Plenaire vergadering

woensdag 26 februari 2014, 14.04u

Voorzitter
Actuele vraag over de nieuwe Europese waarschuwing met betrekking tot het fijnstofbeleid
van Tine Eerlingen aan minister Joke Schauvliege
238 (2013-2014)
Actuele vraag over de nieuwe Europese waarschuwing met betrekking tot het fijnstofbeleid
van Marleen Van den Eynde aan minister Joke Schauvliege
239 (2013-2014)

Mevrouw Eerlingen heeft het woord.

Mevrouw Tine Eerlingen

Voorzitter, minister, geachte leden, de Europese Commissie had vorige week een minder leuke mededeling. Vorige week kreeg België een laatste waarschuwing voor luchtverontreiniging door fijn stof. Volgens de berichten van de Europese Commissie zouden de inwoners van Brussel, het Gentse havengebied, Antwerpen, met onder meer het havengebied, Vlaanderen en Luik sinds 2005 zijn blootgesteld aan ongezonde PM10-waarden. Minister, de gewesten zijn bevoegd voor Leefmilieu. Daarom spreek ik ook u aan. Het is zo dat we de jaargemiddeldenorm voor fijn stof wel halen. De daggemiddelden mogen maximaal 35 keer per jaar worden overschreden, maar op bepaalde plaatsen in Vlaanderen gebeurt dat nog altijd meer.

Nu zijn er diverse bronnen van fijn stof. We hebben dat hier in het verleden ook vaak aangekaart. Recente studies hebben ook aangetoond dat niet alleen het verkeer en de industrie daarvan de oorzaak zijn, maar ook houtkachels en de verbranding van hout.

Er zijn al een aantal maatregelen genomen. U hebt onder andere ook een luchtkwaliteitsplan opgesteld. Nu is er echter die waarschuwing van de Europese Commissie. Wat is uw reactie daarop? Zult u nog bijkomende maatregelen nemen, en zo ja, welke?

Mevrouw Van den Eynde heeft het woord.

Mevrouw Marleen Van den Eynde

Voorzitter, minister, geachte leden, onlangs werd ons land voor het eerst in de geschiedenis veroordeeld door het Europees Hof, met een boete van 10 miljoen euro, voor het niet naleven van de Europese richtlijn inzake waterzuivering. Deze week kwam ons opnieuw een bericht ter ore dat de Europese Unie ermee dreigt naar het Europees Hof te stappen omdat België – de Europese Unie erkent geen gewesten, dus in principe gaat het over België – onvoldoende inspanningen levert om een actieplan voor fijn stof daadwerkelijk tot uitvoering te brengen.

Volgens de Europese Unie is ons actieplan fijn stof ontoereikend, minister. Collega’s, ik hoef het niet te zeggen, u weet allemaal dat fijn stof in grote mate verantwoordelijk is voor veel ziekten: hartziekten, longziekten en heel veel gevallen van astma. Het is dus enorm belangrijk dat Vlaanderen goed inzet op een degelijk actieplan fijn stof. Minister, daarom had ik graag geweten wat u met deze waarschuwing en deze negatieve beoordeling van Europa gaat doen.

Minister Schauvliege heeft het woord.

Minister Joke Schauvliege

Collega’s, ik zal nog eens herhalen wat mevrouw Eerlingen al heeft gezegd. De norm voor het jaargemiddelde halen wij. Daar zijn we conform wat Europa ons oplegt. Wat het daggemiddelde betreft, zijn er 4 plaatsen waar we de norm niet halen. Dat wil zeggen dat we meer dan 35 dagen per jaar die norm overschrijden. Die 4 plaatsen zijn Roeselare, Gent, Antwerpen en Oostrozebeke. Op die 4 plaatsen hebben we in 2012 de norm niet gehaald. In 2013 is het beter, dan is dat op nog maar 3 plaatsen. Maar de Europese Commissie kijkt naar 2012.

