U bent hier

De voorzitter

Dames en heren, aan de orde is het actualiteitsdebat over de resultaten van de studie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) naar gezondheid en welzijn bij jongeren.

Het debat is geopend.

Er is afgesproken dat per fractie zeven minuten kan worden gesproken.

Mevrouw Dillen heeft het woord.

Marijke Dillen

Voorzitter, ik zou u iets willen vragen. We hebben hier in het Bureau geen formele afspraken over gemaakt, maar dit betreft niet alleen een verantwoordelijkheid van minister Vandeurzen, ook de minister van Jeugd en Onderwijs, de heer Smet, heeft verantwoordelijkheid in deze zaak. Ook al weet ik dat de regering als een college handelt, ik vraag me toch af of het niet nuttig zou zijn dat ook minister Smet dit debat bijwoont.

De voorzitter

Minister Smet is onderweg, hij zit in de file.

Marijke Dillen

Dat kan gebeuren, voorzitter.

De voorzitter

Mevrouw Turan heeft het woord.

Güler Turan

Voorzitter, minister, collega’s, ik zal alvast aan mijn betoog beginnen, indien ik minister Smet een aantal signalen moet geven, zal ik die best wel mogen herhalen van de voorzitter.

We houden een actualiteitsdebat over de gezondheid en het welzijn van de jongeren in Vlaanderen. Laat me op voorhand een ding heel duidelijk stellen: ik wil niet uitgaan van de klacht van jongeren, maar van de kracht van jongeren.

Vorige week werd de studie van de Wereldgezondheidsorganisatie gepubliceerd. De studie peilt naar de gezondheid en het welzijn van onze jongeren. De studie werd voor Vlaanderen in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap uitgevoerd door de Universiteit Gent (UGent).

De berichten die verschenen in de Vlaamse pers naar aanleiding van deze studie, hadden vaak een heel dramatische toon. De jeugd voelt zich dik, alleen en schoolmoe. Vlaamse jongeren voelen zich dik en ongezond. Dit strookt totaal niet met mijn ervaringen en de contacten die ik als schepen van Jeugd heb met de jeugd. Ik was dan ook heel erg verwonderd. Mijn verwondering hierover heeft ertoe geleid dat ik heb gebeld met de hoofdonderzoekster voor wat het onderzoek in Vlaanderen betreft, mevrouw Anne Hublet van de UGent. Gelukkig bevestigde zij mijn vermoeden dat de realiteit veel genuanceerder is dan die in enkele krantenkoppen.

Beste collega’s, onze Vlaamse jongeren doen het helemaal niet slecht. Op veel indicatoren scoren ze gemiddeld goed tot zeer goed.

Ze hebben relatief gezien veel vrienden. Acht op tien geeft aan drie of meer goede vrienden te hebben. Acht op tien jongeren geeft aan veel steun te hebben aan medeleerlingen.

Onze jongeren eten internationaal gezien het meeste groenten. Zes op de tien eet dagelijks groenten. Hun algemene levenstevredenheid zit ook goed. Acht op de tien geeft aan gelukkig te zijn met hun leven zoals het is.

Er zijn natuurlijk risicogedragingen – anders zouden die krantenkoppen er niet zijn geweest – die in Vlaanderen meer dan gemiddeld voorkomen. Dan hebben we het vooral over het alcohol- en tabaksgebruik en de consumptie van frisdrank. Toch moeten we onderlijnen dat ook bij deze mindere cijfers een positieve trend is waar te nemen! Ook de hoofdonderzoekster van de UGent vroeg daar aandacht voor.

Het gebruik van drugs en alcohol neemt af bij de Vlaamse jongeren. Ook het rookgedrag gaat in dalende lijn. Een combinatie van het gevoerde beleid en een mentaliteitswijziging zorgen voor die verbetering. Roken is op veel plaatsen niet meer toegestaan en het wordt ook minder sociaal aanvaard.

Er zijn nog meer voorbeelden waarbij het effect van het beleid zichtbaar is in de cijfers. In 2006 scoorde Vlaanderen zeer slecht op het vlak van frisdrankconsumptie. Door onder meer het wegnemen van de meeste frisdrankautomaten in de scholen zien we vandaag een daling van 10 procent. Ik denk dat we moeten benadrukken dat het juiste beleid en de sensibiliseringscampagnes echt hun vruchten afwerpen.

Wat we volgens het rapport verder in het oog moeten houden is dat een op de twee 15-jarige meisjes in Vlaanderen zichzelf te dik vindt. Dit komt vaak niet overeen met de realiteit maar met het zelfbeeld. We moeten vechten tegen slank zijn als fetisj. Omdat jongeren juist daarom een ideaalbeeld nastreven, opgedrongen door de reclame. Niet ieder meisje moet uitgroeien tot een Kate Moss. Ik hoop dat u het daarover met me eens bent.

Een ander aandachtspunt, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland, is de gebrekkige communicatie tussen jongeren en ouders. Jongeren praten thuis niet genoeg over hun problemen. Gelukkig doen ze dat wel met elkaar, met vrienden en klasgenoten. Jongeren vangen elkaar op en kunnen bij elkaar terecht. In die zin moeten we jongeren niet altijd bij het handje nemen, ze zijn zelfredzaam genoeg.

Vandaag komen onze jongeren via onderwijs, jeugdwerking, verenigingsleven... meestal wel op hun pootjes terecht. Hun sociale netwerk maakt hen fysiek en mentaal weerbaarder. We konden in de Gezondheidsenquête van 2008 lezen dat het verenigingsleven en de jeugdwerking bloeit en groeit in Vlaanderen. Onze partij wil daarom blijven investeren in de juiste omkadering op maat voor jongeren en een sterk verenigingsleven en jeugdwerking blijven promoten.

Sinds de enquête in 2009 en 2010 werd afgenomen, werden diezelfde jongeren wel geconfronteerd met de woorden ‘crisis’, ‘inleveren’, ‘het met minder moeten doen’, ‘onzekerheid’ enzovoort. De crisis raakte de jongeren niet alleen hard op de arbeidsmarkt, maar ook in hun hoofd. Vele jongeren lijken te vrezen voor een onzekere toekomst. We moeten alle jongeren dan ook een toekomstperspectief bieden. Bovendien denk ik dat de beste relance die is, die de jongeren aan het begin van hun volwassen leven zekerheid geven; zekerheid van goed onderwijs en opleiding, zekerheid van een job, zekerheid van een goed loon en zekerheid van een goed pensioen later.

Kortom, we moeten de jongeren een positief toekomstperspectief bieden. Zo geven we jongeren zekerheid, een houvast en uiteindelijk vertrouwen. De jongeren moeten kansen en herkansingen krijgen. De jongere moet zijn eigen toekomst kunnen bepalen. Wij moeten instaan voor een kwaliteitsvolle vrijetijdsbesteding op het vlak van kunst, sport, jeugd, werk en verenigingsleven. We moeten er ook voor zorgen dat ze een job hebben. We moeten verder investeren in ons onderwijs. Er is een tijdperk aangebroken waarin jongeren niet alleen in de cijfers, maar ook in de feiten de leiding zullen moeten nemen over onze maatschappij.

Ik luister veel naar jongeren. Vandaag wil ik dan ook de hand reiken aan die jongeren. Ga met ons in debat. Spreek je schepen of vertegenwoordiger aan. Zeg wat jullie willen, geef ons input. Wij, als politici, zullen ervoor zorgen dat we jullie een toekomstperspectief kunnen bieden. Jullie moeten de kans krijgen om actief, creatief en recreatief te zijn. De politici moeten aan de jongeren zowel fysieke als mentale ruimte geven om zich te ontplooien naar hun verwachtingen, hun kansen, hun dromen en hun passies. In Europa heeft president Hollande het goede voorbeeld gegeven. Ik neem me voor dat we in Vlaanderen nog beter gaan doen. (Applaus bij sp.a)

De voorzitter

Mevrouw Dillen heeft het woord.

Marijke Dillen

Ministers, een uitgebreid internationaal onderzoek heeft gepeild naar het welzijn van de jongeren. Mevrouw Turan, ik sta versteld van uw optimisme en de interpretatie die u aan de resultaten geeft, maar ik heb blijkbaar een ander rapport gelezen dan u. U verdoezelt en minimaliseert een en ander.

Gelukkig zijn er veel positieve resultaten. Onze jeugd voelt zich tevreden. Maar naast die positieve vaststellingen zijn er opmerkelijke negatieve resultaten naar voren gekomen op verschillende domeinen. Vlaanderen scoort zeer slecht wat alcoholgebruik bij jongeren betreft. Nergens, behalve in de voormalige Oostbloklanden – op dat vlak is dat niet onmiddellijk een referentie –, drinken meer jongeren voor hun 13e alcohol, bijna de helft. Bij de 15-jarigen is een kwart al verschillende malen dronken geweest. De jeugd scoort zelfs dramatisch als er wordt gekeken naar de wekelijkse bierconsumptie.

Drinken wordt sociaal aanvaard en genormaliseerd, maar specialisten maken zich ernstig zorgen. Hoe vroeger jongeren beginnen, hoe groter de kans dat ze een verslaving kweken. Als we de beginleeftijd kunnen opschuiven, betekent dit een gigantische maatschappelijke winst. Spijbelen, baldadigheden, vechtpartijen en weekendongevallen zullen minder voorkomen. Alcohol heeft ook een negatieve invloed op de ontwikkeling van de hersenen, met gevolgen als vergeetachtigheid en gebrek aan concentratie.

Uit de gegevens van specialisten blijkt dat Vlaanderen te laat is begonnen met het informeren van de jeugd over de negatieve gevolgen. Hierin moet dringend verandering komen. Ook het drugsgebruik blijft toenemen. Dat blijkt duidelijk uit de cijfers. Een op de vijf 15-jarigen heeft al cannabis gerookt, een op de twaalf zelfs regelmatig. Volgens de Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen (VAD) zijn deze cijfers zorgwekkend. De VAD klaagt aan dat ze de cijfers niet naar beneden krijgt. Cannabis heeft nog altijd het aura van een plant, waardoor pubers denken dat het gezond is.

Het blijft stil over de wetgeving. Daarom denken jongeren te gemakkelijk dat het kan en mag.

Güler Turan

Mevrouw Dillen, ik heb niet alleen het rapport gelezen, ik heb ook in opdracht van de Vlaamse overheid de hoofdonderzoeksters van dat rapport gesproken. Ik heb daarjuist de cijfers niet gegeven. Het gebruik van drugs en alcohol neemt af bij de Vlaamse jongeren. 16 procent van de meisjes en 32 procent van de jongens van 15 drinken wekelijks alcohol. Dat staat in het rapport.

Dat zijn geen mooie cijfers, maar in 2004 ging het nog om respectievelijk 34 en 45 procent. U interpreteert de cijfers dus fout.

Marijke Dillen

Ik heb niet de pretentie de cijfers geweld aan te doen. Het alcoholgebruik is licht – met de klemtoon op ‘licht’ – gedaald, maar het drugsgebruik is toegenomen. De zorg die ik hier verwoord, wordt gedeeld door de specialisten die op het terrein actief zijn. Ik heb in dat verband al verwezen naar de VAD. Straks haal ik nog andere mensen aan. Die mensen zijn erg verontrust. De verantwoordelijke van de VAD heeft letterlijk gezegd dat wat de vereniging ook onderneemt, de cijfers niet naar beneden gaan. Men kan de spiraalbeweging niet keren. Waar u uw interpretatie van de cijfers over het drugsgebruik haalt, weet ik niet, maar die komt zeker niet uit het verslag of uit gesprekken met de bevoegde Vlaamse specialisten.

