U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

Minister-president, in een van de commissievergaderingen vóór het reces had ik het al eens over de talrijke initiatieven op het vlak van onroerenderfgoedzorg. We kennen uiteraard allemaal de Open Monumentendag, die zowel in Vlaanderen, Brussel als Wallonië veel volk trekt. Dit jaar bezochten opnieuw 400.000 erfgoedliefhebbers meer dan 500 erfgoedsites in Vlaanderen naar aanleiding van de dertigste Open Monumentendag. Ook de Vlaamse Archeologiedagen worden gesmaakt. Er komt volgend jaar alvast een tweede editie.

Open Monumentendag wordt nog steeds georganiseerd door Herita vzw. Of moet ik vanaf nu zeggen ‘Open Monumenten’? Want dat is de nieuwe naam van de ledenvereniging binnen Herita, die ook de organisatie van Open Monumentendag op zich neemt. Er werd ook een nieuwe website, www.openmonumenten.be, gelanceerd met nieuws over monumenten in Vlaanderen, net als informatie over activiteiten en evenementen. Tegelijk voerde Herita een betalend lidmaatschap van 25 euro per jaar in.

We weten allemaal dat Herita stormachtige tijden heeft doorgemaakt, maar intussen lijkt de organisatie als een feniks uit haar as herrezen. Vorig jaar tekende Herita een nieuwe strategie uit en paste het organogram aan. De organisatie bundelde haar werking in twee afdelingen: siteontwikkeling, die focust op de sites in eigen beheer, en sectorontwikkeling, die inzet op erfgoedsector en publiek.

In zijn mission statement wil de vernieuwde vzw Herita streven naar een structurele samenwerking en versterking tussen professionelen, vrijwilligers en organisaties op het terrein van onroerend, roerend en immaterieel erfgoed. Er wordt ook gesproken van een Open Erfgoeddag, voor zowel roerend als onroerend erfgoed.

Minister-president, bent u van mening dat de nieuwe organisatiestructuur en mission statement van Herita vzw tegemoetkomen aan de aangepaste samenwerkingsovereenkomst met Vlaanderen? Op welke manier past de onderafdeling Open Monumenten in dat model?

Intussen heeft Herita vzw een aantal sites, die ze voorheen in erfpacht had, afgestoten en teruggeven aan de eigenaar. Is het de bedoeling om nieuwe sites op te nemen in de beheerportefeuille van Herita om haar rol als erfgoedorganisatie voor site-ontwikkeling vorm te geven? Werd hiervoor een langetermijnvisie opgesteld? Welke voordelen biedt het betalend lidmaatschap van Herita of Open Monumenten? Wat is de link met het cultureelerfgoedluik? Is er samenwerking op het vlak van de UiTPAS? Zijn er al stappen gezet in de organisatie van een Open Erfgoeddag? Zo ja, zal dit dan de vervanger worden van de Open Monumentendag en de Erfgoeddag van minister Gatz?

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Mevrouw Van Werde, u weet dat ik een evaluatie heb gevraagd van de samenwerkingsovereenkomst, dat dit parlement een motie heeft goedgekeurd over de werking van vzw Herita. Dientengevolge heb ik bij Herita aangedrongen op een herziening, zowel van de strategie als van het aanpassen van een aantal doelstellingen. Herita heeft dat ook gedaan, heeft dus een traject doorlopen om te komen tot een herijking zowel van de strategie als van de organisatie.

Dit heeft geleid tot een hernieuwde missie, visie, positionering en organisatiestructuur, waarbij Herita focust op het vergroten van het draagvlak, het versterken van het middenveld en het ontwikkelen en beheren van de eigen onroerenderfgoedsites. Dat alles heeft geleid tot de aanpassing van een aantal strategische doelstellingen, wat op zijn beurt de aanleiding vormde voor een addendum bij de samenwerkingsovereenkomst 2015-2019. Er is dus een een-op-eenrelatie tussen de nieuwe structuur en mission statement enerzijds en de aangepaste samenwerkingsovereenkomst anderzijds.

