U bent hier

De voorzitter

Algemene bespreking

Dames en heren, aan de orde is het ontwerp van decreet houdende vaststelling van het kwaliteitszorgstelsel in het hoger onderwijs.

De algemene bespreking is geopend.

Mevrouw Soens heeft het woord.

Tine Soens (sp·a)

Voorzitter, ik zou graag een aantal punten aanhalen die ik ook in de commissie heb aangehaald.

Eén, de publieke informatie rond instellingsreviews en de opleidingen moet natuurlijk toegankelijk, objectief en onafhankelijk zijn. Het is ontzettend belangrijk voor studenten en toekomstige studenten, maar eigenlijk ook voor de hele samenleving dat die informatie toegankelijk is.

Twee, in de evaluatiecommissies moeten er uiteraard ook onafhankelijken zitten. We hebben in de pilots gezien dat die samenstelling soms beperkt bleef tot wat ik dan ‘kritische vrienden’ noem, bijvoorbeeld oud-studenten. Het zou misschien toch nuttig zijn om daarrond een aantal criteria of eisen neer te schrijven of dat alleszins goed op te volgen.

Drie, een belangrijk aspect van reviews is natuurlijk de monitoring van de opleidingen zelf. We hebben uit de pilots gezien dat dat niet altijd even goed en even efficiënt verlopen is. Ook dat is een aandachtspunt, om de komende tijd goed op te volgen dat het wel effectief gebeurt. Het is één ding om instellingsreviews te hebben, maar de monitoring van de opleidingen zelf moet natuurlijk ook wel goed gebeuren.

Vier, de studenten zelf zijn uiteraard betrokken bij de instellingsreviews, maar hebben zelf aangegeven dat dat voor hen niet altijd even evident is en dat het ook meer moet zijn dan enkel het geven van feedback. Ook zij moeten effectieve participatie en inspraak krijgen. Ook dat wilde ik meegeven, omdat we dat de komende tijd zeker in het oog moeten houden.

Tot slot, met dit ontwerp van decreet is het de bedoeling dat de planlast en de kosten worden verminderd. We hopen dat dat in de praktijk ook zo zal zijn. Ik vraag de minister om dat ook goed te monitoren.

We steunen dit ontwerp van decreet. Maar ik wil toch vragen om de gemaakte opmerkingen, die ook in de pilots naar voren zijn gekomen, mee te nemen, om daarmee rekening te houden en bijsturingen te doen mocht dat nodig blijken.

De voorzitter

De heer Rzoska heeft het woord.

Voorzitter, collega's, op mij rust, bij afwezigheid van mijn collega van Onderwijs, de zware taak om zeer duidelijk te maken dat de Groenfractie dit ontwerp van decreet zal steunen.

De voorzitter

De heer Cordy heeft het woord.

Paul Cordy (N-VA)

Collega's, minister, wat wij nu zullen goedkeuren is eigenlijk een zeer belangrijk ontwerp van decreet. De afgelopen decennia heeft ons hoger onderwijs een belangrijke weg afgelegd richting effectieve kwaliteitscontrole.

In het verleden, de afgelopen jaren, hebben we dat, voor deze pilots van start gingen, gedaan met de visitatiecommissies. Die werkten zeer goed en zeer grondig, maar waren ook zeer omslachtig. Wie die ooit zelf heeft meegemaakt, weet dat dat wel nogal wat werk en planlast opleverde.

Met dit nieuwe stelsel zetten we eigenlijk een nieuwe stap en rekenen we voornamelijk ook op de volwassenheid van onze instellingen hoger onderwijs. Ik denk dat de instellingen het vertrouwen dat we geven ook effectief verdienen.

Nu, belangrijk blijft dat het over instellingenreviews gaat. Men zou daarbij de foute indruk kunnen krijgen dat men enkel op processen en niet op de instelling als geheel gaat focussen. Er worden in het ontwerp van decreet acht kwaliteitskenmerken opgesomd. Het eerste daarvan staat niet voor niets op de eerste plaats. Het luidt: “De leerresultaten van de opleiding vormen een heldere en opleidingsspecifieke invulling van de internationale eisen voor het niveau, de inhoud en de oriëntatie.”

Ook bij deze reviews blijft de kwaliteit van de opleidingen centraal staan. Dat geldt niet als schouderklopje of waardering, maar legt evengoed de nadruk op verbetering, het bij de tijd houden, ervoor zorgen dat alle processen die bij onderwijs zo noodzakelijk zijn om tot een goed onderwijs te komen, effectief aanwezig zijn en dat die ten volle kunnen spelen.