Een andere vaststelling uit het rapport is het dalende condoomgebruik. Amper 79 procent gebruikt een condoom, wat ook volgens Sensoa een alarmerend cijfer is. Het cijfer toont aan dat jongeren anticonceptie vooral zien als een middel om niet zwanger te worden, maar vergeten dat ze zich ook tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) moeten beschermen. Het gevolg is dat het aantal jongeren met geslachtsziekten blijft stijgen.

Er is ook de problematiek van de schoolmoeheid. Ook blijkt dat veel Vlaamse pubers ongezond leven, te weinig fruit eten en te weinig bewegen. Jongeren hebben ook een laag zelfbeeld. Een op de drie vindt zichzelf te dik, wat een pak boven het Europees gemiddelde is. Ze zijn niet gelukkig met hun lichaam, vinden dat ze ongezond zijn en dat ze redelijk wat lichamelijke klachten hebben.

Er is het onmogelijke slankheidsideaal dat nog altijd wordt gepromoot, maar tegelijkertijd is er een overvloed van ongezonde voeding en drankjes die het maken van de juiste keuzes moeilijk maakt, met als gevolg dat het aantal eetstoornissen – zowel anorexia als boulemie – zeer sterk toeneemt. Lichamelijke en psychische klachten gaan ook dikwijls samen. Hierbij is het belangrijk te vermelden dat de sociale context heel belangrijk is. Ernstige gewichtsproblemen vinden vaak thuis hun oorsprong. Een gebroken gezin, het ontbreken van een vaderfiguur, aanhoudende conflicten, mishandeling en verwaarlozing: deze factoren liggen vaak mee aan de basis.

Specialisten stellen dat het probleem dikwijls nog wordt onderschat en dat de drempel om hulp voor emotionele problemen te zoeken, groot blijft. Geestelijke gezondheid blijft immers nog al te vaak een taboe. Maar als de stap wordt gezet, blijkt dat jongeren met psychische en emotionele problemen niet de gepaste zorg krijgen. De hulpverlening schiet ernstig tekort. Er is een gebrek aan integratie tussen de verschillende zorgvormen en nood aan meer coherentie en een geïntegreerd plan.

Het volgende baart ook grote zorgen: hoe ouder jongeren worden, hoe minder vrienden ze erop nahouden. Slechts een op de vijf spreekt na school met vrienden af. Het sociale contact verloopt nu via de nieuwe media, waarop weinig controle wordt uitgeoefend. Dat leidt ook tot vereenzaming. Een laatste, alarmerende vaststelling is dat de sociale kloof zeer groot blijft. Het rapport onthult verschillen tussen de sociale klassen. De kloof wordt groter. Die ongelijkheid heeft een negatieve invloed op de gezondheid van jongeren. Door dat probleem op jonge leeftijd aan te pakken, kan volgens specialisten worden vermeden dat het zich uitbreidt naar hun volwassen leven.

De voorzitter

De heer Roegiers heeft het woord.

Jan Roegiers

Mevrouw Dillen, uw tussenkomst verbaast mij uiteraard niet. Wat mij bijzonder frappeert, is dat u een oplijsting geeft van veel kommer en kwel, alsof Vlaanderen het slechtst mogelijke land ter wereld is voor opgroeiende jongeren. Ik mis iets in uw betoog wat ik bij mevrouw Turan wél heb gehoord. U vertrekt van de klacht van jongeren, terwijl wij vertrekken van de kracht van jongeren. In uw betoog klinkt geen greintje hoop door. Ik begrijp dat niet. Wij proberen aan jonge mensen hoop te geven. U doet het omgekeerde. Het debat is dus heel duidelijk: het verschil tussen sp.a en het Vlaams Belang is bijzonder groot.

Marijke Dillen

Mijnheer Roegiers, dit debat gaat niet over de kracht van jongeren. Daarover wil ik heel graag een debat voeren, en dan zult u iets totaal anders zien. Voorzitter, dit debat gaat over de resultaten van het onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie. Wij scoren zeer slecht op de punten die ik heb opgesomd. Dat zijn niet mijn cijfers.

Mijnheer Roegiers, ik zou ook liever kunnen zeggen: “Joepiejee, hier in Vlaanderen is alles in orde. Er is geen probleem met drankgebruik, er is geen probleem met drugs, er is geen probleem met geestelijke gezondheid.” Ik zou niet liever willen. Als u regelmatig de commissie Welzijn zou volgen, zou u dat zeer goed weten. Maar we moeten vertrekken van de realiteit, van de vaststellingen en de cijfers in dit rapport. Dan moeten we toegeven dat de cijfers allesbehalve rooskleurig zijn. Mijnheer Roegiers, ik vind dat heel erg. Dit debat wordt gevoerd om aan de Vlaamse Regering te vragen het beleid om te keren en om ervoor te zorgen dat binnen vier jaar, wanneer het onderzoek opnieuw wordt gevoerd, de cijfers eindelijk positief zijn.

Jan Roegiers

Mevrouw Dillen, u geeft een selectieve, negativistische lezing. Mevrouw Turan heeft duidelijk gezegd dat zij niet alleen de krantenartikels heeft gelezen maar dat zij ook contact heeft opgenomen met de hoofdonderzoeker. Hij heeft beaamd dat de neerslag in de kranten uit negatieve cijfers bestaat. Mevrouw Turan heeft daarnaast een pak positieve zaken naar voren willen brengen. Dat is het grote verschil tussen uw uiteenzetting en die van mevrouw Turan.

De voorzitter

Mevrouw Brusseel heeft het woord.

Ann Brusseel

Mevrouw Dillen, ik heb een klein vraagje voor u naar aanleiding van wat u een van de oorzaken noemde van het feit dat jongeren soms ongelukkig zijn. U had het onder andere over het ontbreken van een vaderfiguur. Ik vraag mij af of dat volgens u zo’n dwingende norm is om gelukkig op te voeden: een vader en een moeder, een man en een vrouw in huis. Zo ja, als de vaderfiguren de belangrijkste zijn, vindt u dan niet dat u met deze uitspraak vrouwen die alleen voor de opvoeding staan stigmatiseert? Ik heb nog een bijkomende bedenking. Als de vaderfiguren de garantie zijn voor het geluk van jongeren, is Vlaams Belang dan nog steeds tegen adoptie door mannelijke homokoppels? (Opmerkingen bij het Vlaams Belang)

Marijke Dillen

Mevrouw Brusseel, ik heb niet de pretentie al die cijfers zelf te kunnen beoordelen. Ik heb ook niet de pretentie zelf naar de redenen te kunnen zoeken. Daarvoor hebben wij in Vlaanderen specialisten. Ik heb mijn toespraak gebaseerd op verklaringen en onderzoeken van specialisten. Zij hebben gewezen op gebroken gezinnen. Zij hebben dit als een van de oorzaken aangekaart.

Mevrouw Brusseel, indien u mijn persoonlijke situatie zou kennen, zou u weten dat ik de alleenstaande moeders zeker niet wil stigmatiseren. Ik heb zelf moeten zorgen voor de opvoeding van mijn kinderen. Of ik daarin geslaagd ben, daarover zal later worden geoordeeld. Dat kan ik niet doen, ook die pretentie heb ik niet. Ik kan niet zeggen dat ik een perfecte moeder ben geweest. Maar ik ben de laatste om alleenstaande moeders te stigmatiseren. (Applaus bij het Vlaams Belang)

Ann Brusseel

Mevrouw Dillen, dank u voor deze verduidelijking. Maar u hebt het een beetje onhandig verwoord. Een gebroken gezin waar de zaken slecht gaan, is iets helemaal anders dan het ontbreken van een vaderfiguur.

De voorzitter

De heer Mahassine heeft het woord.

Chokri Mahassine

Voorzitter, ik wil niet helemaal in de privésfeer belanden of nagaan wie hier met de meeste gevoelens mee omgaat. Ik wil vooral stellen dat ik iets jammer vind. Mevrouw Dillen zoekt natuurlijk de negatieve elementen om haar rol hier te verstevigen. Volgens haar is alles wat hier wordt gedaan en al is gedaan niet voldoende. Jongeren voelen zich niet goed. Er is voor hen weinig toekomst weggelegd. Er zijn weinig perspectieven. Het pessimisme moet hier ernstig zegevieren. Ik ben altijd van mening geweest dat het de taak van de politiek en van een parlement is jongeren hoop en perspectieven te geven.

Ik ben het absoluut niet eens met de mensen die al de analyse hebben gemaakt dat de eerste generatie jongeren op komst is die het minder goed dan hun ouders zullen hebben. Het is net onze taak, de taak van de volwassenen, hiervoor te blijven zorgen. Ik wil me niet bij deze defaitistische toekomstvoorspellingen neerleggen.

Mevrouw Dillen heeft de eerste zin van de conclusie blijkbaar over het hoofd gezien, niet gelezen of slecht gelezen. Die conclusie is nochtans heel duidelijk: “Jongeren hebben in Vlaanderen een gezondheid en zijn gelukkig. Ze leven gezond en hebben goede verhoudingen in hun gezin, school en gemeenschapsleven.” (Applaus bij sp.a en Groen)

De voorzitter

De heer Van Dijck heeft het woord.

Voorzitter, aangezien mevrouw Godderis straks namens mijn fractie zal spreken, neem ik met enige schroom het woord. Ik spreek enigszins uit ervaring, vooral omdat ik vroeger met jongeren heb gewerkt.

Ik wil me niet mengen in de discussie wat nu het ideale gezin is. Is dat een gezin met of zonder vader? Gaat het om een homo- of een heterokoppel? Ik weet vooral dat jongeren nood aan houvast hebben. De overheid moet op dat vlak bescheiden zijn. Goede scholen zijn belangrijk. Goede verenigingen die jongeren de kans bieden zich te ontplooien, zijn belangrijk. Het is belangrijk jongeren toekomstperspectieven in een solide samenleving te bieden. Wat echter in de eerste plaats voor jongeren belangrijk is, is dat ze een warme thuis hebben. Hoe die thuis precies is samengesteld, speelt geen rol. Ze moeten een plek hebben waar ze zich thuis en geborgen voelen en van waaruit ze hun vleugels kunnen uitgooien. Dit moeten we, wat de gezinssituatie ook moge zijn, blijven stellen. (Applaus bij de N-VA, sp.a en Groen)

Marijke Dillen

Ik wil me volledig bij de woorden van de heer Van Dijck aansluiten. Het zal hem allicht niet verwonderen. Ik wil echter ook kort op de woorden van de heer Mahassine reageren.

Dit debat heeft betrekking op de resultaten van het onderzoek. Ik wil graag met hem een debat over de toekomst van de jeugd in het algemeen voeren. Dat moet dan niet binnen een tijdsspanne van zeven minuten gebeuren. Dat zijn hier nu eenmaal de regels van het spel. Ik leg me daarbij neer. Ik geef hier ook geen kritiek op. Nu gaat het echter over de resultaten en over de vraag hoe we die resultaten in de toekomst kunnen verbeteren.

Iedereen kan mijn tekst nalezen. Ik heb in het begin duidelijk gesteld dat jeugd zich in Vlaanderen gelukkig voelt. Het zou er nog maar aan mankeren. In het andere geval zou het pas echt erg zijn. Gelukkig voelt een overgroot gedeelte van de jeugd zich hier tevreden.

Er zijn echter knelpunten. Het is de bedoeling de ministers te vragen daar iets aan te veranderen. Dit is in het belang van de jongeren en hun toekomst. Betere resultaten zijn enkel en alleen in hun belang.

Ik heb gelezen dat de sociale ongelijkheid een negatieve invloed op de gezondheid van jongeren heeft. Door deze op jonge leeftijd aan te pakken, kan worden vermeden dat dit zich naar het volwassen leven uitbreidt.

We scoren op verschillende gebieden slecht. Vlaanderen eindigt steevast in de subtop. Indien we naar West-Europese landen kijken, staan we zelfs bovenaan. De specialisten stellen dan ook dat de resultaten erg zorgwekkend zijn.

