U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Turan heeft het woord.

Güler Turan (sp·a)

Mijn vraag om uitleg gaat over een vrijhandelsakkoord dat bilateraal is afgesloten tussen de Europese Commissie en Vietnam. Er is een probleem op het vlak van een impactanalyse van mensenrechten.

We hebben al gehoord van een economische impactanalyse, maar een impactanalyse van mensenrechten is inderdaad iets nieuws. Blijkbaar meent Europa het, net zoals Vlaanderen, heel ernstig met de mensenrechtensituatie.

Problematisch aan dit akkoord tussen de Europese Commissie en Vietnam zijn de mensenrechtenschendingen in Vietnam. Een recent rapport van Human Rights Watch van januari 2016 stelt dat heel duidelijk: schending van de vrijheid van meningsuiting, van de vrijheid van media, activisten die onder dwang uit elkaar worden gehaald, schending van de rechten van etnisch-religieuze minderheden enzovoort.

Minister-president, de Europese Unie heeft gelijktijdig met het opstarten van de onderhandelingen met Vietnam in juni 2012 beslist voortaan mensenrechten te bevorderen bij alle buitenlandse verdragen. In april en mei 2014 heeft de Europese Raad expliciet beslist om impactanalyses op het vlak van mensenrechten mee op te nemen.

De Europese Commissie heeft via de ‘Trade for All’-handelsstrategie van de Europese Handelscommissie in oktober 2015 aangegeven dat ook in de onderhandelingen van vrijhandelsakkoorden mensenrechten een bijzondere plaats zouden innemen.

In dit dossier van Vietnam ligt er, ondanks alle beslissingen van de Raad en van het Parlement, nu een akkoord voor zonder impactanalyse van mensenrechten. Dat heeft heel wat wrevel en onenigheid op Europees niveau tot gevolg.

De Europese ombudsvrouw, O’Reilly, heeft al herhaaldelijk aangedrongen om zo’n impactanalyse met Vietnam op te nemen. De Europese Commissie heeft een aantal redenen opgegeven om te weigeren. Zo stelt de Commissie dat er al eerder een andere analyse is gebeurd. De meerderheid is het daar blijkbaar echter nog altijd niet mee eens.

Met haar houding ondergraaft de Europese Commissie de geloofwaardigheid van zowel haar betere regelgevingsagenda als het engagement van de Europese Unie met betrekking tot de verbetering van de mensenrechten in de wereld.

In ons Vlaams regeerakkoord menen we het ook ernstig: “We pleiten, conform de nota ‘Mensenrechten en Vlaams internationaal beleid’, voor een actief mensenrechtenbeleid met onze waarden als belangrijkste leidraad en de EU als belangrijkste hefboom.” In uw meest recente beleidsnota, minister-president, zegt u: “De Vlaamse Regering blijft de mensenrechten in rekening brengen als richtinggevend element van haar buitenlands beleid. Ze hanteert daarvoor het principe van goed bestuur als criterium voor samenwerking met andere landen en regio’s.” En, heel belangrijk: “We kiezen ervoor om problemen op het vlak van respect voor de rechten van de mensen aan te kaarten via het multilaterale en Europese kader.” Daarom is dit ook een kapstok om te zien wat de Vlaamse Regering zal doen inzake het ontbreken van de impactanalyse van mensenrechten in dit handelsakkoord dat in de nabije toekomst zal voorliggen.

De vraag zal zijn of u daarbij de lijn van de Europese Commissie volgt of die van het Parlement en de Europese Raad.

Minister-president, wat is uw standpunt in verband met het ontbreken van een impactanalyse? Hebben Vlaanderen en België hun bezorgdheid hierover al geuit in de Raad?

Bent u van mening dat de invloed van handels- en investeringsakkoorden op mensenrechten verplicht moeten worden meegenomen in de impactanalyses van deze akkoorden? Zo ja, heeft de Vlaamse Regering dit bepleit op Europees niveau? Via welke kanalen? Indien niet, bent u van plan om dat in de toekomst te doen?

