U bent hier

De voorzitter

Minister Turtelboom zal vanop haar plaats antwoorden.

De heer Bothuyne heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega’s, vorige week konden we lezen dat u in Milaan was geweest, minister. U bracht uit Milaan een boodschap mee: u zou gaan voor een massale uitrol van slimme meters in Vlaanderen.

We weten allemaal dat we moeten evolueren naar een slim elektriciteitsnet. We hebben een wisselende productie van zon en wind, maar we hebben ook een wisselend verbruik en om die op elkaar af te stemmen, is een slimmer net zeker noodzakelijk. Dat is geen nieuwe discussie. Ook in de vorige legislatuur was dat onderwerp aan de orde. Er is een kosten-batenanalyse gemaakt van de uitrol van slimme meters in Vlaanderen, en die bleek negatief te zijn voor de verbruikers, voor de gezinnen en bedrijven in Vlaanderen om die slimme meters te installeren.

Ook de proefprojecten die Eandis en Infrax hebben uitgerold, tonen aan dat de energiebesparing die gezinnen met de slimme meters kunnen realiseren, veeleer beperkt is. Het gaat van 0 tot 3 procent aan energiebesparing die bij een gezin wordt gerealiseerd door het uitrollen van een slimme meter. Dan is het wat vreemd dat u een massale uitrol van slimme meters aankondigt in de kranten. Nog vreemder is het als u verwijst naar een kostprijs van 70 euro per gezin, in vier jaar terugverdiend. Dat zijn voor ons nieuwe gegevens. Vandaar dat we rekening houden met de grote investering die nodig is en die altijd is vooropgezet bij de uitrol van slimme meters: 1,5 miljard euro was gezegd.

Minister, hoe gaat u die slimme meters uitrollen zodat het voor elk gezin en bedrijf een meerwaarde betekent in Vlaanderen?

De voorzitter

De heer Danen heeft het woord.

Minister, wat we in Vlaanderen, België en Europa nodig hebben, is een coherent en gecoördineerd energiebeleid. Het Energiepact dat we vorige week kamerbreed hebben gestemd, kan daar een eerste aanzet toe zijn.

Wat we kunnen missen, zijn ideetjes en ballonnetjes die te pas en te onpas worden opgelaten. Het risico van een ballonnetje – dat op zich goed kan zijn – is dat het heel vlug wordt neergehaald en dat het nadien heel moeilijk is om het terug tot leven te wekken. Ik vrees dat dat hier het geval is. Volgens Groen zijn een aantal randvoorwaarden helemaal niet duidelijk of opgelost. Wat met de kostprijs? Wie moet die slimme energiemeter betalen? Zijn dat alle gezinnen? Gaat het in de energiefactuur? Is het voor de consumenten? Daarover is veel onduidelijkheid. Wat met de functionaliteiten? Wat zit erop en wat niet? Wat gebeurt er met die gegevens van de datastroom die wordt gegenereerd? Wat met privacy? Dat zijn vragen die nog geen antwoord hebben gekregen.

Wat met mensen in energiearmoede? Zoals u natuurlijk weet, kan een energiemeter die slim is of slim wordt gemaakt, vanop afstand worden uitgeschakeld. Mensen in energiearmoede hebben ook vaak niet de mogelijkheid om met een slimme meter energie te besparen. Zo zijn er heel wat vragen.

Minister, u hebt er vorige week heel ruim over gecommuniceerd. Zijn alle randvoorwaarden vervuld om werk te kunnen maken van een massale uitrol van de slimme meter?

De voorzitter

De heer Gryffroy heeft het woord.

Minister, ik hoop dat uw aanvaring met een actieve slimme meter niet te hard was en dat u snel terug ter been bent. We weten allemaal dat we in deze tijden moeten overstappen van een centrale naar een decentrale energieproductie. We zullen dus moeten denken aan slimme energienetwerken. Er zijn ook heel wat verbruikers die in de toekomst nood zullen hebben aan nieuwe meters. We hebben ook een Europese richtlijn die zegt dat 80 procent van de verbruikers tegen 2020 een slimme meter moet hebben, tenzij kosten-batenanalyses aantonen dat het niet nuttig is.

