U bent hier

Plenaire vergadering

woensdag 13 juni 2012, 14.04u

van Peter Reekmans aan minister Freya Van den Bossche en minister Joke Schauvliege, beantwoord door minister Philippe Muyters
389 (2011-2012)
De voorzitter

Het antwoord wordt gegeven door minister Muyters.

De heer Deckmyn heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega’s, onlangs besliste Elia, in samenspraak met de Vlaamse Regering, om een hoogspanningslijn van 380.000 volt aan te leggen tussen Zeebrugge en Zomergem. Het grootste deel van die hoogspanningslijn zal bovengronds lopen. Daar ontstond vooral in het Meetjesland heel veel beroering over, meer specifiek in de gemeente Maldegem.

Ik heb drie bedenkingen, minister. Ten eerste is er het feit dat Elia bereid is om huizen op te kopen en om schadevergoeding voor huizen uit te betalen aan de eigenaars van die huizen. Het criterium daarbij is dat de woningen zich binnen een afstand van 30 meter van de hoogspanningslijn moeten bevinden. Wat met woningen die op 40, 50 of 60 meter afstand liggen? Het criterium is visuele vervuiling. Ik denk dat die woningen ook over visuele vervuiling te klagen hebben.

Ten tweede heeft Elia toegezegd om aangekochte woningen opnieuw te verkopen, op lange termijn dan. Nochtans zijn er discussies over de gezondheidsproblematiek. Er is sprake van dat kinderen een verhoogde kans op leukemie hebben als ze onder zo’n hoogspanningslijn wonen. Ik heb dan ook vragen bij het feit dat Elia op termijn die woningen wil herverkopen.

Ten derde, minister, zijn vogels blijkbaar belangrijker dan mensen. Want vanwege Europese richtlijnen heeft men beslist om in bepaalde vogelbroedplaatsen de lijn ondergronds te laten lopen, terwijl dat in gemeenten als Maldegem niet mogelijk is.

Ik vind dat merkwaardig. De grutto, de kluut en de tureluur zullen u alvast dankbaar zijn, maar de bewoners van Maldegem veel minder.

Minister, wat is uw reactie op de grote commotie die hierover in het Meetjesland is ontstaan?

De voorzitter

De heer Reekmans heeft het woord.

Peter Reekmans

Voorzitter, minister, collega’s, ik wil het over iets meer hebben dan over de aangekondigde hoogspanningslijn van Elia van Zeebrugge naar Zomergem. Het is de eerste keer dat de Vlaamse Regering voorwaarden heeft opgelegd bij het toekennen van de vergunning. Dit moeten we als een soort breekijzer gaan gebruiken om onzekerheden en ongerustheid bij heel veel inwoners weg te nemen.

Ik wil de discussie ook niet te technisch gaan voeren. Het gaat hier over een voltage van 380.000. Er zijn andere hoogspanningslijnen met verschillende voltages en de afstandsregels zijn natuurlijk gerelateerd.

Minister, ik ga straks enkele antwoorden van drie verschillende ministers uit de Vlaamse regeringen van de voorbije jaren over de gezondheidsproblematiek citeren. Wat zeggen we vandaag? Voor een broedgebied van vogels verleggen we leidingen. Soms gaan we ondergronds omdat het onteigenen van woningen te duur is. Op andere plaatsen gaan we bovengronds met die leidingen. Minister, de Nederlanders gaan veel verder dan de Vlaamse Regering. Vandaag is er nog altijd geen absolute duidelijkheid over het gevaar en het ongezond zijn van hoogspanningslijnen.

Minister, de Vlaamse Regering heeft Elia opgelegd om ofwel de woningen op te kopen, ofwel effectief zichtbaarheidsschade van 25 procent toe te kennen aan de omwonenden. Wat met de gezondheidsproblematiek? We leggen wel bijkomende voorwaarden op maar wat met al die mensen die vandaag onder een hoogspanningslijn wonen? Wat gaat de Vlaamse Regering daaraan doen?

De voorzitter

Minister Muyters heeft het woord.

