U bent hier

Mevrouw Gennez heeft het woord.

Minister, beste wensen voor het nieuwe jaar. Ik heb een heel concrete vraag. We horen dat de federale minister van Werk heel duidelijk zegt dat men om recht te hebben op een uitkering, een diploma moet hebben. Wanneer men naar de feitelijke praktijk kijkt, dan ziet men dat er in ons land veel te veel ongekwalificeerde uitstroom is. Ik denk dat iedereen het daarover eens is. 7,3 procent van de jongeren verlaat de schoolbanken zonder een diploma van het secundair onderwijs. Uit een studie van het Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving (HIVA) bleek deze week dat 3000 jongeren de schoolbanken verlaten zonder een diploma basisonderwijs. Als we dat koppelen aan de standpunten van de Federale Regering inzake het recht op een uitkering, dan wordt dat toch wel een bijzonder koel en kil beleid ten aanzien van jonge mensen die het sowieso moeilijk hebben aan het begin van hun beroepsleven, en in hun verdere leven tout court.

Minister, ik heb begrepen dat u zelf zegt dat we misschien elders verworven competenties moeten meenemen en dat een diploma dus niet in strikte zin moet worden begrepen. Dat is een eerste belangrijke opening die wij goed vinden maar daarnaast moeten we het probleem van de ongekwalificeerde uitstroom ook fundamenteel aanpakken. Dan is de vraag welke middelen u daartoe het meest geijkt ziet. De discussie over de leerplicht is geopend, de discussie over de kwalificatieplicht is geopend. Ik hoor graag welke bijkomende pistes u zou willen bewandelen.

De heer De Ro heeft het woord.

De vorige spreekster had het over een kil signaal. Mijn fractie ziet de maatregelen van de federale overheid net als een stimulans, als een belangrijk signaal voor jongeren en inwoners van ons land dat kwalificatie in een land als België en in een regio als Vlaanderen en Wallonië absoluut primordiaal is.

Het meest kille signaal dat we zouden kunnen geven, is dat ongekwalificeerde uitstroom tot in het oneindige zou worden meegenomen. En op dat vlak ben ik het eens met mevrouw Gennez: er moeten maatregelen worden genomen. Er moeten maatregelen worden genomen om te vermijden dat de discussie moet worden gevoerd over de uitzonderingen die we zullen toestaan op die federale maatregelen om die groep zo klein mogelijk te houden. Federaal minister Peeters heeft daarnet in de Kamer gezegd over hoeveel mensen het gaat. De ambitie om die groep zo klein mogelijk te houden, staat ook in het regeerakkoord en is al besproken in het kader van de beleidsnota. Het belangrijkste signaal dat de Vlaamse Regering nu kan geven naar aanleiding van het nieuwe koninklijk besluit van de Federale Regering, is hoe op het vlak van werk met VDAB-opleidingen en op het vlak van onderwijs via tweedekansonderwijs en het secundair onderwijs de groep jonge mensen die ongekwalificeerd ons onderwijs verlaten, zo klein mogelijk kan worden gehouden. Als liberale fractie geloven wij er heilig in dat men jonge mensen de kans moet geven om de toekomst zelf in handen te nemen. In onze maatschappij is dat met kwalificaties, diploma’s en een goede opleiding. Minister, hoe zal de Vlaamse Regering reageren op die federale stok achter de deur, die federale stimulans? Welke maatregelen zal zij de volgende jaren nemen? (Applaus van de heren Bart Somers en Herman De Croo)

Minister Crevits heeft het woord.

Minister Hilde Crevits

Dit was eigenlijk mossel noch vis.

Ik wens iedereen een gelukkig jaar. De twee vraagstellers hadden het over een kil signaal. Ik denk dat we vandaag het kilste signaal al hebben gekregen dat men in een maatschappij kan krijgen.

Ik wil beginnen met een aantal verduidelijkingen over de communicatie en over het koninklijk besluit van de Federale Regering. Ik heb de tekst daarvan meegebracht om een aantal zaken in perspectief te plaatsen.

Het is van het allergrootste belang dat alle jongeren in Vlaanderen, wanneer zij de arbeidsmarkt betreden, dat op een gekwalificeerde manier kunnen doen.