Dit heeft betrekking op de bevoegdheden van verschillende leden van de Vlaamse Regering. Vlaanderen is op alle aangegeven domeinen bevoegd voor preventie. De minister van Welzijn heeft zijn beleidsnota, zijn beleidsbrieven, zijn verschillende gezondheidsdoelstellingen, het Beleidsplan Geestelijke Gezondheidszorg Vlaanderen en de convenanten met de Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen (VAD) en met Sensoa. De cijfers tonen helaas aan dat dit beleid op een aantal punten faalt.

U bent niet alleen bevoegd. Ook de minister van Onderwijs en Jeugd heeft een verantwoordelijkheid en is betrokken. Ik wil dan ook vragen om de besluiten van de Wereldgezondheidsorganisatie mee te onderschrijven. Zij roept op om dringend werk te maken van een beter, jeugdgericht, gecoördineerd, samenhangend en doeltreffend beleid. Een samenwerking tussen de verschillende beleidsdomeinen is dringend noodzakelijk. Er moet een gemeenschappelijk plan van aanleg komen. Heren ministers, hoe zal de Vlaamse Regering dit aanpakken? (Applaus bij het Vlaams Belang)

De voorzitter

Mevrouw Jans heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega’s, in dit debat kan men alle kanten op. Het was dan ook even nadenken welke elementen op te nemen in de immer zo beperkte spreektijd. Het gaat hier per slot van rekening over een erg omvattend internationaal vergelijkend onderzoek. Meer dan 250 pagina’s lang worden sociale determinanten besproken en worden landen en regio’s in een bepaalde volgorde geplaatst.

Men kan niet voor of tegen de resultaten zijn, men kan enkel proberen ze op de best mogelijke manier te interpreteren en zo een zicht te krijgen op de positie van Vlaanderen en dit in vergelijking met de andere landen of regio’s. Dit vergt de nodige voorzichtigheid. Het rapport geeft aan dat die rankings gerelativeerd moeten worden. Er wordt letterlijk gesteld dat het belangrijk is om een overinterpretatie van die volgorde te vermijden.

Het rapport is interessant en bevat een schat aan recente, meestal hoopgevende informatie. We krijgen inzicht en cijfers over het contact van tieners met hun ouders, vrienden, schoolprestaties, zelfbeeld, gewicht, eetgedrag, pc-gebruik, roken, alcoholgebruik, softdrugs, seksuele gezondheid en gedrag, agressief gedrag en pesten of gepest worden. En dit zijn dan nog maar de ruime thema’s.

Op bepaalde zaken scoren we goed, op vele zaken scoren we gemiddeld en op andere zaken scoren we slecht en bengelen we achteraan. Op die 250 pagina’s is er voor elk wat wils. De vraag is dan ook of er een correlatie of een verband is tussen de prevalentiecijfers en het gevoerde preventiebeleid. We gaan er al te gemakkelijk van uit dat een land of regio met een hoge rapportage van cannabisgebruik per definitie een niet afdoend preventiebeleid voert. Dit is niet zo simpel. Het rapport bepaalt zelfs letterlijk wanneer het over cannabisgebruik gaat: “Het is niet duidelijk welke beleidsmaatregelen effectief zijn in het reduceren van gebruik bij tieners.”

Dit debat kan dienen om de cijfers te toetsen aan ons beleid. Ik vraag dan ook aan de ministers of deze studie ertoe zal leiden dat het beleid dienaangaande zal worden bijgestuurd. We werken in Vlaanderen met gezondheidsdoelstellingen betreffende middelengebruik, voeding, beweging en suïcidepreventie.

Zeer uitgesproken in de resultaten en ook veel minder positief is dat veel Vlaamse jongeren, en vooral meisjes, een slecht zelfbeeld hebben. Voorgaande sprekers hebben het al gehad over het percentage meisjes dat zich te dik voelt maar dat eigenlijk niet is. Ik wil verwijzen naar de resolutie over eetstoornissen die welgeteld een jaar geleden in de plenaire vergadering werd aangenomen. Dit rapport bevestigt het belang van een goede opvolging en uitvoering van die resolutie.

Ook de motie van aanbeveling die door dit parlement werd aangenomen na de commissie ad hoc Jeugdzorg is actueler dan ooit. Daarin wordt niet alleen de noodzaak van een goede doorstroming benadrukt tussen onderwijs en welzijn maar ook het belang van de CLB’s. In dit rapport wordt dat bevestigd.

Wat het gezinsbeleid betreft, stonden in onze motie ook heel duidelijk verwijzingen. We moeten duidelijk durven te zijn. De overheid speelt haar rol maar ouders en opvoeders hebben die ook. Wij kunnen niet van hieruit alle gedrag stimuleren, bestraffen of reduceren. Ook nu blijkt opnieuw en onomwonden uit dit rapport dat het welbevinden van tieners in zeer grote mate bepaald wordt door hun meest nabije netwerk, hun naaste context, hun gezin.

Een kind of een tiener kan niet los worden gezien van zijn gezin. Steeds meer blijkt ook dat complexe en conflictueuze relatiebreuken tussen ouders, of ingewikkelde nieuwe en snel elkaar afwisselende constructies in het leven van een kind, veel – te veel – van zijn draagkracht eisen. Vandaag nog las ik in de kranten over een onderzoek van de Universiteit Antwerpen dat pleit voor een ouderschapsplan na scheiding, zoals in Nederland standaard is. Niet uit luxe, maar uit noodzaak.

Ik hoop in het antwoord van de ministers te vernemen welke conclusies zij al dan niet uit het rapport trekken. Wat is bijzaak, en wat is, blijft of wordt noodzaak? (Applaus bij de meerderheid)

De voorzitter

De heer De Gucht heeft het woord.

Ministers, collega’s, de cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie liegen er niet om. Ondanks het feit dat ik een optimistische visie heb op onze Vlaamse jeugd en ik geen aanhanger ben van het ‘vroeger was alles beter’-principe, kunnen we niet anders dan te stellen dat er dringend werk moet worden gemaakt van de pijnpunten in ons jeugd- en jongerenbeleid.

De cijfers die de WGO bekendmaakte, tonen aan dat bij onze noorderburen een gepast en gericht jeugd- en jongerenbeleid wel degelijk zijn vruchten kan afwerpen. De Vlaamse jeugd voelt zich te dik. Van alle 15-jarige Vlaamse kinderen vindt 35 procent zichzelf te dik. Een op de vijf heeft er al een vermageringskuur op zitten. Bij de 11-jarige meisjes vindt al bijna vier op de tien zich te dik. Onder de 15-jarigen vindt maar liefst 52 procent dat ze te dik zijn. Ook bij de jongens vallen opmerkelijke cijfers te noteren: een op drie jongens vindt zich te dik. Daarenboven voelt een op de vier jongeren zich ook nog eens ongezond. Ten opzichte van het Europese gemiddelde scoren we hier slecht. Zeker als je dan nog eens weet dat eigenlijk maar een op de tien ook effectief te dik is. Niet alleen meisjes hebben soms een te negatief zelfbeeld, ook jongens worden hiermee geconfronteerd.

Dat neemt niet weg dat we moeten onderstrepen dat de meeste jongeren een ongezond leven leiden, wat ze beseffen. De Vlaamse jeugd snoept te veel, is verlekkerd op junkfood en een aanzienlijk deel is reeds in aanraking gekomen met genotsmiddelen zoals alcohol en softdrugs. Zaken die ze zelf toegeven, net als het feit dat ze te weinig bewegen en te weinig groenten en fruit eten.

De gevolgen van zichzelf te dik te vinden of, algemeen gesteld, niet tevreden zijn over zijn of haar lichaam, laten zich raden. Zo worden ziekhuizen steeds vaker geconfronteerd met jonge anorexiapatiënten. Ze streven een onmogelijk slankheidsideaal na. Dat wordt ook nog eens versterkt door sociale media zoals Facebook. Dergelijke sites draaien vaak rond uiterlijk en tieners zijn in het cyberwereldje niet bepaald vriendelijk voor elkaar. Het veelvuldig internetgebruik zou er trouwens mee voor zorgen dat jongeren zich slecht in hun vel voelen.

Die gegevens vind ik vooral beangstigend als we ze naast de zelfmoordcijfers van jongeren plaatsen. We weten dat Vlaanderen hier slecht en eigenlijk zelfs zeer slecht scoort. Een negatief zelfbeeld is een vaak gehoorde reden bij jongeren om tot zelfdoding over te gaan.

Een ander cijfer dat ons onlangs bereikte en dat u als minister van Onderwijs toch zeker moet raken, is dat maar liefst 63 procent van de 11-jarigen en 87 procent van de 15-jarigen schoolmoe is. Een nieuwe achteruitgang dus. Kunnen we dat allemaal oplossen met campagnes? Het lijkt een evidente keuze te zijn, maar of ze ook effectief werken, is een ander paar mouwen. Deskundigen stellen immers dat campagnes de jongeren wel bereiken, maar het is voor hen niet evident de juiste keuzes te maken. Een andere aanpak dringt zich dus op.

Minister, natuurlijk is niet alles negatief, maar als Open Vld wilden we de verschillende pijnpunten naar voren brengen en aan de ministers vragen hier werk van te maken. Een gepast beleid voeren, kan effectief werken. Kijk maar naar de Nederlandse cijfers.

De voorzitter

De heer Van Malderen heeft het woord.

Bart Van Malderen

Mijnheer De Gucht, ik heb twee bedenkingen. U somt een aantal zaken op die volgens u negatief zijn. Ik denk dat er een probleem is in de manier waarop ons – en dat woord is belangrijk – zelfbeeld zich verhoudt tot de realiteit. Ik vraag me alleen af of, wanneer u diezelfde oefening bij volwassenen zou doen, er significant andere cijfers zouden zijn.

Zelfdoding is vandaag bij de 50-plussers, samen met verkeersongevallen, doodsoorzaak nummer één. Dat is geen exclusiviteit voor jongeren.

Als je hier in het halfrond de vraag zou stellen over obesitas, zou je misschien ook verrassende antwoorden krijgen. Een probleem is echt een probleem op het moment dat het afwijkt van algemene gegevens. U zegt dat een andere aanpak zich opdringt en u vraagt van de minister om een passend gevolg. Dit debat is een gepaste gelegenheid om uw alternatieven op tafel te leggen.

Ik ben het met u eens dat er ook problemen zijn bij andere leeftijden, maar het debat gaat natuurlijk over jongeren. Het feit is dat er een hoog zelfmoordcijfer is bij jongeren. We moeten daar iets aan doen met een gepast beleid. Ik zeg ook niet dat daarvoor onmiddellijk een gepast antwoord te vinden is. In de tekst zeg ik ook dat een preventiecampagne niet noodzakelijk het antwoord is. Als je de cijfers vergelijkt met die van onze noorderburen, merk je dat zij op verschillende zaken beter scoren. Daarom vraag ik de ministers om te kijken waar ze het beleid misschien kunnen sturen in die richting, omdat onze noorderburen er wel in geslaagd zijn om de afgelopen jaren een beter resultaat te behalen bij de jeugd.

Bart Van Malderen

Uw vergelijking met Nederland is bijzonder interessant.

Bart Van Malderen

Omdat in Nederland de algemene geestelijke gezondheidstoestand beter wordt gequoteerd. De discussies in de commissie Welzijn tonen aan dat er vandaag inderdaad een uitrol is voor geestelijke gezondheidszorg. We zouden allemaal willen dat we daar meer middelen konden tegenover stellen.

Ik vind het een beetje kort door de bocht om te stellen dat het een specifiek probleem is van jongeren. Onze geestelijkegezondheidstoestand is een probleem van onze maatschappij en we zullen het met heel de maatschappij moeten aanpakken. Nederland is een interessant gegeven, maar ik blijf op mijn honger. Als u zegt dat u een ander beleid wilt, had ik graag gehoord wat de bouwstenen daarvan zijn.