De voorzitter

Minister-president Bourgois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Mevrouw Turan, mensenrechten zijn belangrijk voor ons. Dat is opgenomen in het regeerakkoord en de beleidsnota Buitenlands Beleid. Het is evident dat er in de Socialistische Republiek Vietnam werk aan de winkel is. Er bestaan daarover rapporten, onder andere van Amnesty International.

In de vorige regeerperiode hebben we een partnerschapsakkoord goedgekeurd met dit parlement. De heer Van Overmeire heeft toen de aandacht gevestigd op de mensenrechten daar. Uw fractie heeft dit partnerschapsakkoord mee goedgekeurd. In de aanhef staat expliciet dat de partijen gehecht zijn aan de algemene beginselen van het internationaal recht en de doelstellingen en beginselen van het handvest van de Verenigde Naties alsook aan het respect voor de democratische beginselen en de mensenrechten.

In artikel 35 staan een aantal vormen van samenwerking opgesomd op het vlak van de mensenrechten.

Ook in het vrijhandelsakkoord waarover u het hebt, staan in de preambule uitdrukkelijke verwijzingen naar mensenrechten en daarnaast ook naar de verschillende aspecten van duurzame ontwikkeling.

Ik wil benadrukken dat in elk vrijhandelsakkoord dat de EU sluit de verbintenis van  beide partijen tot het Charter van de Verenigde Naties met betrekking tot de Universele Verklaring van de Mensenrechten wordt herbevestigd. De duidelijke link tussen beide akkoorden toont de relevantie van mensenrechten in de handelsrelatie.

Indien mensenrechten niet worden gerespecteerd, en dus het akkoord niet wordt gerespecteerd, hebben de beide partijen het recht de nodige stappen te nemen. Dit kan gaan van een bespreking daarover of een onderzoek door een gespecialiseerde werkgroep betreffende de naleving of niet-naleving met een gemengd comité, samengesteld uit vertegenwoordigers van beide partijen op het hoogst mogelijke niveau, tot het opzeggen van de handelsrelaties tussen de beide partners.

De discussie over het ontbreken van een voorafgaande impactanalyse op het vlak van mensenrechten speelde zich af tussen een aantal Europese instellingen. De Europese ombudsvrouw heeft daar inderdaad over gecommuniceerd ten aanzien van de Europese Commissie. Ze verwijst naar de regelgeving: een voorafgaande impactanalyse is niet verplicht. Na de instemming met het akkoord, op basis van een gekwalificeerde meerderheid, gebeurt een impactanalyse van de mensenrechten. Dit wordt ook zo voorgeschreven in de ‘Richtsnoeren voor de analyse van de gevolgen voor de mensenrechten in effectbeoordelingen voor handelsgerelateerde initiatieven’, dat zijn de guidelines die Malmström daarover heeft ontwikkeld. In de handleiding van deze richtsnoeren staat dat de Europese Commissie ze zal uitvoeren. Die ex-postanalyse moet dan toelaten om de nodige data te verzamelen en de impact te analyseren.

In het kader van de Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) is er ook een duurzaamheidsanalyse, een ‘sustainable impact assessment’, uitgevoerd. Het principe van een vrijhandelsakkoord wordt zeer breed gedragen. Ik heb hier de persmededeling bij me van een uw welbekende fractie in het Europees Parlement, namelijk de Socialists & Democrats, onder de titel ‘S&Ds welcome trade deal between EU and Vietnam as tool to promote growth and welfare’. De shadow rapporteur, mevrouw Alessia Mosca, die optreedt voor uw fractie, zegt: “This is a very important result, to be welcomed with great satisfaction.” Over het handelsakkoord zijn nogal wat partijen tevreden, sommigen zelfs zeer tevreden.