Dat geldt ook voor de andere gewesten. Brussel noch Wallonië halen de dagnorm. Daarom heeft Europa beslist om een met redenen omkleed advies op te stellen tegen de lidstaat België. Dat geldt trouwens ook voor nog zeventien andere Europese lidstaten. Er zijn dus nog zeventien andere lidstaten die ook de fijnstofnormen niet halen.

Wat is onze reactie daarop? Wij zien dat er een positieve trend is in de periode 2012-2013, ook door een aantal bijkomende maatregelen die wij genomen hebben. Dat sterkt ons in de overtuiging dat we moeten blijven inzetten op maatregelen. Dat doen we ook.

We hebben bijkomende maatregelen genomen. Welke zijn dat? We hebben in 2012-2013 twee keer de VLAREM-reglementering (Vlaams reglement betreffende de milieuvergunning) verstrengd. Voor de geleide emissies zijn er nu strengere normen. Ook wat betreft de diffuse stofemissies hebben we in 2013 de algemene normen in de VLAREM-reglementering verstrengd.

Er is ook een nieuw lokaal actieplan in Antwerpen. Het gaat hier over heel specifieke regio’s waar we de dagwaarden overschrijden. Wat is er in Antwerpen afgesproken? Dit is twee weken geleden beslist, samen met Vlaanderen en de stad Antwerpen: het inrichten van de lage-emissiezones, het strenger aanpakken van de emissies van kachels, het toepassen van het STOP-principe, dus echt inzetten op voetgangers, fietsinfrastructuur, trambeddingen, groene taxi’s en dergelijke meer. Dat zijn allemaal heel concrete acties die opgenomen zijn in Antwerpen. Wij zijn twee weken geleden ook gestart met Gent. Ik heb alle betrokken actoren uit Gent en de omliggende gemeenten bij mij uitgenodigd om ook daar snel een actieplan op te maken met heel concrete maatregelen die we in de Gentse zone kunnen nemen.

We moeten absoluut inzetten op bijkomende maatregelen en op die manier heel brongericht zorgen dat ook in Roeselare, Oostrozebeke, Antwerpen en Gent de dagnorm wordt gehaald. Dat is geen evidente klus. We zullen met zijn allen inspanningen moeten doen. We moeten daar absoluut voor gaan.

U verwijst heel specifiek naar de houtkachels. Je moet daar een beetje mee opletten. Die zijn absoluut verantwoordelijk voor de uitstoot van fijn stof, maar het gaat hier over heel specifieke zones waar we ook andere maatregelen zullen moeten nemen. We zien dat heel wat gemeentebesturen ondertussen al maatregelen hebben genomen om ervoor te zorgen dat, wanneer er smog is en er een slechte luchtkwaliteit is, dat ook stoken met houtkachels door mensen die dat puur voor de gezelligheid doen en niet als enige verwarmingsbron hebben, wordt aangepakt. U ziet dat we tal van extra maatregelen nemen, die we ook zullen rapporteren aan Europa.

Mevrouw Tine Eerlingen

Minister, ik dank u voor het antwoord. Het stelt me niet echt gerust dat we niet alleen zijn en dat er nog andere lidstaten niet voldoen. Het blijft ook een gezondheidsprobleem. Ik ben wel blij dat u extra maatregelen hebt genomen en dat die actieplannen binnenkort in uitvoering zullen gaan.

Hoe zal de Europese Commissie hierover oordelen? Gaat ze op basis van resultaten oordelen of op basis van de actieplannen die nu opgesteld zijn? Kunt u daar duidelijkheid over verschaffen?

Mevrouw Marleen Van den Eynde

Minister, uw actieplan fijn stof dateert van 2005. Dat is nog opgesteld door de vorige minister van Leefmilieu, ondertussen de minister-president. U hebt vervolgens een aantal andere initiatieven genomen, concrete initiatieven en lokale initiatieven, maar blijkbaar stelt dat de Europese Commissie niet gerust. Minister, ook na uw antwoord heb ik niet direct de indruk dat Europa tevreden zal zijn omdat het niet duidelijk is of uw actieplan de hoeveelheden fijn stof daadwerkelijk zal terugdringen.

