U bent hier

Plenaire vergadering

woensdag 13 maart 2013, 14.01u

van Ivan Sabbe aan minister Philippe Muyters, beantwoord door minister Ingrid Lieten
239 (2012-2013)
van Goedele Vermeiren aan minister Pascal Smet, beantwoord door minister Ingrid Lieten
240 (2012-2013)
De voorzitter

Het antwoord wordt gegeven door minister Lieten.

De heer Sabbe heeft het woord.

Ivan Sabbe

Minister, ik ben blij dat u daar staat, want dan krijg ik deze keer misschien een antwoord.

Het aantal leerjongeren is in 2012 ten opzichte van 2011 met 5 procent gezakt. Tussen 2006 en 2012 is het met 25 procent gezakt. Dat zijn 1300 leerjongens en -meisjes.

Dat betekent toch een belangrijk instroompotentieel in de arbeidsmarkt. 1300 eenheden, dat is heel wat op de Vlaamse arbeidsmarkt. In onze maakindustrie, groothandel, retail en zo meer is het heel moeilijk om waardevolle medewerkers te vinden. Bovendien is er nog het fenomeen dat we nog altijd met 12 procent ongekwalificeerde uitstroom zitten. Dat betekent dat 12 procent van de jongeren hun middelbare school niet afmaken en op die manier niet goed in de arbeidsmarkt terechtkomen.

We weten allemaal dat daar een probleem zit en dat we zo veel mogelijk van die jongeren willen integreren in de arbeidsmarkt. In het loopbaanakkoord van 17 februari 2012 worden heel goede maatregelen opgesomd: 34 sectorconvenants, richtlijn werkplekleren, goede praktijkvoorbeelden werkplekleren, aanbod informatie, aanreiken instrumenten. En toch, minister, zien we dat het aantal leerjongeren op zes jaar tijd met 25 procent daalt. Dat is zeer bevreemdend, vooral omdat we weten dat we vandaag in een moeilijke conjunctuur zitten.

Ik begrijp dan ook niet dat men vanuit de Vlaamse Regering, en specifiek de minister van Onderwijs, zich niet meer concentreert op dit thema. Hij heeft hier al een lans gebroken voor zeer grote hervormingen. Als u deze cijfers ziet, wat zult u doen om die jobs waar we zo’n gebrek aan hebben – metselaars, dakdekkers, lassers, loodgieters – op te vullen? Hoe kunt u beter inspelen op deze lacune in de arbeidsmarkt?

De voorzitter

Mevrouw Vermeiren heeft het woord.

Goedele Vermeiren

Minister, ik had mijn vraag gesteld aan minister Smet, maar ik ben tevreden dat u hier bent. Ik ga ervan uit dat u zult antwoorden.

Het thema is niet nieuw. Het is ook al een aantal keren in de commissie ter sprake gekomen, verschillende collega’s hebben er al vragen over gesteld. Het gaat over leren en werken in het secundair onderwijs. Een persbericht van UNIZO heeft opnieuw onder de aandacht gebracht dat het aantal jongeren dat kiest voor de opleiding waarbij leren en werken gecombineerd wordt, opnieuw met 5 procent gedaald is ten opzichte van vorig jaar. Als we opleidingen binnen SYNTRA specifiek bekijken, spreken we voor de voorbije tien jaar zelfs over een halvering.

Het gaat ons niet zozeer om de cijfers, minister. Wij zijn ervan overtuigd dat dit een belangrijke opleiding kan zijn, om allerlei factoren: de huidige arbeidsplaatsen, continuïteit voor de bedrijven, werkzekerheid. De heer Sabbe verwees al naar de ongekwalificeerde uitstroom. Men kan nu via dit systeem een getuigschrift of diploma secundair onderwijs behalen. Er zijn dus een groot aantal troeven.

