U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega's, het is een vraag uit de plenaire vergadering die naar de commissie werd verwezen. Ze gaat over het hakhoutbeheer langs de autosnelwegen.

Volgens cijfers die mijn collega Bart Caron bij u opvroeg, werd er de voorbije drie jaar langs Vlaamse snelwegen en waterwegen samen ruim 410 hectare hout gekapt, goed voor een oppervlakte van ruim 800 voetbalvelden of 35 keer het Essersbos. Mensen zijn verontwaardigd en weten niet wat er gaande is. De uitleg, dat het hier gaat om houthakbeheer, met andere woorden snoeien om te bloeien, volstaat niet. Wat we zien is niet snoeien, het is een kaalslag, meterslang op vele plaatsen. Bewoners die uitkeken op een mooi stuk groen, een bos bijna, kijken nu uit op een snelweg. Dit is een kap en geen snoei. Bovendien bleek, toen ik de vraag als actuele vraag indiende, dat er nog gekapt werd, pal in het broedseizoen.

Dit gaat in tegen het verstoringsverbod, opgenomen in het Soortenbesluit. Het argument was dan ook nog eens dat dit past in de transmigratieproblematiek. Bovendien is achteraf gebleken dat het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) niet eens over een kapvergunning beschikte voor de kap in het kader van een transmigratieproblematiek langs de autosnelweg bij Ranst. Dus zonder kapvergunning, midden in het broedseizoen, werd er toch wel zeer drastisch gekapt.

Minister, wat is de reden voor deze massale kap? Waar gaat het kaphout naartoe? Hoeveel bracht de verkoop van hakhout de voorbije jaren op?

Welke concrete visie op ecologisch bermbeheer en hakhoutbeheer ondersteunt deze massale kap?

Wat vindt u ervan dat het Vlaams Agentschap Wegen en Verkeer bossen snoeit, pal in het broedseizoen voor vogels?

Wat vindt u van het argument dat gekapt wordt tegen transmigranten? Hoeveel hectare en waar werd gekapt in functie van transmigranten die zich zouden verstoppen?

De voorzitter

Minister Weyts heeft het woord.

Minister Ben Weyts

De aanleiding voor de vragen met betrekking tot dat kappen, was het kappen en snoeien van struikgewas en bomen rond de parking langs de E313 in Ranst in april.

Ik wil duidelijk stellen dat het kappen van bomen in het broedseizoen ‘not done’ is. Dat was een absolute fout die het Agentschap Wegen en Verkeer heeft gemaakt. AWV heeft er zelfs twee gemaakt. Enerzijds in verband met de timing. Tevoren al had AWV de opdracht en de vraag gekregen van politiediensten om het struikgewas en de bomen rond de snelwegparking te snoeien, zodat de politiediensten beter zicht zouden hebben op de omgeving. Men heeft die vraag echter veel te lang laten liggen. Uiteindelijk heeft AWV pas in april de opdracht gegeven aan de onderhoudsaannemer om dat werk uit te voeren, en dat is dus gebeurd tijdens het broedseizoen. Zowel het feit dat men zo lang heeft gewacht als het feit dat het is uitgevoerd tijdens het broedseizoen, is zijn fout. AWV erkent dat ook.

Ondertussen heeft het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) in verband met de werkzaamheden in Ranst ook een aanmaning gestuurd naar AWV waarin een aantal overtredingen werden vastgesteld en waarin onder andere wordt gesteld dat bomen gekapt zijn zonder vergunning en dat er dus een overtreding is van het Bosdecreet.

Nu, dat heeft zijn oorsprong in het feit dat tussen de beide agentschappen al lang een semantische discussie wordt gevoerd over de vraag of de betrokken percelen onder de bermbeheersplannen vallen, dan wel moeten worden beschouwd als bos. In de bermen kan, afhankelijk van de lokale kenmerken, verschillende regelgeving van toepassing zijn, zoals de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, het Natuurdecreet of het Bosdecreet. Maar wat het Bosdecreet betreft, hanteert het ANB de wettelijke definitie van een bos, geformuleerd in het Bosdecreet als strookvormige percelen over een breedte van ten minste 10 meter die begroeid zijn met bomen en minstens drie bomenrijen breed zijn. Dat wordt beschouwd als een bos. En daarom past men die interpretatie toe bij de handhaving van de bepalingen uit het Bosdecreet.

Dat is de discussie die woedt. Bomen in een berm zijn volgens de zienswijze van AWV inherent verschillend van bomen in een bos, gelet ook op het veiligheidsaspect voor weggebruikers en aangelanden, waarmee er in een berm rekening moet worden gehouden. AWV is dan ook van oordeel dat bomen die een gevaar vormen voor de weggebruiker verwijderd kunnen worden zonder kapvergunning, op voorwaarde dat in het eerstvolgende plantseizoen een heraanplant gebeurt in de nabije omgeving.

