U bent hier

De voorzitter

De heer De Loor heeft het woord.

Voorzitter, het verbaast me niet dat u de vragen van de heer Kennes en mezelf en de vraag van de heer van Rouveroij in eerste instantie aan elkaar had gekoppeld.

We hebben de voorbije dagen een aantal diffuse signalen ontvangen. Enerzijds is er de cao, die koopkrachtverhoging met zich meebrengt voor de Vlaamse medewerkers. Anderzijds is er het bericht over 5 procent personeelsinkrimping tegen 2014. Minister, u hebt het College van Ambtenaren-Generaal de opdracht gegeven een inkrimping van 5 procent door te voeren. In absolute cijfers betekent dit dat op een korps van 27.900 ambtenaren ongeveer 1400 mensen hun job zullen zien verdwijnen.

U hebt daar onmiddellijk aan toegevoegd dat dit niet zal gebeuren door naakte ontslagen maar door pensionering en contracten die ten einde lopen. Minister, hoe zult u de kwaliteit van de dienstverlening van de Vlaamse overheid garanderen of zelfs verbeteren zoals in uw beleidsbrief en -nota staat wanneer er tussen nu en 2014 een afslanking wordt doorgevoerd met 1400 medewerkers?

De voorzitter

De heer Kennes heeft het woord.

Ward Kennes

Minister, vorige week heeft de aankondiging over de cao en het bijkomende bericht over 500 euro loonsverhoging in de Europese context inderdaad heel wat wenkbrauwen doen fronsen. U hebt dat echter gecounterd door te stellen dat er ook opdracht was gegeven aan het College van Ambtenaren-Generaal om hen te responsabiliseren en het aantal ambtenaren nog deze legislatuur te verminderen met 5 procent. Er moet 4 procent worden bespaard op de personeelskredieten en 50 miljoen euro recurrent vanaf 2014.

In maart hebben we een gedachtewisseling gehad over het meerjarenprogramma Slagkrachtige Overheid. Minister, toen was er wel sprake van een vermindering bij de managementondersteunende diensten, maar u hebt toen gesteld dat er tussen 2009 en 2014 geen groei mocht zijn. Nu, halverwege de legislatuur, geeft u de opdracht voor een vermindering met 5 procent. Die doelstelling kan dus niet worden behaald naar rato van 1 procent per jaar: ze moet worden gerealiseerd binnen de helft van de termijn.

Vorige week heb ik ook gelezen dat de gemiddelde pensioenleeftijd van onze ambtenaren ondertussen is gestegen tot 61,6 jaar. Dat is positief nieuws. In drie departementen haalt men zelfs 63 jaar. Dat betekent echter dat de groep mensen die u niet kunt vervangen, krimpt: als mensen langer blijven werken, zijn er immers minder natuurlijke afvloeiingen. Kunt u garanderen dat die vermindering met 5 procent toch zal worden bereikt in de resterende tweeënhalf jaar, en dat door natuurlijke afvloeiing en met het behoud van een goede dienstverlening aan onze bevolking en bedrijven?

De voorzitter

Minister Bourgeois heeft het woord.

Minister Geert Bourgeois

Voorzitter, geachte leden, ik wil nog eens herhalen dat wij al een hele reeks maatregelen hebben genomen om deze overheid slagkrachtiger en efficiënter te maken, om meer en beter te doen met minder. Daartoe willen we onze ambtenarij kunnen brengen. Ik zal de recurrente maatregelen die we hebben genomen, niet in detail opsommen. Tot nu toe leiden die ertoe dat we elk jaar recurrent 216 miljoen euro besparen op ons ambtenarenapparaat. Dat is de situatie vandaag. Ik geef dan nog niet eens alle cijfers. Ik heb het nog niet over de afschaffing van de kredieten voor de endogene groei. In bepaalde entiteiten zijn de personeelskredieten verminderd tot 6 procent, in sommige tot meer. Het gaat dus over minstens 216 miljoen euro. Dat leidt de facto inderdaad voor het eerst tot een stagnatie qua personeelsaangroei, en tot een eerste daling. Eind 2010 zaten we aan een daling met 1 procent. Ik heb die cijfers al gegeven.

