U bent hier

De heer Gryffroy heeft het woord.

De introductie van de digitale elektriciteitsmeter in Vlaanderen is noodzakelijk voor de energietransitie, maar ook omdat de bestaande meters niet meer worden geproduceerd. Het is ook nodig voor de innovatie, omdat je dan met een slim netwerk en batterijtechnologie meer kunt uitrollen en meer kunt werken als je ook een digitale meter hebt. Er is beslist om de digitale meter vanaf 1 januari 2019 uit te rollen.

De modaliteiten werden bepaald en het plan van aanpak om te starten met de nieuwbouw, met energetisch gerenoveerde woningen, woningen met een budgetmeter en eigenaars van zonnepanelen is vastgelegd  Daarbij biedt men de mogelijkheid dat wie voor 2020 zonnepanelen plaatst, gedurende vijftien jaar geniet van het concept van een terugdraaiende teller. Ook al gaat men een digitale meter plaatsen, het concept van een terugdraaiende teller blijft behouden. Installaties vanaf 2021 zullen genieten van een compensatie. Deze ingreep moet zonnepanelen blijvend financieel aantrekkelijk maken.

Om de kosten te drukken, werd geopteerd voor een basismodel dat eigenaars eventueel kunnen uitbreiden met slimme toepassingen om volledig te kunnen inspelen op de mogelijkheden van een slim netwerk en nieuwe technologische innovaties zoals de thuisbatterijen of andere toepassingen zoals het tijdelijk uitsturen van bepaalde toepassingen.

Ondertussen zien we dat de Vlaamse netbeheerders de productie van de digitale meter hebben gegund aan het samenwerkingsverband van IBM België en het Franse Sagemcom. Er werd gesproken over een totale kost van 1,5 miljard euro. Dat is een getal dat indertijd is vastgelegd door de regulator. Het stond in het laatste rapport van de regulator. Volgens mij is dat niet de prijs die is geverifieerd bij de aanbesteding. Het zou betekenen dat de gemiddelde klant voor de digitale meter jaarlijks ongeveer 16,3 euro en 11,59 euro zou betalen, althans volgens de media. Men baseert zich daarvoor op een studie van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt (VREG).

We weten dat de VREG die cijfers zelf heeft genuanceerd. Ze gaven al aan dat dit waarschijnlijk een overschatting is en uiteraard afhankelijk is van de uiteindelijke keuze van de digitale meter. In de pers is gezegd dat er een samenwerking is met IBM en het Franse Sagemcom, en dan heeft men de oude prijzen van de VREG-studie genomen om te zeggen: dat zal de kostprijs zijn. Dat is wel niet afgetoetst met de huidige aanbesteding.

Het was de bedoeling om samen met de gefaseerde uitrol van de digitale meter ook het slimme datasysteem Atrias te lanceren. Dit datasysteem maakt het mogelijk de zelfgeproduceerde stroom achteraf te vermarkten. Atrias is een gezamenlijk initiatief van distributienetbeheerders uit het hele land, waar ook de leveranciers aan moeten worden gekoppeld. Atrias werd opgericht als een clearinghouse. Atrias is het uitwisselingsplatform voor de Belgische elektriciteits- en aardgasmarkt en moet de gegevensuitwisseling op de energiemarkt tussen leveranciers en distributienetbeheerders beter laten verlopen door een uniform en centraal systeem.

Minister, wat zal de totale kostprijs zijn voor de uitrol van de digitale meter? Wat is de impact op de consumenten, niet voortgaand op wat in de pers staat, want de pers baseert zich op een rapport van de regulator? Wat zijn de concrete gevolgen van de vertraging van de lancering van Atrias? Wat is de reden van die vertraging? Welke nieuwe timing wordt vooropgesteld? Op welke manier heeft dit een impact op de geplande uitrol van de digitale meters? Vanaf wanneer kunnen app-ontwikkelaars aan de slag met de nieuwe mogelijkheden van de digitale meter? Slimme, digitale meters bieden natuurlijk de meeste toekomst. Hoe gaat u de ontwikkeling verder ondersteunen?

Minister Tommelein heeft het woord.