U stelt via een andere weg gewoon dezelfde vraag.

Bart Van Malderen

Ik had graag een antwoord gekregen.

Ik heb het antwoord gegeven. We moeten kijken in de cijfers die vandaag voorliggen naar de landen die beter scoren: kan ons beleid worden aangepast en waar voeren zij een beter beleid?

De voorzitter

Minister Vandeurzen heeft het woord.

Minister Jo Vandeurzen

De heer Van Malderen focust op de geestelijke gezondheidszorg in Nederland. Dat hebben we al eens behandeld in de plenaire vergadering en in de commissie is daarover al meerdere keren een gesprek geweest. Er is onderzocht wat de verklaring zou kunnen zijn voor het feit dat de suïcidecijfers in Vlaanderen zo verschillend zijn van bijvoorbeeld die in Nederland. De conclusie van het wetenschappelijk onderzoek is dat daarvoor weinig harde en concrete oorzakelijke factoren kunnen worden aangeduid.

Als men toch zoekt naar een verklaring voor de suïcidecijfers in Vlaanderen, voor alle leeftijden als geheel, vermoedt men dat het te maken heeft met twee zaken. In Nederland is ten eerste de algemene attitude anders over dit soort problemen, over het zich niet goed in zijn vel voelen. De bereidheid bij de bevolking om daarover te spreken is groter. Er zijn minder drempels om dergelijke dingen met de buurt, op het werk of in het verenigingsleven te bespreken. Dat is een van de verklarende factoren.

Het is trouwens de reden waarom in Vlaanderen bijvoorbeeld de website voor jongeren NokNok is geopend, precies om jongeren heel anoniem en laagdrempelig de kans te geven zicht te krijgen op de eigen geestelijke gezondheid en daarmee eventueel aan de slag te kunnen. Dat is ook de reden dat mijn voorgangers zeer succesvol hebben geïnvesteerd in coaches, om in scholen echt werk te kunnen maken van een beleid rond geestelijke gezondheid op het niveau van het individu, de klas en de school. Het is ook de reden dat we opnieuw moeten gaan naar een grote beeldvormingscampagne, om dat stigma voor geestelijke gezondheid verder af te bouwen. Dat is een reëel probleem in Vlaanderen.

De tweede reden die de onderzoekers aangeven, is dat de toegang tot de geestelijke gezondheidszorg in Nederland veel meer laagdrempelig is, dat men in de eerste lijn veel meer kan beschikken over geestelijke gezondheidszorg. Als je dat – dat heeft de heer Van Malderen heel terecht gezegd – wilt overnemen voor het Belgische en Vlaamse beleid, betekent dat bijvoorbeeld dat de hele transitie van psychiatrische ziekenhuizen naar meer ambulante, meer laagdrempelige vormen van geestelijke gezondheidszorg moet worden doorgezet.

Er werden een aantal grote projecten opgezet. Alle eer en lof voor federaal minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid Onkelinx, die dat mee heeft geïnitieerd. Als gemeenschappen van ons land hebben we dat mee ondersteund. De zaak zit nu wat geblokkeerd door de federale budgettaire moeilijkheden. Het is duidelijk dat op dat vlak nog een hele transitie moet gebeuren naar meer vermaatschappelijking van geestelijke gezondheidszorg en dus naar een meer laagdrempelige eerste lijn.

Vlaanderen heeft wat dat betreft – ook dat heb ik hier al eens toegelicht – het initiatief genomen om na te gaan op welke manier we geestelijke gezondheidszorg meer toegankelijk kunnen maken in de eerste lijn, via de huisarts, de huisartsenkringen, de centra voor geestelijke gezondheidszorg (cgg’s) enzovoort. We hebben een experiment opgezet in vijf regio’s. Er zijn vijf settings waar we een eerstelijnspsycholoog hebben toegekend. We zullen leren op welke manier we het best naar de meest kwetsbare en moeilijk bereikbare groepen rond dit soort thema kunnen werken.

Ten slotte hebben we in Vlaanderen met Cera mee een project opgezet waarbij we bekijken hoe we voor heel specifieke kwetsbare groepen, zoals allochtone gemeenschappen, de toegankelijkheid van geestelijke gezondheidszorg beter kunnen organiseren.

Als je in Vlaanderen naar het antwoord op dat soort vragen zoekt – hiermee wil ik de stelling van de heer Van Malderen mee ondersteunen – moeten we inderdaad durven te zeggen dat dat ook te maken heeft met de manier waarop de geestelijke gezondheidszorg in België historisch gezien georganiseerd is. We moeten durven te zeggen dat we nog te veel intramuraal werken en dat we de deur zouden moeten openzetten, transmuraal en ambulant. We zijn daarmee bezig. Ik hoop dat dat proces de komende jaren onverkort verder kan gaan.

Minister, ik hoop dat de projecten die u naar voren schuift, hun vruchten afwerpen. Dit is geen debat van oppositie tegen meerderheid, maar een debat over op welke manier we de toekomst, namelijk onze jeugd, op een goede manier kunnen ondersteunen.

Mijnheer Van Malderen, het is waar dat zelfmoord alle leeftijden aangaat, maar dit debat gaat nu eenmaal over jongeren. We moeten als politici op een goede manier met de zelfmoordcijfers omspringen en er een gepast beleid naar voeren.

De voorzitter

Mevrouw Godderis heeft het woord.

Danielle Godderis-T'Jonck

Voorzitter, minister, collega’s, de algemene conclusie die voortvloeit uit de ondervraging van onze Vlaamse jongeren, is eigenlijk wat dubbelzinnig en op het eerste gezicht ook wat eigenaardig: ondanks de algemene teneur dat ze zich eigenlijk wel gelukkig voelen, heeft een grote groep van de Vlaamse jongeren een slecht beeld van zichzelf. De vaststelling dat die jongeren niet over zichzelf te spreken zijn en hun slechte zelfbeeld vloeien voornamelijk voort uit het feit dat velen zich ongezond voelen.

Ik licht graag een aantal opmerkelijke punten uit voorliggend rapport. Zo omschrijven vier op de tien van de 11-jarige en de helft van de 15-jarige meisjes zichzelf als te dik, terwijl eigenlijk maar weinig kinderen, namelijk een op de tien, echt als obees kunnen worden omschreven. Dat is onder meer ook het gevolg van het hardnekkige schoonheids- en slankheidsideaal dat onze jongeren via allerlei infokanalen en sociale media wordt opgedrongen.

Die groep van Vlaamse jongeren en kinderen is in het bijzonder enorm vatbaar en kwetsbaar voor alle beelden, opmerkingen en reacties op hun fysieke voorkomen. Deze fixatie op een droombeeld in combinatie met het gevoel van te weinig gezond eten – zo slaat 35 procent van de jongeren ’s morgens het ontbijt over – en te weinig beweging kan leiden tot een gevaarlijke en explosieve cocktail voor jongeren. De cijfers van de gespecialiseerde centra voor eetstoornissen liegen er dan ook niet om: eetstoornissen doen zich op alsmaar jongere leeftijd voor, zowel bij meisjes als bij jongens.

De oorzaak van het ongezonde aanvoelen zou volgens het rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie onder meer liggen in het gebrekkige sociale contact dat jongeren zouden hebben met hun ouders. Het naast elkaar leven en communiceren zou er gemakkelijker toe leiden dat jongeren een ongezondere levensstijl aanhangen.

Opvallende vaststelling is dat we met deze zelfbeeldcijfers onderaan het Europese peloton bengelen. Onze jongeren percipiëren zichzelf bijna het minst goed van alle Europese jongeren, terwijl dat in sommige gevallen helemaal niet nodig is. Nog opvallende cijfers in het onderzoek zijn de cijfers die zich richten op het middelenverbruik. Die zijn immers wel om bij na te denken. De helft van de Vlaamse jongeren onder 13 jaar heeft al alcohol gedronken, terwijl 18 procent van hen wekelijks alcohol drinkt. Bijna een op de vijf Vlaamse jongeren rookt of heeft al gerookt. Ook wat veilig vrijen betreft, zijn onze jongeren niet de beste van de klas. Een derde van de 15-jarige meisjes bekende tijdens de bevraging bij de laatste vrijpartij seks te hebben gehad zonder condoom. Voor tienerzwangerschappen is dat niet meteen gevaarlijk, aangezien ook het gebruik van de pil stijgt. Het aantal seksueel overdraagbare aandoeningen stijgt daarmee echter wel.

Zijn de cijfers dramatisch? In een internationale context bevinden we ons daarmee veelal in de middenmoot, al doet men het pakweg in buurland Nederland veel beter. Het moet echter de bedoeling zijn om te evolueren naar een van de betere leerlingen in de klas en het aldus steeds beter te doen.

Ministers, collega’s, onze fractie heeft alvast niet de indruk dat deze Vlaamse Regering blijft stilzitten op dit vlak. Om deze problematiek aan te pakken, is er een doorgedreven samenwerking nodig tussen de ministers verantwoordelijk voor het welzijn, de jeugd en het onderwijs. Die samenwerking tussen de verschillende sectoren is alvast een engagement dat drie jaar geleden werd opgenomen in het Vlaams regeerakkoord. Dat deze Vlaamse Regering en dit Vlaams Parlement de problemen zeker onderkennen, mag blijken uit de verschillende inspanningen die ze de laatste jaren geleverd hebben in deze context.

Het tegengaan van zwaarlijvigheid en algemene ongezondheid werd door de minister aangepakt met zijn actieplan voeding en beweging, terwijl het Vlaams Parlement inspeelde op het toenemende aantal eetstoornissen door een resolutie daarover goed te keuren en te werken aan een sensibiliserend en ondersteunend beleid. Ook op het vlak van middelenverbruik en preventie voor seksueel overdraagbare aandoeningen zijn er de laatste jaren actieplannen geweest die jongeren moeten sensibiliseren als het over deze zaken gaat, denken we maar aan het actieplan middelengebruik en de resolutie voor een doeltreffend hiv-beleid. Belangrijk in deze materie is dat we blijvend oog moeten hebben voor veldwerk. De middelen die naar de bestrijding van overdreven middelenverbruik bij jongeren gaan, moeten zo efficiënt mogelijk worden ingezet. Het bewustzijn over deze problematiek is dus zeker aanwezig. Dit onderzoek van de WGO toont nog maar eens aan dat de genomen inspanningen nodig zijn. Meer dan nodig zelfs, want zoals ik al heb gezegd, moet het de bedoeling zijn om altijd beter te doen. Men mag echter absoluut geen schrik hebben om preventie- en sensibiliseringscampagnes bij te sturen waar nodig, indien men merkt dat de resultaten uitblijven.

De cijfers tonen aan dat een tandje bijsteken op sommige vlakken echt wel nodig is, ik denk maar aan drugpreventie. Belangrijker is echter het subjectieve gevoel van onbehagen dat onze jongeren voelen.

De voorzitter

Mevrouw Godderis, wilt u afsluiten?

Danielle Godderis-T'Jonck

Ik sta hier niet vaak, voorzitter, gun mij nog twee minuten.

De voorzitter

Zeven minuten zijn zeven minuten.

Danielle Godderis-T'Jonck

Een negatief zelfbeeld kan immers zware gevolgen hebben: jongeren die niet meer functioneren, die een volledig gebrek aan zelfvertrouwen vertonen en in het ergste geval zelfs overgaan tot zelfdoding.

Elke zelfdoding is een zelfdoding te veel, wat maakt dat elke zelfdoding die men weet te verhinderen, elke inspanning waard is. We hebben echter de indruk dat die inspanningen moeten worden opgedreven. De zelfdodingscijfers in Vlaanderen blijven maatschappelijk onaanvaardbaar hoog. Een blijvende en toenemende inzet ter zake van elke betrokken actor is dus nodig.