Het volgende dat daar belangrijk in is, is de term ‘de internationale eisen’. We spelen met ons hoger onderwijs op zeer hoog niveau internationaal gezien. Binnen de ranking scoort ons onderwijs goed, maar dat is geen evidente positie. Dat is een positie die we in de toekomst zullen moeten blijven bewaken. Ik denk dat het heel belangrijk is dat onze kwaliteitscontrole daar oog voor blijft hebben. Dat betekent ook dat we zeer nauw zullen moeten toezien op en zeer veel aandacht zullen moeten hebben voor de manier waarop onze reviewcommissies worden ingesteld. Er is inderdaad hier al verwezen naar de onafhankelijkheid ervan. We moeten een zekere onafhankelijkheid kunnen waarborgen om met de juiste kritische blik te kunnen kijken naar de kwaliteit van de opleidingen en van een instelling als geheel. We zullen daar ook moeten kijken dat we voldoende internationale dimensie verlenen aan de commissies.

Tot slot, we doen een oproep: het is heel belangrijk dat bij de kwaliteitscontrole, en dus de reviews, de studenten worden betrokken. Dat is voor veel studenten niet evident. Dat is heel moeilijke materie. Men is daar vooralsnog niet volledig mee vertrouwd. Dat is ook een oproep aan onze instellingen, want er is voor hen een grote rol weggelegd om die studenten inhoudelijk te ondersteunen. Als er nu één ding is waar studentenparticipatie een rol moet spelen maar waar die ook inhoudelijk gestalte moet krijgen vanuit de universiteiten en hogescholen, dan is het wel hier. Er is de voorbije dagen wat kritiek geweest op de manier waarop sommige universiteiten met studentenparticipatie omgaan. Ik denk dat ze hier kunnen tonen dat dit wel een rol kan spelen, dat dit wel gestalte kan krijgen en dat studenten op die manier wel een heel belangrijke rol kunnen spelen, ook in deze instellingsreviews.

De voorzitter

De heer Durnez heeft het woord.

Jan Durnez (CD&V)

Wat de minister ons hier heeft voorgelegd, is een enorme stap naar een echt kwaliteitszorgstelsel. We komen van ver, van een externe inspectie met schouderklopjes en schoudertikjes, en daarna was het weer voorbij. Dit ontwerp van decreet is een consolidatie van een lang proces binnen de hogescholen en de universiteiten. We evolueren van een extern oog op onze kwaliteit naar een continue aandacht en zorg vanuit een intern oog. Die beweging is gemaakt in de voorbije jaren in alle universiteiten en hogescholen. De kwaliteit staat voorop, en niet de resultaten van de inspectie.

De permanente zorg ervoor gaan wij mee onderschrijven. Het is iets waar Vlaanderen fier op mag zijn. Het is een stelsel dat in Europa innovatief is. Dat mag worden gezegd na die hele oefening, na die vele expertise en ervaring.

De voorzitter

Mevrouw Brusseel heeft het woord.

Ann Brusseel (Open Vld)

Ik zou me willen aansluiten bij de collega’s inzake de traditie die intussen gegroeid is in de universiteiten en de hogescholen om hun werking onder de loep te nemen. Na de talrijke evaluaties heeft men nu expertise inzake evaluatie en kwaliteitsbewaking. Onze fractie zal met alle plezier vertrouwen geven aan de instellingen om dat verder te zetten en aan de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO).

Het is wel degelijk fundamenteel, zoals mevrouw Soens onderstreept heeft, dat de externen echte externen zijn, dat de onafhankelijken echt onafhankelijk zijn, en dat men echt naar de studenten luistert. Het is fundamenteel dat men desnoods uitlegt aan de studenten wat bepaalde procedures inhouden.

Het is ons al ter ore gekomen via de Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) en andere kanalen dat de vergaderingen over kwaliteitszorg niet de gemakkelijkste zijn voor de studenten. Er wordt vaak een jargon gebruikt dat nogal moeilijk is. Het neemt vaak heel wat tijd in beslag en er zijn heel wat documenten te lezen om de vergaderingen voor te bereiden.

