gevraagd om mensen op tijd te verwittigen dat er geen geld meer zou kunnen zijn. Het is belangrijk om mensen niet in de waan te laten dat ze kunnen lenen als het geld er nog niet is.

De heer Penris verwijst naar de audit. Het gekke is dat we twee jaar geleden een uitgebreide audit over het VWF in de commissie hebben besproken. Ik had die audit gevraagd, en die is in de commissie voorgesteld. Waarom had ik die audit gevraagd? Het Vlaams Woningfonds zat in financieel slechte papieren omdat het structureel verlieslatende leningen toekende. Het gaf een grotere korting op de rente dan het zelf kreeg van Vlaanderen. Op basis van die audit en de discussies daarover hebben we beslist om de financiële situatie recht te trekken en dus geen verlieslatende leningen meer toe te kennen. Bovendien hebben we ook de voorwaarden geharmoniseerd. Dat was ook beloofd tussen beide instellingen. Voor de klantvriendelijkheid betekent dat winst, ook voor de financiële situatie van het Vlaams Woningfonds.

Waar is de winst nog niet optimaal? In de audit wordt ook gesuggereerd dat de twee instellingen het best zouden fusioneren. Ik heb die fusie altijd zelf een warm hart toegedragen maar ik heb er geen meerderheid voor gevonden. Die fusie is er dus nog niet. Als mijn collega nog op zoek is naar efficiëntiewinsten en een audit, dan heb ik een audit en een voorstel tot efficiëntiewinsten klaarliggen. Daarmee kan men jaarlijks 2,5 miljoen euro besparen. Als men dat omzet in volume aan leningen – zoals mevrouw Van Volcem zegt –, dan is er 125 miljoen euro aan leningen beschikbaar, en zo helpen we vooral de mensen.

Waar kan ik eventueel geld vinden? Ik heb natuurlijk ook gehoord dat mijn collega heeft gezegd dat ik niet mag raken aan de pot met algemene middelen. Ik ben dus zelf op zoek gegaan. Er zijn altijd evoluties in de begroting. Soms stijgen aanvragen jaar na jaar, zoals voor sociale woonleningen, maar de aanvragen voor renovatiepremies dalen. Ik kan aan mijn collega perfect voorstellen om zonder ook maar één dossier minder goed te keuren, een deel van die begroting te verschuiven naar sociale leningen. Ik zou zo alvast over 8 miljoen euro beschikken. Dat betekent een extra volume van 400 miljoen euro. Daarom kunnen een heleboel mensen worden geholpen.

Ik heb daarvoor een machtiging nodig. Bij het begrotingsdecreet zijn er machtigingen ingeschreven voor het VWF en de VMSW. Als die machtigingen worden opgetrokken en het plafond omhoog mag van de meerderheid in dit parlement, kan ik dat ook werkelijk toestaan. Het is dus geen probleem om binnen het budget Wonen een compensatie te vinden. Die compensatie moet pas worden ingeschreven in 2015 omdat het altijd pas een jaar later wordt aangerekend, maar ik kan alvast aantonen hoe mijn opvolger dat perfect kan betalen. Ik kan dus de minister van Begroting geruststellen. Wat ik wel nodig heb, is een wijziging van het begrotingsdecreet om het te mogen uitgeven. Ik heb dus een zeer vriendelijke vraag aan mijn collega.        

De heer Jan Penris

Minister, ik heb uw vriendelijke opmerking gehoord, en ik hoop dat de meerderheid meeluistert en eventueel die suggestie wil volgen. We kunnen doen wat we kunnen doen, maar af en toe moeten we toch iets extra durven te doen in de sectoren waar wij in geloven. Nietwaar, collega?

Ik kijk dus naar de N-VA. Die zeggen al ‘neen’. Ik hoop dat er een oplossing wordt gevonden, maar eerst gaat mijn collega een vraag stellen. (Gelach)

Mevrouw Van Volcem heeft het woord.

Mijnheer Penris, als u achteruitgaat, is het makkelijker voor mevrouw Van Volcem. (Gelach)

Minister, ik vind het een beetje jammer, want het gaat over iets heel ernstig. Ik zou toch aandacht willen vragen. Iedereen zit hier te lachen, misschien door de toestand van een collega van mij, maar het gaat over vele mensen die vandaag een woning willen aanschaffen.  