Het ergste wat je kan overkomen, is dat je probeert werk te vinden als je geen kwalificaties hebt. Dan ziet niemand je graag komen. Dat is zeer vervelend. We moeten de komende jaren alles op alles zetten om ervoor te zorgen dat we stappen vooruit zetten, ook waar het beleid de voorbije jaren heeft gefaald, en dat meer jongeren dan vandaag gekwalificeerd het secundair onderwijs verlaten.

Nu zegt het KB, dat is goedgekeurd door de Federale Regering, dat jongeren die de leeftijd van 21 jaar niet hebben bereikt, wel een inschakelingsuitkering kunnen krijgen, maar dat ze daarvoor aan voorwaarden moeten voldoen. Eén – ik citeer letterlijk –: ze moeten bewijzen dat ze “in het bezit zijn van een diploma van het hoger middelbaar onderwijs”. Kent u zo’n diploma? Ik niet. Twee, men kan ook bewijzen dat men een alternerende opleiding leren en werken integraal en met succes heeft voleindigd. Zeer goed, een diploma is niet vereist. De derde mogelijkheid is dat men een bewijsstuk kan voorleggen dat afgeleverd wordt door “een gemeenschap dat gelijkwaardigheid vaststelt”. Dan is het ook goed, als je zes jaar hebt gevolgd.

Au fond heb ik geen probleem met die regels, maar we moeten zien wat wordt bedoeld met gelijkwaardig. Collega’s, ik daag u uit. Een jongere die vandaag zes jaar buitengewoon onderwijs heeft gevolgd, krijgt geen diploma. Een jongere die vandaag zes jaar voltijds beroepssecundair onderwijs heeft gevolgd, krijgt geen diploma. Die moet om een diploma secundair onderwijs te krijgen, het zevende jaar volgen. Maar dat zevende jaar volgen velen om te specialiseren of om hoger onderwijs te gaan doen. Het gaat hier om een kwalificatie om naar de arbeidsmarkt te gaan.

Als wij nu zeggen dat we de discussie niet aangaan, dat het mag worden gehouden zoals het is, maken we geen gebruik van mogelijkheid drie, om een bewijsstuk te gebruiken dat evenwaardig is. In die situatie, collega’s, komen jongeren die de opleiding alternerend leren en werken volgen, wel in aanmerking. Terwijl jongeren die een even lange periode voltijds het beroepssecundair onderwijs hebben gevolgd, niet in aanmerking komen. Dat is een ongelijkheid die we sowieso niet kunnen aanvaarden.

Daarnaast – we kunnen er in de commissie nog eens naar kijken – heb je in het hele traject secundair onderwijs, buitengewoon onderwijs en beroepsonderwijs diploma’s, getuigschriften, certificaten enzovoort. We zijn ook bezig met de kwalificatiestructuur, die wordt uitgerold. Er is heel veel in beweging. We moeten er vooral voor zorgen, collega’s, als er wordt gezegd dat men een diploma moet hebben, dat het woord ‘diploma’ op een correcte wijze wordt geïnterpreteerd. Daarover gaat het overleg. De minister van Werk heeft met de ministers van de gemeenschappen een overleg gevraagd, om te kijken hoe dat zit en hoe we het kunnen aanpassen. Het overleg, waar ik uiteraard zeer enthousiast op inga, is net bedoeld om dat woord ‘diploma’ of ‘kwalificatie’ te bekijken.

Ik lees nu in de krant dat wie een diploma buitengewoon onderwijs heeft, in aanmerking komt. Maar er is geen diploma buitengewoon onderwijs. Men krijgt kwalificaties. Sommigen krijgen een kwalificatie die zeer goed is voor de arbeidsmarkt, anderen zullen dat niet krijgen. We moeten er vooral voor zorgen dat de stappen die in het buitengewoon onderwijs zijn gezet, ook worden gehonoreerd en dat jongeren die bijvoorbeeld zes jaar buitengewoon secundair onderwijs hebben gevolgd, niet tot hun 21e moeten wachten voor ze een inschakelingsuitkering krijgen.

Het is een aanpak die we moeten doen op maat, op maat van de jongeren vooral. Het basisuitgangspunt dat we er de komende jaren voor moeten zorgen dat onze jongeren gekwalificeerd het onderwijs verlaten, wordt niet afgezwakt maar net bekrachtigd.