Open Monumenten draagt een van de vier pijlers van de vernieuwde strategie van Herita, met name het creëren van een draagvlak voor erfgoed in Vlaanderen. Er wordt met een tweemerkenstrategie gewerkt. De organisatienaam blijft bestaan als merk voor de ondersteuning van de sector business to business (B2B), als het ware, maar het merk Open Monumenten is nieuw. Het is natuurlijk niet helemaal nieuw, want het refereert aan een zeer bekende naam, maar Open Monumenten wordt nu ook gehanteerd voor alle publiekscommunicatie business to customer (B2C). De naam Open Monumenten is natuurlijk gekozen als een afgeleide van Open Monumentendag, omdat uit onderzoek blijkt dat 90 procent van de bevolking vertrouwd is met Open Monumentendag, terwijl Herita een grotendeels onbekende naam is voor het grote publiek.

Waarom word je nu lid van Open Monumenten? In de eerste plaats doe je dat natuurlijk, omdat je de mening deelt dat we ons onroerend erfgoed moeten koesteren, bewaren, restaureren en in een goede staat moeten houden. Je maakt ook deel uit van een gemeenschap die zich wil inzetten voor het behoud van ons erfgoed en die het een toekomst wil geven. Je krijgt een inspirerend boek, dat het verhaal van dertig erfgoedzorgers over Open Monumentendag vertelt.

Er is ook communicatie op maat van de interesses van elk lid. Er is een getrouwheidssysteem in de vorm van een jaarlijkse bon voor een gratis bezoek bij een selectie van, op dit moment, 23 erfgoedsites. De Open Monumentenkaart, ten slotte, functioneert daarnaast als een UiTPAS waarmee leden punten kunnen sparen en ruilen tegen een aantal voordelen.

Die Open Monumentenkaart slaat dus de brug tussen Herita, uit het beleidsdomein Onroerend Erfgoed, en de organisatie publiq, die opereert vanuit het Participatiedecreet. Een koppeling met de museumpas is een optie waarover we al overleg gepleegd hebben met publiq, maar een concrete termijn is er daarvoor nog niet. Beide initiatieven zijn ook nog maar recent gelanceerd, maar er worden dus wel gesprekken over gevoerd.

Het nieuwe en toch wel baanbrekende hieraan is dat er brug geslagen is tussen Onroerend Erfgoed aan de ene kant en publiq uit het Participatiedecreet aan de andere kant. Ik hoop in elk geval dat er zoveel mogelijk leden toetreden tot Open Monumenten. Ik neem aan dat alle overtuigde commissieleden al lang lid zijn en er ook de nodige publiciteit rond voeren in hun omgeving.

Mijnheer Caron, er zijn ook tal van lokale organisaties die met Herita kunnen gaan samenwerken. Ik stel vast dat een aantal lokale erfgoedverenigingen, heemkundige kringen en museale verenigingen die actief zijn op dit terrein, tot nu toe eigenlijk nauwelijks weet hebben van de werking van Herita. Ook al leveren ze lokaal vaak prachtig werk, ze delen te weinig in die grote gemeenschappen.

Na de – laat ons zeggen – moeilijke opstartperiode van Herita, hoop ik dat we Herita nu op de kaart kunnen zetten. We hebben ook een sterke, nieuwe voorzitter, die echt enthousiast is en die dat ook daadwerkelijk van plan is.

De sites waarvan Herita de erfpacht beëindigd heeft, zijn niet zomaar afgestoten. Dat is gebeurd in overleg met alle betrokkenen en er is een overdracht gebeurd naar de eigenaar of een beheerder die al bij de site betrokken was. Dat is ook pas gebeurd nadat de restauratie van de site in kwestie afgerond was. Collega Van Werde, ik verwijs daarvoor naar het antwoord op uw schriftelijke vraag van 9 juli 2018, waarin ik gedetailleerd uitleg gegeven heb bij de overdracht van een aantal van die sites.