Minister, ik vind het eigenlijk zeer betreurenswaardig dat u niet wordt gesteund door de meerderheid. Iedereen heeft er immers altijd de mond van vol dat starters een nieuwe woning moeten kunnen kopen. Ik heb daar al diverse debatten over gevoerd. In die debatten zeggen de andere meerderheidspartijen dat ze voor eigendomsverwerving zijn, maar in feite zijn dat alleen maar woorden, maar geen daden.

Vandaag stelt u voor om via een machtiging van het parlement op een andere begrotingspost te compenseren. Wel, ik meen dat wij dat zeker kunnen steunen, maar u zult zelf een meerderheid moeten vinden in het parlement.

Voorzitter, ik zou nog één ding willen zeggen.

Neen, de spreektijd is om. U krijgt straks nog het woord.

Mevrouw Hostekint heeft het woord.

Minister, ik meen dat sociale leningen er inderdaad voor zorgen dat een breder publiek een eigen woning kan verwerven. We krijgen steeds meer berichten dat banken steeds strengere eisen stellen aan mensen die een hypothecaire lening willen verkrijgen, dat banken een steeds grotere eigen inbreng vragen. In die zin lijkt het me niet verwonderlijk dat er meer sociale leningen worden aangevraagd. Dat lijkt me ook een goede zaak. U hebt inderdaad al heel wat gedaan op dat vlak. U hebt zelf de harmonisatie van de sociale leningen aangehaald, en het extra budget dat erbij is gepompt. U hebt zelf ook een idee geopperd over hoe u het probleem eventueel zou kunnen oplossen, door verschuivingen binnen de eigen budgetten. Gezien het belang dat andere fracties ook hechten aan eigendomsverwerving, aan het verwerven van een eigen woning, zeker ook voor starters en voor mensen met beperktere financiële middelen, zal daar ongetwijfeld een meerderheid voor worden gevonden. Ik hoor toch ook CD&V en N-VA steeds volmondig pleiten voor die eigendomsverwerving voor starters. Ik ga er dus van uit dat ook dat geen probleem zal zijn voor de N-VA, maar we zullen dat straks horen van de heer Hendrickx.

De heer Hendrickx heeft het woord.

Volgens ons is het toch wel al te gemakkelijk om de banken de schuld te geven, om te zeggen dat ze te streng zijn. We hebben ooit een tijd gekend waarin ze te laks waren. Dat was natuurlijk ook niet goed. Eenzijdig meer middelen vragen, lijkt ons wat kort door de bocht. Ik neem de cijfers er ook bij: we komen van 524 miljoen euro in 2009, en nu is dat 814 miljoen euro.

Mijnheer Penris, dat is aanzienlijk wat extra. We kunnen niet zomaar uit het niets geld erbij toveren. Dat weten we ook. Dat is natuurlijk jammer. De vraag die echter rijst, is: hadden we dat niet zien aankomen? Hadden we bij de verhoging van die middelen niet al wat meer moeten doen? Dat is toen niet gebeurd. We vinden het dus niet correct om dat nu eenzijdig te vragen, maar overleg met de banken is misschien raadzaam, overleg met de Nationale Bank om eens te bekijken wat daar mogelijk is.

Mevrouw Van Volcem, eigendomsverwerving blijft prioritair voor ons, maar het zou misschien beter gaan naar net die mensen die dat extra duwtje nodig hebben, en nu is dat niet altijd het geval. We hebben geen audit gevraagd. Ik heb minister Muyters dat niet horen zeggen. (Opmerkingen van mevrouw Mercedes Van Volcem)

Ik heb het vanochtend op de radio gehoord. Laten we eens bekijken of we met de banken ook niet tot een oplossing kunnen komen. Dát is aan de orde.

Mevrouw Vogels heeft het woord.

Mevrouw Mieke Vogels

Voorzitter, voor mijn fractie is het recht op wonen belangrijk. Soms kan dat gaan over het verwerven van een woning, soms over het vinden van een betaalbare huurwoning. Laat me dat eerst duidelijk stellen.

Minister, u zegt hier nu dat u wel een oplossing vindt als uw lieve collega een verschuiving in uw begroting toelaat. De aanvraag van renovatiepremies daalt immers, en dan kan er een stukje worden verschoven naar de sociale leningen. Dit blijft toch echt wel ‘kurieren am Symptom’. Het is duidelijk dat er een oplossing ten gronde moet komen voor het Vlaamse woonbeleid, wil men het recht op wonen voor iedereen realiseren. Minister, als het aantal aanvragen voor renovatiepremies daalt, wat is daarvan de oorzaak? Dat maakt me immers ook ongerust, wetend dat we in Vlaanderen met een zeer slecht geïsoleerd en verouderd woningenpark zitten, waaraan eigenlijk nog heel wat renovatie nodig is.