Dat deze Vlaamse Regering bij haar beleidskeuzes wel degelijk rekening wil houden met de effecten op de gezondheid van kinderen en jongeren, bewijst ze tevens in andere sectoren dan de welzijnssector. Neem nu haar jongste Vlaams Jeugdbeleidsplan. Daarin stelt ze vast dat de impact van de normering in Vlaanderen nog te veel gericht is op volwassenen, en te weinig rekening houdt met de mogelijke gevolgen voor kinderen en jongeren.

De voorzitter

Goed.

Danielle Godderis-T'Jonck

Voorzitter, dit is toch belangrijk, hoor.

Ze neemt het engagement op …

De voorzitter

Neen, sorry, ik sluit de microfoon af. Met de fracties is afgesproken dat het zeven minuten zou zijn, niet veertien minuten. U kunt uw conclusie trekken, en dan sluit ik af.

Danielle Godderis-T'Jonck

Het is acht minuten.

De voorzitter

Neen, het is al bijna negen minuten. Ik vind dat alle sprekers zich aan de afgesproken spreektijd moeten houden. (Opmerkingen)

Neen, ik ben niet soepel.

Mevrouw Werbrouck heeft het woord.

Ulla Werbrouck

Voorzitter, geachte leden van de Vlaamse Regering, geachte leden, de voorgaande sprekers hebben eigenlijk al heel duidelijk de situatie geschetst en zo aangegeven waarom het debat hier wordt gevoerd.

De voorzitter

Geachte leden, dit debat is gevraagd door het Bureau. Hiernaast is het Koffiehuis en daarnaast de Anna Bijnszaal: als u overleg wilt plegen, gelieve alstublieft daarheen te gaan, zodat we ten minste naar de sprekers kunnen luisteren.

Mevrouw Werbrouck, u krijgt er een halve minuut bij. (Gelach)

Ulla Werbrouck

Voorzitter, dank u voor uw vrijgevigheid.

Uit de studie blijkt dat onze Vlaamse jongeren over het algemeen vinden dat ze over een grote levenskwaliteit beschikken. Algemeen gezien zijn ze ook tevreden jongeren. Ondanks die positieve bevinding drukt het onderzoek ons echter wederom met de neus op een aantal opmerkelijke, wederkerende feiten en problemen.

Een eerste vaststelling is dat, hoewel slechts 10 procent van de meisjes en 15 procent van de jongens effectief overgewicht hebben, meer dan de helft van de Vlaamse meisjes en bijna 30 procent van de jongens zich dik en zwaarlijvig voelen en zich zelfs zo omschrijven. Dit erg negatieve zelfbeeld vind ik heel verontrustend. Veel jongeren ondergaan dan ook een vermageringskuur. Op jonge leeftijd zijn ze ook heel vatbaar voor eetstoornissen. Een aantal factoren, zoals het slankheidsideaal voor modellen als Kate Moss en – daartegenover – het overvloedige aanbod aan ongezond eten, creëren mee dit probleem.

Ook blijkt uit de studie dat het cannabisgebruik bij de Vlaamse jongeren zorgwekkend is. Bijna een op de vier van de 15-jarige jongens heeft ooit cannabis gerookt. Dat is het hoogste cijfer ooit. Het alcoholgebruik van onze jongeren blijft een probleem. Akkoord, het daalt, maar het is en blijft een probleem. De helft van onze jongeren heeft al voor zijn 13e alcohol geconsumeerd. Op zijn 15e is een kwart al meermaals dronken geweest, en ook de wekelijkse consumptie van alcohol baart me zorgen. De opkomst van recente fenomenen zoals het comazuipen is tekenend, en daarvoor moeten we samen oplossingen zoeken.

Ook verontrustend is het dalende condoomgebruik bij de jongeren. Dat werkt logischerwijze de toename van seksueel overdraagbare aandoeningen in de hand. Jongeren houden er ook een ongezonde levensstijl op na, die wordt gedomineerd door ongezonde voedingspatronen en een gebrek aan voldoende lichaamsbeweging. Ook dat is geen nieuwe vaststelling. Het moet ook worden gezegd dat veel van de voornoemde problemen, zoals het drank- en drugsgebruik, het dalende condoomgebruik, de ongezonde levenshouding van de Vlaamse jongeren en de sociale ongelijkheid, door het Vlaamse beleidsniveau kunnen en moeten worden verholpen. Ik ga ervan uit dat een volwassen individu zijn eigen verantwoordelijkheid opneemt voor de keuzes die hij maakt. Als een volwassen individu dronken wil worden, dan mag dat. Als een volwassene zonder condoom wil vrijen, dan mag dat.

Een volwassen individu dat een jointje opsteekt, dat mag. Waarom? Omdat onze partij ervan uitgaat dat deze personen een weloverwogen, rationele beslissing hebben genomen om te drinken of te roken en daarvan de consequenties aanvaarden. Maar ten aanzien van jongeren, van kinderen, sta ik anders tegenover die problematiek. Onze jongeren kunnen nog geen rationele, weloverwogen keuzes maken. Waarom laten we jongeren bijvoorbeeld geen contracten ondertekenen? Waarom mogen ze nog niet stemmen? Om hen te beschermen, omdat hun hersenen en hun lichaam er nog niet klaar voor zijn om dergelijke beslissingen te nemen. Jongeren zijn nu eenmaal niet logisch en rationeel in het maken van hun keuzes.

Daarom is het volgens mij noodzakelijk dat het beleid een actieve rol speelt bij het begeleiden van de jongeren, opdat ze de juiste keuzes zouden maken. De eerlijkheid gebiedt ons op te merken dat het Vlaamse niveau al verschillende initiatieven genomen heeft. We hebben de convenanten met de Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen (VAD) en Sensoa, we hebben het beleidsplan Geestelijke Gezondheidzorg, we hebben het Vlaams actieplan tabak, alcohol en drugs. Maar ondanks de middelen die we hiervoor uittrekken, stellen de mensen vanuit de sector vast dat we te weinig inzetten op preventie. Op basis van de bevindingen van de studie kunnen we niet anders dan concluderen dat de resultaten van de preventiemethoden op het veld eerder beperkt blijven. Er is dan ook dringend nood aan een evaluatie en een bijsturing van het gevoerde Vlaamse preventiebeleid. Minister, bent u bereid om die denkoefening aangaande het preventiebeleid te maken?

Ik wil tot slot nog een beperkte aanzet geven die nuttig kan zijn om de situatie te remediëren. Ten eerste moeten we de nabije leefomgeving van de jongeren trachten te veranderen en hen uitnodigen tot het maken van gezonde keuzes. We hebben in scholen de Tutti Frutti-actie. Waarom laten we scholen die dagelijks groenten en fruit als gezonde snack aanbieden aan hun leerlingen bijvoorbeeld niet genieten van een fiscale aftrek, zoals mevrouw Heeren recent nog voorstelde aan de minister-president voor de bedrijven? Moeten we het debat over het vermeerderen van het aantal lesuren lo in het onderwijs niet opnieuw aanzwengelen?

Daarnaast moeten we ook de drempels om hulp te zoeken verlagen. Er heerst nog steeds een taboesfeer rond eetstoornissen. En als de jongeren dan de moed hebben om hulp te zoeken, worden ze geconfronteerd met wachtlijsten. Onze fractie werpt het gebruik van onlinetherapie als mogelijke oplossing op, voor zowel het verminderen van de drempels als het vermijden van de wachtlijsten. De minister gaf aan dat hij van plan is om nog dit jaar een projectoproep rond online therapie te lanceren. We kijken uit naar zijn antwoord hierop, want wij hopen dat het eerder vandaag dan morgen gebeurt.

We moeten voor onze Vlaamse jongeren inzetten op een consequent ontradingsbeleid ten aanzien van alle vormen van drugs en verslavende middelen.(Applaus bij CD&V en LDD)

De voorzitter

Mevrouw Vogels heeft het woord.

Mieke Vogels

Minister, voorzitter, collega’s, ik vind het spijtig dat dit onderzoek niet wat sneller bekend is geraakt, want dan had minister Bourgeois in zijn starterskit voor Marokkaanse migranten misschien nog een aantal andere dingen kunnen opnemen. Nu zegt hij: “Kinderen moeten altijd op tijd op school zijn” en “Vlamingen leven niet op straat maar leven in hun huis.” Met dit onderzoek in de hand had hij misschien kunnen toevoegen: “In Vlaanderen drinken kinderen geen water of thee, maar frisdrank en alcohol. In Vlaanderen eten kinderen niet – in tegenstelling tot wat u denkt, Marokkaanse mensen – bloemkool met kaassaus, maar hamburgers en junkfood. In Vlaanderen vinden de meeste kinderen zich te dik en lijden daardoor vaker aan eetstoornissen.”

Collega’s, ik durf mij toch vragen te stellen over de politieke relevantie van dit debat. Wat heeft het voor zin dat wij hier in dit parlement de interpretatie doen van een onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie? Hele deze middag bewijst trouwens dat je met cijfers alles kunt bewijzen. Sommigen zeggen dat het goed gaat met onze jeugd, anderen zeggen dat het hier een en al miserie is.

Ik denk dat er één ding overeind blijft, voorzitter, en dat is dat het zelfbeeld van onze kinderen erop achteruitgaat. Ik heb twee voorstellen om daar iets aan te doen, want ik denk dat het de politieke relevantie van een debat is om een aantal voorstellen te doen en de regering uit te dagen, niet om onderzoeken te interpreteren.

Ik denk dat het in de eerste plaats dringend nodig is om iets te doen aan wat men hier de ‘Kate Mossen’ noemt. Het gaat niet alleen over Kate Moss, wie vandaag de tram of de bus neemt, ziet op de wachthokjes de H&M-mode voor de jongeren voor de komende zomer. Het zijn twee lapjes die aaneengenaaid zijn en waarmee alleen iemand met een maat 36 goed staat. Het gaat dus niet alleen over Kate Moss, maar over dit soort reclame in het algemeen. Misschien moeten we eens denken aan wat men in Israël doet, namelijk verbieden dat dergelijke modellen permanent de toon zetten en jonge meisjes ongelukkig maken.

Mijn tweede voorstel betreft gezonde voeding en onze eetcultuur. Onze eetcultuur is belangrijk en gaat erop achteruit. Ik heb een voorstel voor de minister van Onderwijs en voor de minister van Welzijn, want ze werden hier allebei gevorderd. We hechten veel belang aan gezonde voeding als de kinderen in de crèche zitten. We doen dat steeds meer: kinderen krijgen alleen nog verse groenten. We hechten ook veel belang aan eetcultuur en eten in de hogescholen, want daar kunnen de studenten kiezen tussen vier à vijf zwaar gesubsidieerde maaltijden en is er ook een saladbar. Maar de meeste kinderen tussen 2,5 jaar en 18 jaar zitten met een brooddoos voor hun neus. Eten is voor hen geen cultuur, geen amusement, maar brute noodzaak omdat ze honger hebben. Wat er in die brooddoos zit, is een steeds groter wordend probleem, onder meer door de toenemende armoede van kinderen. Het kan toch niet zo moeilijk zijn om een klein beetje creatief te zijn en bijvoorbeeld via sociale werkprojecten aan al die kinderen minstens een kop soep te geven? Vroeger waren er in heel veel scholen warme maaltijden, maar naarmate de mensen minder tijd kregen om thuis gezond eten te koken, werden die geschrapt! Laten we daar eens creatief over denken, dan zouden we ook iets concreets doen.

Voorzitter, ik heb nog drie minuten en ik zal die zeker gebruiken.