Minister Bart Tommelein

In het rapport van de VREG over de kosten-batenanalyse wordt inderdaad een bedrag vermeld van 1,3 miljard euro bij een uitrol over twintig jaar. De VREG schat de impact voor de consument alvast rond 1 euro per maand voor gas en 1,30 euro voor elektriciteit. De VREG nuanceert echter zelf deze cijfers en stelt dat dit een worstcasescenario zou zijn en dus een overschatting. De verdisconteerde baten voor de maatschappij overstijgen echter de kosten ruimschoots, wat resulteerde in een netto constante waarde van 336 miljoen euro. Ik kan helemaal niet verklaren waar het cijfer van 1,5 miljard euro vandaan komt dat de journalist in zijn artikel aanhaalt. In elk geval maakte de VREG nog geen nieuwe berekening.

Een vertraging in de lancering van Atrias zal wat mij betreft geen invloed hebben op de uitrol van digitale meters. Ik blijf vasthouden aan de timing om na een testfase in het vierde kwartaal van 2018, vanaf 1 januari 2019 te starten met de geplande gefaseerde uitrol van de digitale meter.

De CEO’s van zowel Eandis als Infrax zijn hiervan op de hoogte. Ik heb hun duidelijk meegedeeld dat ik me aan die timing wil houden. Appontwikkelaars zullen in het overgrote deel van de gevallen gebruikmaken van de informatie die ten minste op secondebasis uit de gebruikerspoort van de digitale meter stroomt. Deze poort is operationeel zodra de digitale meter wordt geplaatst, en ze zullen in die zin geen last ondervinden van een eventuele vertraging bij Atrias.

In dit kader kan ik trouwens meegeven dat de Vlaamse Regering vorige week heeft beslist om op de Vlaamse digitale meter een extra snelle gebruikerspoort te plaatsen. Deze poort kan aan een hogere frequentie dan per secondebasis data beschikbaar stellen. Door het plaatsen van de snelle gebruikerspoort die de spannings- en stroommetingen met een veel hogere frequentie – 2 kilohertz of 2000 keer per seconde – beschikbaar stelt, wordt de digitale meter in Vlaanderen veel toekomstbestendiger. Het laat immers toe om een grotere hoeveelheid applicaties toe te passen.

Een van die toepassingen is de zogenaamde niet-intrusieve vermogensmeting met hoge bemonsteringsfrequentie. Dit is een technologie die op basis van het verbruikspatroon verschillende toestellen zoals waterkoker, frigo, wasmachine kan identificeren. Om energie te kunnen besparen, is het immers belangrijk een goed zicht te hebben op het elektriciteitsverbruik van ieder toestel. Die kennis laat toe na te gaan hoe je het energieverbruik kunt reduceren, door bijvoorbeeld een nieuwer en zuiniger model aan te schaffen of het toestel op een slimmere manier te gebruiken.

– Bart Nevens treedt als voorzitter op.

De heer Gryffroy heeft het woord.

Dat artikel is verschenen op donderdag 5 februari in De Morgen en werd geschreven door Lieven Desmet. Er staan getallen in die volgens mij niet zijn geverifieerd. Ik vind het ook kwalijk omdat het de beeldvorming rond digitale meters compleet onderuithaalt. Ik was dan ook verwonderd dat u daar niet op hebt gereageerd. Minister, u bent een goed communicator, u zou dat beter doen dan ik kan.

Minister, we geloven allemaal in de digitale meter. De socialisten hebben het daar iets moeilijker mee. Dat ondervind ik in debatten met bijvoorbeeld Bruno Tobback, die behoudsgezinder is op dat vlak. Het is wel de toekomst. Mocht Atrias op tijd klaar zijn, dan is dat nice to have, zeker omdat de dataverwerking nog beter en verfijnder kan gebeuren. Het ene belet het andere niet. We kunnen ook zonder Atrias perfect een digitale meter uitrollen met nieuwe, innovatieve bedrijven. Daar kun je jobs en geld creëren. Die apps, dat is de toekomst om de mensen bewuster te laten omgaan met energie.

In de voorbije maanden hebben we de discussie gehad. De bevolking is niet betrokken bij het energiegebeuren. Voor hen staat daar een teller met dag- en nachttarief, soms met enkel dagtarief. Ze kunnen daar eens naar kijken en getalletjes noteren. Met een digitale meter met apps ben je innovatiever bezig, en dat kan ook helpen bij de bestrijding tegen energiearmoede. Er zijn zoveel voordelen. Het is dan ook heel pijnlijk dat er op deze manier plots een negatief waas rond wordt gehangen.