Naar aanleiding van dit voorval heeft AWV het initiatief genomen om opnieuw rond de tafel te zitten met het ANB. Die gesprekken lopen nu. Ook is men dan bezig over het optimaliseren van de samenwerking, wat ook wel een goed idee is. Als vuistregel wordt in ieder geval gesteld dat men bij onzekerheid of twijfel altijd voorafgaand contact neemt met het ANB. Ik ga er ook van uit dat dat overleg sowieso zal leiden tot een betere samenwerking. We hebben uiteindelijk wel wat lessen geleerd.

U vraagt naar wat er met het kaphout gebeurt en ook naar de visie achter dit bermbeheer en houthakbeheer. We zijn daar in deze commissie al eens dieper op ingegaan, ik denk naar aanleiding van een vraag van de heer de Meyer. Dat houthakbeheer en bermbeheer is trouwens wel tot stand gekomen in overleg met het ANB.

Hakhoutbeheer wordt op vele locaties toegepast, zeker nu, vandaag. Waarom? Omdat we daar een historische achterstand hadden opgelopen, een erfenis uit het verleden, die we willen wegwerken. Sterk uitgegroeide houtkanten moesten opnieuw in beheer worden gebracht, omdat men dat had verwaarloosd. Dat zijn houtkanten met een heel hoge dichtheid van bomen en met de aanwezigheid van heel wat onveilige bomen, die een risico vertonen om op de weg terecht te komen. Daarvoor drong een beheer zich op. Maar zodra we door dat achterstallige beheer heen zijn, vallen we terug op de reguliere cyclus, zijnde tien à vijftien jaar. En dat is, voor alle duidelijkheid, een goede zaak voor het groen, want dat leidt net tot meer groen, meer diversiteit. Bij hakhoutbeheer snoeit men tot op een hoogte van 10 à 20 centimeter, met de bedoeling om terug uit te groeien tot een nieuw en voller groenscherm. Het is inderdaad wat contra-intuïtief. Maar het is wel zo dat er al na een jaar of twee, drie en nieuw groenscherm ontstaat dat meer divers en groener is. Want in geval van verwaarlozing en van een ouder groenscherm, zie je al dat dat onderaan niet meer aansluit, omdat er te weinig licht gaat naar onderen toe.

Het hout dat na het kappen vrijkomt, wordt eigendom van de aannemer. Men mag die houtsnippers dus niet laten liggen. Maar de opbrengst van het hout wordt verrekend in de offerte. Het is de verantwoordelijkheid van de aannemer om daar verder mee om te gaan. De aannemer kan dat te gelde maken. Maar het is wel verrekend in de eenheidsprijzen van de offertes.

Wat betreft het bermbeheer, zijn wegbermen in eerste instantie een onderdeel van de weg. Zij vormen de veiligheidsstrook tussen het verkeer en de omgeving. Dat is een belangrijk uitgangspunt voor het beheer van de groene bermen. Dat wordt zo ecologisch mogelijk uitgevoerd, zodat er ook een meerwaarde is voor een heel ecologische omgeving.

Bij maaibeheer wordt het beheer afgestemd op de aanwezige vegetatie, met als doel een hogere soortenrijkdom tot stand te brengen met veel bloeiende planten. Ook daar zijn we in overleg met het Agentschap voor Natuur en Bos, waarbij we de oude te dichte en soms gevaarlijke houtkanten nu omzetten naar hakhoutbestanden.

Dat bermbeheer wordt gefaseerd uitgevoerd in tijd en ook in ruimte. Waar mogelijk wordt gewerkt met overstaanders. Dat wil zeggen dat we sommige bomen laten staan, omdat het veilige en mooie toekomstbomen zijn. Die worden niet mee kort gezet zoals de rest van de houtkant. We volgen daarbij de code van goede natuurpraktijk.

U vraagt wat ik vind van het kappen tegen transmigranten. Dat gebeurt op vraag van de politie. Ik vind dat een terechte vraag, om de veiligheid en de controle op de parkings te verhogen. Ik vind die vraag legitiem, want de transmigratieproblematiek is eigenlijk ook een probleem van mensensmokkel en het is niet meer dan normaal dat de bevoegde diensten dat misdrijf willen bekampen. Aangezien de politie vroeg om in functie daarvan de omgeving van een snelwegparking beter zichtbaar te maken, heb ik mijn administratie de opdracht gegeven om daarop in te gaan. Op vraag van de politie is er het voorbije jaar op volgende plaatsen in de omgeving van snelwegparkings gesnoeid: in Ranst ongeveer 2 hectare; in Wetteren 0,76 hectare; in Groot-Bijgaarden 2,7 hectare; in Jabbeke, maar daar was het niet zuiver in het kader van de transmigratieproblematiek, het was ook houthakbeheer; en ten slotte de kiosken te Waasmunster en Gentbrugge, maar daar was het heel beperkt: enkel het verwijderen van bramen en struikgewassen in overleg met het ANB.