Dank u wel, minister, voor uw antwoord. Ik begrijp dat u zegt dat men federaal niet goed weet wat men daar vertelt. Men stelt voorwaarden op en communiceert die. Wederom jaagt men mensen angst aan, zonder goed te weten over welke doelgroep het gaat, over welke kwalificaties en eventuele diploma’s het gaat. Dat is betreurenswaardig omdat het om een kwetsbare groep jonge mensen gaat, aan het begin van hun arbeidsloopbaan.

Verder was er de vraag hoe u het debat inzake kwalificatieplicht ziet verlopen. Als u zo stringent de voorwaarden hanteert die de federale overheid oplegt, vindt u het dan zinvol om aan onderwijspartners – gewoon, buitengewoon onderwijs of het stelsel van duaal leren en werken – te zeggen dat ze moeten blijven inzetten op die jongeren tot en met ze kwalificaties, elders verworven competenties of een diploma in handen hebben?

Die attestering is voor hen immers het allerbelangrijkste om aan de slag te gaan. Dan betekent dit dat we investeren en herinvesteren in jonge mensen. Dat lijkt me de opdracht die we met zijn allen hebben.

Minister, als ik de mensen die de federale onderhandelingen hebben gevolgd, goed heb begrepen, dan kunnen er voor ons, wij die de onderwijswetgeving beter kennen dan de federale collega’s, misschien aan de bewoordingen van het KB nog wel een aantal aanpassingen gebeuren. De kern van het akkoord tussen de vier federale partijen is echter dat jongeren die een opleiding hebben afgemaakt, die een traject hebben afgelegd, in aanmerking komen. Aan de anderen geven we een heel duidelijk signaal dat dit in het Vlaanderen en het België van vandaag cruciaal is. Dit is een cruciale leeftijd. Velen onder ons vroegen zich toen misschien zelfs af welk nut dat diploma secundair onderwijs heeft.

Dan komen de gemeenschappen. We moeten niet alleen zeggen wie wel of niet valt onder die regeltjes, maar veel belangrijker is dan dat heel dat apparaat van zowel Werk als Onderwijs in gang schiet – op maat, daarin geef ik u gelijk, mevrouw Gennez – om jongeren effectief die attestering, die diplomering te bieden. Dan gaat het niet om dat papiertje. Niemand gelooft dat het om dat papiertje gaat. Het gaat wel om de kans om op die arbeidsmarkt beter gekwalificeerd te zijn, om beter af te zijn dan vandaag. (Applaus bij Open Vld)

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Minister, mijnheer De Ro, ik vind dat we dit debat toch enigszins verkeerd aan het voeren zijn. Ik vind het de grote schandvlek van het beleid, en, misschien voor een stukje ook van het onderwijs, dat we erin slagen om leerlingen twaalf jaar mee te slepen in ons onderwijs en ze dan nog uit ons onderwijs te laten stromen zonder enige vorm van kwalificatie. Iedereen erkent dat daar absoluut iets aan moet worden gedaan.

Ons beleid moet zich daarop toespitsen. We moeten ons daarop richten, om ervoor te zorgen dat het niet kan gebeuren dat mensen twaalf jaar worden meegesleept door ons onderwijs en op het einde zonder iets op straat komen te staan. Dan worden ze dubbel bestraft: nu krijgen ze te horen van de Federale Regering dat ze ook nog eens geen recht hebben op een wachtuitkering. Minister, ze zitten al in een superzwakke positie en dan worden ze nog eens geschrapt. Ik vind de federale maatregel sowieso verkeerd. We sturen die mensen door naar het OCMW.

Ik vind het echter natuurlijk uw verantwoordelijkheid als minister van Onderwijs om dringend iets te doen aan de ongekwalificeerde uitstroom. Wat zult u doen? Wat zal het beleid doen om scholen te responsabiliseren om die uitstroom tegen te gaan? Dat is natuurlijk de cruciale vraag.

De heer Daniëls heeft het woord.