Minister, u zei dat nu steeds meer mensen en bedrijven zelf hernieuwbare energie opwekken, we nood hebben aan een slim net dat vlot tweerichtingsverkeer aankan. Waarschijnlijk was dat een stuk uit een interview. Marketinggewijs moeten we aan de bevolking verkondigen wat de voordelen daarvan zijn. In mijn voordrachten staan verschillende slides die tonen wat je kunt doen met een digitale meter om bijvoorbeeld te besparen, om je bewust te worden van je energieverbruik enzovoort.

Minister, wat kunnen we doen aan de communicatie hierover?

De heer Beenders heeft het woord.

Wat die gefaseerde uitrol betreft, is er beslist om te starten vanaf 2019. De minister zegt dat die timing gehandhaafd blijft. Die zou beginnen bij bouwers, verbouwers, eigenaars van zonnepanelen, en pas daarna zouden de andere digitale meters worden uitgerold.

Minister, hebt u een zicht op de einddatum van het hele vervangingsproces? Hebt u een richtinggevend jaartal voor ogen wanneer heel dat proces doorlopen is en elke Vlaming zijn digitale meter heeft? Dat is belangrijk om het verhaal nog beter te snappen en ons op termijn te overtuigen dat dit de best mogelijke manier is. Er moeten apps en slimme toestellen komen, allemaal goed en wel, maar hoe gaat dat concreet in zijn werk? Er komt een digitale meter bij je thuis. Die hangt aan de muur. Je leest er je meterstand op af. Op een bepaald moment wil je daar apps aan toevoegen, wil je een slimme wasmachine enzovoort. Moet je dan opnieuw abonnementen afsluiten? Hoe werkt dat?

Ik kan daar niet op antwoorden en ik merk tijdens heel veel debatten dat niemand dat kan. Download je die gratis via het internet? Moet je die kopen bij de netbeheerder? Hoe werkt het? Mensen weten dat gewoon niet. Mijnheer Gryffroy, je kunt met je hoofd schudden, maar gisteren had ik daar nog een debat over, en collega's van u wisten dat ook niet. De mensen op het terrein weten het dus ook niet. We moeten dat uitleggen. De mensen hebben een zekere schrik die misschien niet nodig is. Een slimme meter, een slimme wasmachine, een slimme droogkast, apps, voor heel veel mensen is dat ver van hun bed. We hebben er alle belang bij om duidelijk uit te leggen wat nu precies het einddoel is van de digitale meter. Dan krijgen we misschien meer draagvlak.

De heer Danen heeft het woord.

Het draagvlak voor de slimme meter is momenteel niet erg groot, vooral omdat de mogelijke nadelen worden gehypet, en minder de voordelen. De voordelen zijn voor veel mensen abstract. Ik kan me iets voorstellen bij een slimme wasmachine of een slimme koelkast. Veel mensen hebben die niet omdat zonder slimme meter zo'n slimme koelkast waardeloos is. Dat hoort natuurlijk wel een beetje samen. Heel veel studies schatten de voordelen van zo'n slimme meter laag in. Dat is wat ik erover weet. Op dat vlak is er nog heel wat werk aan de winkel.

Er wordt gesproken over de vertraging van het datasysteem Atrias. Dat is een belangrijk gegeven, want de data-afhandeling is een van de achilleshielen van zo'n slimmemetersysteem. Zonder een slim datasysteem is zo'n slimme meter waardeloos. Daar komen heel wat aspecten bij kijken. Ook het standhouden van de slimme netten is natuurlijk een probleem als die data-afhandeling niet optimaal verloopt.

Ook privacy is natuurlijk heel gevoelig. Misschien heeft dat niet onmiddellijk iets te maken met de uitrol van Atrias, maar voor veel mensen is privacy heel belangrijk. Minister, ook voor u is dat het geval. We moeten elke twijfel over inbreuken op de privacy kunnen wegnemen. Anders gaat een slimme meter onder een heel slecht gesternte van start.

Minister, hebt u een idee van hoe groot de vertraging van Atrias bedraagt? Wat zijn de vooruitzichten op dat vlak? Wanneer zal men de data-afhandeling wel op punt hebben, zodat we op dat vlak geen of weinig risico's lopen?

Minister Tommelein heeft het woord.

