U bent hier

De heer Vandenberghe heeft het woord.

Voorzitter, minister, als er een belangrijke manier is waarop Vlaanderen een steentje kan bijdragen in de strijd tegen plasticafval, plasticvervuiling en milieuvervuiling, dan is dat wel via de waterzuiveringsinstallaties. Waterzuiveringsinstallaties kunnen de microplastics uit ons afvalwater halen. Zodra ze in de rivieren en zeeën belanden, is het moeilijk om ze nog weg te krijgen.

Volgens de gerenommeerde professor Colin Janssen, een autoriteit op het vlak van deze problematiek, pakt u als betrokken minister dat probleem onvoldoende aan. Vlaanderen mist volgens hem ambitie en weigert om de beste leerling van de klas te zijn. Ik refereer aan een aantal mails van hem en ook aan een artikel in Het Nieuwsblad van 20 februari 2018 op pagina 9, dat ik trouwens met hem heb geverifieerd.

Eind 2016 werd over alle partijgrenzen heen ons voorstel van resolutie betreffende de bescherming van de Noordzee tegen de verontreiniging door marien zwerfvuil goedgekeurd. Daarin werd beslist om onderzoek te voeren naar de verwijdering van prioritaire stoffen, waaronder microplastics kunnen vallen, ter hoogte van rioolwaterzuiveringsinstallaties.

Op de schriftelijke vraag of u bereid bent om verder onderzoek te verrichten om de efficiëntie van de waterzuiveringsinstallaties te optimaliseren, en indien ja, op welke manier u dit zult doen, gaf u volgend antwoord: “Er wordt door Aquafin en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) een pilootonderzoek voorbereid naar de technisch-economische haalbaarheid van verwijderingstechnieken voor een aantal farmaceutische stoffen op een afvalwaterzuiveringsinstallatie.” Farmaceutische producten in afvalwater hebben echter heel weinig of niets te maken met de microplasticsproblematiek! Dit zijn twee verschillende problematieken, wat wordt bevestigd door professor Colin Janssen.

Daarom mijn dwingende vraag, minister: waarom weigert u of waarom zet u er geen spoed achter om verdere stappen te ondernemen om onze waterzuiveringsinstallaties te optimaliseren en zo de microplastics uit ons afvalwater, rivieren en zeeën te halen en op deze manier ons plasticprobleem daadwerkelijk aan te pakken en vooral de achterstand met de ons omringende landen voor een groot stuk dicht te rijden?

Minister Schauvliege heeft het woord.

Minister Joke Schauvliege

Mijnheer Vandenberghe, ik heb niets geweigerd. Misschien had u beter wat vollediger geciteerd uit het antwoord op uw schriftelijke vraag. Aansluitend op de door u aangehaalde passage antwoordde ik: “Microplastics zijn zeer fijne deeltjes en het lijkt aangewezen om hun mogelijke verwijdering mee te beschouwen in de hiervoor bestudeerde procestrein.” Dat is een duidelijkere, eerlijkere en correctere citering.

Het klopt dat farmaceutische stoffen in afvalwater op zich niets te maken hebben met microplastics, maar ik verwees in dit antwoord naar het pilootonderzoek omdat de zuiveringstechnieken die in de zogenaamde quaternaire zuiveringsstap worden toegepast, een effect op beide soorten stoffen hebben. Ik onderneem dus wel degelijk stappen om dit onderwerp grondig aan te pakken, maar wil weloverwogen de overheidsmiddelen en saneringsbijdrage van burgers en bedrijven inzetten in de waterzuivering.

Op de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van Aartselaar zal onderzoek worden gedaan naar de meest efficiënte technieken om gevaarlijke stoffen en micro- en nanoplastics te verwijderen uit het effluent van de RWZI’s.

Verschillende technieken zullen worden uitgetest, en dat zal gepaard gaan met een uitgebreid meetprogramma waarbij zowel de microplastics als de farmaceutische stoffen zullen worden gemeten. Het uitvoeren van deze tests moet ons bruikbare informatie geven over zuiveringsrendementen die via diverse technieken en voor de diverse stofgroepen kunnen worden gehaald, en welke kostprijs hiertegenover staat. De gegevens van deze praktijktest, gecombineerd met een inventaris van de bronnen en blootstellingsroutes, moeten ons in staat stellen een onderbouwde beslissing te nemen. We zullen dan natuurlijk ook bekijken of we dat kunnen uitbreiden met een extra zuiveringstrap.

Ik wil ten slotte ook beklemtonen dat het ook voor dit milieuthema de voorkeur verdient om te saneren aan de bron en dus te vermijden dat er microplastics in het milieu terechtkomen. Daar moeten we natuurlijk ook verder werk van maken.

De heer Vandenberghe heeft het woord.