We kennen de bronnen van verontreiniging en we kennen de bronnen van fijn stof. Toch stel ik vast dat deze Vlaamse Regering onvoldoende heeft ingezet om de hoeveelheid fijn stof daadwerkelijk terug te dringen. We hebben het daarnet al gehad over het proeftuinproject elektrisch rijden. Ook ons verhaal over de schrootpremie hoort daarbij, minister. Indien wij in het begin van deze legislatuur een schrootpremie hadden ingevoerd, hadden we de hoeveelheid vervuilende dieselwagens van de weg genomen en enorm veel vooruitgang geboekt. Waar staan we vandaag? Door het niet invoeren van deze fiscale stimulans dreigt er ons opnieuw een boete boven het hoofd te hangen. Dat is bijzonder jammer. 

De heer Sauwens heeft het woord.

De heer Johan Sauwens

Minister, ik dank u voor uw antwoord. Ik denk dat we de regering kunnen feliciteren met het feit dat we vooruitgang boeken. Maar het signaal vanuit Europa is heel sterk. We zitten in een van de meest dichtbevolkte gebieden van Europa, met een heel hoge activiteitsgraad, onder meer ook in de industriële sector en in bepaalde sectoren in het bijzonder. We zitten ook met een heel sterke havenuitbouw. Mobiliteit is een heel belangrijk gegeven. Het oplossen van een aantal verkeersknooppunten is belangrijk. Het is goed dat dit binnenkort in het vooruitzicht kan worden gesteld.

Ik zou graag hebben dat u er bij de collega’s van de Federale Regering op aandringt dat ze een aantal meer milieuvriendelijke brandstoffen promoten. De nieuwe regeringsvorming is daar misschien het geschikte moment voor. U kent de problematiek van de diesel. De negatieve gezondheidseffecten van het fijn stof staan vandaag onomstotelijk vast. Op dat vlak moet er iets gebeuren. We zullen de meer omgevingsvriendelijke brandstoffen moeten promoten in plaats van het tegenovergestelde.

Mevrouw De Vroe heeft het woord.

Minister, de laatste jaren wordt u bij uw bevoegdheden nogal vaak op de vingers getikt door Europa. Denkt u aan de boete van 10 miljoen euro in verband met de waterzuivering, die we onlangs in de plenaire vergadering hebben besproken. Op regelmatige basis wordt u op de vingers getikt.

Ik herinner me dat we hier in 2009 over deze problematiek een debat hebben gevoerd naar aanleiding van het op de vingers tikken van de Europese Commissie over het fijnstofbeleid. U hebt toen inderdaad een aantal maatregelen aangekondigd en uitgevoerd. Onze fractie vindt dat deze regering in gebreke is gebleven in tal van zaken. Wij vinden onder meer dat de vergroening van het wagenpark die u hebt proberen te bewerkstelligen met de hervormingen van de fiscaliteit, geen geslaagde maatregel is geweest. Ik verwijs ook naar de heer Vereeck, die daarnet uw collega-minister Lieten heeft ondervraagd over het uitblijven van maatregelen op dit niveau betreffende het stimuleren van de verkoop van elektrische wagens.

Dat zijn maar twee voorbeelden. Ik kan u echt geen felicitaties bezorgen.

De heer Martens heeft het woord.

De heer Bart Martens

Twee van de hotspots waar we in de problemen zitten, zijn zeehavengebieden.

Minister, ik denk dat uw collega-minister Crevits, bevoegd voor de havens, de openbare werken en de mobiliteit, daar nog een tandje kan en moet bij steken, bijvoorbeeld door het bevorderen van binnenvaart- en zeeschepen die werken op lng of CNG – aardgas – in plaats van op zware brandstoffen, bijvoorbeeld door te voorzien in systemen van walstroomlevering.