Ik had ook vragen van de heer Janssens over de transmigratieproblematiek. Eigenlijk zijn dit wel twee onderscheiden problematieken. Inzake de transmigratie hebben we een totaalplan uitgewerkt, waarbij we langs de hele oost-westas van de E40 werken met een cascade van snelwegparkings voor kortparkeren en snelwegparkings voor langparkeren. Concreet worden de parkings van Groot-Bijgaarden, Wetteren en Westkerke ingericht voor langparkeren. Dit vergt natuurlijk serieuze investeringen op het vlak van sanitair, camera’s en omheining. De parkings van Drongen en Mannekensvere worden kortparkeerparkings, die ‘s nachts sluiten.

In eerste instantie hebben we gefocust op de parkings in Oost- en West-Vlaanderen. In volle wetenschap dat de inklimmingsproblematiek zich steeds verplaatst, hebben we ons nu ook gericht op de parkings in Vlaams-Brabant.

Vlaanderen heeft ook een tijd geïnvesteerd in tijdelijke bewakingsopdrachten door private beveiligers in afwachting van de uitvoering van infrastructurele maatregelen. Dat is gebeurd totdat de Inspectie van Financiën tussenbeide kwam. Ik kreeg geen toestemming meer. Ik heb dat contract één keer kunnen verlengen, maar mocht geen tweede keer een contract sluiten van de Inspectie van Financiën. Men oordeelde dat dit geen bevoegdheid van het gewest was en dat het deel uitmaakte van het handhaven van de openbare orde, wat een federale materie is. We mochten er dus geen geld meer aan besteden.

In de periode 2016 tot 2018 heb ik meer dan 4 miljoen euro Vlaamse middelen gespendeerd aan deze problematiek, waarvan ongeveer 800.000 euro voor tijdelijke bewaking.

Ik heb toen overlegd met minister Jambon met de vraag of hij de private bewakingsopdrachten kon overnemen omdat ik die niet meer mocht financieren. Daar was enige bereidheid toe, maar de federale Inspectie van Financiën weigerde omdat die oordeelde dat het geen federale bevoegdheid was. Noem dit maar een Belgische patstelling, waarbij de Vlaamse Inspectie van Financiën zegt dat het geen Vlaamse bevoegdheid is maar een federale en waarbij de federale Inspectie van Financiën zegt dat het geen federale bevoegdheid is maar een Vlaamse.

We zijn dan maar aan tafel geschoven met de twee inspecteurs van Financiën om een vergelijk te vinden. Dat bestaat erin dat Vlaanderen toch geld mag spenderen. Ik heb in eerste instantie ongeveer 800.000 euro vrijgemaakt. Ook de verantwoordelijkheden worden geregeld. De federale politie voert het actieplan Transmigratie uit en draagt de volledige operationele verantwoordelijkheid over de veiligheid. Ter ondersteuning van die acties voorziet het Vlaamse Gewest als eigenaar van die parkings tijdelijk opnieuw in privébewaking op bepaalde snelwegparkings op vraag van de politie. Die privébewaking is louter ter ondersteuning van de acties van de politie. Dit verhaal heeft dus een vreemd verloop gekend.

De voorzitter

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Minister, het is duidelijk dat AWV serieus over de schreef is gegaan en toch wat fouten heeft gemaakt als het gaat over een kaalslag in vol broedseizoen en het feit dat er geen vergunning was. Dat is niet alleen het geval in Ranst, want ook in West-Vlaanderen is iets gelijkaardigs gebeurd. Er is een stuk bos dat zelfs op de Boskaart stond, gekapt zonder vergunning. Duidelijkheid lijkt mij belangrijk, als het een kwestie is van discussie tussen het ANB en AWV. Als de ene vindt dat men aan bermbeheer doet terwijl het dikwijls gaat over veel meer dan 10 meter en drie bomenrijen – want het zijn stroken van 15 meter of breder die worden gekapt –, dan lijkt mij duidelijk dat AWV over de schreef gaat.

Het uitgangspunt moet toch zijn dat die bomen doorgaans iets goeds zijn langs de kant van de weg. We hebben het zo vaak over fijn stof, over het feit dat groen belangrijk is in de strijd tegen de klimaatopwarming, over het feit dat ze een geluidsscherm en een visueel scherm vormen voor heel wat mensen. Het uitgangspunt moet zijn dat we zo weinig mogelijk kappen.