In de Septemberverklaring van de minister-president hebt u kunnen horen dat we hebben beslist om een tandje bij te steken om die overheid nog efficiënter, nog slagkrachtiger te maken. Dat betekent dat we medio 2014 5 procent minder effectieven moeten hebben ten opzichte van medio 2009. Dat is binnen de ESR-consolidatie. Ik wil meteen zeggen dat dit bijvoorbeeld niet slaat op ziekenhuispersoneel, op jongerenwelzijn, op de verpleegkundigen bij Kind en Gezin, op de continudiensten, de chauffeurs van De Lijn.

Mijnheer De Loor, het gaat inderdaad om een kleine 28.000 mensen, zoals u hebt aangehaald. We hebben daarvan dus al minimaal 1 procent bereikt. De jongste cijfers heb ik niet. Het college van ambtenaren-generaal heeft de opdracht gekregen er bijkomend voor te zorgen dat er bij afvloeiingen minder mensen worden vervangen, zodat we die 5 procent bereiken. Boven op die 216 miljoen euro moet dat minimaal 50 miljoen euro recurrent opleveren.

Geachte leden, dit is een uitdaging voor de Vlaamse overheid. Dit is de eerste keer dat dit gebeurt. Het Vlaamse overheidsapparaat is altijd maar gegroeid. We hebben een stagnatie gerealiseerd en nu willen we meer gaan doen met minder mensen. De uitdagingen zijn niet kleiner geworden: elke dag zijn er nieuwe taken, nieuwe opdrachten, nieuwe moeilijkheden die moeten worden opgelost. Ongeveer elke maand moet ik aan collega-ministers melden dat er geen bijkomend personeel komt voor iets, dat hun aanvraag voor bijkomend personeel niet kan. Dit is echt een mentaliteitsomslag.

U vraagt of dat haalbaar is. Ik zeg: ja, dit is haalbaar. Van dat geheel van die 28.000 mensen vloeit, zoals bij het geheel van onze overheid, jaarlijks 6,5 à 7 procent af. Dat is op die populatie een goede 1800 per jaar. Wij hebben 1400 mensen voor ogen voor die hele periode van vijf jaar. Dat is dus perfect haalbaar. Het college van ambtenaren-generaal krijgt een zekere vrijheid als het gaat over de vraag hoe ze dat bereiken.

Mijnheer De Loor, er zijn dus geen mensen die hun baan verloren zien gaan. Niemand wordt afgedankt. Dat is ook bedongen in het sectoraal akkoord dat ik heb gesloten. Ik wil dat beklemtonen. Er komen geen naakte afdankingen. Wel zullen inderdaad niet alle mensen die afvloeien, worden vervangen. Zo bereiken we die dubbele doelstelling. We hebben dat geld ook nodig. We willen ons budget in evenwicht houden en nieuwe boeiende en dringende uitdagingen beantwoorden. Onder meer bij onderzoek en ontwikkeling steken we een tandje bij.

Ik heb, voor alle duidelijkheid, in mijn eigen vraagstelling ook vermeld dat het niet om naakte ontslagen zal gaan. Ik zou echter een bijkomende vraag willen stellen.

De minister heeft deze opdracht aan het college van ambtenaren-generaal gegeven. Hierdoor kan iedereen dit voor de eigen administratie en voor de eigen diensten doen. Sommige diensten zullen echter met een verhoogde pensioneringsgolf zitten. Hoe wil de minister dit opvangen? Hoe wil hij in die gevallen de kwaliteit van de dienstverlening garanderen?

Indien een ambtenaar-generaal het vooropgestelde aantal niet kan bereiken, wil de minister tot een wervingsstop overgaan. In dat geval houd ik mijn hart vast en vrees ik voor een braindrain. Ook hierdoor zou de kwalitatieve dienstverlening niet langer kunnen worden gegarandeerd.

Ward Kennes

Bepaalde administraties tellen meer jonge mensen en andere leidend ambtenaren zitten met meer oudere medewerkers. Dat is niet lineair over heel de administratie verdeeld. In welke mate is er sprake van een interne solidariteit om tot een globale oefening te komen?