Het is uiteraard zo dat de zeeschepen die daar soms voor een paar dagen liggen en veel koelcontainers aan boord hebben, vandaag hun eigen stroom opwekken, gebaseerd op de zwaarste ‘crude’. Dat levert heel veel uitstoot van zwaveldioxide en fijn stof op. Ik denk dat we die uitstoot kunnen verminderen en terugdringen indien we effectief investeren in walstroomlevering en aandrijving via aardgas en dergelijke.

Los van de zeevaart moeten uiteraard ook aardgas en elektrisch rijden worden bevorderd in de rest van ons transportsysteem. Daarover hebben we enkele weken geleden nog een resolutie goedgekeurd in deze plenaire vergadering.

De heer Sanctorum heeft het woord.

Minister, u hebt de voorbije jaren inderdaad heel wat kritiek gekregen op uw fijnstofbeleid. Uw standaardantwoord was: “ We hebben actieplannen.” De Europese Commissie zegt nu dat die actieplannen eigenlijk niet voldoen, zelfs om te Europese normen te halen in de toekomst. Stel u voor.

Minister, ik wil u één concrete vraag stellen in verband met de lage-emissiezones. U hebt er daarnet naar verwezen. Het wordt al jaren aangekondigd, maar er wordt weinig vooruitgang in geboekt. Wat is de stand van zaken?

Minister Joke Schauvliege

Collega’s, er zijn heel veel nuttige zaken gezegd. Iedereen stelt samen met mij vast dat we inderdaad nog bijkomende maatregelen moeten nemen. Voor de Vlaamse Regering is het belangrijk dat die maatregelen ook haalbaar, betaalbaar en aanvaardbaar zijn. We moeten ervoor zorgen dat er een maatschappelijk draagvlak is, dat het betaalbaar is en dat ook de techniek voorhanden is. Op die drie pijlers zetten we in. We moeten er ook voor zorgen dat de bevolking de maatregelen die we nemen, steunt. Er wordt volop in geïnvesteerd. Ik heb daarnet verwezen naar het fijnstofactieplan. Ik heb ook gezegd waar we nog bijkomende maatregelen hebben genomen.

Er zijn collega’s die – terecht – verwijzen naar mobiliteit. Verkeer is natuurlijk ook de veroorzaker van uitstoot van fijn stof. Waar we de bevoegdheid hadden, hebben we ook maatregelen genomen. Ik vind het bijzonder eigenaardig, mevrouw De Vroe, dat u niet verwijst naar de belasting op de inverkeerstelling (BIV). Er is nagegaan wat de CO2-uitstoot is en wat de fijnstofuitstoot is. Op basis daarvan is de BIV vastgelegd. Een elektrische wagen heeft een vrijstelling van de BIV. Wie een wagen koopt die veel fijn stof uitstoot, betaalt meer BIV dan voor een wagen die dat niet doet. We zien daar al de effecten van. We hebben er trouwens in de commissie ook al over gedebatteerd.

Collega Sauwens heeft gelijk, want we zijn natuurlijk ook voor een deel afhankelijk van de accijnzen op brandstoffen. Diesel is aan de pomp nog altijd voordeliger dan benzine. Dat zal op federaal niveau moeten worden onderzocht.

Collega Sanctorum, we zijn volledig klaar met de lage-emissiezones. Alles wat we konden doen, ligt klaar. We wachten nog op de federale minister bevoegd voor verkeer, minister Wathelet, die nog een aantal verkeersborden en reglementeringen moet aanpassen. Die is nog niet volledig klaar, maar we blijven aandringen dat het snel vooruit kan gaan. Het is ook gepland in het actieplan dat in de stad Antwerpen twee weken geleden is goedgekeurd. We kunnen dus onmiddellijk van start gaan als de verkeersreglementering op federaal niveau in orde is.