Mevrouw Heeren heeft het woord.

Mevrouw Veerle Heeren

Voorzitter, wat nu is gebeurd, was voorspelbaar. Minister, bij de harmonisatie van de sociale leningen van de beide instellingen heeft men er immers voor gekozen om de leuke zaken van de twee systemen te combineren.

Je kunt nu voor meer zaken lenen dan vroeger, bijvoorbeeld de kinderlast, die leidt tot een combinatie van hogere ontwikkelingsbedragen, gekoppeld aan hogere kortingen op die rentevoet.

Wat heel merkwaardig is – dat moeten we ook durven te erkennen – is dat de sociale kredietmaatschappijen vandaag geen omzet meer hebben, omdat de voorwaarde van die sector identiek is als de gesubsidieerde leningen van VMSW en VWF. Er is met andere woorden geen selectiviteit meer in dat gesubsidieerde krediet. Veel meer mensen kunnen lenen voor de aankoop van oudere woningen, zonder dat dat nog gekoppeld is aan een renovatieverplichting.

Daarom zou ons advies zijn: maak het leningsbesluit selectiever, zodat het beantwoordt aan de echte sociale behoeften. Want als u morgen het budget optrekt, hebt u, aan deze voorwaarden, overmorgen opnieuw een tekort.

Ik ben het daar niet mee eens, mevrouw Heeren. U weet dat het leningsbesluit minder dan zes maanden geleden is aangepast door deze regering. Minder dan zes maanden geleden is binnen de regering afgesproken wat de voorwaarden zijn waaraan mensen kunnen lenen. Aangezien we één lening hebben afgesproken voor alle instellingen, en dus niet meer verschillende voorwaarden voor de verschillende ontleningsmaatschappijen, hebben we inderdaad samen moeten kiezen waar het wat minder en waar het wat meer is.

Voor de mensen die vroeger bij het Woningfonds terecht konden bijvoorbeeld, is het wat minder riant geworden. Bij de VMSW is er dan weer een categorie bij gekomen, namelijk mensen die aankopen zonder een renovatie. Niet iedereen kan onmiddellijk renoveren als men aankoopt. Daar ontbreekt soms het geld voor.

Ik ben het er niet mee eens dat het leningsbesluit zodanig selectief gemaakt moet worden, dat je precies die mensen gaat missen voor wie het bestaat. En voor wie bestaat het systeem, als u het mij vraagt? Jonge mensen, die willen investeren in een eigen woning, en die de capaciteit hebben om elke maand terug te betalen. We zien dat ook aan onze cijfers van wanbetaling: die zijn niet lager dan die bij de commerciële banken. Die mensen betalen niet minder goed terug. Wat is het verschil? Ze hebben geen grote som spaargeld opzij staan. Mensen die aan het begin van hun carrière staan, misschien aan kinderen denken, hebben nog niet veel kunnen sparen.

Er is een zekere begrenzing. De woning mag 202.000 euro kosten, eventueel wat meer als je kinderen hebt of in een dure stad woont. Als de woning 200.000 euro kost en je gaat naar een private, commerciële bank, dan moet je de kosten om te schrijven ophoesten, die voor de notaris én 20 procent van de waarde van de woning, want je leent 80 procent, door de bank genomen. Dat is samen 65.000 euro. Zelfs als je een jong koppel bent, met allebei een job, is het verschrikkelijk moeilijk om 65.000 euro bij elkaar te sparen. Dus aan wie laat je dan nog de mogelijkheid om een eigen huis te kopen? Mensen die van thuis uit geld meekrijgen. Probeer maar eens als jong koppel met een gewoon inkomen 65.000 euro opzij te zetten op dat moment in je leven dat je net de meeste kosten hebt. Dat is niet gemakkelijk.

Het loutere feit dat je 100 procent van de waarde van je woning kunt lenen, is wat steeds meer mensen naar die sociale lening duwt. Ik begrijp dat u zegt dat we niet tot het einde der dagen geld kunnen blijven uitgeven. Ik herhaal dat tegenover 100 miljoen euro aan volume lening er een kost van 2 miljoen euro op de begroting komt. In verhouding tot het maatschappelijke nut vind ik dat niet onbelangrijk.