Bij de onderhandelingen met derde landen over een vrijhandels- en/of investeringsakkoord zet de Europese Unie in op een apart hoofdstuk over duurzame ontwikkeling, waarin milieu, arbeid, inclusief waardig werk, en transparantie, inclusief consultatie met het maatschappelijk middenveld, zijn opgenomen. Vlaanderen is er uitdrukkelijk voorstander van dat de EU zich inzet om deze hoofdstukken op te nemen in de vrijhandels- en investeringsakkoorden en pleit daar telkens voor binnen DGE. Dat is onze hefboom om tot resultaten te komen. Op ons aangeven hebben de federale vertegenwoordigers in de EU diverse keren het punt gemaakt in het kader van duurzame ontwikkeling. Het gaat hier niet alleen om afspraken voor de bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar ook om mechanismen voor monitoring en handhaving.

Vlaanderen dringt er binnen dezelfde gremia altijd op aan om, naast de reeds gebruikelijke opmaak van een ‘sustainable impact assessment’ tevens een ‘human rights impact assessment’ te overwegen. Daarnaast steunt Vlaanderen de praktijk van de EU om in de preambules van deze akkoorden altijd te verwijzen naar de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens. De inzet van dit alles is dat partijen hun mensenrechtenverplichtingen plechtig herbevestigen en zeggen te zullen samenwerken op dit vlak.

Het is onze mening dat bij mensenrechtenschendingen door een van de partijen, dialoog de eerst stap is. Als de procedures en eventueel een gemengde commissie niet tot resultaten leiden, dan kan een van partijen zover gaan om het verdrag op te schorten.

De impactanalyse moet een belangrijk aandachtpunt zijn bij de aanvang van elke handelsonderhandeling. Ik meen dat de Europese ombudsvrouw, mevrouw O’Reilly, een punt heeft. Ik heb uit de discussie in het Europees Parlement vorige maand begrepen dat de commissie hierover de dialoog met de parlementsleden wil aangaan en dat zij nu werk zal maken van een robuuste ex-postevaluatie, zodat finaal zowel de lidstaten als het parlement de impact van het akkoord op de mensenrechten goed kunnen inschatten.

De voorzitter

Mevrouw Turan heeft het woord.

Güler Turan (sp·a)

Minister-president, ik dank u voor uw antwoord vanuit een socialistische benadering. Eigenlijk ben ik vooral benieuwd hoe de liberale fractie en de ECR-fractie waartoe u behoort, zich daarover hebben uitgesproken. Ik ben u zeer dankbaar om de mening te geven van de S&D-fractie. U zegt dat de heer Van Overmeire de enige was die hier een bedenking heeft gemaakt over de mensenrechten. Ik wil dan ook wel weten wat de andere fracties in Europa hebben gedaan. Piepen ze op het Europese niveau hetzelfde als hier?

U zegt dat mensenrechten voor Vlaanderen erg belangrijk zijn. Dat is ook de reden waarom ik dergelijke vragen stel en zal blijven stellen. U zegt dat er geen probleem was toen het akkoord is afgesloten. Mij gaat het niet om inhoudelijke dossiers, maar om de structuur, de systematiek om een goed bestuur op te starten waarbij bepaalde risico’s op voorhand moeten worden uitgesloten. Ik weet dat in de Europese Commissie is beslist onder druk van de raad en het parlement om ex-postimpactanalyses uit te voeren. U verwijst ook naar de preambule. Als die niet wordt nageleefd, kunnen we in dialoog gaan, schorsen en eventueel overgaan tot stopzetting van de handelscontacten. Die mogelijkheid is er altijd. De vraag is of we nu als Vlaamse Regering de impactanalyse inzake de mensenrechten op voorhand mee willen vragen en dragen. Dat antwoord heb ik nog niet gekregen. Verwijzen naar de preambules is geen consequent bestuur.