Minister Bart Tommelein

Ik zou eigenlijk een uurtje moeten kunnen uittrekken om u een les communicatie te kunnen geven. Mijnheer Gryffroy, het is niet omdat iemand iets zegt, dat het altijd verstandig is om daar onmiddellijk op te reageren. Ook dat is communicatie: soms doe je er beter aan te zwijgen en niet te reageren. Dat is zelfs een heel belangrijk aspect van goede communicatie. Als er op alles wat beweegt, wordt geschoten, is de communicatie nog weinig zinvol. Ik begrijp dat u van opleiding geen communicatiewetenschapper bent, ik ben dat wel. U zult mij ongetwijfeld in andere geheimen over de werking van de samenleving kunnen inwijden.

Maar ik denk wel dat ik u in dezen gelijk moet geven. U kunt zich niet voorstellen hoe vaak ik mij erger, ofschoon ik positief in het leven sta, aan de manier waarop er over dit onderwerp gecommuniceerd wordt. Het is zeer belangrijk, ook wat betreft het energiebeleid dat in de toekomst moet worden gevoerd. Op deze manier wordt het noodzakelijke draagvlak immers onderuitgehaald. Iedereen moet daar zijn verantwoordelijkheid in nemen. Ik heb daartoe al meermaals opgeroepen. Het is onverantwoordelijk om bepaalde dingen voor te stellen alsof ze niet nodig zijn. Als het over de digitale meter gaat, ben ik daar heel duidelijk in: deze beslissingen moeten niet genomen worden omwille van onze populariteit. Ik weet dat daar heel wat vragen en onzekerheid rond zijn. Maar hier moet een beslissing genomen worden omdat het nodig is, voor iedereen. Het is nodig voor onze samenleving, voor Vlaanderen en voor heel het energiebeleid dat we in de komende decennia moeten voeren. Als politicus en als minister van Energie ken ik het belang van een draagvlak bij de bevolking. Ik zie dat ook en ik detecteer dat in de reacties van de mensen. Af en toe moet je ook wel maatregelen nemen die bij de mensen onpopulair zijn.

Mijnheer Beenders, dit is geen beslissing die een uitrol zal hebben van maar enkele jaren. Ik kan daar vandaag nog geen einddatum op plakken. Die beslissing moet nog genomen worden. Dit is niet iets van twee of vijf jaar. Het zal veeleer tien of twintig jaar duren voor de laatste digitale meter geplaatst zal zijn. Sommige mensen zullen het dus helaas niet meer meemaken, en mensen bang maken voor iets dat ze niet meer zullen meemaken, is niet echt moedig, vind ik. Het heeft geen zin om ze bang te maken, als ze geen zonnepanelen hebben, als ze niet verbouwen of niet in een nieuwbouwwoning wonen, dat men bij hen zal binnenvallen met een nieuwe meter. We moeten inderdaad dat draagvlak krijgen, en u zegt dat er nog veel vragen zijn.

Welnu, alles staat duidelijk uitgelegd op: www.digitalemeter.be. Iedereen die de moeite doet om dat te bekijken, kan daar een antwoord vinden op de vragen die er vandaag zouden zijn. We zouden de mensen ook kunnen verplichten om dat te lezen en daarvan een bevestiging vragen. Maar dat doen we niet. Er worden brochures verspreid en er wordt gecommuniceerd. Ik promoot die webstek al een hele tijd en alles staat daar werkelijk heel goed uitgelegd.

Er zijn natuurlijk een aantal zaken die nog onbeslist zijn. Het is een proces. Ik wil er wel op wijzen dat we bij de laatste zijn om de digitale meters uit te rollen in Europa. We zijn in het gezelschap van Portugal, Litouwen en Tsjechië. Al de rest is al op een of andere manier begonnen met de uitrol van de digitale meters. Wij zijn nog bezig met de vraag of het wel nodig is en wat het gaat kosten en of de mensen wel zullen begrijpen wat ze ermee moeten doen.

We moeten heel duidelijk communiceren wanneer het nodig is, en zaken die nog niet tastbaar zijn en die nog niet bestaan, zijn veel moeilijker uit te leggen dan iets wat de mensen kunnen zien. Ook dat is een communicatieles. Een kilo fijn stof en 100 gram CO2, dat zien mensen niet en dat begrijpen ze moeilijk. Eén zonnepaneel en één windmolen kun je voor je zien, dan weet je waarover het gaat. Hetzelfde geldt voor de digitale meters: we zullen er volop over kunnen communiceren op het moment dat ze worden geplaatst. Dan zijn ze toonbaar en dan zal ook bepaald zijn welke mogelijkheden ze bieden.