Als je het aantal mensen dat in aanmerking komt, gaat inperken, moet je tegelijk luidop durven te zeggen dat het aantal mensen in Vlaanderen dat in aanmerking zal komen om nog überhaupt een huis te kunnen kopen, zal dalen.

Ik geef niemand de schuld. Ik geef niet de schuld aan de private banken. De private banken beslissen om niet gemakkelijk meer dan 80 procent van de waarde van een woning te ontlenen. Ik heb daar geen oordeel over. Ik zeg niet of dat goed of slecht is. Ik stel wel vast dat het voor jonge mensen en jonge koppels moeilijk is om op die manier nog een huis te kopen, ook wanneer de terugbetalingscapaciteit voldoende is. 0,9 procent mensen met betalingsachterstand bij de VMSW tegenover 1,1 procent bij de commerciële banken: er is dus niets mis met de terugbetalingscapaciteit van die mensen. Toch krijgen zij die lening niet aan 100 procent van de waarde. Ik veroordeel daar geen enkele bank voor, maar het duidt wel op het loutere feit dat als de private banken die nood niet lenigen, de overheid daar, als u het mij vraagt, een taak heeft. We kunnen natuurlijk wel van mening verschillen over de vraag of de overheid daar werkelijk die taak te vervullen heeft.

Misschien wilt u selectiever zijn. Dat kan. Maar ik denk dat we veel mensen de kans op een eigen woning zullen ontzeggen, en dat dat net die mensen zijn voor wie er geen alternatief is. Niet iedereen heeft de mogelijkheid om van thuis uit een smak geld mee te krijgen wanneer ze een woning kopen. (Applaus bij sp.a)

De heer Jan Penris

Minister, ik doe het niet graag, maar ik moet u gelijk geven. Ik sta volledig achter u. Ik denk ook dat we die mensen een kans moeten geven.

Ik kijk naar die blauwe partij die daar ergens in het midden zit. (Opmerkingen van de heren Marc Hendrickx, Matthias Diependaele en Kris Van Dijck)

Ze zeggen: wij gaan niet zomaar een blanco cheque uitschrijven, het zou een beter idee zijn om een deftige audit te houden van de manier waarop dat Vlaams Woningfonds werkt. (Opmerkingen van de heer Kris Van Dijck)

Daarmee is alles gezegd, denk ik, kameraden.

Minister, ook ik moet u gelijk geven. Ik begrijp niet dat mensen die CD&V en de N-VA vertegenwoordigen tegen eigendomsverwerving zijn. (Opmerkingen van de heer Marc Hendrickx. Rumoer)

Dat zei u wel! Ik heb gehoord dat u selectiever te werk wil gaan. (Opmerkingen van de heer Marc Hendrickx)

Dat hebt u gezegd. U wilt de leningen selectiever toekennen. Wel, ik denk dat dit absoluut fout is. (Opmerkingen van de heer Lode Vereeck)

Mijnheer Vereeck, uw partijgenoot mevrouw Van Volcem heeft het woord. (Opmerkingen van de heer Lode Vereeck)

Niet iedereen wordt rijk geboren. Niet iedereen kan spaargeld verwerven. Maar iedereen die werkt – alleen of met twee – moet in staat zijn om een klein huisje te verwerven. Dat kan een opstap zijn om de sociale immobiliteit te doorbreken. Dat jullie daar selectief willen te werk gaan, daar pas ik voor!

De reden waarom er geen integratie is, mijnheer Diependaele, tussen het VWF en de VMSW is juist dat de N-VA daar een directeur heeft en die wil dat postje niet afgeven! (Rumoer. Applaus bij Open Vld)

De actuele vragen zijn afgehandeld.

Actuele vraag over de achteruitgang van Vlaanderen in de Europese innovatierangschikking
van Björn Rzoska aan minister Ingrid Lieten
243 (2013-2014)
Actuele vraag over de innovatieve prestaties van Vlaanderen
van Matthias Diependaele aan minister Ingrid Lieten
244 (2013-2014)
Actuele vraag over de dreigende overcapaciteit aan verbrandingsovens in Vlaanderen
van Bart Martens aan minister Joke Schauvliege
247 (2013-2014)

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of het Jaaroverzicht 2015-2016 (pdf)voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.