Het is immers mogelijk dat in een bepaalde administratie heel wat mensen met pensioen gaan en dat in een andere administratie weinig afvloeiingen plaatsvinden. Indien er geen mensen vertrekken, kan ook niet worden besloten die mensen niet te vervangen. Een administratie die met een grotere uitstroom wordt geconfronteerd, kan echter niet heel het gewicht dragen. De administratie moet tenslotte ook blijven werken. Hoe zit het met de solidariteitsmechanismen tussen de verschillende agentschappen?

De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron

Voorzitter, ik heb een bijkomende opmerking. Het is de bedoeling de planlast voor de lokale bestuurders en voor andere aanvragers in Vlaanderen te verminderen. Zal de aanpassing van het personeelsbestand aan dergelijke opdrachten worden gerelateerd? Dit lijkt me de logica zelve. Indien we minder planlasten opleggen, moeten we eigenlijk geen ambtenaren meer hebben om de afgeschafte planverplichtingen te controleren. Dit is slechts een enkel voorbeeld. Is hier een relatie tussen?

Verder sluit ik me aan bij de vraagstellers. Hoe zal de minister vermijden dat een bepaald agentschap of departement wegens een toevallig vrij oud personeelsbestand wordt uitgekleed? In een departement met een jongere staf zullen al die mensen niet tegelijkertijd met pensioen gaan. Hoe zit dit mechanisme in elkaar? Kan op dit vlak een garantie worden verstrekt? Het gaat immers om de dienstverlening aan organisaties, bedrijven en burgers.

De voorzitter

De heer van Rouveroij heeft het woord.

Sas van Rouveroij

Voorzitter, het is een goede zaak dat het aantal ambtenaren wordt gereduceerd. Dat is een opdracht waarvoor we staan. De minister kan die opdracht enkel op een zinvolle manier uitvoeren indien hij zich eerst over de kerntaken heeft beraden. Is dit gebeurd? Op basis van de resultaten daarvan kan hij beslissen in welke diensten al dan niet een vermindering aangewezen is. Op die manier zou hij trouwens ook de bekommernissen van de vraagstellers en van de heer Caron wegnemen. Heeft de minister dit kerntakendebat gevoerd?

Minister Geert Bourgeois

Ik zal met die laatste vraag beginnen. De kerntaken van de Vlaamse overheid zijn decretaal bepaald en liggen, in het licht van de hervormingen die we doorvoeren, vast in de verhoudingen tussen de Vlaamse overheid en de provincies.

Elke leidend ambtenaar moet binnen zijn eigen entiteit de kerntaken bepalen. Dat is de filosofie van beter bestuurlijk beleid (BBB) en van de responsabilisering van onze leidend ambtenaren.

Ik voer op dit vlak heel interessante dialogen met mijn leidend ambtenaren, die me melden wat voor hun entiteit de kerntaken zijn. Ik verwijs in dit verband naar de hervorming van Toerisme Vlaanderen. Een aantal taken worden daar niet langer uitgevoerd. Het agentschap zet op drie heel belangrijke kerntaken in. Hetzelfde gebeurt bij het Agentschap voor Binnenlands Bestuur. Aangezien de betutteling van de gemeenten wegvalt, komen er ambtenaren vrij. Het is de taak en de verantwoordelijkheid van de leidend ambtenaar om na te gaan in welke mate hij medewerkers kan bewegen.

Dit is ook een antwoord op de vraag van de heer Caron. Indien we de planlasten voor de gemeenten afschaffen, is niet langer nodig die plannen en rapporten elk jaar te laten controleren, reviseren en van commentaren te voorzien. Elke leidend ambtenaar kan binnen zijn eigen entiteit beslissen die mensen elders in te zetten. Dit is vergelijkbaar met de gevolgen van een informatisering.

In het verleden is dit te weinig gebeurd. We moeten de flexibiliteit in de organisatie aanpassen, zodat mensen die elders misschien niet meer of in mindere mate nodig zijn de nieuwe taken van de overheid kunnen uitvoeren.