Inzake siteontwikkeling zet Herita vanuit de nieuwe strategie prioritair in op de bestaande portefeuille. Ze maakt werk van een heuse inhaaloperatie op het vlak van onderhoud. Daar is de nodige capaciteit voor uitgetrokken. Herita heeft een voorbeeldfunctie en heeft vanuit die verantwoordelijkheid op korte termijn een aantal beheersplannen ingediend bij het agentschap. Ze gaat ook voluit voor de erkenning van haar sites als open erfgoed. U weet dat het een van de pijnpunten was in onze evaluatie dat uitgerekend Herita – laat het ons vriendelijk uitdrukken – zich zelf geen voorbeeld toonde van onderhoud en instandhouding van de eigen sites.

Herita heeft daarnaast een verzoek ingediend om meerjarenpremieovereenkomsten te mogen aanvragen voor sites in haar portefeuille. Ik heb daarvoor mijn principieel akkoord gegeven op 14 augustus 2018 en Herita is nu volop bezig met de voorbereiding van aanvraagdossiers.

Eerst ontwikkelt Herita dus bestaande sites tot een goede staat. Ik denk dat dat een absolute voorwaarde is voor een volgende stap, met name een weloverwogen opname van nieuwe erfgoedsites. Herita moet nu eerst bewijzen in staat te zijn haar eigen sites goed te beheren.

Het concept van Open Erfgoeddag is opgenomen in de langetermijnvisie van Herita en zal zeker niet op korte termijn gerealiseerd worden. Ik heb echter goede hoop dat er nu definitief een goede dynamiek is. U weet dat Gustaaf Sap, uit Antwerpen, het voorzitterschap op zich genomen heeft. Dat is een man met een heel groot hart voor erfgoed, die ook al heel lang actief is in de sector en al lid was van de algemene vergadering. Ik heb hem ontmoet op Open Monumentendag en hij maakte een heel gedreven indruk.

De voorzitter

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

Bedankt, minister-president. Ik vond dat het tijd was voor een opvolgingsvraag. Ik ben inderdaad zeer verheugd te horen dat Herita inzet op de bestaande sites. Dat was inderdaad van in het begin de bedoeling. De meerjarenpremies zijn uiteraard ook zeer goed nieuws. Ik kan alleen maar blij zijn met de evolutie. Ik vrees dat ik nog geen lid ben, maar dat komt er zeer snel aan.

De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron (Groen)

Ik ben overtuigd lid van Herita. Ik heb ook hun publicatie gekregen en die is inderdaad mooi gemaakt. Ik hoop dat het ambassadeurschap ook zijn weg vindt naar veel huiskamers en families in Vlaanderen en dat er veel leden komen, al moet ik erbij zeggen dat ik mij afvraag of het model van een betalend lidmaatschap naar Angelsaksisch model op termijn haalbaar is voor Vlaanderen. We zullen zien. Ik gun hen wat dat betreft het voordeel van de twijfel. De rol die ze opnemen en de transitie lijken mij veelbelovend, alsook het vernieuwde bestuur. Ook de beheersplannen die zijn ingediend voor de eigen sites, zijn een belangrijk signaal. Het is fijn, minister-president, dat u uw goedkeuring hebt gegeven aan die meerjarenplannen.

Niettemin kan er zich natuurlijk wel een probleem van financiële middelen opwerpen. Herita moet immers ook een deel eigen middelen proberen te vergaren, om het eigen aandeel van die restauraties of het onderhoud te betalen. Dat is een beetje dubbelzinnig: je krijgt een premie van het Vlaamse Gewest voor Vlaamse gebouwen, meestal in eigendom van de Vlaamse overheid of via erfpachtovereenkomsten, als ‘semioverheidsinstantie’, als ik het zo mag zeggen. In die zin moeten we waakzaam zijn dat die beheersplannen realistisch zijn. De lidgelden zouden wat kunnen opbrengen en er zouden ook andere vormen van mecenaat kunnen zijn of fiscale constructies, zoals u ook voorgesteld hebt. We zullen zien. Laat de nieuwe dynamiek in elk geval maximaal spelen. U doet dat met de meerjarenplannen. Hopelijk kan dat eventueel ook met aanvullende middelen. De sites van Herita zijn immers niet alleen van Vlaanderen, maar zijn ook symbolische sites van groot maatschappelijk belang. We moeten daar dus goed voor zorgen. We zullen zien en we zullen evalueren in de toekomst.