Collega Martens, u hebt gelijk dat we ook moeten inzetten op de havens en op de industrie. In de vorige legislatuur zijn er specifieke acties opgezet voor de havens van Antwerpen en Gent. De acties waren gericht op de industrie, maar ook op de opslag van goederen die heel veel fijn stof kunnen creëren. Ook walstroom is daarin opgenomen. Er zijn al initiatieven genomen in Gent en in Antwerpen. De grote schepen die hun dieselmotoren in de haven laten draaien, creëren enorm veel fijn stof. Er moeten alternatieven worden ontwikkeld. Er wordt vanuit de havenbedrijven, maar ook met alle betrokken actoren, hard gewerkt om het ook in de praktijk te implementeren. We zien er ook al resultaten van en we hebben beslist om het ook open te trekken en ons niet alleen op de haven te concentreren, maar ook op de stedelijke milieus. Vandaar dat er nu een nieuw actieplan fijn stof van de stad Antwerpen is waarbij ook in de stad wordt ingezet op vergroening van bijvoorbeeld taxi’s, op het inzetten van openbaar vervoer enzovoort. Ook in de stad Gent zijn we gestart met de opmaak van zo’n plan, zodat we niet enkel in de haven maar ook in de stedelijke context inzetten op extra maatregelen.

Collega Eerlingen, ik ben met u bezorgd. Dit blijft een aandachtspunt waar we met z’n allen aan moeten werken. Mirakeloplossingen zijn er niet. Ik heb u gezegd hoe dat komt: we moeten de haalbaarheid, betaalbaarheid en de maatschappelijke aanvaardbaarheid altijd voor ogen houden en zorgen dat we op basis daarvan maatregelen nemen. Dat is ook wat deze Vlaamse Regering heeft gedaan. Nogmaals, we zijn er nog niet maar we zien de resultaten. In 2012-2013 is er een verbetering en we hopen dat we met de bijkomende inspanningen die we met z’n allen zullen doen, de positieve trend zullen kunnen aanhouden.       

Mevrouw Tine Eerlingen

Minister, ik ben het met u eens dat het een complex en beleidsoverschrijdend probleem is dat je niet in een vingerknip kunt oplossen. Er moet inderdaad een draagvlak zijn, maar er moeten ook beslissingen worden genomen. Het is zeer goed dat u bijkomende actieplannen hebt ingevoerd. Het is daarbij ook heel belangrijk om te blijven monitoren welke impact die actieplannen zullen hebben zodat er kan worden bijgestuurd, waar nodig, en dat u kort op de bal kunt spelen om die normen zo snel mogelijk te halen.

Mevrouw Marleen Van den Eynde

Mevrouw De Vroe, ik ben blij dat u even het zogenaamde vergroeningsverhaal van deze regering hebt aangehaald. De BIV-hervorming is onzes inziens veeleer een belastingsmaatregel dan een vergroeningsmaatregel.

Mijnheer Sauwens, ik vind uw felicitaties hier echt niet op hun plaats, maar ik ben wel blij dat uw partij nu eindelijk het licht heeft gezien om milieuvriendelijke brandstoffen te promoten. Want weet u, collega, een wagen die op CNG (Compressed Natural Gas) rijdt, stoot 95 procent minder fijn stof uit dan een gewone dieselwagen. Het is dus heel belangrijk dat we op zulke wagens blijven inzetten.

Minister, ik stel alleen maar vast dat het milieubeleid tijdens deze legislatuur gefaald heeft, ten bewijze: de boete en de waarschuwing van Europa vandaag. (Applaus bij het Vlaams Belang)

De actuele vragen zijn afgehandeld.

Mededeling van de voorzitter
Actuele vraag over de schrapping van overheidsdotaties voor het Mediafonds
van Jo De Ro aan minister Ingrid Lieten, beantwoord door minister Joke Schauvliege
231 (2013-2014)

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of het Jaaroverzicht 2015-2016 (pdf)voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.