Ik wil eerst even de juiste stand van zaken van het dossier geven. Het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) is op 1 juni principieel goedgekeurd in de Vlaamse Regering en naar de Raad van State gestuurd. Mijnheer Deckmyn, u sprak over ‘een lek’. Dit heeft in het Kort Bestek gestaan. U spreekt beiden over het gezondheidsrisico. U hebt beiden gelijk: statistisch gezien is er blijkbaar een klein groter risico op leukemie bij kinderen, maar er is tot op vandaag geen enkel oorzakelijk verband kunnen worden aangeduid tussen gezondheid en hoogspanning. Mijnheer Deckmyn, er is met grote zorgvuldigheid aan het tracé gewerkt. Er is gezocht naar een tracé waar zo weinig mogelijk mensen onder de hoogspanningslijn zouden wonen. Er is ook voor gezorgd dat er minder mensen onder de hoogspanningslijn zouden zijn dan in het verleden.

Er werd een plan-MER (milieueffectenrapport) opgesteld. Op een bepaald moment kies je dan het meest opportune tracé. In een eerste opportuun tracé zit 10 kilometer ondergronds. Ik wil er ook op wijzen dat die 10 kilometer ondergronds zeer vooruitstrevend is. Dit is nog bijna nooit gebeurd. Ik denk dat we daarover ook een evaluatie moeten doen en nagaan welke effecten er zijn.

Dan komen we aan het nieuwe engagement. Er is een federale wet van 1925 waarbij Elia verplicht is om vermindering van waarde van een woning te vergoeden. Nu komt er eentje bovenop. Hoewel het niet onze bevoegdheid is, hebben we toch een afspraak kunnen maken met Elia over woningen die nieuw onder een hoogspanningslijn komen. U weet ook dat de meeste hoogspanningslijnen 25 jaar of ouder zijn. Voor die mensen is er dus geen nieuw risico. Er zijn heel weinig nieuwe woningen maar daarover is er de afspraak met Elia dat het die woningen opkoopt als de mensen dat wensen. Dat is een goede, nieuwe situatie. Voor iemand die al 25 jaar onder een hoogspanningslijn woont, kan je moeilijk zeggen dat er een nieuwe situatie is gecreëerd.

Dat is de stand van zaken. Gaan we daar maatregelen ondernemen? Gezien de risico-inschatting van vandaag, is een algemeen bouwverbod onder hoogspanningskabels niet nodig.

De ministers Van den Bossche, Schauvliege, Vandeurzen en ikzelf hebben gezegd dat we voorzorgsmaatregelen zouden kunnen nemen. Die moeten dan wel in verhouding staan tot het ingeschatte risico. Zo zal minister Vandeurzen aanbevelingen uitwerken voor scholen of kinderopvang onder hoogspanning.

Laat ons op basis van het risico nagaan welke maatregelen we moeten nemen. Een algemeen bouwverbod is niet nodig.

Minister, u zegt dat ervoor gezorgd is dat er zo weinig mogelijk mensen onder die hoogspanning zullen wonen. Het zal aan mij liggen, maar ik blijf niet begrijpen dat vogels belangrijker zijn dan mensen.

Ik vind de situatie voor die mensen niet eerlijk. Ze moeten kiezen tussen pest en cholera. Ofwel moeten ze hun woning verkopen, ofwel moeten ze voor een schadevergoeding kiezen en, goed wetende dat ze een verhoogd gezondheidsrisico lopen, onder die nieuwe hoogspanningsleidingen gaan wonen. Voor vogels gaat men ondergronds, voor mensen heeft men dat niet over. U kunt zeggen dat de regering geweldig vooruitziend is omdat ze ondergronds gaat voor de vogelbroedplaatsen, maar blijkbaar wilt u niet even vooruitstrevend zijn om dat in Maldegem te doen.

Peter Reekmans

Ik dank u voor uw antwoord, minister. Ik denk dat het een correcte weergave van de situatie is. Ik begrijp dat de Vlaamse Regering dit probleem vandaag niet helemaal kan oplossen. Maar er is toch een immens contrast tussen de aanpak van de Nederlandse regering en die van de Vlaamse.

U zegt dat een totaal bouwverbod onder die lijnen absurd is. Daar volg ik u in. Men moet inderdaad rekening houden met de verschillende voltages.

Ik geef u een concreet voorbeeld, en dat is ook de reden waarom ik de vraag aan minister Van den Bossche heb gesteld. Ik heb een tijdje geleden kennis gekregen van plannen in mijn regio. In Tienen wil men een sociale woonwijk creëren, met als naam Breisemveld. Ze zou pal onder hoogspanningspylonen en -lijnen komen met een zeer hoog voltage. We moeten een duidelijk standpunt innemen. Kan er in die omstandigheden een sociale woonwijk komen of niet? Er is spijtig genoeg geen duidelijkheid over.