Collega’s, ‘de jongere’ bestaat niet, er is een wereld van verschil. Er is het gedeukte zelfbeeld van een jongere die voor de rest opgroeit in een geborgen omgeving. Weet u, ik heb me vroeger ook veel te dik gevoeld en ook mijn neus vond ik te lang. Ik voel dat nu trouwens ook nog altijd, hoe zou dat komen? Ik voel me nu ook nog wel eens te dik. Voor de jongeren is dat niet erg, het hoort gewoon bij opgroeien, bij puberteit, bij jeugd.

Het is wel erg natuurlijk als een jongere, een minderjarige, een zodanig zwaar gekwetst zelfbeeld heeft dat hij of zij zichzelf niets meer waard vindt. Minister van Welzijn, ik wil daarom mijn ongelofelijke ongenoegen uiten over de manier waarop u de onthemingsprojecten aanpakt. Het zijn projecten waarbij men probeert om het zelfbeeld van jongeren in moeilijkheden recht te trekken. Op het moment dat de onthemingsprojecten Oikoten 30 jaar oud zijn, beslist u zomaar om de subsidies te halveren! Gisteren komt u dan op de tv zeggen – ik mag er geen vragen over stellen, maar de tv blijkbaar wel – dat de projecten te veel kosten, dat ze 40.000 euro per jongere kosten en dat de meeste jongeren hervallen.

Minister, ik heb een concrete vraag aan u: wat is de kostprijs voor de belastingbetaler van een verblijf van drie maanden all-in in Everberg? Hoeveel jongeren hervallen na een verblijf in de gemeenschapsinstellingen? De opvang en de begeleiding van jongeren in de bijzondere jeugdzorg zal na het Vlinderakkoord helemaal de bevoegdheid van Vlaanderen worden. Daarover zou ik eens een debat willen houden. Hoe zien wij het zelfbeeld van zwaar gekwetste jongeren in de bijzondere jeugdzorg recht te trekken?

Als het de norm wordt om welzijnsprojecten te beoordelen op wat u op tv zegt, namelijk dat ze ons te veel kosten en te weinig opbrengen, wel ‘bonne chance’ dan met het warme Vlaanderen! (Applaus bij Groen)

De voorzitter

Mevrouw De Wachter heeft het woord.

Else De Wachter

Voorzitter, ik wil me graag aansluiten bij het laatste stuk. Ik doe dat heel kort, want we willen niet afwijken van dit debat, maar het is niet onbelangrijk. Als voorzitter van de Commissie Jeugdzorg wil ik me hier graag bij aansluiten. De laatste dagen is dit thema enorm in de media geweest. Mevrouw Vogels verwees er al naar, en ook de commissiewerkzaamheden hebben aangetoond dat we op dit moment met enorm veel vragen zitten, onder meer naar aanleiding van onze commissiewerkzaamheden, waar we duidelijke conclusies hebben getrokken uit de kostprijs van bepaalde projecten en de kostprijs voor de gemeenschap van de bijzondere jeugdzorg.

Het is toch wel belangrijk om hierover op korte termijn met u een grondig debat te voeren. We krijgen de jongste dagen via de media veel informatie over dit project. We kunnen ons afvragen of het structureel is of niet na dertig jaar, maar ik wil in elk geval een debat met u. Ik vraag u dat oprecht als voorzitter van de Commissie Jeugdzorg. Dit is een zeer belangrijk thema.

De voorzitter

De heer Dehaene heeft het woord.

Tom Dehaene

Mevrouw Vogels, als voorzitter van de commissie Welzijn wil ik u meedelen dat die vragen niet behandeld zijn omdat we slechts twee weken geleden daarover hebben gediscussieerd bij de begrotingswijziging. Toen is duidelijk gesteld dat een aantal projecten niet zouden worden verlengd.

De voorstelling van zaken stoorde me gisteren, men deed alsof er geen alternatief zou zijn voor de jongeren die begeleid werden door Oikoten. Oikoten heeft zeer goed werk geleverd, maar de tijd staat niet stil. Er zijn ondertussen andere projecten die veel minder kosten en veel betere resultaten opleveren.

Mieke Vogels

Te voet naar Scherpenheuvel gaan of zo?!

Tom Dehaene

Ik nodig u allemaal uit, en u in het bijzonder, mevrouw Vogels, om eens te gaan kijken naar de resultaten en de kostprijs van Youth at Risk (YAR) Vlaanderen. We werken daar met vrijwilligers, we schakelen heel veel mensen in, we omringen de jongeren en bieden hun een nieuw warm nest, aan een tiende van de prijs. Ik betreur ook dat we zolang hebben moeten zoeken naar goede programma’s, ik denk dat er nu alternatieven zijn. De jongeren zullen zeker niet in de kou blijven staan, integendeel, we gaan ze met nog veel meer menselijke liefde omarmen dan Oikoten kon doen omdat ze een bepaalde formule hadden.

De voorzitter

De heer Van Dijck heeft het woord.

Voorzitter, mevrouw Vogels, zes zevenden van uw betoog spraken mij zeer sterk aan. U hebt een zeer goede analyse gebracht en het onderzoek een plaats gegeven. U hebt waardevolle voorstellen met betrekking tot opvoeding en eetcultuur gedaan aan minister Smet.

Ik wil wel abstractie maken van uw laatste opmerking. Los van het feit dat bijzondere jeugdzorg extra aandacht behoeft: het element van bijzondere jeugdzorg betrekken bij dit algemene debat, gaat niet. Ik wil niets afdoen aan de bekommernissen omtrent bijzondere jeugdzorg, laat dat duidelijk zijn. Het gaat om grote groepen jongeren die verloren dreigen te lopen. In het kader van heel dit onderzoek wil ik wel onderlijnen dat sommige van uw voorstellen kunnen bijdragen aan het welbevinden van jongeren, mevrouw Vogels. Daar gaat het immers om, ze moeten kunnen opgroeien in een warme omgeving.

Mieke Vogels

Ik dacht dat u vooral op het eerste deel van mijn betoog zou reageren, mijnheer Van Dijck, over de ‘migrantenkit’ van minister Bourgeois. Niet dus.

Mijnheer Van Dijck, ik heb dit hier ter sprake gebracht omdat ik geen andere mogelijkheid meer zag. Ik probeer deze vraag te stellen in de commissie, maar ze wordt afgewezen. Ik probeer de vraag als actuele vraag te stellen, maar dat gaat ook niet. Voorzitter, ik richt me ook tot u en tot het Uitgebreid Bureau, we moeten toch eens gaan nadenken over de rol van het parlementslid. Een lid moet de minister kunnen bevragen over concrete maatregelen die een minister neemt. Gisteren stond de VRT voor de deur van de commissiezaal en stelde aan de minister de vraag die ik als parlementslid al veertien dagen probeer te stellen. In mijn volgende leven word ik journalist in plaats van parlementslid! (Applaus bij Groen)

Tom Dehaene

Mevrouw Vogels, u hebt het voorrecht om uw vragen te stellen in de commissie als die zaken besproken worden. Nog geen tien dagen geleden hebben wij de begrotingscontrole besproken. Daar kon en moest dit worden besproken.

Mieke Vogels

Het project waarover het gaat, Oikoten, is twaalf dagen geleden, dus na de begrotingsbespreking, op het kabinet van de minister ontboden, om te horen dat de subsidie zou worden gehalveerd. Ik heb geen glazen bol, ik kan dat niet op voorhand zien.

De voorzitter

Mevrouw Vogels, uw vraag was ingediend als actuele vraag en normaal gesproken had ik die doorgelaten, maar u hebt ze als reservevraag ingediend, dus hoef ik ze verder niet te beoordelen. Als de heer Dehaene er anders over denkt, dan is dat zijn goed recht als commissievoorzitter. Daar moei ik me niet mee.

Minister Vandeurzen heeft het woord.

Minister Jo Vandeurzen

Voorzitter, collega’s, ik dank iedereen die het woord heeft genomen. Sommige zaken waren meer ad rem dan andere. Ik wil starten met wat mevrouw Vogels heeft gezegd als afrondende beschouwing, die ik trouwens deel. Er is een rapport met een aantal cijfers. Die cijfers moet je altijd op een juiste manier positioneren en proberen in het geheel te bekijken.

Soms had ik het gevoel dat de synthese die sommigen hier hebben gemaakt, meer zegt over de manier waarop er naar het rapport wordt gekeken, dan over de inhoud ervan. Ik kan het rapport van de WGO lezen vanuit heel andere conclusies dan wat door sommigen is gezegd. In de eerste uiteenzetting werd gezegd dat we, als we Vlaamse jongeren van 11, 13 en 15 jaar oud bekijken, aan de top staan van 39 landen en regio’s als het gaat over tevredenheid met het eigen leven, vriendschap en relaties met leeftijdsgenoten, klachten over de gezondheid, het consumeren van groenten, het dagelijks ontbijt en bescherming tegen ongeplande zwangerschappen. Onze Vlaamse jongeren doen het meer dan behoorlijk in vergelijking met de andere 39 landen en regio’s als het gaat over de body mass index met 4 procent zwaarlijvigheid en 17 procent overgewicht.

Uiteraard is het probleem van het zelfbeeld een realiteit die ook uit die cijfers blijkt. Er is een duidelijk dalende trend in de maandelijkse alcoholconsumptie bij min-16-jarigen. Vlaamse jongeren zijn op dat vlak helemaal geen uitschieters.

Zeg ik daarmee dat die cijfers ons geen knipperlichten of signalen geven om na te denken over het beleid? Uiteraard niet. Om nu plots te zeggen dat we dringend een dramatische koerswijziging in het beleid moeten organiseren naar aanleiding van het publiceren van een rapport, vind ik een wat verkeerde manier om met dat rapport om te gaan.

Er zijn natuurlijk Vlaamse gezondheidsdoelstellingen als het gaat over middelengebruik, alcohol, tabak en illegale drugs, over voeding en beweging, en over suïcidepreventie. Die actieplannen zijn voor een belangrijk deel en bij herhaling besproken in dit parlement en ook goedgekeurd. Over suïcidepreventie is er een conferentie geweest eind vorig jaar, en nog voor of in de zomer gaan we een nieuwe gezondheidsdoelstelling en een nieuw actieplan 2012-2020 voorleggen aan de regering en het parlement, rekening houdend met de aanbevelingen die uit die conferentie naar voren zijn gekomen. Op die conferentie is het thema suïcide en suïcidepreventie opnieuw bespreekbaar gemaakt. Enkele knelpunten die nu in dat rapport van de WGO staan, zijn als belangrijke elementen opgenomen.

Collega’s, ik heb in januari de Vlaamse Regering een evaluatie van de realisatie van onze gezondheidsdoelstellingen overgemaakt. Ik heb die tussentijdse evaluatie ook aan het Vlaams Parlement bezorgd. Dat kreeg enige aandacht in de media, maar dat leidde niet tot de organisatie van een debat. Nochtans ging het over dezelfde thema’s. De indruk dat wij wegens een internationaal rapport ons beleid moeten aanpassen of zelfs van koers moeten veranderen, verwerp ik. In het verslag over de tussentijdse evaluatie van de realisatie van onze gezondheidsdoelstellingen staan een aantal zaken die bij dit rapport aansluiten. Er is dus echt niets nieuws onder de zon.

In mijn verslag aan de Vlaamse Regering over de evaluatie van de realisatie van onze gezondheidsdoelstellingen heb ik gezegd dat wij de trend inzake alcoholconsumptie moeten stoppen en daarover met onze belangrijke partnerorganisaties afspraken maken. Ook toen al bleek uit onze cannabismonitoring dat het huidige niveau van cannabisgebruik niet de norm mag zijn. Wij mogen dat niet banaliseren. Wij moeten meer nadruk leggen op de mogelijke psychotoxische effecten ervan. Het is een feit dat er een lichte stijging van het cannabisgebruik wordt waargenomen, en dat bleek ook uit onze cijfers. Dat verklaart waarom de VAD een aantal initiatieven neemt.