Minister, we hebben dit item al verschillende keren in de commissie en de plenaire vergadering aangehaald. We komen altijd op hetzelfde uit: onderzoeken. Er zijn al onderzoeken gebeurd. We kunnen refereren aan verschillende studies, maar ik hoop dat u zelf ook eens rond de tafel gaat zitten met professor Colin Janssen. Hij kan u dat allemaal zwart op wit met cijfers aantonen. Er zijn al studies. Wij slagen er amper in om in de waterzuiveringsinstallaties 50 procent van de microplastics tegen te houden. In de ons omringende landen zijn er ook al studies gebeurd en daar zitten ze aan 90 procent.

Minister, u refereert altijd aan die onderzoeken, maar de resultaten zijn er. Kijk naar onze resolutie, waarin we een aantal zaken hebben opgesomd die kunnen worden aangepakt. Op het moment dat we de resolutie goedkeurden, had ik de indruk dat we goed gestart waren, maar nu wordt het op de lange baan geschoven. We hebben het verbod op plasticzakken, we hebben een debat gevoerd, we hebben een hoorzitting gehouden. Ondertussen zijn we nog altijd aan het wachten op de opvolging daarvan. Ik kan u verschillende opsommingen bezorgen –  ik zal ze niet allemaal voorlezen, want dat zou ons te ver leiden –, van waar professor Colin Janssen met zijn team heel wat van uw opmerkingen en die van Aquafin zal weerleggen over hoe dit probleem concreet moet worden aangepakt.

Minister, dan citeert u een deel van wat ik heb gezegd, maar het punt is, en daar gaat het over: we hebben de knowhow, we hebben de mensen in Vlaanderen die we kunnen ondersteunen, en de ons omringende landen behalen wel veel meer resultaat. Toch blijft u rond de pot draaien – het woord weigeren gaat misschien te ver – en gaat u weer studies bestellen en dit bekijken en dat meenemen. Dat is precies wat wij hier al ruim een jaar hebben gezegd. Het is tijd voor actie. Waarop wacht u, vooral als u zich kunt laten omringen met mensen die er echt veel van weten? Die mensen zijn super gefrustreerd dat ze weinig of niet worden gehoord en dat u hun onderzoeken die ze onder andere hebben gedaan met de universiteit van Gent, niet als handvat aanneemt om de problemen verder aan te pakken.

Minister, ik ben ongelooflijk ontgoocheld in uw antwoord.

De heer Vandaele heeft het woord.

Minister, tot nu toe horen we u vooral zeggen dat het weghalen van de microplastics ter hoogte van rioolwaterzuiveringsinstallaties op Vlaamse schaal onbetaalbaar is. De laatste tijd horen we stemmen die zeggen dat er toch nieuwe technieken zijn die dat heel wat minder duur maken. Het zou dus goed zijn dat u een kostenberekening laat maken van wat het zou betekenen als we in onze bestaande RWZI’s die extra trap moeten inbouwen.

Collega Vandenberghe, u hebt gelijk dat we altijd bezig zijn met de end of pipe, en dat we beter preventief te werk gaan, hoe moeilijk dat ook is. Als u het hebt over microbeats of microplastics die er in de rioolwaterzuiveringsinstallaties uit moeten worden gehaald, dan gaat het natuurlijk enkel over de elementen die via tandpasta en shampoo enzovoort in de riolen en in de RWZI’s terechtkomen. De RWZI’s halen er natuurlijk niet de microplastics uit die uit afbraak komen van bijvoorbeeld zwerfvuil in de natuur en de waterlopen. Die passeren de RWZI’s niet, dus die zijn er ook niet uit, zelfs als we die zeer grote investeringen doen in de RWZI’s.

Minister, misschien moet u dat toch eens goed berekenen, want we slagen er vandaag niet in om ons normaal afvalwater op een normale manier honderd procent gezuiverd te krijgen. Hier vragen wij een extra stap.

Mevrouw De Vroe heeft het woord.

Minister, de beelden die we geregeld op tv zien van het marien zwerfvuil, de beelden van oceanen en zeeën vol plastics, zijn inderdaad heel pijnlijk. We zijn er ons allemaal terdege van bewust dat actie nodig is. Daarom heeft uw federale collega, staatssecretaris Philippe De Backer, in november 2017 het Actieplan Marien Zwerfvuil aangekondigd. Hij wil daarin met ‘blue deals’ werken, onder meer voor de cosmeticasector, om de producenten op hun verantwoordelijkheid te wijzen.

Het is voor ons zeker nodig om aan te zetten tot een meer brongerichte aanpak door het beperken van het gebruik van plastic tout court. Daarop moeten we de nadruk leggen. Het gaat over de waterzuiveringsinstallaties, maar de brongerichte aanpak is toch noodzakelijk om toekomstgericht tot een echte oplossing te komen.