Mevrouw Meuleman, u gebruikt de vroegere term ‘wachtgeld’. Daar gaat het net over: geld geven aan jongeren om te wachten op wat? Op werk dat komt? Neen, de kern van het federale regeerakkoord is net dat we willen aanmoedigen en stimuleren voor een minimale diplomavereiste. Zo staat het ook in het federale regeerakkoord. De omzetting die nu is gebeurd in het KB, geeft inderdaad die gelijkwaardigheid. Ik meen echter dat we niet lichtzinnig mogen omgaan met die gelijkwaardigheid. Vlaanderen is rijk aan zeer veel opleidingen. We kunnen niet zomaar elke opleiding gelijkschakelen, net omdat we die jongere moeten aanmoedigen om een kwalificatie te behalen, een kwalificatie die je krijgt na een traject. Het lijkt me correct dat we bijvoorbeeld de attesten buitengewoon secundair onderwijs tot sociale aanpassing van arbeidsgeschiktmaking meenemen in dit verhaal, maar dat is uiteraard iets anders dan iemand die in een centrum voor volwassenenonderwijs een cursus Italiaans richtgraad 1 gaat volgen. Dan spreken we over een andere kwalificatie.

Minister, de vraag werd gesteld wat u gaat doen aan de ongekwalificeerde uitstroom. Dat lijkt me een terechte vraag. In De ochtend hebt u het taalbad al terecht aangehaald. Ik ben ook nog bereid om in de commissie verder andere oplossingen te bekijken.

Mevrouw Helsen heeft het woord.

Mevrouw Kathleen Helsen (CD&V)

Minister, ik ben het volledig eens met uw visie dat Vlaanderen er onmogelijk mee akkoord kan gaan dat bijvoorbeeld leerlingen die zes jaar bso of zes jaar buso volgen, niet in aanmerking komen om die uitkering te krijgen. Ik vind het positief dat we daarvoor pleiten en dat we een juiste interpretatie geven aan wat federaal wordt vastgelegd.

Verder is het natuurlijk van belang dat u de vernieuwing van het secundair onderwijs realiseert. Daarin hebt u voorzien. We hebben in de vorige legislatuur al de discussie gevoerd over de vraag wat nu meteen van belang is om die ongekwalificeerde uitstroom terug te dringen. Diverse elementen zijn belangrijk om daar werk van te maken.

Een derde element dat u hebt opgenomen in uw beleidsnota, is de aandacht die we moeten hebben voor het levenslang leren, dat ook stimulerend werkt voor het behalen van meerdere kwalificaties. We moeten daar breed naar kijken, zodat we openstaan voor verschillende vormen van leren.

Een laatste punt dat ik belangrijk vind, is dat de nieuwe reglementering zoals die er zal uitzien, niet leidt tot bijkomende administratieve rompslomp voor jonge mensen die het al niet altijd gemakkelijk hebben om hun weg te vinden.

Minister Hilde Crevits

Ik ben bijzonder tevreden dat alle partijen die het woord hebben gevoerd in dit halfrond, het ermee eens zijn dat je het woord ‘diploma’ niet te strikt mag interpreteren, maar dat het hier gaat om een kwalificatie die iemand nodig heeft om goede kansen te krijgen op de arbeidsmarkt. Wat dat betreft, zijn we het dus eens. Als er overleg is gevraagd, gaat het juist over het geven van kansen aan kinderen of jonge mensen die met succes een opleiding hebben gevolgd en die dan ook een getuigschrift of certificering krijgen die gelijkwaardig kan worden geacht aan een diploma. Dat is de inhoud en de kern van het overleg dat straks nog zal plaatsvinden.

Jullie vragen hoe ik de ongekwalificeerde uitstroom zal aanpakken. Dat is een zeer rijk verhaal, dat weten jullie ook. Het past moeilijk in het minutendiscours van een actuele vraag. Mevrouw Helsen haalde het masterplan secundair onderwijs aan. Een van de redenen waarom het masterplan in de voorbije legislatuur is opgemaakt, is net om ervoor te zorgen dat meer jongeren gekwalificeerd uitstromen, maar ook, collega’s, omdat een aantal jongeren wel uitstromen met een diploma secundair onderwijs voorbestemd om voort te studeren, maar dat traject van voortstuderen nooit afleggen en dus ook weinig kansen krijgen op de arbeidsmarkt. Die nuance wil ik er dus toch ook bij maken.