Wij zeiden toen ook al dat het tabaksgebruik onvoldoende verder daalt en dat wij moeten optreden. Wij hebben toen gesproken over de fruitconsumptie bij de schoolgaande jeugd. De vraag wordt gesteld of wij ook voor het secundair onderwijs een aantal initiatieven moeten nemen, want vandaag concentreren wij onze acties op de basisscholen. Wij hadden het toen over het verminderen van het frisdrankverbruik en de overschakeling naar het drinken van water. En wij zeiden ook dat lichaamsbeweging bij jongeren – en vooral bij meisjes – moet worden gestimuleerd. Dat alles is aan u meegedeeld. Nadien heb ik initiatieven genomen om de betrokken stakeholders en partijen ertoe aan te zetten om in het verlengde van de evaluatie een tandje bij te steken of nieuwe prioriteiten te stellen.

In Vlaanderen werken wij met gezondheidsdoelstellingen die uiteraard ook betrekking hebben op onze jonge Vlamingen. Wij doen dat niet met de natte vinger. Voor alle acties en doelstellingen werken wij met werkgroepen van experts en stakeholders. Er bestaat een oproepsysteem dat in een decreet is verankerd. Onze methode is dus niet een steekvlambeleid. Wij proberen de zaken fundamenteel aan te pakken.

Daarnaast gebiedt de realiteit dat wij als politici een zekere mate van bescheidenheid aan de dag leggen. Er zijn immers een aantal maatschappelijke fenomenen waarvan het een illusie is te denken dat men die met een Vlaams beleid fundamenteel zou kunnen beïnvloeden. Soms wordt dat gesuggereerd, maar dat is een illusie. Ik wil dat beklemtonen. Wij streven de realisatie van meetbare resultaten na, maar het is een illusie te denken dat een fundamentele omslag van sommige fenomenen zomaar mogelijk is.

Ik ben ook niet van plan om iedereen die is betrokken bij de implementatie van de gezondheidsdoelstellingen over het hoofd te zien en tegen hen te zeggen dat wij nu maar holderdebolder aanpassingen aan het beleid zullen doorvoeren. Wij zullen de conclusies van het rapport voorleggen aan de betrokken experts en stakeholders, en die in onze gezondheidsdoelstellingen verwerken. Toen ik hier vermeldde welke conclusies wij hebben getrokken uit onze tussentijdse evaluatie, toonde ik meteen ook aan dat wij toen al een aantal van uw bezorgdheden ter harte hebben genomen. Uiteraard zullen wij nog nagaan wat er kan gebeuren in het kader van onze aanpak – een aanpak die in hoge mate gelijkloopt met wat uit die internationale studie blijkt.

Ik heb op 10 april met de VAD gesproken en op 17 april met Sensoa, in een onverdachte periode dus. Er zijn immers nog thema’s waarover een beter beleid mogelijk is.

Wij zullen moeten nadenken over, bijvoorbeeld, de visie op het Vlaamse drugsbeleid. Er zullen bevoegdheden overkomen. Wij zullen zeker een debat moeten voeren over de manier waarop wij onze gezondheidsdoelstellingen inzake middelengebruik beter kunnen invullen, ook in functie van de staatshervorming. Het is duidelijk dat er op het vlak van seksuele gezondheid accenten zullen moeten worden gelegd. Dan gaat het onder meer over het condoomgebruik bij risicogedrag. Daarvoor zullen wij inspanningen moeten leveren. Ook daarover hebben we met Sensoa gesproken. En het is juist dat de bezorgdheid voor de gezondheid en het welzijn van jongeren uit gezinnen met een lagere economische status absoluut een belangrijk punt blijft. Dat is, wat mij betreft, misschien nog de grootste uitdaging. Ik hoef u daar niet van te overtuigen. Wij zien zeer goed dat je op het vlak van welzijn, zich goed voelen en gezondheid enorme vooruitgang kunt boeken als je de mensen kunt overtuigen om hun gedrag te wijzigen en gezond te leven. Maar we zien ook heel goed dat de toegang tot gezondheid voor sommige kwetsbare groepen minder evident is. Onze aanpak van overgewicht, zwaarlijvigheid, frisdrankgebruik en zelfgerapporteerde gezondheid moet specifieke technieken en methoden bevatten om ook deze kwetsbare groepen aan te spreken. U mag ervan overtuigd zijn dat we dat doen in de oproepen die we lanceren ter realisatie van onze gezondheidsdoelstellingen.

Collega’s, mijn conclusie op basis van het rapport is dat Vlaanderen op het vlak van de aanpak van gezondheidspromotie, ziektepreventie en investeren in het zich goed voelen in het leven bij onze jonge mensen, met de tools, de doelstellingen en de actieplannen die ook, bij herhaling, door u werden besproken, spoort met wat deze studie aanbrengt. Deze studie moet onze partners die betrokken zijn bij al deze doelstellingen, opnieuw voeden en confronteren met de resultaten. Zo kunnen we bekijken wat we ten aanzien van de realisatie van de doelstellingen beter of anders kunnen doen. Maar de studie is ook een fundamentele bevestiging van het feit dat we, wat de grote lijnen betreft, op het goede spoor zitten. Een aantal tussentijdse resultaten bevestigen trouwens die trend.

Mevrouw Vogels, ik wil nog iets zeggen over het project waarvan nu plotseling, naar aanleiding van dit debat, melding wordt gemaakt. Ik heb er absoluut geen probleem mee om daarover tekst en uitleg te geven. Maar het is een beetje een voorspelbaar scenario. De minister krijgt naar aanleiding van de begroting en de begrotingscontrole vragen om ervoor te zorgen dat projecten stilaan ofwel worden geëvalueerd en dus in een afbouwscenario ofwel in een structurele financiering terechtkomen. Dat is trouwens een suggestie die ook in uw motie van aanbeveling naar aanleiding van de Commissie Jeugdzorg stond. Als de minister dan afwegingen maakt, dan volgt in het scenario de poging om zijn beslissing nog te beïnvloeden. En dan worden de troepen gemobiliseerd. Mevrouw Vogels, ik heb hier niet de aandacht van de media opgezocht. Wij kennen het scenario. Ik heb er ook geen probleem mee. Het is uw recht om mij daarover te ondervragen. Ik wil, bij de gelegenheden die daarvoor worden gecreëerd, absoluut tekst en uitleg geven. Maar ik ga niet eerst ingaan op het verzoek om projecten zorgvuldig te evalueren en te bekijken hoe je de keuze voor meer structurele financiering kunt maken of om de middelen op een andere manier in te zetten, om het dan weer onder druk van publiciteit op een andere manier te benaderen.

Ik maak die keuze ook niet omdat ik ergens een toevallig gekozen project ter discussie wil stellen. Daar zit natuurlijk een hele geschiedenis achter. Je moet inhoudelijk evalueren, op basis van objectieve elementen en een redelijke argumentatie. Een van die elementen is de kostprijs. Met een oneliner kun je daarover niet ten gronde spreken. Dat kan ook niet in deze plenaire discussie. Dat vraagt een inhoudelijk debat. Ik wil dat absoluut met u aangaan. Maar u moet aanvaarden – en dat zal ik ook verdedigen – dat de overheid of een administratie in eer en geweten tot de conclusie komt dat bepaalde zaken eens kritisch mogen worden bekeken. Het is helemaal niet zo, zoals ik af en toe op basis van een soort van kort door de bocht gaande perceptie moet begrijpen, dat ik dat helemaal ten gronde zal richten of er totaal mee zal stoppen.

Er is voor dit jaar geen enkel probleem. We zullen voor dit project 674.000 euro betalen. Ook volgend jaar zal er nog een belangrijke som zijn. Daar gaat het niet om.

Ik ben een beetje wars van de idee dat we onder druk van spots opnieuw van koers moeten veranderen. Ik zal uiteraard het inhoudelijk gesprek met de betrokkenen voeren. Ik ben absoluut bereid dit gesprek ook met het Vlaams Parlement te voeren. Dat moet dan wel gebeuren in een context die me toelaat over de inhoud op een behoorlijke wijze te argumenteren. (Applaus bij de meerderheid)

De voorzitter

Mevrouw Dillen heeft het woord.

Marijke Dillen

Minister, ik dank u voor uw antwoord. Ik noteer dat u de bereidheid aan de dag wilt leggen bepaalde resultaten ook voor te leggen aan de specialisten waarmee hij onder meer convenanten heeft afgesloten. Ik ben bijzonder benieuwd naar de resultaten van deze bespreking en vooral naar de evaluatie van het beleid en de eventuele maatregelen die op het vlak van de heroriëntering eventueel zullen worden genomen.

De voorzitter

De heer Gysbrechts heeft het woord.

Peter Gysbrechts

Voorzitter, aansluitend op wat de heer De Gucht daarnet al heeft verklaard, wil ik nog drie specifieke kanttekeningen bij het rapport van de WGO maken. Het Reglement van het Vlaams Parlement voorziet niet in de mogelijkheid dit onmiddellijk na de heer De Gucht te doen. Daarom moet ik het nu doen.

Eerst en vooral denk ik niet dat we kunnen stellen dat dit rapport als een verrassing komt. Het verschil in sociale achtergrond bepaalt grotendeels de gezondheidstoestand en de wijze waarop de leef-, eet- en bewegingsgewoonten van jongeren zich ontwikkelen. We weten al langer dat ook Vlaanderen kampt met een tendens die inhoudt dat jongeren steeds minder fysiek actief zijn en steeds slechter eten. Vorig jaar heeft een onderzoek aangetoond dat jongeren tegenwoordig twee tot zes uur minder fysiek actief zijn. Het onderzoek van de WGO bevestigt deze tendens.

Verder wil ik de nadruk leggen op een factor die in het rapport steeds terugkomt, namelijk de invloed op de mentale gezondheidstoestand. Het Vlaams actieplan voeding en beweging speelt ongetwijfeld op een aantal factoren in. Dit rapport luidt echter de alarmbel. We moeten beseffen dat we steeds meer rekening moeten houden met het feit dat geest en lichaam twee communicerende vaten zijn. We kunnen de druk opdrijven en jongeren aanzetten om beter te eten en meer te bewegen. We moeten ons er echter van bewust zijn dat het opdrijven van de druk de geestelijke gezondheid van onze jongeren sterk beïnvloedt. We moeten opletten dat we geen grotere sociale kloof creëren dan de kloof die nu reeds bestaat.

Het is belangrijk de balans in de gaten te houden. De Commissie Jeugdzorg, die overigens al door eerdere sprekers is aangehaald, heeft aangetoond dat de druk voor veel jongeren momenteel al bijzonder hoog ligt. Dit rapport bewijst nog maar eens dat we ons in de toekomst beter tegen dergelijke problemen zullen moeten wapenen.

We moeten versneld werk maken van een aantal sterke actieplannen. Het gaat niet enkel om het Vlaams actieplan voeding en beweging. Ik leg ook het verband met het Vlaams actieplan suïcidepreventie en het Vlaams Actieplan Armoedebestrijding. Op die vlakken hebben we tot nu toe weinig of moeilijk vooruitgang geboekt.

Mijn tweede kanttekening heb ik in de commissie Sport al meermaals naar voren gebracht. Ik ben dan ook blij dat minister Muyters is gearriveerd. Daarnet hebben bepaalde sprekers verwezen naar ministers die hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Ik denk daarbij ook aan het beleidsdomein Sport. Het is niet mijn bedoeling de minister met de vinger te wijzen. Er is hier verwezen naar de beleidsdomeinen Onderwijs, Jeugd en Welzijn. Volgens mij is sport ook een belangrijke factor.

