U bent hier

Plenaire vergadering

woensdag 12 juni 2013, 14.05u

van Philippe De Coene aan minister Joke Schauvliege
358 (2012-2013)
De voorzitter

De heer De Coene heeft het woord.

Philippe De Coene

Minister, we kregen recent het minder goede nieuws dat in amper een week tijd 5 zogenaamde onafhankelijke boekhandels de deuren moesten sluiten, omdat ze het niet meer konden volhouden. Als je het parcours van de laatste 25 jaar bekijkt, komt het erop neer dat in die periode elk jaar 1 tot 2 onafhankelijke boekhandels de deuren heeft gesloten.

We hebben in de commissie een resolutie geschreven, waarin we een aantal aanbevelingen doen voor de bescherming van de onafhankelijke boekhandel, omdat het verdwijnen van dat type boekhandels een verarming is op elk vlak. Het is sowieso een verarming wat betreft het aanbod van boeken. Telkens als er zo’n boekhandel verdwijnt, merk je dat het aanbod lokaal, maar ook algemeen in een regio, achteruitgaat.

In de steden en gemeenten waar die winkels zijn, is het ook een verarming van het culturele leven. Die boekhandels doen immers natuurlijk veel meer dan louter boeken verkopen, dat blijkt steeds meer.

Het is natuurlijk ook een verarming voor de handelaars zelf, maar bij uitbreiding voor de gehele ketting van het boekbedrijf: auteurs, vertalers, uitgevers en verdelers.

We weten dat een aantal van de maatregelen die gevraagd worden, federale bevoegdheid zijn. Er wordt niet langer over de vaste boekenprijs gesproken, maar over de gereglementeerde boekenprijs, en dat is zo, dat is federale materie. Dat komt wellicht naar ons, maar het is nog niet zover.

Er zijn echter een aantal maatregelen die wel in ons pakket bevoegdheden zitten, zoals onder meer het afstemmen van de investeringssteun, opleiding, begeleiding van initiatieven en andere. Wij hebben die ook vervat in een plan, en de sector is zelf ook met een plan gekomen.

Mijn vraag is dan ook duidelijk. Wat meent u te kunnen doen voor de bescherming van die onafhankelijke boekhandels om zo de rijkdom die er nog is in het boekbedrijf in stand te houden?

De voorzitter

Minister Schauvliege heeft het woord.

Collega De Coene, we hebben daarover al vaker in de commissie Cultuur van gedachten gewisseld. U weet ook dat ik sinds deze legislatuur officieel het BoekenOverleg heb erkend. We hebben daar ook al vaak gepraat over de onafhankelijke kleine boekhandel, en hoe we die verder kunnen ondersteunen en u weet dat wij daar al een aantal stappen hebben ondernomen.

Er is het masterplan voor de Vlaamse kleine boekhandel, dat onder impuls van Boek.be is opgesteld. Daarin staat onder andere dat met betrekking tot het Agentschap Ondernemen – dat ruimer gaat dan cultuur, en dat bij de minister-president, die bevoegd is voor de economie, thuishoort – werd gevraagd om alle steunmaatregelen die voor de kmo’s bestaan, ook te maken op maat van de boekhandel. Er heeft trouwens al een gesprek plaatsgevonden, en er wordt gekeken of er nog een aantal knelpunten zijn. Ik moet u melden dat de meeste van die instrumenten ook absoluut ter beschikking staan van die kleine boekhandels, maar blijkbaar wordt daar weinig gebruik van gemaakt. Daarom heeft het Agentschap Ondernemen een peterschap opgericht, zodat er een coach is die de kleine boekhandels kan begeleiden en kan toeleiden naar de economische steunmaatregelen die ook voor hen ter beschikking staan.

Het is ook een heel uitdrukkelijke vraag van het BoekenOverleg, van Boek.be, om ervoor te zorgen dat als er een kmo-fonds (kleine of middelgrote onderneming) komt in Vlaanderen, er ook een instrument in zit specifiek op maat van die kleine boekhandel. Ik zal die vraag uiteraard mee ondersteunen, en mee in overleg gaan als dat fonds wordt uitgewerkt zodat er voldoende aandacht naartoe gaat.