De voorzitter

Mevrouw Eerlingen heeft het woord.

Tine Eerlingen

U hebt een goed antwoord gegeven, minister. Ook voor de burgers die nu reeds onder hoogspanninglijnen wonen, is een goede communicatie nodig. Er is nog altijd onduidelijkheid over het eventuele gevaar. De studies wijzen uit dat er geen oorzakelijk verband is. De ongerustheid leeft echter nog bij de bevolking. We moeten daarin duidelijkheid scheppen.

De aanbevelingen voor gevoelige functies moeten er zo snel mogelijk komen. Ik heb begrepen dat minister Vandeurzen daar volop mee bezig is.

De voorzitter

De heer Peeters heeft het woord.

Dirk Peeters

Minister, Elia onteigent liever woningen dan ondergronds te gaan wegens te duur. Dat valt in één situatie te verdedigen, maar dan gaat de casuïstiek het algemeen beleid hier bepalen. Dat vind ik op langere termijn een gevaarlijk principe. In dit soort dossiers, met die zware investeringen moeten we op lange termijn kijken en niet op korte termijn naar de kostprijs voor één instelling.

De 30 meterregel van Elia is vrij arbitrair en is niet gesteund op een norm of wetgeving. Minister, om de problematiek aan te pakken hebben we behoefte aan stedenbouwkundige voorschriften en, zeker gelet op het gezondheidsrisico, dat toch wel is vastgesteld voor de kinderen in casu, hebben we ook dringend behoefte aan een wettelijke norm die bepaalt wat de veilige afstand is van dergelijke kabels.

De voorzitter

Mevrouw Taeldeman heeft het woord.

Valerie Taeldeman

Op vrijdag 1 juni jongstleden heeft de Vlaamse Regering het GRUP definitief vastgesteld. In het kader van het openbaar onderzoek werden bijna negenhonderd bezwaren ingediend. Ook verschillende lokale besturen hebben gevraagd naar een ondergronds tracé. In het Meetjesland en in mijn gemeente Maldegem staat er om financiële en technische redenen geen ondergronds tracé gepland. De hoogspanningslijn wordt bovengronds aangelegd, waardoor diverse gezinnen worden geconfronteerd met een nieuwe bovengrondse lijn.

Minister, u hebt zelf gezegd dat de wet op de elektriciteitsvoorziening van 1925 al langer bepaalt dat er een vergoeding moet zijn voor eigenaars van een te overspannen woning. Nieuw en dus een primeur is de opkoopregeling voor wie echt niet wil blijven wonen onder een nieuw aan te leggen hoogspanningslijn. Minister, binnen welk tijdsbestek kunnen de rechtstreeks getroffen gezinnen beslissen om gebruik te maken van die compenserende maatregelen en op welke manier – zoals mevrouw Eerlingen heeft aangehaald – zal die communicatie verlopen?

De voorzitter

Mevrouw Van Volcem heeft het woord.

Minister, het is als het ware een elektrische Lange Wapper door Vlaanderen die wordt gecreëerd. Wat me vooral stoort aan de beslissing, is dat het advies van steden en gemeenten qua ruimtelijke ordening vrijwel totaal wordt genegeerd. Brugge heeft nog geluk: 10 kilometer gaat daar ondergronds, niet alleen voor de vogels. Wat u negeert, en waarmee ik absoluut niet akkoord ga, is dat u 13 hectare omvorming plant net aan een strandwijk, net aan een sociale woonwijk. Dat kan echt niet. U moet een beleid van ruimtelijke ordening voeren voor de mensen en niet voor de vogels. Daar ben ik het mee eens. Maar het probleem is: als men de trajectkeuze doet, sluit men meteen een aantal trajecten uit. Het open landschap mag namelijk niet worden verstoord. Dat is de prioriteit bij het MER-onderzoek en daar moet men vanaf. (Applaus bij Open Vld en het Vlaams Belang)

Mevrouw Van Volcem, er is gekozen voor het beste tracé. Bovendien is rekening gehouden met de opmerkingen, waarbij bijvoorbeeld dat eindstation Stevin zo ver mogelijk van de woonwijk is gelegd. Zoals steden en gemeenten hebben gevraagd, worden er ook milderende maatregelen genomen.