Ik ben blij dat u het pensioendebat nog eens aanhaalt. Ik ben er heel trots op dat de Vlaamse overheid erin slaagt om geleidelijk aan de pensioenleeftijd te laten opschuiven. Er zijn twee heel interessante vaststellingen. Eén: we hebben geen ‘pensioenitis’. Er gaan geen mensen massaal op ziekteverlof voor ze de pensioenleeftijd bereiken. Vroeger was dat een ziekte in bepaalde sectoren. Twee: we zijn erin geslaagd om een mentaliteitswijziging te creëren. We zitten nu al aan een gemiddelde leeftijd van 61,6 jaar vooraleer mensen hun rustpensioen opnemen. Dat is fantastisch goed. Ik spreek nooit over oudere werknemers. Excuseer me, collega’s, ik spreek over ervaren werknemers. Ik zeg dat niet omdat ik zelf 60 jaar ben, maar omdat het mensen zijn die ervaren en degelijk zijn en elke dag goed presteren. Ze dragen een schat aan expertise met zich mee. Ze kunnen jonge mensen coachen. Ze zijn het levende geheugen van hun organisatie en zijn in de ambtenarij absoluut niet versleten. Integendeel, het zijn vitale mensen die elke dag doen wat we van hen verwachten. (Applaus)

Ik zal uw dank overbrengen. Ik ben er trots op dat er drie beleidsdomeinen zijn waar men nu al de rustpensioenleeftijd bereikt van meer dan 63 jaar, zonder dwang: Internationaal Vlaanderen, Werk en Sociale Economie en EWI. Collega’s, het is een voorbeeld voor de privésector die er wel een punt aan kan zuigen dat wij stilletjes aan komen tot een mentaliteitswijziging. Ik ben daar trots op. Ik ben niet bang dat we daardoor kwaliteitsverlies krijgen, integendeel.

U vraagt of het feit dat er meer ervaren werknemers zijn in bepaalde entiteiten en minder in andere, er niet kan toe leiden dat dit niet haalbaar is. Ik ben daar niet bang voor. We hebben immers een uitstroom van 6,5 tot 7 procent per jaar en hier gaat het over 5 procent over de volle vijf jaar. Dat is te doen. De regering heeft gezegd dat ze erop rekent dat men zijn verantwoordelijkheid neemt, en ik heb er ook alle vertrouwen in dat we niet zullen moeten ingrijpen. Maar kan dat niet, dan kan de regering ingrijpen, net zoals we dat hebben gedaan voor de endogene groeikredieten die we hebben afgeschaft. We hebben vastgesteld dat dat in organisaties met meer dan 50 werknemers niet te dragen was. Geen kredieten geven voor de weddeverhogingen terwijl de salarissen stijgen omdat je mensen hebt die ouder worden, was niet langer haalbaar. Nu hebben we een maatregel van solidariteit ingevoerd. Dat wordt aanvaard door de leidend ambtenaren. Ook dat is vervat in de jongste regeling. We houden de vinger aan de pols.

Ik dank de ervaren minister voor zijn uitgebreid en gemotiveerd antwoord. Mijn bekommernis was en is dat we niet in dezelfde val mogen trappen als de Franse president Sarkozy. In Frankrijk is een lineaire aftopping gebeurd, waardoor basisdienstverleningen in het gedrang zijn gekomen, zoals wijkpolitie, kantoren enzovoort. Vandaar ook het belang van het solidariteitsprincipe waar de heer Kennes naar heeft verwezen. Ik ben ervan overtuigd dat we er samen met de collega’s uit de commissie en met de heer Kennes over zullen waken dat de dienstverlening van de Vlaamse overheid op zijn minst wordt gegarandeerd, en waar het kan, wordt geoptimaliseerd.

Ward Kennes

Minister, ik dank u voor het antwoord. De uitdaging zal inderdaad groot zijn, rekening houdend met het feit dat de ervaren werknemers langer aan boord blijven, wat een goede zaak is. Dat moet meegenomen worden in de vermindering van de natuurlijke uitgroei. Anderzijds ben ik blij te horen dat er gedacht is aan het mechanisme tussen de verschillende agentschappen, diensten en departementen. U zult de goede dienstverlening aan de bevolking, de bedrijven en andere gebruikers van de Vlaamse overheid moeten bewaken. Als er onevenwichten zijn in de leeftijdsopbouw van het personeel, moet dat verrekend worden.

De voorzitter

Het incident is gesloten.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is geopend met een beperkt aantal plaatsen. Bezoekers die een plenaire vergadering willen bijwonen, sturen een mailtje naar 
onthaal@vlaamsparlement.be met daarin naam en geboortedatum.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.