Zoals u zegt, is er ook een vraag naar een gereglementeerde boekenprijs. Tot op vandaag zijn we daar niet voor bevoegd. Dat is een federale bevoegdheid van de federale minister bevoegd voor het prijzenbeleid en de consumentenzaken, minister Vande Lanotte. Er is een mogelijkheid – maar we moeten nog even afwachten of dit volledig naar ons zal komen – dat het prijzenbeleid naar aanleiding van de zesde staatshervorming naar ons komt, en dan zullen wij uiteraard daar ook voor pleiten. Wij zullen dan stappen zetten naar die gereglementeerde boekenprijs, zodat er niet tegen dumpingprijzen boeken worden verkocht in grootwarenhuizen.

Het laatste punt is toch wel essentieel. Ik heb een onderzoek laten doen naar het aankoopbeleid van bibliotheken. Bibliotheken zijn verantwoordelijk voor 18 procent van de omzet van de boekhandels. We zien dat daar aan de hand van de openbare aanbesteding en de bestekken die worden uitgeschreven, altijd wordt gegrepen naar de laagste prijs. Dat is daarom niet altijd de juiste service. We zullen daar het typebestek aanpassen, zodanig dat bibliotheken ook aankopen kunnen doen in de kleinere boekhandels.

Maar u moet weten dat, aangezien wij gebonden zijn aan Europa, wij ook niet altijd zomaar economische steunmaatregelen kunnen geven. Wij moeten ons houden aan het officieel uitschrijven van openbare aanbestedingen. Het is dus een totaalpakket van maatregelen die we zullen nemen.

Ook de opleiding is zeer belangrijk, en het boekenvak op zich ook onder de aandacht brengen. Het is in feite een masterplan dat wij samen met de boekensector zullen uitvoeren in de hoop dat we op die manier de faillissementen van de laatste maanden in de toekomst kunnen tegengaan.

Philippe De Coene

Minister, dit is een bemoedigend antwoord. Oprecht gezegd: ik zou de vraag ook niet stellen mocht ik weten voor een hopeloos geval te staan. Ik weet echter dat u zeer meegaand bent in dit geval, en dat u al een aantal stappen hebt genomen.

Ik vind dat we ook wel een beetje durf mogen etaleren als ik zie wat de Franse regering vandaag doet met haar actieve steunmaatregelen voor deze specifieke sector. Men onderzoekt inderdaad wat Europees haalbaar en toelaatbaar is, en men zet dat ook om in beleidsmaatregelen.

Ik stel ook vast dat de sector zelf zegt dat een aantal instrumenten, zoals het Agentschap Ondernemen, of zoals het Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT), vandaag te weinig of niet zijn afgestemd op de specifieke noden van de sector. Ik denk dat we inderdaad reconversie moeten hebben van onze huidige instrumenten, meer toegepast op de specifieke sector.

De voorzitter

De heer Janssens heeft het woord.

Voorzitter, ik sluit me uitdrukkelijk aan bij de terechte vragen en bekommernissen die de heer De Coene heeft geuit over de toekomst van de onafhankelijke boekhandels in Vlaanderen, die – ook wat onze fractie betreft – een heel hoge culturele meerwaarde hebben. Niet alleen de voorbije weken, maar ook de voorbije jaren zijn er al te veel van die onafhankelijke boekhandels failliet gegaan. En inderdaad, de economische crisis treft kmo’s en dus ook de kleine boekhandel. Dat is niet alleen een Vlaams gegeven, het is ook in het buitenland zo. Ik wil daarom met onze fractie uitdrukkelijk de oproep van Boek.be onderschrijven om maatregelen te nemen ter ondersteuning van die assortimentsboekhandel in Vlaanderen.

Minister, wat het aankoopbeleid van bibliotheken betreft, kan er inderdaad een inspanning worden gedaan om die bestelling te plaatsen bij de onafhankelijke boekhandels. Wat zult u op korte termijn daartoe ondernemen?

De voorzitter

De heer De Gucht heeft het woord.

In tegenstelling tot de heer De Coene stellen wij vanuit de oppositie natuurlijk wel vragen waarvan we weten dat ze niet altijd positief zullen worden beantwoord. De Musical van Vlaanderen en de Charlesville zijn daar voorbeelden van. De Charlesville is ondertussen gezonken.