Ik wil tot slot nog aangeven dat ik voor een sterke samenwerking ben tussen organen uit het culturele erfgoed en het onroerende erfgoed, maar dat we niet noodzakelijk naar één Erfgoeddag moeten evolueren. Misschien is het ook wel zinvol dat er twee zijn en dat we vanuit verschillende invalshoeken twee keer per jaar voor drie- à vierhonderdduizend mensen aandacht kunnen vestigen op de diverse vormen van cultureel en onroerend erfgoed.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Ik noteer uw vragend voorbehoud bij het lidmaatschap en de haalbaarheid daarvan. Herita heeft op dat vlak een moeilijk traject doorlopen. Eerst was er een betalend lidmaatschap, dan heeft het vorige management dat afgeschaft. Men is dan voor een gratis lidmaatschap gegaan, wat ik niet goed vind. Bij een lidmaatschap vind ik dat je daaraan moet bijdragen, ook al is het geen groot bedrag. Anders is dat totaal vrijblijvend en neem je ook geen engagement op. U herinnert zich dat ik er heel lang geleden voor gepleit heb dat Herita zijn vleugels internationaal zou uitslaan – ik heb dat ook herhaald ten aanzien van de huidige voorzitter – en zou proberen tot kruisverbanden te komen, bijvoorbeeld met de National Trust en andere, om eventueel gedeelde voordelen te bieden. Ik denk dat dat een bijzonder grote meerwaarde zou zijn.

Ik heb er heel lang geleden gepleit voor bepaalde samenwerkingen met Natuurpunt. Want dat is natuurlijk dé troef van de National Trust in Engeland, omdat het heel vaak op schitterende domeinen is. Er is tijd verloren op dat punt. Ik hoop dat dat gebeurt. Wij moeten hen niet bij de hand nemen. Het zijn middenveldverenigingen die forse subsidies krijgen. Het is natuurlijk aan hen om ambitieus te zijn en te bekijken wat daarmee kan gebeuren. Ik blijf bij wat ik destijds heb gezegd, toen Herita opgericht is uit de samensmelting van de drie bestaande organisaties.

De meerjarenplannen zijn een goede zaak. Het Kasteel van Horst zal nu in het najaar nog klaar zijn. Dan wordt er nog werk gemaakt van een aantal andere beheersplannen, die zullen worden uitgerold met werken in de komende vijf jaar.

Herita heeft ook nog werk aan de winkel om schenkingen en legaten binnen te krijgen. Dat klopt. Ook daar is er nog veel terreinwinst mogelijk. En ook daar is er in het buitenland een forse traditie, niet het minst in het Verenigd Koninkrijk. Maar de legaatmogelijkheid en de schenkingsmogelijkheid worden nu opgenomen in de folders. Het is aan Herita om daar een actief beleid in te voeren en ervoor te zorgen dat dat voldoende bekend is bij bijvoorbeeld de notarissen, waar je wel andere folders vindt over mogelijkheden tot duolegaten, schenkingen enzovoort. Op dat vlak is er helaas wat tijd verloren, maar het is nooit te laat voor een tweede adem. Ik hoop dat er op al die vlakken nu serieuze vooruitgang kan worden geboekt.

De voorzitter

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

Ik wil nog meegeven dat het op het vlak van communicatie inderdaad wel snor zit tegenwoordig. Er komt namelijk net een mailtje binnen van Herita over twee niet te missen evenementen. Ik zie daar ook een dubbele invalshoek.

Ze leggen de link tussen onroerend erfgoed en cultureel erfgoed bij verschillende van hun monumenten en bij verschillende evenementen. Dat is een zeer positieve evolutie.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is geopend met een beperkt aantal plaatsen. Bezoekers die een plenaire vergadering willen bijwonen, sturen een mailtje naar 
onthaal@vlaamsparlement.be met daarin naam en geboortedatum.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.