U bent hier

De voorzitter

De heer Martens heeft het woord.

Bart Martens

Mevrouw de voorzitter, mevrouw de minister, we hebben u vorige week gemist, maar dat was om goede redenen. U zat op de internationale biodiversiteitsconferentie in Bonn, waar u namens de Vlaamse Regering het charter Countdown 2010 hebt ondertekend. Daarmee engageert u zich om ook in Vlaanderen de achteruitgang van de biodiversiteit tegen 2010 een halt toe te roepen. Dat dit nodig zal zijn, leren we ook uit natuurrapporten die ons regelmatig door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek worden afgeleverd. Tot onze grote frustratie moeten we lezen hoe slecht het wel is gesteld met de natuur in Vlaanderen en hoeveel soorten er uitsterven of in hun voortbestaan zijn bedreigd.

Terwijl de minister in Bonn nobele onderwerpen bediscussieerde en nobele verklaringen ondertekende, heeft het Grondwettelijk Hof beslist een belangrijk instrument in ons natuurbeleid, met name de zorgplicht, onderuit te halen.

Volgens het Grondwettelijk Hof is de zorgplicht ongrondwettelijk. De term is immers te weinig nauwkeurig en te weinig concreet, de term biedt de rechtsonderhorigen te weinig rechtszekerheid. Gezien de vage omschrijving van de zorgplicht weten ze niet waar ze zich aan moeten houden.

De zorgplicht is een belangrijke bepaling. Ze voorkomt dat we met betrekking tot elke handeling expliciet moeten omschrijven wat al dan niet mag. De zorgplicht voorkomt een te betuttelend overheidsoptreden, en ook dat de overheid te veel in een wirwar van kleine regeltjes moet vervallen.

Net omwille van het grote toepassingsbereik speelt de zorgplicht een belangrijke rol in de instandhouding van de natuurwaarden in Vlaanderen. Iedereen moet overal schade aan natuurelementen voorkomen, beperken of herstellen. Dit geldt voor overheden en voor burgers. Dit geldt niet enkel in de gebieden die in een ruimtelijk uitvoeringsplan of in een gewestplan als natuurbestemming zijn ingekleurd, maar bijvoorbeeld ook voor havengebieden of voor grote industriegebieden.

De minister kan uiteraard raden dat de gevolgen van dit arrest aanzienlijk zullen zijn. Ik denk hierbij niet enkel aan de uitkomst van een aantal rechtszaken, maar ook aan het gemeentelijk natuurbeleid dat ondersteund wordt door de samenwerkingsovereenkomst tussen het Vlaamse Gewest en de gemeenten. In de laatste samenwerkingsovereenkomst is de zorgplicht opgenomen als een voorwaarde om middelen te kunnen krijgen van het Vlaamse Gewest.

Mevrouw de minister, welk gevolg wilt u aan dit arrest geven? Welke stappen wilt u zetten om de zorgplicht in het Natuurdecreet te herstellen? Een duidelijker omschrijving moet de toetsing aan de Grondwet doorstaan. Dat dit niet onmogelijk is, blijkt uit de omschrijvingen van de zorgplicht in de afvalstoffendecreetgeving en in de regelgeving inzake ruimtelijke ordening. Die omschrijvingen doorstaan de toetsing door het Grondwettelijk Hof. Het Grondwettelijk Hof heeft duidelijk verklaard dat die omschrijvingen aan de criteria inzake nauwkeurigheid, duidelijkheid en rechtszekerheid voldoen. Het is bijgevolg niet onmogelijk om ook in het Natuurdecreet een zorgplicht in te voeren die de toetsing door het Grondwettelijk Hof kan doorstaan.