U zegt dat het dossier per dossier moet worden bekeken. De ombudsvrouw is het daar absoluut niet mee eens. Ze zegt uitdrukkelijk dat “een voorafgaande impactanalyse inzake mensenrechten een cruciaal preventief instrument is. Het is ontworpen om op mogelijke negatieve gevolgen van het voorgesteld akkoord te anticiperen en deze te vermijden.” Dan kun je de handelspartner op een bepaald ogenblik ook dwingen om een aantal maatregelen te nemen.

Wat betreft Vietnam is de onderhandeling afgerond in december 2015. In februari 2016 is er al een rapport van Human Rights Watch. Ik vraag me af wat we zullen doen met het handelsakkoord. Dat rapport is absoluut niet mild.

Zullen we vooraleer we uitvoering kunnen geven aan een handelsakkoord alvast de preambules in werking laten treden? Bent u zoals de ombudsvrouw, de Europese Raad en het Europees Parlement voorstander van een voorafgaande impactanalyse? Het zou Vlaanderen en u sieren als u daar, met alles wat in het regeerakkoord en de beleidsnota staat, voorstander van zou zijn en u dat mee zou dragen. U wilt meer Vlaanderen in Europa, meer Europa in Vlaanderen en meer internationaal doorwegen via de multilaterale organisaties en Europa. Zult u dit doen of niet?

De voorzitter

De heer Hendrickx heeft het woord

Marc Hendrickx (N-VA)

Mevrouw Turan, we zijn het ermee eens dat ons beleid een krachtig instrument kan zijn om mensenrechten te bevorderen in samenhang met andere beleidsdomeinen, en dan in het bijzonder in het extern optreden van de EU en het ontwikkelingsbeleid. Ik begrijp dat de verdediging van de mensenrechten prioritair moet zijn. Dat spreekt voor zich. De Europese Commissie moet hierin vooroplopen en het respect voor de universele mensenrechten wereldwijd centraal stellen. Handel kan daarin een belangrijke hefboom zijn, maar het zal ook niet alle problemen oplossen.

In de nieuwe handels- en investeringsstrategie – trade for all – van de Europese Commissie wordt inderdaad ingezet op de impact van het handelsbeleid op de mensenrechten door middel van impactanalyses.

Voor de toekomst heb ik er dan ook alle vertrouwen in dat het wel degelijk zal helpen en dat de Vlaamse Regering indien nodig dat zal aangrijpen, volstrekt overeenkomstig ons regeerakkoord. Mevrouw Turan vraagt wat de ECR terzake als standpunt heeft ingenomen. Ik kan u zeggen dat onze voormalige collega Mark Demesmaeker, die nu in het Europees Parlement zetelt, toen het woord heeft genomen in zo goed als dezelfde geest als mijn uiteenzetting nu.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Voorzitter, het is inderdaad zeer ongebruikelijk dat een parlementslid een minister interpelleert over de houding van een fractielid in het Europees Parlement. (Opmerkingen van Güler Turan)

Uw fractie heeft hier in het Vlaams Parlement het akkoord goedgekeurd, zonder enig voorbehoud. Er is één iemand die een kritische vraag heeft gesteld. Dat was een N-VA-lid, de heer Van Overmeire.

U hebt in het verleden samen met uw fractie de aanvatting van de onderhandelingen over het trade agreement zonder voorafgaande impactanalyse goedgekeurd. Uw Europese fractie juicht het akkoord toe, zegt dat ze er zeer tevreden over is: ‘great satisfaction’. Ik heb het u geciteerd. Dus blijf een klein beetje consequent.

Ik kan u de uiteenzetting van de heer Demesmaeker geven als u wilt. Ik ga ze niet voorlezen. Ik zal vragen aan collega Hendrickx om het voor te lezen, want het is niet aan mij om verantwoording te geven over een collega-fractielid in het Europees Parlement. Hij heeft een zeer positieve uiteenzetting gehouden met betrekking tot het rapport van de ombudsvrouw.