We hebben dan ook het Vlaams regeerakkoord dat zegt dat we de gezinnen in de toekomst de mogelijkheid moeten geven om hun vraag aan te passen volgens de kost van de energie op de verschillende tijdstippen van de dag.

Zo komen we tot een slimme meter. Afhankelijk van de invalshoek van bronnen uit het middenveld, zijn de functionaliteiten en de conclusies ook verschillend. Het gaat dan over kosten en baten, wat mag het kosten, moet het een basismodel zijn of een model met verschillende opties? In elk geval is het duidelijk dat het doel moet zijn dat het besparend moet werken, dat het slim moet zijn en dat het betaalbaar moet zijn.

Minister, op mijn vraag in de commissie hebt u vorige week geantwoord dat het Vlaams Energieagentschap (VEA) een studie heeft getenderd en dat u in het najaar met de resultaten komt. Daarna zal de regering de knopen doorhakken als de specificiteit, de gewenste functionaliteiten een algemene uitrol kunnen toelaten.

Dan zult u ook begrijpen dat wij verwonderd waren na uw bezoek aan Italië. In Italië is de situatie anders. Daar heeft men dat ingevoerd omdat er gevallen van wanbetaling waren en omdat de meters er vervangen moesten worden. Maar in de media spreekt u wel van een massale uitrol. Dan is uiteraard de slimme vraag hoeveel die massale uitrol kost.

De voorzitter

Minister Turtelboom heeft het woord.

Minister Annemie Turtelboom

We zijn er allemaal van overtuigd dat het energiemodel vandaag een centraal model is, vooral op basis van nucleaire en fossiele energie, en dat we naar een veel lokalere productie zullen evolueren, met wind- en zonne- en andere vormen van hernieuwbare energie.

Dat betekent dat de netten en de infrastructuur op een totaal andere manier zullen worden gebruikt. Waar het nu vooral eenrichtingsverkeer is, vanuit de centrale productiekanalen naar een decentraal model, zal er veel meer tweerichtingsverkeer zijn. Dan heb je op een bepaald moment slimme netten nodig. Anders ga je ontzettend veel infrastructuurwerken moeten doen. Maar in plaats van een heel brede autobaan aan te leggen, moet je het verkeer beter sturen: dan heb je misschien maar een half zo brede autobaan nodig, of een half zo zware infrastructuurnet.

Ik bracht een werkbezoek aan Milaan. Mijnheer Gryffroy, het klopt dat er daar een massale diefstal was van elektriciteit en dat men dat met slimme meters beter wou monitoren. Maar je merkt wel dat de slimme meter er helpt om tot slimme infrastructuurwerken te komen. Vergeet niet dat er vandaag in onze elektriciteitsfactuur een jaarlijks aandeel zit van 500 miljoen euro voor infrastructuurwerken. Maar als je naar een slim net gaat, zul je minder infrastructuurwerken moeten doen. Je kunt van die 500 miljoen euro waarschijnlijk een derde aftrekken. Dat is een van de redenen waarom ik die studie heb besteld. Dat is het voordeel voor de overheid: je kunt de infrastructuur optimaler gebruiken en je kunt beter sturen.

Het voordeel voor de consument is dat je het verbruik veel beter kunt monitoren, dat je veel meer kunt werken aan energie-efficiëntie, en dat je bijvoorbeeld het stigmatiserende van budgetmeters kunt vermijden door overal een slimme meter te hebben, een meter dus die toelaat het budget veel beter in toom te houden.