Minister Joke Schauvliege

Collega, ik heb uw resolutie hier bij me. Daar staat heel uitdrukkelijk de vraag in om onderzoek te voeren naar het verwijderen van prioritaire stoffen, waaronder microplastics kunnen vallen, ter hoogte van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Het is net dat onderzoek dat we nu aan het voeren zijn.

Misschien is dit een suggestie aan het parlement, maar daarover zult u in alle wijsheid oordelen: misschien is het interessant om een hoorzitting te houden over de lopende projecten met de professor. Misschien kan dat nuttig zijn voor de inzichten en om de zaken te verduidelijken.

We investeren nu al miljarden euro's in waterzuivering, en die zijn belangrijk en we geloven daar ook in. Daar ligt nu onze prioriteit. De volgende stap zal dit zijn, maar laat ons bekijken wat de beste techniek is en hoe we dit betaalbaar kunnen houden. Iedereen heeft altijd de mond vol van betaalbaar water en een betaalbare waterfactuur, maar als je al die verplichtingen gaat opleggen, dan zal het pas onbetaalbaar worden voor de burger. Dat aspect is heel belangrijk om mee te nemen, tenzij u zegt: laat dat allemaal verplicht in de waterzuivering doorvoeren en reken het dan ook allemaal door aan de burger. Dat is niet de boodschap die wij willen brengen. Wij willen dat weloverwogen doen op basis van goed onderzoek, zodat we goed weten waar we staan. Dat is ook de vraag van de resolutie, die wij uitvoeren.

Minister, ik ben blij dat u suggereert om zo'n hoorzitting te houden met onder andere professor Colin Janssen. Ik sta daarvoor open. Het is niet gemakkelijk om in deze commissie de nodige hoorzittingen te krijgen. Er is een hoorzitting gevraagd over waterverspilling, en die is er niet gekomen. Inzake plastics zijn we nog altijd aan het wachten op de vervolghoorzittingen. We zouden nog een tweede hoorzitting hebben over alles wat te maken heeft met plasticzakken, maar we zijn nog altijd aan het wachten op het vervolg. Hoewel Pasen nog moet komen, lijkt dit op vijgen na Pasen.

Ik ben absoluut niet tegen de hoorzittingen, maar het gaat niet vooruit, het blijft allemaal wat slabakken. Laten we vooruitgaan. Het kost inderdaad allemaal veel geld, maar als we het meer aanpakken aan de bron en sneller vooruitgaan met een aantal zaken, dan zullen we veel geld besparen. Denk aan het verbod op plasticzakken en het opruimen van zwerfvuil. Ik wil u de cijfers bezorgen van wat dat alleen al kost aan een kustgemeente zoals Bredene. Plasticzakken, statiegeld, het zijn allemaal thema's die we op de agenda zetten, maar ik heb de indruk dat dat, misschien wel geïnspireerd door een of ander, op de lange baan wordt geschoven. Dat begint me nu danig te irriteren.

Minister, voorzitter, tijd voor actie en vooruitgang, echt waar, want we trappelen ter plaatse en dat is niet correct tegenover de toekomstige generaties, opdat zij nog een mooi leven kunnen hebben.

Collega Vandenberghe, als u opmerkingen hebt over de regeling van de werkzaamheden, dan stel ik voor dat u aanwezig bent tijdens de regeling der werkzaamheden. Als er sprekers worden gevraagd, roep ik uw fractie op om namen door te geven. In de regeling der werkzaamheden is het belangrijk dat u overeenstemming vindt met de collega's om de nodige hoorzittingen hierover te kunnen organiseren. (Opmerkingen van Rob Beenders)

Collega Beenders, u moet met uw collega's de nodige ondersteuning vinden om de nodige hoorzittingen te organiseren. Dit is een aanval naar mij als voorzitter, alsof er geen hoorzittingen gebeuren.

Collega, zeg mij dan waar ik niet correct ben. Ik heb gezegd: hij moet aanwezig zijn als we daarover spreken. Er moeten ook sprekers worden doorgegeven. Ik zal u voorlezen wat sp.a specifiek heeft doorgegeven voor plastic: nood aan extra hoorzitting, maar nog geen sprekers. Als hier effectief een hoorzitting wordt georganiseerd, dan wordt daarover door de collega's een stemming of bespreking georganiseerd om die hoorzitting dan ook effectief te organiseren. Als iets niet correct is, dan hoor ik heel graag wat niet correct is. (Opmerkingen van Rob Beenders)

Ik heb aangehaald dat het belangrijk is dat u de nodige ondersteuning vindt tussen de collega’s om een hoorzitting effectief te organiseren. (Opmerkingen van Rob Beenders)

Neen, collega, dat is niet de afspraak. Ik zal er straks bij de regeling van de werkzaamheden zeer graag dieper op ingaan. Het is niet correct om hier te doen alsof er geen hoorzittingen kunnen worden georganiseerd. U weet zeer goed dat onze agenda goed gespekt is door hoorzittingen.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.