Minister, in een antwoord op een vraag om uitleg van de heer Delva in de commissie van 2 juli 2012 hebt u gezegd dat u opdracht hebt gegeven tot het starten van een onderzoek naar het aankoopbeleid van bibliotheken. U hebt er daarnet zelf al naar verwezen. Wat zijn de resultaten van dat onderzoek? Kunt u daar even verder op doorgaan?

De voorzitter

De heer Meremans heeft het woord.

Mijnheer De Gucht, deze ochtend hebt u een minister een vraag gesteld over de Charlesville en bent u weggelopen voordat hij zijn antwoord gegeven had. Ik vind het dan toch wat bizar dat u de Charlesville nu aanhaalt.

Het is inderdaad vijf voor twaalf voor de onafhankelijke boekhandel. Er moeten dringend maatregelen worden genomen. Ik onderschrijf de bezorgdheid van de heer De Coene. Minister, ik weet ook dat u maatregelen wenst te nemen, maar ik denk dat we het masterplan eens moeten herbekijken en nagaan wat al gerealiseerd is en wat dringend moet worden bijgestuurd.

De gereglementeerde boekenprijs is inderdaad een federale materie. Dit is nogmaals een pleidooi om het in Vlaamse handen te krijgen. Het is enorm belangrijk dat we dat proberen te realiseren.

Ik kijk ook naar Frankrijk, zoals de heer De Coene. Als ik zie hoe de Fransen hun cultuur en hun taal promoten, zijn we in Vlaanderen nog altijd veel te bescheiden. We mogen echt wat meer durf tonen ten aanzien van onze eigen taal en cultuur. We moeten die promoten in onze eigen regio en ook daarbuiten.

De voorzitter

De heer Reekmans heeft het woord.

Peter Reekmans

Mijnheer De Coene, de eerste zes maanden van 2012 is de omzet van die onafhankelijke boekhandels met ongeveer een kwart gedaald. Volgens mij is niet het feit dat er de voorbije week vijf boekhandels de deuren sloten de reden voor uw vraag, maar wel wat er in Frankrijk aan de hand is. Er is een groot verschil tussen Frankrijk en Vlaanderen wat die onafhankelijke boekhandels betreft. Verleden jaar zeiden onafhankelijke boekhandelaars in De Standaard zelf dat het geringste greintje zakeninstinct bij de meeste onafhankelijke boekhandelaars ontbreekt. Dat zeiden onafhankelijke boekhandelaars zelf. In uw vraagstelling doet u dat af als een fait divers. De minister antwoordt dan dat we het Agentschap Ondernemen misschien wat kunnen inschakelen.

Er bestaan nu eenmaal economische wetmatigheden. Bovendien zijn er vanuit de overheid voldoende economische steunmaatregelen. Als je die boekenhandels echt wilt hebben, moet je hen de economische wetmatigheden leren kennen. Als ze zelf zeggen dat ze het geringste greintje zakeninstinct ontbreken, is er wat aan de hand.

Voorzitter, heel belangrijk zijn ook de openbare aanbestedingen. Je kunt er hier toch niet voor pleiten dat gemeentebesturen met bibliotheken voor duurdere prijzen moeten kiezen. Dan moeten we de wet op de openbare overheidsopdrachten veranderen. Vele parlementsleden zetelen ook in gemeenteraden. We gaan er hier toch niet voor pleiten de duurste prijzen te kiezen terwijl we wettelijk verplicht zijn de goedkoopste te nemen. Een klein beetje ernst, alstublieft.

De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron

Mijnheer De Gucht, u spreekt voor de oppositie, maar het is al zeer verdienstelijk als u voor Open Vld spreekt. Ik zal wel mijn deel doen.

Mijnheer Reekmans, u gooit alle clichés op een hoopje. Het is een potsierlijke vertoning.

Minister, ik deel de bezorgdheden. We zijn nu al meer dan tien jaar bezig met de steunmaatregelen. Het is verschrikkelijk moeilijk en het gaat supertraag. Mijn enige bekommernis is: zet er vaart achter. Ik wil u daarin steunen zoveel als ik kan. Ik weet hoe moeilijk het is.

Mijnheer Reekmans, u wilt alleen maar populaire boeken kopen in de Standaard Boekhandel of een andere grote keten.