Maar door alle vragen die hier vandaag worden gesteld, ben ik natuurlijk bijzonder gevoelig voor het feit dat het niet te duur mag zijn. Het kan niet de bedoeling zijn dat je de consument op kosten jaagt, en dat de kost zo hoog is dat je hem nooit kunt terugverdienen. Er werd verwezen naar studies van een paar jaar geleden. Maar de technologie staat ondertussen natuurlijk niet stil. Wat is nu nog de kostprijs? Is het nog 200 euro? En dan moet je nog kijken naar de functionaliteiten die je wenst. Wij hebben geen Rolls Royce nodig, wij hebben gewoon een slimme meter nodig met de functionaliteiten die je kunt gebruiken of die je nodig hebt. We moeten weten waar het kantelmoment is, wanneer de prijs van een slimme meter voldoende betaalbaar is, waardoor het logisch wordt dat we naar die uitrol evolueren. Daarbij moet je de vraag stellen of het de distributienetbeheerders zijn die het moeten doen, of is de markt in die mate geëvolueerd dat de leveranciers dat vanuit een commercieel oogpunt op zich kunnen nemen?

Europa vraagt het ook. Op die manier kun je het piekverbruik veel beter aftoppen. Zestien Europese landen zitten al in de plannen, hebben het al uitgerold, zijn het aan het uitrollen of plannen een volledige uitrol tegen 2020. Als je in Vlaanderen een ambitieus beleid wilt voeren, ben ik ervan overtuigd dat je ook op een bepaald moment de keuze moet maken hoe we het doen, en onder welke vorm, een vorm die uiteraard zo kostenefficiënt mogelijk is.

Uiteraard gaan we ook de privacy goed in het achterhoofd moeten houden. Dat is een debat. Als we komen tot een uitrol van slimme meters, zullen we er altijd moeten over waken dat het met heel veel respect voor de individuele privacy van de mensen gebeurt. Dat is voor mij van cruciaal belang.

Minister, dank u voor uw antwoord. Ik merk dat er iets meer nuance in zit dan in het krantenbericht, maar dat zal ongetwijfeld aan de journalist te wijten zijn. Die nuance is wel degelijk nodig.

We moeten evolueren naar een slim net. Slimme meters kunnen daar een onderdeel van zijn. Welke slimme meter, dat is inderdaad nog een vraag die moet worden beantwoord. Maar er is ook nood aan slimme toestellen en slimme gebruikers om daar effectief een succes van te maken. Er is een geïntegreerd beleid voor nodig, en dus niet alleen die slimme meter.

Het is ook verstandig om in de studie die u besteld hebt, na te gaan of een massale uitrol of een gefaseerde uitrol aangewezen is. Ik denk dat een gefaseerde uitrol altijd verstandiger zal zijn. We kunnen dan die groepen waar de installatie van een slimme meter een duidelijke meerwaarde biedt, eerst bedienen zodat we kunnen aantonen dat het systeem van een slimme meter en een slim net werkt. 

Minister, ik dank u voor uw antwoord. Op een aantal van mijn vragen hebt u geantwoord, maar dat wil niet zeggen dat die problemen dan ook zijn opgelost. Ook de VREG en de netbeheerders schuiven thema’s als privacy naar voren als belangrijke thema’s waar we nog een antwoord op moeten vinden.

Ik zou toch een lans willen breken voor de mensen in energiearmoede. Deze mensen zouden de dupe kunnen worden van de uitrol en dat mag zeker niet gebeuren. Je kunt zo’n meter bijvoorbeeld vanop afstand afsluiten. Dat willen we zeker niet aanmoedigen, want het is altijd beter om ter plaatse te gaan en na te gaan wat er aan de hand is. Een slimme meter werkt maar met een slim net en slimme toestellen, zoals u ook hebt gezegd. Slimme toestellen zijn nu nog relatief duur. Het is allicht de laatste zorg van mensen in energiearmoede om zo’n slim toestel te kopen. Zij gaan zeker niet winnen bij een slimme meter. Ik wil nogmaals mijn pleidooi herhalen om aandacht te hebben voor mensen in energiearmoede. (Applaus bij Groen)