Mevrouw de minister, u begrijpt allicht dat we u tot enige spoed willen aanzetten. We wachten al lang op de objectieve evaluatie van de verschillende instrumenten van het natuurbeleid die ons in het Vlaams regeerakkoord is beloofd. Na vier jaar hebben we nog steeds het eerste resultaat niet gezien. Ook met betrekking tot een aantal groene ruimtelijke uitvoeringsplannen, die zijn bedoeld om het Vlaams natuur- en bosareaal verder in te vullen, blijven we op onze honger zitten. Indien dan ook nog eens de bestaande instrumenten in het natuurbeleid uit onze handen worden geslagen en we bijgevolg ontwapend achterblijven, zal het moeilijk worden om het engagement dat u vorige week in Bonn bent aangegaan na te komen.

De voorzitter

Minister Crevits heeft het woord.

Minister Hilde Crevits

Mevrouw de voorzitter, ik wil eerst een voorafgaande opmerking maken. De heer Martens stelt hier een actuele vraag over een technisch dossier. Het Grondwettelijk Hof is niet over een nacht ijs gegaan. Ik zal straks toelichten in welke omstandigheden dit arrest tot stand is gekomen.

De leden van het Grondwettelijk Hof hebben de zaak grondig bestudeerd. De heer Martens vraagt me nu om op twee minuten tijd alles op een begrijpelijke wijze te analyseren en om mee te delen hoe het Vlaamse Gewest dit probleem zal oplossen. Ik zal dat proberen, maar er bestaan gemakkelijkere oefeningen. (Opmerkingen)

We zullen het hier later nog over hebben. Het is een boeiende zaak. Ik was alvast verrast toen ik de vraag te lezen kreeg.

Eerst en vooral moeten we nagaan in welk kader deze prejudiciële vraag is gesteld. De vraag is afkomstig van een hof van beroep dat over een correctionele zaak moet oordelen. Het gaat hier, met andere woorden, om een strafrechtelijke zaak.

Meer bepaald werd de vraag gesteld of de zorgplicht, zoals die is opgenomen in het Natuurdecreet, de toets van de strafrechtelijke legaliteit kon doorstaan. Ik zeg dat omdat dit zeer belangrijk is. Het Hof geeft een hele uiteenzetting en komt dan tot de conclusie dat ervoor moet worden gezorgd dat de feiten die strafbaar worden gesteld, voldoende nauwkeurig zijn, duidelijk zijn en dat ze een rechtszeker kader bieden. De zorgplicht zoals ze in het Natuurdecreet omschreven is, komt er echter op neer dat iedereen die zich op een bepaalde manier in de natuur beweegt, goed moet beseffen wanneer en op welke manier hij schade kan veroorzaken aan de natuur.

En daar knelt het schoentje. Het Grondwettelijk Hof stelt vast dat het hier over iedereen gaat, over elke handeling en over elke schade aan natuurelementen. Dat blijkt de toets van strafrechtelijke legaliteit niet te kunnen doorstaan. Het Hof zegt heel specifiek dat de noties handelingen en de schade aan de natuurelementen veel te breed zijn.

De conclusie is dat processen-verbaal die worden opgemaakt, louter op basis van artikel 14 van het Natuurdecreet, niet meer kunnen leiden tot een strafrechtelijke veroordeling. Het antwoord op die prejudiciële vraag is dus vrij duidelijk. Dat betekent echter niet dat het algemeen beginsel van de zorgplicht, zoals het omschreven is, niet als algemene norm kan blijven bestaan. Ik doe hier nu geen definitieve uitspraak over, maar mij lijkt het niet onmogelijk dat men in het kader van een milieustakingsvordering artikel 14 van het Natuurdecreet kan aangrijpen om te stellen dat er een overtreding wordt begaan. Ook in het kader van de samenwerkingsovereenkomst blijft de functionaliteit behouden.

Nu zijn er in principe twee mogelijkheden. Ofwel kiezen we ervoor dat het principe in het Natuurdecreet kan blijven staan als algemeen principe. Ik zie ook geen reden om het er als zodanig uit te halen. Ofwel doen we dat niet en spitsen we ons toe op de strafrechtelijke functie van de zorgplicht. Dan moeten we wel de oefening durven maken om een duidelijker omschrijving te geven aan de noties handelingen, natuurelementen of aan de categorieën van rechtsonderhorigen die hier betroffen zijn. We kunnen dat niet doen via een code van goede natuurpraktijken. Het legaliteitsbeginsel vereist dat bepalingen met strafrechtelijke impact decretaal verankerd zijn. Dat zou willen zeggen dat het decreet aangepast moet worden. Dat is de keuze waarvoor we staan.