Minister, ik stel voor dat u samen met minister Bourgeois een omzendbrief schrijft aan de gemeenten waarin dat nieuw type bestek wordt aangeprezen. Het aankoopbeleid van de lokale besturen bij de kwalitatieve boekhandels is van absoluut belang voor hun voortbestaan.

Dat het allemaal groene jongens zijn die toevallig in het boekenvak verzeild zijn geraakt, mijnheer Reekmans, hahaha.

De voorzitter

De heer Arckens heeft het woord.

Erik Arckens

Er kwamen al veel factoren aan bod. Mijnheer De Coene, wij delen dezelfde bezorgdheid. We hebben er al dikwijls over gedebatteerd in de commissie.

De zaak wordt nu wel zeer alarmerend, met de sluiting van vijf onafhankelijke boekhandels. Eén ding kwam niet ter sprake: het aantal verkochte boeken in Vlaanderen blijft stabiel! De cijfers zijn helder. Hoe komt het dan dat de boekhandels achteruitgaan?

Er wordt gesproken over de Franse maatregelen. Wat houden die in? Ik zal ze u meegeven, ze kunnen eventueel hier worden geïmplementeerd. Er werd een belastingverlaging ingevoerd voor onafhankelijke boekhandels. Er kwam een korting voor internetboeken. Daar ligt het kalf gebonden. Het gaat over oneerlijke concurrentie door bedrijven die zich niet aan de fiscale maatregelen houden. We kennen het fenomeen. Ten slotte wordt ook een kapitaal van 9 miljoen euro ter beschikking gesteld voor kredieten aan onafhankelijke boekhandels en om overnames van boekhandels te versoepelen.

De voorzitter

De heer Delva heeft het woord.

Paul Delva

Ik sluit me natuurlijk aan bij de terechte bekommernissen van de heer De Coene. Minister, er zijn al instrumenten; we moeten er nog andere ontwikkelen, maar die zijn te weinig gekend.

Minister, u had het over een coach om de kleine boekhandels te begeleiden bij het ontdekken en toepassen van die maatregelen. Hoe functioneert dat concreet? Is er één coach voor alle boekhandels? Is dat iemand van de administratie? Waar zit die coach? In alle eerlijkheid, dat is op vele domeinen het geval. Er bestaan tal van instrumenten in onze regelgeving die te weinig worden ingezet. Het is vaak een probleem van bekendmaking bij de gebruiker. Het instrument van de coach kan de brug vormen tussen de bestaande instrumenten en de noden van de boekhandels.

Voorzitter, collega’s, ik sta volledig achter de vraag van Boek.be en het BoekenOverleg om na te gaan wat we nog meer kunnen doen. We hebben al heel wat gedaan.

Mijnheer Arckens, u verwijst naar de kredietmogelijkheid in Frankrijk. Dat bestaat hier ook! We hebben het instrument CultuurInvest. Dat staat perfect ter beschikking, ook van de kleine boekhandel. Maar wat merken we? Daar kan ik de heer Reekmans bijtreden, er wordt weinig gebruik van gemaakt. Misschien is het te weinig gekend.

Samen met het Agentschap Ondernemen, dat onder de bevoegdheid valt van de minister-president, zijn we gaan uitzoeken hoe we die kleine kmo’s nog meer kunnen begeleiden naar de bestaande steunmaatregelen. Een van de conclusies was de oprichting van een peterschap. Ondernemers met meer ervaring kunnen de kleine boekhandels begeleiden, mijnheer Delva. Het instrument bestaat, het is gecommuniceerd via het BoekenOverleg maar er wordt te weinig een beroep op gedaan. We moeten dat blijven communiceren, op maat van de sector. Alle maatregelen binnen Ondernemen kunnen worden gebruikt door de kleine boekhandel.

Mijnheer De Gucht, ik vind het eigenaardig dat u ineens pleit voor ingrepen in de vrije markt. (Opmerkingen van de heer Jean-Jacques De Gucht)

Ik dacht dat u voorstander was van het spel van de vrije markt. (Opmerkingen van de heer Jean-Jacques De Gucht)

Ik neem er akte van dat u in deze zaak wilt dat de overheid heel actief optreedt. (Rumoer)

U vraagt ook naar de resultaten van de studie die we hebben uitgevoerd, mijnheer De Gucht. Ik heb de resultaten zopas op een rijtje gezet. We merken dat de aankoopbudgetten van bibliotheken onder druk staan. Op basis van de wet op de openbare aanbesteding moeten bibliotheken de goedkoopste aanbesteding intrekken. We gaan daar via de bestekken proberen wat aan te doen. We gaan ervoor zorgen dat er in die bestekken ook aandacht gaat naar kwaliteit, uitleg van de boekhandels, en begeleiding zodat men de bestekken meer op maat kan uitschrijven en er ook de kleinere boekhandel in de buurt van de bibliotheek bij kan betrekken.