Indien we willen dat onze jongeren naast het gezonder eten ook meer sporten en vooral meer bewegen, moeten we in infrastructuur voorzien en moeten we de noodzakelijke omkadering tot stand brengen. Dit betekent dat we, naast de ploeg- en verenigingssporten, meer op de individuele sporten moeten inzetten. We trachten dit trouwens al.

Naar aanleiding van het onderzoek van de jongerenparticipatie aan onder andere sport heeft de minister van Sport beloofd jongeren door middel van gerichte investeringen in beweging te krijgen. Dat is wat wij en de minister trachten te bereiken.

Het hoeft echter niet altijd veel geld te kosten. We moeten onder meer werk maken van meer sport op school. Dit moet ook na de schooluren gebeuren. Projecten als Sportief Naschools-ACtieve Kids (Sportsnacks) en Multimove zijn een goed begin en moeten in de toekomst nog meer worden uitgebreid en ondersteund. De voorstellen voor de hervorming van het secundair onderwijs in de katholieke scholen en de voorstellen van minister Smet, die vandaag in de media ruim aan bod zijn gekomen en waarover straks nog een actuele vraag zal worden gesteld, zijn in dit verband alvast een gemiste kans.

Bewegen en sport krijgen krijgen nog altijd geen volwaardige plaats in het secundair onderwijs en in het onderwijs in zijn geheel. Het kan in elk geval veel beter.

Tot slot wil ik benadrukken hoe belangrijk die synergie tussen het departement en de politieke niveaus wel is. Het is soms verontrustend te zien hoe sommige gemeenten weinig of niets doen aan dit probleem en hoe andere gemeenten volop proberen te investeren in sport en jeugd. Maar ook op Vlaams niveau loopt het niet altijd zoals het moet. Zo zou de minister van Sport graag meer professioneel sportbeleid zien in de gemeenten, terwijl de minister van Binnenlands Bestuur een Planlastendecreet opstelt dat ervoor dreigt te zorgen dat er in de toekomst veel minder opgeleide sportfunctionarissen in onze gemeenten zullen werken.

Het is goed het WGO-rapport bevestigt wat we al weten. Veel belangrijker is echter dat we in actie schieten en de daad bij het woord voegen.

De voorzitter

Mevrouw Godderis heeft het woord.

Danielle Godderis-T'Jonck

Minister, ik dank u voor uw antwoord.

Voorzitter, ik vind het jammer dat ik mijn verhaal niet kon afmaken. Misschien kan ik dat nog van op mijn stoel, zoals ook de heer Gysbrechts dat heeft gedaan.

De voorzitter

De heer De Gucht kreeg vier minuten, de heer Gysbrechts drie minuten. Ik houd de tijd hier in de gaten. Tijdens de tweede ronde ben ik vergeten de heer Gysbrechts het woord te geven. Ik ben ook maar een mens van vlees en bloed, ik kan ook vergeten. Zeven minuten zijn nog altijd zeven minuten voor mij.

Mevrouw Werbrouck heeft het woord.

Ulla Werbrouck

Minister, ik dank u voor uw uitvoerig antwoord. Sluit uw ogen niet voor de vaststellingen en bevindingen uit het onderzoek. Daar zijn positieve en negatieve zaken uit voortgekomen. We moeten samen zoeken naar oplossingen, niet holderdebolder maar stuk per stuk. Ik had ook graag wat meer gehoord over de projectoproep die u zou lanceren over die onlinetherapie.

Minister Jo Vandeurzen

Er zal een oproep komen om daarmee aan de slag te gaan. Wanneer het gaat over onlinetherapie, zijn er vier issues. Wat doe je met een crisis online? Het gaat dan over chatten, teleonthaal, zelfmoordlijn enzovoort. Men heeft daar de eerstelijnstherapeutische adviezen en behandeling en de tweede lijn. Daar tussenin zijn er de formules van online gecombineerd met een face-to-facecontact. Er zijn een aantal duidelijke vragen over anonimiteit en over deontologische kwesties. We zullen proberen voor die vier functies na te gaan wat we kunnen leren uit bestaande netwerken en expertise. Ik zal een oproep doen, meer bepaald voor wat het online therapeutisch gegeven betreft, om na te gaan of er geen proefprojecten mogelijk zijn of bestaande projecten die in dat proefproject wetenschappelijk kunnen worden onderbouwd om dan later te worden uitgerold.

Mieke Vogels

Ik heb twee opmerkingen. Minister, ik ben blij dat u nog eens benadrukt dat u zich vooral zorgen maakt over de gezonde voeding en de levensstijl van kansarme jongeren en kinderen. Alleen denk ik dat u andere instrumenten zult moeten inzetten, zeker met het oog op het feit dat er steeds meer kinderen in armoede leven, vooral in de steden. De uitbreiding van een project als Tutti Frutti naar het secundair onderwijs zal niet volstaan. In steden en kansarme gebieden worden die Tutti Frutti-acties niet georganiseerd. En als ze al georganiseerd worden, dan staat in de agenda van de kinderen dat donderdag fruitdag is en ze dan een appel moeten meebrengen. Maar wie denkt u dat die appel meebrengt? Dat zijn de kinderen die thuis ook fruit eten.

Minister Smet, u hebt niet gereageerd maar ik wil toch nog eens herhalen dat het ongelofelijk belangrijk is om in het onderwijs mee initiatief te nemen voor gezonde voeding voor kinderen, zeker in functie van de toenemende armoede bij kinderen. Dat heeft niet alleen te maken met opvoeding en het duidelijk maken aan ouders hoe belangrijk gezonde voeding is, dat heeft steeds meer te maken met het feit dat sommige mensen geen geld hebben om gezonde voeding te kopen. Kopen bij Aldi of Lidl is goedkoper maar men vindt er veel meer kant-en-klare voeding. Dat is goedkoper dan verse groenten en fruit. Het is ongelofelijk belangrijk om dat mee in te bouwen in de school. Dat hoeft niet echt veel geld te kosten, daar hoeven geen warme en koude keukens voor geïnstalleerd te worden, een beetje creativiteit kan al helpen.

Minister, wat Oikoten betreft, had ik ook liever het debat ten gronde gevoerd. Ik had daarover een vraag om uitleg ingediend, die normaal gezien gisteren geagendeerd moest zijn in de commissie indien ze was aanvaard. Dat is niet gebeurd en nu wordt het debat via de media gevoerd.

Het enige wat ik weet, is dat u het voorwoord schrijft in een boek dat Oikoten uitgeeft voor zijn 30e verjaardag en dat u het feestje bederft door te zeggen dat de subsidies zullen worden gehalveerd en dat de marsen naar Compostella niet meer zullen kunnen doorgaan. Ik wil ook herhalen dat ik vind dat het absoluut niet kan dat u dan via de media, op een zeer gepikeerde manier, reageert en totaal uit zijn context gerukt zegt dat het zoveel kost en dat het op niets trekt. Ik vind dat u de werking van Oikoten op dat vlak zeer veel oneer aandoet en dat dit op een totaal andere manier had gekund, zowel in de commissie als in de communicatie naar buiten.

Minister Jo Vandeurzen

Ik aanvaard dit werkelijk niet. Ik vind het gewoon heel smerig dat u dat op deze manier insinueert. Ik heb in geen enkele communicatie de waarde van dat project op zich helemaal in vraag gesteld. Ik heb dat niet gedaan. Ik heb dat niet gedaan. Er zijn met de mensen van Oikoten meerdere gesprekken geweest. Ik heb adviezen vanuit diverse hoeken. Als het parlement vraagt om projecten kritisch te evalueren, ben ik niet bereid dat naast mij neer te leggen en bij de eerste de beste poging om dat onderbouwd te kunnen doen, te moeten zeggen dat het niet doorgaat en dat het om te lachen was en dat we die oefening opnieuw gaan doen. Op deze manier wordt het een heel andere discussie dan wat het initieel was: hoe ga je in de sector om met de middelen en hoe ga je zorgen dat die op de best mogelijke manier worden geïnvesteerd? De insinuatie dat ik die mensen als het ware zou hebben genegeerd, neem ik niet. Integendeel. Ik heb in het boek een voorwoord geschreven en in dat voorwoord staat zeer, zeer, zeer expliciet dat men zich zal moeten aanpassen aan de nieuwe realiteit van de jeugdzorg in Vlaanderen. Dat staat er zeer formeel in. Op vraag van de administratie neem ik een maatregel om het budget in de toekomst op een goede manier te kunnen inzetten, en dat is helemaal geen nattevingerwerk. Het is zelfs door mij, zeer expliciet, in het voorwoord van het boek aangekondigd.

Mieke Vogels

Het voorwoord zal worden gelezen door de mensen die het boek kopen. Ik heb het over uw uitspraak, op Eén, in primetime, in het journaal van 7 uur. Twee boodschappen waren duidelijk: dit kost verschrikkelijk veel geld en het werkt niet. Dat doet Oikoten oneer aan.

Minister Jo Vandeurzen

Denkt u nu werkelijk dat ik gevraagd heb om een statement te moeten maken? Ik ben ook niet van plan om een beslissing die onderbouwd is, voor te stellen als een beslissing die aan alle redelijkheid voorbijgaat. Als men mij suggereert dat ik een onverantwoorde beslissing neem, dan antwoord ik daar ten gronde op. Als dat in een nieuwsuitzending een oneliner wordt, dan hoop ik dat wij in het parlement tenminste nog de intellectuele eerlijkheid hebben om te zeggen dat je dat met nuances moet bekijken, dat je cijfers moet hebben, dat je het in een context moet plaatsen en dat je het niet kunt reduceren tot een oneliner. Sorry, daar heb ik niet aan meegedaan en ik neem daar de verantwoordelijkheid ook niet voor. Ik vind het van u niet correct om dat in mijn schoenen te schuiven. (Applaus bij CD&V)

De voorzitter

Mevrouw Turan heeft het woord.

Güler Turan

Minister, ik sluit aan bij wat u net hebt gezegd. Ik ben zeer tevreden met uw evenwichtige en genuanceerde lezing van het rapport dat hier voorligt. Collega’s, zonder de problemen te minimaliseren, moeten we bepaalde cijfers en risicogedrag ook niet overroepen. Onze jongeren doen het relatief goed. We moeten zorgen dat we de jongeren kunnen empoweren en dat kan enkel door hen de juiste omkadering aan te bieden om zichzelf te ontplooien op alle mogelijke vlakken. U zegt dat u de bevindingen van dit rapport zult overmaken aan de betrokken beleidsmakers. Minister, ik zou u willen vragen om die betrokken beleidsmakers vooral te vragen om naar de jongeren te luisteren en om na te gaan wat zij vinden dat ze nodig hebben om zichzelf te kunnen zijn. Dan kan Vlaanderen gepast investeren in de jongeren.

De voorzitter

Mevrouw Dillen heeft het woord.

Marijke Dillen

Voorzitter, ik kondig een motie aan.

De voorzitter

De heer Sabbe heeft het woord.

Ivan Sabbe

Voorzitter, ik wil een ding dat mevrouw Vogels gezegd heeft, rechtzetten. Alle groenten in de supermarkten van België komen hoofdzakelijk van de veilingen in Sint-Truiden, in Roeselare enzovoort. Enkel de ‘calibrage’ verschilt, waardoor je een beter prijseffect kunt krijgen als je buiten de ‘calibrage’ blijft.

Maar de groenten zijn overal van dezelfde kwaliteit, ik wou u dat toch eens zeggen. Ze zijn in alle supermarkten verkrijgbaar, ook in degene die u genoemd hebt. Het is aan u om de prijskeuze te maken die u het best bevalt.

De voorzitter

Vraagt nog iemand het woord? (Neen)

De voorzitter

Motie

Door de Vlaams Belangfractie werd tot besluit van dit actualiteitsdebat een motie ingediend. Ze zal worden gedrukt en rondgedeeld.

Het parlement zal zich daar straks over uitspreken.

Het debat is gesloten.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.