Ik heb de administratie de opdracht gegeven om daarover een grondige analyse te maken, ten einde een afgewogen keuze te kunnen maken. U zult het me niet kwalijk nemen dat die vandaag nog niet af is. Kortom, met het antwoord dat ik nu bied, wil ik de problematiek duidelijk kaderen. Het is volgens mij niet zo dat het antwoord op de prejudiciële vraag tot gevolg heeft dat de zorgplicht inzake natuur afgeschreven is. Het arrest stelt wel heel duidelijk dat deze zorgplicht op zich niet de basis kan zijn om tot een strafrechtelijke sanctionering over te gaan.

Bart Martens

Mevrouw de minister, ik dank u voor uw antwoord. Ik vroeg u niet om het zaakje op twee minuten op te lossen. Ik verwachtte van u geen resultaatsverbintenis, maar wel een inspanningsverbintenis om na te gaan hoe we gevolg kunnen geven aan dit arrest.

Een zorgplicht als algemeen principe die niet afdwingbaar is, heeft weinig zin. We moeten zoeken naar een zorgplicht die ook strafrechtelijk kan worden afgedwongen, net zoals dat geldt voor de zorgplicht in het kader van onze afvalstoffenwetgeving en de wetgeving op het vlak van de ruimtelijke ordening.

Zeggen dat we het overeind houden als een algemeen sturend, richtinggevend principe, is toch wat minnetjes. Onze natuur heeft meer nodig dan dit. Ik maan u dan ook aan om ook na te gaan hoe we de strafrechtelijke vervolging en handhaving van een nieuwe, geconcretiseerde zorgplicht in de toekomst mogelijk kunnen maken.

De voorzitter

De heer Matthijs heeft het woord.

Erik Matthijs

Mevrouw de voorzitter, mevrouw de minister, collega's, u kent allemaal de uitdrukking over gelijk hebben en gelijk krijgen. Mijnheer Martens, ik wil erop wijzen dat we in 1997 - dat is elf jaar geleden - bij de bespreking van het Natuurdecreet al hebben gewaarschuwd voor het feit dat die zorgplicht te algemeen, te onnauwkeurig geformuleerd was. We hebben gewaarschuwd dat ze de toets niet zou doorstaan. Nu blijkt dat de formulering nauwkeuriger moet zijn. Ik ben blij dat onze fractie elf jaar later gelijk heeft gekregen.

Minister Hilde Crevits

Ik veronderstel dat dit geen vraag maar een opmerking is, mijnheer Matthijs.

Mijnheer Martens, men kan niet alles willen. Als u wilt dat dit strafrechterlijk verankerd blijft, dan moet u tezelfdertijd de handelingen duidelijk omschrijven. Verder moet de schade aan de natuurelementen duidelijk worden bepaald. Er zijn dan duidelijke keuzes nodig. Vandaag doe ik geen uitspraken. U maant me aan een en ander te doen, en ik neem dat als goede raadgevingen mee. In elk geval wacht ik tot de administratie klaar is met de analyse.

Bart Martens

Ik denk dat beide elementen niet onverenigbaar zijn. We kunnen een algemeen omschreven zorgplicht gebruiken als een leidend principe voor overheden, burgers en alle rechtsonderhorigen. Wat de strafrechterlijke toepassing betreft, kunnen we de begrippen 'handelingen' en de begrippen 'natuurelementen' verder concretiseren, zodat een handhavingsinstrument overeind blijft waarmee burgers en bedrijven kunnen worden aangespoord om de zorg voor de natuur ernstig te nemen.

De voorzitter

Het incident is gesloten.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is toegankelijk.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.