Ik wil zeker geen voorafname doen van wat in de toekomst zou moeten worden beslist. Daarvoor moet er eerst de studie zijn die, zoals u zegt, klaar zal zijn in het najaar. Die studie is al besteld, heb ik begrepen. Dat was ook voor uw vertrek naar Milaan. In Milaan hebt u dan waarschijnlijk een aantal interessante dingen gezien die u dan hebben doen besluiten dat een massale uitrol voor Vlaanderen wel interessant zou kunnen zijn. Ik vind dat een voorafname die donderdag in de pers komt, maar waarover we woensdag in de commissie niet hebben gesproken. Ik hoop dat die studie inhoudelijk genoeg is en dat de vragen die in die studie gesteld zijn, voldoende zwaar zijn. Ik hoop bijvoorbeeld dat duidelijk de vraag is gesteld naar de verschillende opties, algemene uitrol of niet, en naar de termijn van de uitrol.

Ik blijf dus bij mijn basisvraag. U hebt de studie al besteld, bent intussen naar Milaan geweest en zegt nu dat u een massale uitrol wilt. Wat kost die massale uitrol dan?

De voorzitter

De heer Beenders heeft het woord.

De heer Rob Beenders (sp·a)

Minister, u kondigt inderdaad de ene maatregel na de andere aan die ervoor zou moeten zorgen dat de energiefactuur daalt. De slimme meter is er daar ook eentje van. Ik kan er zo nog een reeks opnoemen.

Maar wat zijn de feiten? Sinds u minister bent, is de gemiddelde factuur gestegen van 654 euro naar welgeteld 801 euro door onder andere heel wat kosten in die factuur te steken die er eigenlijk niet in hadden moeten zitten. De vennootschapsbelasting is er zo eentje. Nu ligt ook nog eens de btw-verhoging van 6 naar 21 procent op tafel. Terwijl u al maanden aankondigingen doet om de factuur te doen dalen, stijgt de factuur voor de gezinnen maand na maand.

Minister, wanneer komt u nu eens met een concrete beslissing die ervoor zorgt dat de energiefactuur effectief gaat dalen voor de gezinnen? U verbloemt dat met aankondigingen, en ondertussen laat u de factuur maar rustig stijgen.

De voorzitter

De heer Somers heeft het woord.

De heer Bart Somers (Open Vld)

Ik begrijp de sp.a niet. Ik zou in het dossier over de kostprijs van elektriciteit zeer bescheiden zijn in hun plaats. Als je weet wat zij veroorzaakt hebben en wat er nog op de consument gaat afkomen, zou ik stilzitten. Als je wordt geschoren, moet je het best stilzitten.

Ten gronde zijn we als fractie heel tevreden met de uitspraak van de minister, want die ligt volledig in de lijn van wat Europa vraagt. Europa denkt trouwens dat in 2020 72 procent van de consumenten zullen kunnen rekenen op een slimme meter. Zestien landen in Europa hebben trouwens al beslist om over te stappen op een slimme meter. Bovendien is het in de lijn van het regeerakkoord. Er is een benchmark gebeurd door de Europese Commissie die heeft berekend dat slimme meters tot gemiddeld 309 euro per jaar kunnen besparen en het energieverbruik met 3 procent kunnen verminderen.

Ik was toevallig een van de mensen die in het grootste proefgebied van Vlaanderen wonen: 2000 inwoners in Leest en Hombeek bij Mechelen. In plaats van op de rem te staan, moeten we allemaal samen de ambitie van de minister delen en zoeken naar de antwoorden op de vragen die nog moeten worden beantwoord. Er is nog een traject af te leggen, maar als we het regeerakkoord en de aanbevelingen van Europa ernstig nemen, moeten we in 2019 veel verder staan dan vandaag, en dan hebben we een minister nodig die enige ambitie uitstraalt.

Minister Annemie Turtelboom

De stijging van de elektriciteitsfactuur heeft jammer genoeg te maken met schulden uit het verleden. We kunnen dat niet blijven laten rotten. We gaan dat ooit moeten doorrekenen, en dat zal inderdaad voor een gigantische stijging zorgen. Ik zou inderdaad enige zelfreflectie doen.