Het onderwijs kampt met een imagoprobleem. Heel vaak wordt dit aangeduid als een ‘onderwijs van de laatste kans’, daar ga je pas naartoe als je echt niet anders kunt. Veel jongeren zijn misschien wel schoolmoe, maar daarom niet leermoe. Daar zijn wij van overtuigd. Wij vinden dat daarop moet worden ingezet. Zijn er al initiatieven genomen om dit soort onderwijs te herwaarderen? Wat is de stand van zaken daaromtrent?

De voorzitter

Minister Lieten heeft het woord.

Minister Ingrid Lieten

Collega’s, uw zorg wordt zeker gedeeld door zowel minister Smet als minister Muyters. Op vraag van collega Smet wordt rond de leertijd een actieplan uitgewerkt met SYNTRA Vlaanderen en de administratie Onderwijs, om die leertijd te herpositioneren en positiever in de samenleving te introduceren of te vernieuwen. Minister Smet verwacht dat actieplan nog dit voorjaar. Dan zal er ook overleg zijn met minister Muyters om het in uitvoer te brengen.

Daarnaast is er een evaluatie gepland van het decreet Leren en Werken. Die evaluatie wordt dit jaar nog verder uitgewerkt. Op basis daarvan kan er zeker een debat gevoerd worden in de commissie en kunnen er, indien nodig, decretale wijzigingen aangebracht worden.

Ik wil ook nog duidelijk maken dat we een onderscheid moeten maken tussen ‘leertijd’ als formule en de formule werkplekleren. Werkplekleren is ook een poging om de school dichter bij de industrie en de tewerkstelling te brengen, maar dan in het volwassenenonderwijs en het voltijds onderwijs. Er zijn al wat initiatieven genomen om ook dat verder te stimuleren. Er zijn in het begin van het schooljaar richtlijnen gepubliceerd, in samenwerking met de federale minister van Werk, om het juridische kader goed te schetsen, zowel voor de bedrijven, de scholen als de individuen.

Er is een helpdesk geïnstalleerd, waaraan scholen vragen kunnen stellen over werkplekleerlingen. Er is een proefproject waarin tien contextspecifieke leidraden worden uitgewerkt met betrekking tot werkplekleren. Heel binnenkort, op 29 april, zal er een studiedag plaatsvinden waarop de resultaten van dat proefproject zullen worden uitgelegd.

Er werd al verwezen naar de sectorconvenanten. Die geven ook een aanzet om een voldoende kwaliteitsvol werkplekleren mogelijk te maken. Minister Smet zal ook de nodige decretale initiatieven nemen om de stages in de derde graad van tso en bso verplicht te maken.

Er is ook nog een werkgroep actief met betrekking tot het harmoniseren van de statuten qua werkplekleren. Een veel gehoorde kritiek is immers dat de veelheid aan statuten het moeilijk maakt voor iedereen om zijn weg te vinden. Tegen de zomervakantie verwacht minister Smet een eerste voorstel over de deeltijdse stelsels die ter zake mogelijk zijn.

Dan hebben we natuurlijk nog de ruimere discussie over de vraag hoe we jongeren verder kunnen stimuleren om technische richtingen te volgen en daarna, bij hun beroepskeuze, ook de technische banen niet links te laten liggen, om integendeel de meerwaarde daarvan in te zien. We kunnen immers wel proberen jongeren te stimuleren om die technische opleidingen te volgen, maar dat betekent niet dat ze daarna ook altijd voor een baan in die sectoren kiezen. Dat heeft dikwijls ook te maken met de arbeidsomstandigheden, met het imago van die baan, met de manier waarop jongeren zelf hun keuzes maken en hun toekomst plannen.