Ik heb u ook gezegd dat ik de ombudsvrouw kan volgen wanneer ze pleit voor een light impactanalyse vooraf, maar dat is niet de regelgeving. De Europese regelgeving gaat daar niet van uit. Commissaris Malmström, die grote stappen vooruit gezet heeft ten opzichte van de vorige Commissie, hecht zeer veel belang aan de mensenrechten, zegt dus ook dat trade daaraan kan bijdragen, en dat we de twee componenten, de vrijhandel en de mensenrechten, onder ogen moeten nemen. Ze zegt tegelijkertijd dat het feit dat je in handelsrelaties gaat, ook een opener is om te komen tot een open samenleving. Ik denk dat ze daarbij heel juiste klemtonen legt. Ze garandeert aan de Europese parlementsleden in het kader van de regelgeving die van toepassing is, dat er een impactanalyse zal komen, en ze beschrijft de mogelijke modellen daaromtrent.

Collega Turan, dit is een mandaat dat met de goedkeuring van uw partij gegeven is, zonder verplichte voorafgaande impactanalyse. Ik weet dat de ombudsvrouw ervoor pleit om die Europese regelgeving te veranderen. Ik heb u gezegd dat het nuttig zou kunnen zijn om een light impactassessment te doen, voorafgaand aan het sluiten van onderhandelingen. Maar als u zegt dat u in de toekomst elk vrijhandelsakkoord afhankelijk zult maken van een volledige impactanalyse, dan weet u ook dat er heel weinig vooruitgang zal worden geboekt. Dan zal het wel heel positieve, bijna euforische communiqué van uw fractie ‘S&Ds welcome trade deal between EU and Vietnam as tool to promote growth and welfare’, niet meer mogelijk zijn, want dan moet je voorafgaand wellicht jaren werken.

Ik heb u gezegd: er zijn problemen met de socialistische republiek Vietnam, zoals er evenzeer problemen zijn met andere landen. U hebt daar een punt, ik steek dat niet weg, maar dat zijn de Europese mechanismen. Malmström maakt er werk van, veel meer dan Karel De Gucht. Dit is voor haar echt een aandachtspunt. U kent haar guidelines: die zijn volledig uitgewerkt. Ze gaat dat ook doen. Ik heb gezegd dat de ombudsvrouw een punt heeft door te zeggen: ga voor een light impact. Maar zeggen dat heel dat systeem moet worden omgekeerd, is tegenstrijdig met de regelgeving en met de houding die u en uw partij aangenomen hebben in dezen.

De voorzitter

Mevrouw Turan heeft het woord.

Güler Turan (sp·a)

Voorzitter, we zijn zo vrij geweest om snel op te zoeken over welk partnership met Vietnam de collega kritiek heeft geleverd. Het gaat om een stemming over een partnership met Vietnam en andere landen, van 13 november 2013. (Opmerkingen van minister-president Geert Bourgeois)

Ja, u hebt het voorgelezen. Maar de conclusie van de Raad die een impactanalyse op het vlak van mensenrechten op voorhand vraagt op Europees niveau, dateert van 19 mei 2014.

De resolutie met de vraag om een impactanalyse op voorhand te doen, is in het Europees Parlement goedgekeurd op 17 april 2014. (Opmerkingen van minister-president Geert Bourgeois)

U zegt: so what? Ik wil alleen maar zeggen dat wij allemaal op elk beleidsniveau eens moeten beginnen om mensenrechten niet alleen ernstig te nemen en te verwoorden op papier maar daar ook effectief werk van te maken. In uw formulering, minister-president, gaat u ver. Malmström formuleert ook straffe taal wat betreft mensenrechten. Ik hoop dat we daar zeer binnenkort ook effectief aan kunnen gaan werken. Een impactanalyse op voorhand is een stap in de goede richting. Dat zijn nieuwe wendingen. Handelsakkoorden kunnen inderdaad een zeer positieve impact op mensenrechten hebben. We moeten daar ook gebruik van maken. In het verleden gebeurde dat met preambules, maar nu moeten we proberen om daar concreter in te zijn en, zoals gevraagd op Europees niveau, met impactanalyses op voorhand.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.