We hebben nog een traject af te leggen. We moeten nog een aantal beslissingen nemen. Net daarom heb ik die studie besteld: wie rolt ze uit? Om er net voor te zorgen dat de winst voor de overheid en de winst voor de consument beide vervuld zijn. Dat is van cruciaal belang: we moeten er allemaal beter van worden. Het is geen ‘nice to have’. Het moet een duidelijke functionaliteit hebben, ook voor de infrastructuurwerken die op ons afkomen.

Ik ben van één ding overtuigd. Als we naar meer decentrale hernieuwbare energieproductie willen gaan, zullen we slimme netten nodig hebben. Anders gaan we overbodige infrastructuurwerken doen of de consumenten op kosten jagen. Dit is onze ambitie. We zullen dit debat als de studie klaar is, geboeid voortzetten.

Ik kijk uit naar de resultaten van de studie. Het is inderdaad een breed debat dat we hierover moeten voeren. Zo moeten we geïntegreerd beleid mogelijk maken, niet alleen met slimme meters, een slim net, slimme gebruikers en slimme toestellen. Ik heb gemerkt dat een aantal sectoren u ondersteunen. Dat zijn natuurlijk de sectoren die er baat bij hebben, die de meters mogen leveren en/of installeren, de netbeheerders die zo hun facturatie gemakkelijker kunnen voeren.

Volgens mij is het vooral belangrijk dat we in oktober kunnen aantonen dat gezinnen en bedrijven hier baat bij hebben, dat zij de winnaar worden. Dan ben ik ervan overtuigd dat we op het juiste moment naar een slimme meter en een slim net kunnen evolueren.

Mijnheer Somers, het is niet altijd interessant om de eerste en de snelste te zijn. Kijk naar de installatie van zonnepanelen in Vlaanderen. Er hangt soms een hoge factuur aan vast. Er zijn al Europese landen die spijt hebben van hun snelle uitrol van de slimme meter omdat ze ondertussen al met verouderde toestellen zitten. Daar moeten we lessen uit trekken.

Minister, mijnheer Somers, ook Groen wil de toekomst omarmen. We zijn ervan overtuigd dat de slimme meter een oplossing kan zijn voor sommige problemen. Dat moet niet holderdebolder gebeuren, maar wel goed doordacht en gefaseerd, zodat de mensen die er eerst van kunnen genieten, eerst een meter zullen hebben. Als meters versleten zijn, moeten ze vanzelfsprekend door slimme meters worden vervangen. We mogen bepaalde doelgroepen zeker niet uit het oog verliezen.

Aan de sp.a-fractie, ik denk niet dat wij lessen van u moeten krijgen. 1,8 miljard euro moeten wij in onze facturen zetten vanwege de bevriezing die Vande Lanotte heeft doorgevoerd! 1,8 miljard euro! Mij zult u geen lessen daaromtrent leren!

Mijnheer Somers, sorry hoor, maar de Europese richtlijn en het Vlaams regeerakkoord zijn heel duidelijk. Men spreekt niet van een massale uitrol, wat wel op donderdag 11 juni zomaar in de pers stond. Maar ik doe geen voorafname van de studie. Laat ons hopen dat de studie goed gemaakt is en gebaseerd op goede vragen. (Opmerkingen van de heer Bart Somers)

Nee, mijnheer Somers, dat is niet hetzelfde.

Uiteindelijk, dan pas gaan we een discussie krijgen. Dan pas gaat de Vlaamse Regering in de commissie beslissingen kunnen nemen. Mijn doel is inderdaad dat als er slimme meters komen – massaal of niet massaal –, ze besparend moeten werken, ze slim moeten zijn en ze betaalbaar moeten zijn.

De voorzitter

De actuele vragen zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

zullen de commissiewerkzaamheden voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.