Wij leggen op dit ogenblik de laatste hand aan wat ik een actieplan Leerrecht noem. Ik gebruik die benaming omdat ik vind dat de woorden spijbelactieplan en actieplan vroegtijdig schoolverlaten een zeer negatieve connotatie hebben die op zich totaal niet wervend zijn voor jongeren die het wat moeilijk hebben. Wij hebben er voorlopig een actieplan Leerrecht van gemaakt, met een pak positieve maatregelen die jongeren kunnen stimuleren om hopelijk de trajecten op school af te maken.

Samen met minister Muyters ben ik heel hard aan de slag om het duaal leren en werken, het alternerend leren en werken, alle kansen te geven. Er is een grote groep jongeren die zeker arbeidsrijp is en die via de werkplek eigenlijk gestimuleerd wordt om ook een diploma of getuigschrift te verwerven. Als we al die ‘verwervingen’ goed kunnen afronden, ben ik ervan overtuigd dat we het zeer complexe probleem van het vroegtijdig schoolverlaten, het uitgeblust of schoolmoe zijn – tot mijn ontzetting bij sommige jongeren al op de banken van de lagere school – kunnen terugdringen.

Het behalen van een kwalificatie geeft zelfvertrouwen en zorgt ervoor dat je je anders beweegt in het leven. Ik denk dat we het daarover allemaal eens zijn. Het woord diploma moet worden geïnterpreteerd als een kwalificatie.

Mijnheer Daniëls, u hebt natuurlijk ook gelijk. Het gaat niet over eender wat. Ook daarover zijn we het allemaal eens. Zelfs in het buitengewoon onderwijs. Vandaag is het ook al goed geregeld. Sommige modules geven alle of toch zeer goede kansen op de arbeidsmarkt en andere niet. Maar je kunt jongeren niet straffen omdat ze nu eenmaal een richting in het buitengewone onderwijs volgen. Integendeel, we zijn het er allemaal over eens dat het voor sommige jongeren de beste optie is. Maar dan mag je ze natuurlijk niet van bepaalde rechten verstoken laten, want dat zou bijzonder demotiverend werken. (Applaus bij CD&V)

Minister, ik dank u. Ik denk inderdaad dat de aftrap van de discussie gegeven is. Ik hoor de collega’s van CD&V en Open Vld uitdrukkelijk zeggen dat een kwalificatie een positieve stimulans is en kansen geeft voor het verdere leven. Daarover zijn we het allemaal eens. Op dat vlak hoor ik een wat andere nuance bij de heer Daniëls. Dat vinden we een beetje betreurenswaardig.

Wat vooral moet gebeuren, ook in het Vlaams Parlement en door de Vlaamse Regering, is het uittrekken van de noodzakelijke middelen om dat stelsel voor duaal leren en werken te kunnen laten functioneren. Vandaag is er bespaard in de begroting voor 2015 en in de meerjarenplanning. Het wordt natuurlijk moeilijk die trajecten te ontwikkelen als daar geen euro tegenover staat. Want activeren, investeren in mensen, kost geld.

Collega’s, voor onze fractie is het natuurlijk zo dat het om mensen gaat die in het buitengewoon secundair onderwijs dag in, dag uit hard hun best doen om kwalificaties mee te geven aan en de slaagkansen op de arbeidsmarkt te verhogen van wie buitengewoon onderwijs volgt.

Ik heb zelf een school buitengewoon secundair onderwijs onder mijn bevoegdheid in mijn stad. Ik zie tot mijn tevredenheid dat de tewerkstellingsgraad van die jongeren heel hoog is.

Uiteraard is onze vraag niet geïnspireerd op het uitsluiten van de vergoeding van die jongeren in het geval ze geen werk hebben. De focus van het debat moet inderdaad liggen op de groep jongeren die ons onderwijs verlaten zonder enige kwalificatie en bijgevolg met bijzonder weinig kansen op de arbeidsmarkt en in het leven.

Voor ons is dat een basis van geloof, een basis van overtuiging dat we aan jonge mensen kansen moeten geven. Ze moeten ze ook grijpen, het is een duaal verhaal. Daar moeten we werk van maken in Vlaanderen, zowel op het vlak van Onderwijs als van Werk. (Applaus bij Open Vld)

De actuele vragen zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.