Het kan zeker niet de bedoeling zijn dat de instellingen, met de regie die ze nu hebben over die kwaliteitsborging, inspraak in de praktijk niet zo goed laten verlopen en dat inspraak vooral op papier is gegarandeerd door het feit dat de studenten aanwezig zijn op bepaalde vergaderingen. Dat is niet de bedoeling. Ik denk dat de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) daarover moet waken. Ik zal er zelf als zeer geëngageerd volksvertegenwoordiger ook over waken. Mijn deur staat altijd open voor de studenten, dat weten ze ondertussen ook. Het zijn zaken die in besprekingen al aan bod zijn gekomen, ook tijdens de pilots. Niet alleen studenten, maar ook personeelsleden hebben mij al aangesproken over verhoogde planlast en bureaucratie. Het is een stap vooruit, maar men zal toch nog moet waken over het aantal vergaderingen, het aantal documenten dat moet worden opgesteld om ervoor te zorgen dat we niet opnieuw in het verhaal zitten van een hele berg papier voor een andere vorm van kwaliteitsborging dan visitaties.

Alle organisaties, universiteiten, hogescholen maar ook wij bijvoorbeeld, hebben er baat bij om het talent van mensen op de juiste plaats in te zetten. Ik ga ervan uit dat men dat ook zal doen. Soms bereiken mij andere verhalen, vandaar dat ik nog een kritische noot wilde formuleren. Ik verwijs naar de tweet die is verstuurd door Dirk Van Damme over dit nieuwe stelsel van kwaliteitszorg.

Er is een bezorgdheid bij sommige mensen dat er niet meer naar afzonderlijke vakken zal worden gekeken. Collega Cordy heeft het er daarnet al over gehad. Daarom hebben wij als leden van de commissie Onderwijs er dan ook over gewaakt dat in het ontwerp van decreet de focus niet zozeer wordt gelegd op het proces, maar ook op de afzonderlijke kwaliteitskenmerken, niet om de instellingen te dwingen om lijstjes af te vinken, maar om hen nog steeds te laten kijken naar de kwaliteit en de leeruitkomsten van alle opleidingsonderdelen zodat studenten toch zeker zijn dat er naar het geheel van het onderwijs wordt gekeken, naar alle cursussen. Inspraak mag dan wel zijn gegarandeerd, maar ook vandaag hebben we kunnen horen van studenten, toen het ging over academische kalender, dat ze soms het gevoel hebben dat die inspraak niet altijd helemaal ernstig wordt genomen en dat hun mening niet altijd wordt meegenomen.

Het is voor ons belangrijk dat als er wordt geëvalueerd, dat op een ernstige manier gebeurt. Sommige instellingen verplichten de studenten niet te evalueren of deel te nemen aan de evaluaties. Ze hebben daarvoor nog geen methodiek ontwikkeld. Het lijkt me belangrijk dat men dat wel doet zodat die evaluaties geen papieren evaluaties zijn maar daadwerkelijke evaluaties.

We hebben de vraag van de instellingen gevolgd om over te stappen naar instellingenreviews in plaats van afzonderlijke visitaties, en ik denk dat dit een stap vooruit is en dat men in de toekomst tevreden zal zijn met de regie in eigen handen.

De voorzitter

De heer Daniëls heeft het woord.

Ik beloof het kort te houden, voorzitter.

De planlast die momenteel naar voren wordt geschoven bij externe visitaties, mag geen interne planlast worden van de interne kwaliteitscel. Dat is een bekommernis die nog leeft en die we ook in de commissie hebben geuit.

Het afnemend veld, de zogenaamde stakeholders, moeten ook worden betrokken. Onze studenten komen ergens terecht en die mensen kunnen wel heel duidelijk aangeven wat er in de opleiding ontbreekt.

Het is ook niet omdat het een instellingsreview is dat de opleidingen verloren gaan. De opleidingen kunnen nog altijd wel onder de loep worden genomen als zou blijken dat er iets mis is of dat de NVAO bij bepaalde opleidingen vragen heeft. De opleidingen blijven dus niet buiten schot.

De voorzitter

Minister Crevits heeft het woord.

Ik dank de leden voor al die bijzonder constructieve oplossingen en aandachtspunten. Het is duidelijk dat onze hogescholen en universiteiten kunnen bouwen op jarenlange expertise in kwaliteitszorg, en met dit ontwerp zetten we een heel belangrijke nieuwe stap. We stappen immers over naar een cocreatie tussen overheid, instellingen, studenten en de NVAO. Op die manier zijn de fundamenten gelegd voor die nieuwe instellingsreviews.