Er zijn hier mensen die doen alsof het oorzakelijk verband tussen hoogspanning en gezondheid is vastgesteld. Mijnheer Reekmans, daarmee doel ik niet op u. De heer Deckmyn had het net nog over “het verhoogd gezondheidsrisico”. Als je het statistisch bekijkt, lijkt er een kleine verhoging te zijn van het risico, maar er is geen enkel oorzakelijk verband. Mevrouw Eerlingen, ik wil zo bij u ook de ongerustheid wegnemen. Zo is de situatie vandaag. Ik ben niet de minister van Volksgezondheid, maar dat hebben minister Vandeurzen, minister Van den Bossche, minister Schauvliege en ik samen vastgesteld. We willen daarom wel voorzorgsmaatregelen nemen, want je moet het lot niet uitdagen, maar we mogen niet doen alsof er nu een enorm risico is.

Mijnheer Reekmans, u zegt dat we vergelijken met Nederland en dat ik Tienen als voorbeeld neem. Ik wil er toch op wijzen dat een ondergronds tracé vrij nieuw is. Niemand heeft er al echt ervaring mee. Gaan wij nu ineens alles ondergronds steken? Ik denk niet dat dat een goed idee zou zijn, mijnheer Peeters. Laat ons eerst wat ervaring opdoen. We hebben nu een klein stukje van 10 kilometer. Ik ben het er niet helemaal mee eens dat men liever onteigent dan ondergronds te gaan.

Ik denk dat ondergronds gaan heel wat risico’s inhoudt. Het lijkt mij vandaag niet de beste keuze om alles ondergronds te doen zonder daar veel ervaring mee te hebben. Daarom denk ik dat we dat in zijn geheel moeten bekijken.

Mevrouw Taeldeman, u vraagt hoe het nu verder zal gaan. Laat me duidelijk zijn: het GRUP is alleen principieel goedgekeurd om naar de Raad van State te gaan. Als het GRUP definitief wordt goedgekeurd, is de afspraak met Elia dat zij met de mensen die nieuw onder een hoogspanningslijn komen, individueel gesprekken voeren en afspraken maken. Dat lijkt mij de juiste weg. Er wordt met iedereen rekening gehouden. Er wordt nagegaan hoe het op de beste manier kan gebeuren voor die mensen. Zo kunnen we tot een oplossing komen. Op die manier proberen we alles te verzoenen. Alles echt verzoenen lukt natuurlijk niet. Er moeten keuzes worden gemaakt. De dag dat er geen hoogspanning meer zou zijn, zou het kot hier ook te klein zijn.

Mevrouw Taeldeman, parlementslid voor CD&V, zegt dat het onder meer wegens financiële redenen niet mogelijk is ondergronds te gaan in Maldegem. Voor mij heeft gezondheid geen prijs. Minister, ik wil u vragen te onderzoeken of er extra mogelijkheden zijn om ondergronds te gaan.

Peter Reekmans

Minister, ik dank u voor uw antwoord. U zult gemerkt hebben dat ik met mijn vraag kritisch, maar toch ook opbouwend was voor de regering. Ik wil de problematiek namelijk niet gebruiken om oppositie te voeren, maar om de onduidelijkheid weg te nemen.

U gaf daarnet een voorbeeld uit Tienen op. Minister, anno 2012 kan het niet zijn dat een sociale huisvestingsmaatschappij drie à vier hectaren onderzoekt om een nieuwe sociale woonwijk te bouwen onder hoogspanningspylonen terwijl meerdere adviezen zeggen dat het ongezond kan zijn.

Minister, u hebt gezegd dat we niet alles ondergronds kunnen aanleggen. Misschien hebt u daar gelijk in wat het financiële aspect betreft en moeten we bekijken op welke termijn het wel kan. Maar wat met nieuwe woonwijken onder bestaande pylonen? Dat is mij niet duidelijk. Moeten we niet bekijken of we in die steden, met die gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen geen herbestemming van gronden kunnen doen en die wijken ergens anders kunnen bouwen? Zo worden de gronden onder die hoogspanningspalen tenminste niet gebruikt voor nieuwe sociale woonwijken.

De voorzitter

De actuele vragen zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.