In veel gevallen is dat geen bermbeheer, maar kap. Als het moet gebeuren in het kader van bermbeheer en in het kader van achterstallig bermbeheer, dan moet het op een gematigde, gefaseerde wijze gebeuren, rekening houdend met de mensen die in de buurt wonen. Vandaag in de krant stond nog dat die mensen heel veel last hebben van het plots verdwijnen van een groenscherm voor hun woning. Er was in de krant ook eensgezindheid over om in de breedte te beperken en gefaseerd te werken. Dichterbij de snelweg kunnen de grotere bomen verwijderd worden. Maar iets verder waar veiligheidsargumenten eigenlijk niet meer kunnen spelen, zouden voldoende grote bomen moeten blijven staan.

Ik heb bij mij in de buurt stukken gezien waar er bomen zijn gekapt met een diameter van 40 tot 50 centimeter. Je moet dan niet zeggen dat dit terug zal groeien binnen twee jaar en dat dan alles opgelost zal zijn, dat het een kwestie is van wat geduld te hebben. Dat visueel en geluidsscherm krijg je als buurtbewoner niet terug op twee jaar. Er is hier gigantisch drastisch te werk gegaan. Uit de cijfers blijkt ook dat er op drie jaar tijd dubbel zoveel aan bermbeheer is gedaan.

Ik vraag me dan ook af of er niets meer speelt. Is het niet mogelijk om inzicht te krijgen in de contracten met de aannemers? Dit lijkt me een lucratieve business te zijn geworden. Er worden echt grote bomen gekapt. Ik ben meermaals aangeschreven door mensen uit Limburg die dan zeggen dat deze bomen worden afgevoerd, de grens over, en dat we met onze bomen de Duitse Energiewende aan het financieren zijn. Dat kan toch ook niet de bedoeling zijn. Is er dus een mogelijkheid om inzicht te krijgen in die contracten om na te gaan hoe lucratief die business is en of dit niet ten koste gaat van onze groenschermen, bossen en bomen die we zo nodig hebben?

Minister, de transmigranten vind ik echt geen argument en geen reden om te kappen. Er is inderdaad een probleem met transmigranten, maar we moeten de oorzaak wegnemen en niet aan symptoombestrijding doen met heel veel ‘collateral damage’, want je krijgt kaalkap op die plekken, zogezegd voor de veiligheid. Laat ons hopen dat het probleem van tijdelijke aard zal zijn en dat men daar andere oplossingen voor zal vinden, eerder dan het kappen van die bossen.

Ik had daarover een citaat voorbereid voor de plenaire vergadering, maar ik heb het nu niet bij me omdat ik eigenlijk in de commissie Onderwijs moest zijn. Het was een citaat van Virginie Loveling over de Eerste Wereldoorlog en het kappen van de bossen toen, ook ter bestrijding van de vijand. Langs de Duits-Nederlandse grens hebben ze toen ook alle bomenrijen weggehaald om de vijand beter te kunnen zien. Dat is ondertussen al een tijd geleden. Die oorlogsvisie dat we bomen moeten verwijderen voor onze veiligheid, is niet meer van deze tijd. Er zijn andere en betere oplossingen te bedenken voor die problematiek dan het verwijderen van bomen om de vijand beter te zien zitten. Als dat de logica is, dan mag u voor mij dat argument zeker schrappen. Dat kan nooit een reden zijn om bomen te kappen.

Ik hoop in elk geval dat de gesprekken tussen AWV en ANB iets opleveren en dat men zich bij AWV aan de regels houdt en minder drastisch te werk zal gaan, want het is een ergernis voor heel veel mensen.

De voorzitter

Minister Weyts heeft het woord.

Minister Ben Weyts

Als aannemers verantwoordelijk tekenen voor dat hakhout, gebeurt dit op basis van een offerte en open concurrentie. Het is niet alsof je daar ongelooflijk veel geld mee kunt verdienen. Mocht dat het geval zijn, dan zou men over elkaar vallen om er op in te schrijven. Dat is bij mijn weten niet het geval.

Die offertes zijn even populair als andere offertes, en daar zit trouwens ook altijd een controle op van de Inspectie van Financiën. Ik heb gezegd dat de opbrengsten van het hakhout zelf worden berekend door onze diensten en worden verrekend in de offerte. Dat is maar logisch ook.

Wat het element van de transmigratie betreft, erkent u dat het een probleem is, maar we mogen er wel niets aan doen. Het is een concreet probleem waarbij transmigranten zich inderdaad ophouden in het struikgewas. Wanneer dat wordt aangepakt, stellen we ook een daling vast van de transmigratieproblematiek. Het is dus simpel, dat is juist, maar het is wel effectief en efficiënt.

Die kap, voor alle duidelijkheid, is ook tijdelijk. Ik hoop evenzeer als u dat ook de transmigratieproblematiek tijdelijk is, maar die zal dat zeker niet zijn wanneer we er niets aan doen. De kap is dus tijdelijk, en gelukkig groeit dat allemaal opnieuw.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.