18 procent van de omzet van kleine boekhandels gaat naar bibliotheken. Dat is wel heel veel. We moeten dat dus opentrekken en zorgen dat ook de kleinere boekhandel kan concurreren met de grote ketens. De conclusie is dat we de bestekken moeten aanpassen en dat we op basis daarvan de bibliotheken de mogelijkheid geven aankopen te doen in kleinere boekhandels.

Er waren ook vragen over bij te sturen maatregelen. Op dit moment zijn we die maatregelen met het Agentschap Ondernemen op basis van de laatste conclusies van Boek.be aan het afstemmen en screenen of er bijsturingen moeten gebeuren. Er zijn plannen om in Vlaanderen een kmo-fonds op te richten. Dat is een ideaal instrument om ervoor te zorgen dat dat op maat is van de kleine boekhandel, zodat die er ook een beroep op kan doen.

Er werd ook verwezen naar het prijzenbeleid. Vroeger werd er gepleit voor een vaste boekenprijs, nu voor een gereglementeerde. Ik volg dat op en maak me sterk dat, als we op basis van de zesde staatshervorming die bevoegdheid krijgen in Vlaanderen, we daar absoluut werk van maken, zodat boeken ter beschikking stellen in supermarkten aan dumpingprijzen niet meer kan, dat het op die manier verlieslatend is. We kunnen zorgen voor een gereglementeerde prijs die ook kan variëren naargelang van de tijd dat een boek in de aanbieding is. Als een boek pas uitkomt, kan de prijs hoger zijn, en na zes maanden kan die dalen. Het zijn allemaal pistes waarop we ons voorbereiden. Als we de bevoegdheid krijgen over het prijzenbeleid, dan zullen we daar absoluut werk van maken zodat er een gereglementeerde boekenprijs is.

De boekenverkoop in Vlaanderen is stabiel, maar er is een grote concurrentie met internetverkoop, wat mensen steeds meer doen. Dat zijn elementen die we in die analyse moeten meenemen. Samengevat, ik zal verder blijven overleggen met het Agentschap Ondernemen, want dit overstijgt cultuur. We moeten er ook economie en ondernemen bijnemen. Dat staat ook in het masterplan. We moeten de zaken goed opvolgen en zorgen dat er maatregelen kunnen worden genomen.

De voorzitter

Mijnheer Reekmans, u hebt gedurende vijf minuten niets anders gedaan dan gelachen. U hebt op geen enkel moment geluisterd naar wat minister Schauvliege heeft verteld. (Applaus. Rumoer)

Dat is geen stijl van u, mijnheer Reekmans. (Rumoer)

Ik zie wat ik zie, mevrouw Werbrouck.

De heer De Coene heeft het woord.

Philippe De Coene

Mijnheer Reekmans, dit was nochtans een uitstekende kans om uw gebrekkige kennis van het boekenvak bij te spijkeren. Ik meen het. U bent er eerst in geslaagd een totaal verkeerd beeld op te hangen van mensen die zich dag en nacht uit de naad werken om met onafhankelijke boekhandels succes te boeken. U slaagt erin die ondernemers te culpabiliseren. (Applaus)

U blijkt dan nog niet eens te weten wat een gereglementeerde boekenprijs is. U denkt nog in de oude schema’s, u denkt aan de vaste boekenprijs. Dat is het helemaal niet. Gelukkig zijn er hier mensen met wat meer kennis van zaken, die tal van oplossingen mee hebben aangereikt, en van wie ik mag hopen dat ze binnen de kortste keren hun woorden in daden omzetten, zodat die ondernemers, die u zegt te vertegenwoordigen, er beter van worden. (Applaus bij sp.a en CD&V)

De voorzitter

De actuele vraag is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.