Alleszins zijn er ook met betrekking tot het stimuleren van jongeren om technische richtingen te volgen toch wel een aantal initiatieven genomen. Er is het project van Klasse, samen met de VDAB en de Dienst Beroepsopleiding Onderwijs (DBO), waarbij twee jongeren elke week een ander beroep uitoefenen en daarover verslag uitbrengen in Klasse. Er is ook de Onderwijskiezer, die nu ook de keuze van beroepen in beeld brengt. Er zijn de Beroepenhuizen, waaraan subsidies worden gegeven. Er is het STEM-actieplan (Science, Technology, Engineering and Mathematics), om jongeren meer te stimuleren die hardere richtingen te kiezen. Er zijn de activiteiten van de regionale technologische centra (RTC’s) onder de noemer ‘Techniek is sjiek’, waarbij ook technische vorming wordt gegeven aan leerkrachten van het basisonderwijs. We mogen zeker ook verwijzen naar het project ‘Verruim je horizon’ met het concept van de sit-ins, waarbij jongeren worden begeleid naar een studiekeuze. Dat nieuwe concept wordt nu in Limburg uitgeprobeerd, om de technische mogelijkheden daar veel beter in de verf te zetten.

Er worden dus heel wat maatregelen genomen, maar dat debat is zeker en vast niet ten einde. We moeten er immers nog in slagen om de cijfers een positieve wending te geven.

Ivan Sabbe

Minister, ik ben blij met het enthousiasme waarmee u de kleuren van uw collega verdedigt, maar jammer genoeg is dit ‘too little, too late’. We moeten immers bedenken dat deze Vlaamse Regering ondertussen al vier jaar bezig is, en dat we die negatieve tendens bij het aantal leerlingen voor werkplekleren al langer zien. Elk jaar is er een achteruitgang met 5 procent. Nu somt u een heleboel maatregelen op die minister Smet heeft doorgegeven. Alles goed en wel, maar vier van de vijf jaar van deze legislatuur zijn voorbij. Nochtans weten we dat 70 procent van de ondernemingen zeer tevreden zijn over deze leerjongeren. Ze willen dat dit wordt uitgebouwd, dat dit wordt gestimuleerd, dat daaraan wordt gewerkt. Ik vind het dan zeer bedroevend dat nu pas, hoewel men weet dat dit een probleem en een actiepunt is, een aantal bijkomende maatregelen, onderzoeken en studies worden gelanceerd. We wisten dit eigenlijk al. De tendens is al van vóór deze jongste regering bekend. Die is er al sinds 2007. Eens te meer heeft men veel te laat ingegrepen. Ik vraag me af of deze maatregelen nog voor het einde van deze legislatuur iets zullen opleveren.

Goedele Vermeiren

Minister, ik dank u voor uw uitgebreide antwoord. U hebt eigenlijk het totaalbeeld geschetst van maatregelen die al worden genomen of zullen worden genomen om leerlingen te stimuleren te kiezen voor wiskunde, techniek en wetenschappen. Dat is heel ruim. Leren en werken is daar één onderdeel van. Ik wil me daar even op toespitsen. Ik heb begrepen dat er een actieplan zal komen. Ik heb ook begrepen dat de evaluatie van het decreet Leren en Werken er ook aan komt. Hebt u een idee wanneer dat zal zijn? Is dat voor binnenkort of voor het einde van het jaar? Het is toch wel belangrijk dat we daarop inzetten.

Het gaat niet alleen over leren en werken bij bijvoorbeeld SYNTRA, het gaat ook over het deeltijds secundair beroepsonderwijs. Het is misschien wel een idee om die twee manieren van leren en werken beter op elkaar af te stemmen en te integreren in plaats van ze naast elkaar te laten bestaan.

De voorzitter

De heer Van Dijck heeft het woord.

Wim Van Dijck

Voorzitter, dit thema is al veelvuldig besproken in de commissie Onderwijs. Minister, u hebt zeer breed geantwoord. Er is leren en werken, er is deeltijds onderwijs, er zijn alle vormen van werkplekleren bij elkaar. De scholen die dat willen, gebruiken de mogelijkheden die er zijn. Er is een soort ‘mismatch’ tussen de scholen die van alles willen doen en de bedrijven waar het leren en werken en de bedrijfsstages moeten plaatsvinden. “It takes two to tango.” Soms hebben de scholen moeilijkheden om bedrijven als partner te vinden. De minister heeft inderdaad vele maatregelen in het vooruitzicht gesteld. Een daarvan is de verplichte stage in tso en bso. Maar is het überhaupt mogelijk om dat organisatorisch, met medewerking van al die bedrijven, rond te krijgen? Ik vrees dat wat dat betreft nog een hele weg af te leggen valt.