Voor de rest is niet alles de taak van de overheid. Mijnheer Beenders, wat de apps betreft, dat laat ik over aan de vrije markt. Dat is ook de beslissing die genomen is: we plaatsen een digitale meter, we zorgen ervoor dat daar slimme functies op kunnen worden aangesloten en vanaf dan is de overheid niet meer aan zet. Dan zijn het de marktspelers die aan hun klanten moeten uitleggen wat met die digitale meters allemaal kan worden gedaan. Niet alles is de taak van de overheid, u en ik kunnen daarover van mening verschillen, en ik heb daar respect voor. Ik heb daar alleszins ook mijn mening over.

Ik ben ontgoocheld over het feit dat Atrias niet vooruitgaat, maar ook zonder Atrias zal de digitale meter ontwikkeld worden. Ik heb aan de distributienetbeheerders laten weten dat ik vind dat de manier waarop men daar te werk gaat, niet door de beugel kan. De timing wordt alsmaar vooruitgeschoven, en daar heb ik het echt moeilijk mee.

Innovatie moet zijn gang kunnen gaan. Ik kan ook niet alle innovatie op voorhand voorspellen. Het is een kans om de burger te betrekken in een verhaal waar u en ik wel achter staan: de burger meer zicht laten krijgen op waarom hij energie verbruikt, hoeveel energie hij verbruikt en wat hij daaraan kan doen. Dat is cruciaal. Dat kunnen we vandaag niet met de terugdraaiende teller en met de ferrarismeters. Dat zullen we beter kunnen met de digitale meters. Daar ben ik van overtuigd. Bovendien zullen ze een belangrijk instrument zijn in de strijd tegen de energiearmoede. We zullen sneller kunnen optreden en een budgetmeter zal gemakkelijker inpasbaar en ophefbaar zijn.

We moeten met zijn allen werken aan een groter draagvlak. Ik begrijp dat er bekommernissen en vragen zijn. We moeten beseffen dat de mensen inderdaad goed geïnformeerd moeten worden en dat we alles moeten aanwenden dat daartoe bijdraagt.

Ik besluit met het privacyaspect. Ik was de eerste staatssecretaris voor de privacy en u hoeft mij daar niet van te overtuigen. Ik waak daarover en ik hou rekening met alle adviezen van de privacycommissie. Ze worden zorgvuldig opgevolgd en in mijn voorstellen verwerkt.

De heer Gryffroy heeft het woord.

Mijnheer Beenders, ik kan er wel in komen, in wat u zegt. Minister, voor een goede communicatie moet men inderdaad soms zwijgen, en soms moet men gewoon wat uitleg geven om te voorkomen dat het een ver-van-mijn-bedshow wordt. Ik denk ook dat dit altijd gemakkelijker gaat op basis van een reële case. Gelukkig zijn er ook altijd early believers, die vanzelf de nodige reclame zullen maken. Niet de distributienetbeheerders zullen producten aanbieden, maar ik kan me voorstellen dat leveranciers of andere sprekers diensten zullen aanbieden. Dat kan betalend of niet betalend zijn omdat men het kan terugverdienen.

De voornaamste reden waarom ik daarachter sta, zou ook Groen als muziek in de oren moeten klinken. Nu is het zo dat mensen totaal niet wakker liggen van hoe en wanneer ze wat verbruiken. Ze hebben een dagtarief en een nachttarief, en na een jaar noteren ze de tellerstanden, sturen ze die door en krijgen ze een afrekening.

Of je nu aan het verbruiken bent in functie van de marktprijs, die bepaald wordt door wat er geproduceerd wordt en door de vraag en het aanbod, is voor de verbruiker momenteel heel onduidelijk. Dan kan het zijn dat bij ‘Windstille und Dunkelheit’ men nog evenveel verbruikt, ook al is dat niet goed. Die digitale meter kan daar wel op inspelen naar de markt toe. Daarom denk ik dat het voor Groen als partij ook de moeite is om daarachter te staan. Mijnheer Beenders, ik geef wel toe dat we nog meer uitleg moeten geven. Iedere kans die ik daartoe krijg, grijp ik ook aan. Ik ga vanavond spreken in Maldegem, de gemeente van mevrouw Taeldeman. Ik wil het zelfs tot in Limburg komen uitleggen, mijnheer Beenders, en ik heb ook al afspraken in de Kempen. Kortom, we moeten het goed uitleggen, maar te zeggen dat u daardoor schrik hebt, is de verkeerde boodschap.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.