Ik wil u er toch allen even opmerkzaam op maken dat heel dit proces, die omslag naar het nieuwe stelsel om kwaliteit te beoordelen, op twee jaar tijd is gebeurd. Zij die zeggen dat je in Onderwijs geen substantiële wijzigingen kunt doorvoeren, hebben dus eigenlijk ongelijk, want dit gebeurt met een enorm tempo.

Wat dan de specifieke zorgen van de leden betreft, eerst en vooral, mevrouw Soens en anderen, studenten moeten een rol spelen. Het belang van het nieuwe stelsel, van de betrokkenheid van de studenten kun je niet onderschatten, maar zij hadden ook een volwaardige plaats in de klankbordgroep dit het ontwerp van decreet heeft voorbereid. Ze maakten deel uit van de werkgroep voor de website Opleiding in cijfers. U weet dat. Die is er ook op hun vraag gekomen. Ze zullen ook heel hard kunnen meewerken in het nieuwe stelsel. De NVAO is, nadat jullie in de commissie zorgen hebben geuit, trouwens bereid om nog meer te investeren in de opleiding van studenten-commissieleden, net om hun betrokkenheid te kunnen vergroten.

Een ander aandachtspunt is de betrokkenheid van het werkveld, de stakeholders en de deskundigen. Dat is even terecht, maar zal in de eindbeoordeling worden meegenomen. Dat betekent dat, als er een beoordeling over een instelling is en daaruit blijkt dat er onvoldoende betrokkenheid is, die beoordeling ook negatief zal zijn. Daar hebben we dus ook een absolute garantie, denk ik.

Nog een aandachtspuntje is het papier. Ik heb het al vaker gezegd: elk papier dat je bijhoudt omdat het belangrijk is bij de controle, is wat mij betreft een verloren papier. Je moet je papieren bijhouden omdat ze kwaliteitsbevorderend zijn voor je instelling, en dat zal heel rigoureus worden opgevolgd.

Het laatste aandachtspunt betreft de externen. Sommigen hebben het ook al aangehaald: het is cruciaal binnen de methodiek die wordt gehanteerd, dat instellingen zelf stakeholders blijven betrekken van zowel binnen als buiten de instelling. Het is dus geen ‘spiegeltje, spiegeltje aan de wand’-systeem zonder kritische outsiders: die zijn een elementair deel van het hele proces.

Ik ben dus bijzonder trots dat dit ontwerp van decreet aan u allen kan worden voorgelegd, maar wat me aan de vooravond van Rerum Novarum bijzonder gelukkig maakt, is dat het ernaar uitziet dat alle fracties in dit parlement dit unaniem zullen goedkeuren. Dat zou me nog gelukkiger maken. Dank u wel.

De voorzitter

Staat dat in het ontwerp, Rerum Novarum?

Neen, het is een bezinnende bedenking van mezelf aan de vooravond van een mooie, zonnige avond.

De voorzitter

Vraagt nog iemand het woord? (Neen)

De algemene bespreking is gesloten.

De voorzitter

Artikelsgewijze bespreking

Dames en heren, aan de orde is de artikelsgewijze bespreking van het ontwerp van decreet.

De door de commissie aangenomen tekst wordt als basis voor de bespreking genomen. (Zie Parl.St. Vl.Parl. 2017-18, nr. 1550/3)

In die tekst is de datum van het decreet over de uitbouw van de graduaatsopleidingen binnen de hogescholen en de versterking van de lerarenopleidingen binnen de hogescholen en universiteiten, dat als laatste de Codex Hoger Onderwijs wijzigt, nog niet ingevuld. De Vlaamse Regering heeft dit decreet inmiddels bekrachtigd en afgekondigd op 4 mei 2018, zodat die datum overal kan worden ingevuld.

– De artikelen 1 tot en met 25 worden zonder opmerkingen aangenomen.

In artikel 26 moet bij wijze van technische correctie “2°” twee maal worden vervangen door “3°”. Is het parlement het hiermee eens? (Instemming)

– Artikel 26 wordt zonder verdere opmerkingen aangenomen.

– De artikelen 27 tot en met 88 worden zonder opmerkingen aangenomen.

De artikelsgewijze bespreking is gesloten.

We zullen straks de hoofdelijke stemming over het ontwerp van decreet houden.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.