De voorzitter

Mevrouw Brusseel heeft het woord.

Ann Brusseel

Minister, het STEM-actieplan, waarnaar u verwijst, werd door de regering in januari 2012 voorgesteld. Dat is ondertussen al een tijdje geleden. De vraag was er gekomen vanuit het parlement en het actieplan werd – meen ik mij te herinneren – unaniem goedgekeurd in 2010. Als er nu opnieuw over een actieplan wordt gesproken, vraag ik mij af wanneer het vorige actieplan zou kunnen worden geïmplementeerd. Dat lijkt mij het belangrijkste. Daarin wordt vermeld dat er moet worden gewerkt aan stages, aan samenwerking met bedrijven, aan het imago van het technisch onderwijs en aan studiekeuzebegeleiding. Maar wanneer wij hierover pertinente vragen stellen in de commissie Onderwijs, wordt algauw verwezen naar het debat dat moet plaatshebben, is het niet over het STEM-actieplan dan over de hervorming van het secundair onderwijs. Dat blijft allemaal verschrikkelijk lang op zich wachten. Ondertussen klagen de ondernemers en is het imago van het technisch onderwijs echt wel aan opwaardering toe. Ik wil de Vlaamse Regering vragen om daar veel sneller werk van te maken.

De voorzitter

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Minister, ik deel de bezorgdheid van mijn collega’s. Het decreet Leren en Werken werd goedgekeurd in 2008. Het had toch wel een aantal ambitieuze doelstellingen, onder andere om het aantal jongeren in leer-werksituaties drastisch te verhogen. Maar we zien nu opnieuw een grote daling en al enkele jaren op rij een dalende tendens, terwijl zowel bij jongeren als bij kmo’s een grote vraag bestaat om dat te doen toenemen. De Vlaamse Onderwijsraad (Vlor) heeft al in 2010 een uitgebreid advies geformuleerd met een aantal heel duidelijke aanbevelingen. Het blijft wachten op actie en op de evaluatie van dat decreet Leren en Werken.

Het einde van de legislatuur nadert. Er zijn in het regeerakkoord duidelijke doelstellingen vastgelegd. Ik vraag mij ook af hoelang dit nog zal duren en wanneer wij meer concrete actie kunnen verwachten.

De voorzitter

De heer De Meyer heeft het woord.

Jos De Meyer

Voorzitter, minister, collega’s, het persbericht van UNIZO was terecht. Maar vorige week vrijdag kregen de collega’s van de commissie Onderwijs ook de bezorgde open brief van Voka. Daarin werden drie elementen aangehaald en werd het probleem wat ruimer gesitueerd. Veel jongeren die zouden kunnen schitteren in tso en bso, zitten daar spijtig genoeg vandaag niet. Er is een opleidingsaanbod dat ondoorzichtig is en veel te ruim. Ten slotte houden ze ook een pleidooi om de samenwerking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs te activeren.

Minister, wij weten uiteraard dat uw collega werkt aan grote plannen, die vooral door zijn opvolgers zullen moeten worden uitgevoerd. Maar wij zouden hem toch ook de suggestie willen meegeven om nog tijdens deze legislatuur concrete stappen te zetten om het beroepsgericht onderwijs op alle vlakken aantrekkelijker te maken voor de jongeren.

Minister Ingrid Lieten

Collega’s, het is, zoals mevrouw Vermeiren en de heer Van Dijck stellen, om te beginnen zo dat er een mismatch is tussen enerzijds de behoefte vanuit de scholen en het bedrijfsleven en anderzijds het feit dat we er niet in slagen om dat aantal jongeren te doen stijgen.

Dat heeft natuurlijk te maken met een veelheid van factoren, met imago, met toeleiding, met het feit dat het niet altijd gemakkelijk is voor de leerkrachten die in het deeltijds onderwijs werken, om die stageplaatsen en engagementen te vinden zodat de jongeren goed gecoacht en begeleid worden. Er moet op vele fronten tegelijk worden gewerkt.

Ik heb jullie een overzicht gegeven van alle maatregelen waar nu al initiatieven voor zijn genomen. Die zijn in de uitrolfase. We hopen dat, door op die verschillende vlakken te werken, we de cijfers kunnen doen stijgen.

Niettemin past dit ook in twee grotere debatten. Het eerste is: hoe kunnen we in onze samenleving meer begrip en engagement krijgen voor wetenschap, techniek en technologie? Dat begint natuurlijk op de schoolbanken, maar het loopt door in het bedrijfsleven, in de schoolkeuzes en aan onze universiteiten.

Daarover heb ik samen met minister Smet een beleidsplan opgemaakt. Hij focust op de schoolkeuze, waarin er op vraag van het parlement een breed draagvlak wordt gezocht met veel actoren. Die actoren zijn er nu en ze zijn met elkaar aan het overleggen om uit te zoeken hoe het beleidsplan eventueel moet worden bijgestuurd en waar nieuwe gaten moeten worden gevuld. Ondertussen worden er heel wat initiatieven gefinancierd die proberen voort te werken aan het draagvlak, zowel inzake schoolkeuze, als inzake studiekeuze en oriëntering.

Het past ook in een ander groot debat, het debat over de hervorming van het secundair onderwijs. Het is heel duidelijk dat minister Smet daar heel veel ideeën over heeft en ook zeer ongeduldig over is. Hij werkt er heel hard aan om een consensus te bereiken.

Ivan Sabbe

Minister, u hebt dit met veel gedrevenheid gebracht, maar wat is de conclusie zoals na vele vragen die worden gesteld? Deze Vlaamse Regering leidt – heel toepasselijk op dit moment – aan een chronische buikloop van actieplannen. U gaat dit doen en dat doen en ondertussen zijn we vier jaar verder en is er eigenlijk niets gebeurd.

Tegenover die chronische buikloop van actieplannen gaat de regering vooruit zoals in het boek ‘Kaas’ – de mensen van mijn generatie hebben dat boek zeker gelezen – van Willem Elsschot. Aan het einde van het boek is de conclusie dat er niets is gebeurd, dat er grootse plannen waren, dat hij een kaashandel zou oprichten en beginnen en op het einde van het boek moet hij alles verkopen met verlies en is er niets gebeurd. Dat is wat de Vlaamse Regering aan het doen is, in plaats van dat de minister een losse nota schrijft over de fantastische, grote hervorming van het onderwijs, die niemand wil. Studies tonen aan, onder andere de studie van professor Duyck, dat early tracking de oplossing is.

In plaats van grote plannen te declameren, waarvan de heer De Meyer terecht zegt dat als ze ooit zullen worden uitgevoerd, dat door de volgende legislatuur zal gebeuren. Concentreer u, hic et nunc, nu actie, nu vooruit, Vlaanderen in Actie nu. (Applaus bij LDD, het Vlaams Belang en de heer Marnic De Meulemeester)

Goedele Vermeiren

Minister, op het einde zegt u enkele belangrijke zaken. Het imagoprobleem van de studierichtingen, ook de toeleiding is heel belangrijk, net als de studiekeuze en een goede trajectbegeleiding van de leerlingen naar de juiste keuze. Het is belangrijk dat de leerlingen in de juiste richting terechtkomen.

We hebben het al gehad over stageplaatsen. Als we het houden bij leren en werken, dan heeft het deeltijds beroepssecundair onderwijs een tekort aan stageplaatsen. SYNTRA heeft te weinig studenten, maar meer stageplaatsen. Als we die kunnen laten samenwerken, dan is dat een goed punt. Als we het bedrijfsleven ervan kunnen overtuigen dat het nodig is dat ze mee instappen in dat verhaal en die richting, dan is dat ook belangrijk.

Er zijn al heel wat concrete punten waaraan we op de korte termijn kunnen werken, maar die discussie kunnen we verder met uw collega voeren.

De voorzitter

De actuele vragen zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is toegankelijk.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.