U bent hier

De voorzitter

Algemene bespreking

Dames en heren, aan de orde zijn het ontwerp van decreet houdende aanpassing van de middelenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap voor het begrotingsjaar 2011, het ontwerp van decreet houdende aanpassing van de algemene uitgavenbegroting van de Vlaamse Gemeenschap voor het begrotingsjaar 2011 en het ontwerp van decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de aanpassing van de begroting 2011.

Ik stel voor om de algemene besprekingen van de drie ontwerpen van decreet samen te voegen tot één enkele algemene bespreking. Is het parlement het hiermee eens? (Instemming)

De algemene bespreking is geopend.

Mevrouw Smaers, verslaggever, heeft het woord.

Griet Smaers

Collega’s, leden van de regering, in totaal werden drie commissiezittingen van de commissie Financiën en Begroting gewijd aan de toelichting en bespreking van de begrotingsaanpassing 2011, de meerjarenraming 2011-2015, het advies van het Rekenhof dienaangaande en het ontwerp van programmadecreet, met name op 17 en 24 mei en 7 juni 2011. Zowel over het ontwerp van decreet houdende aanpassing van de begroting 2011 als over het ontwerp van programmadecreet ter begeleiding van de aanpassing van de begroting 2011, werd gestemd in de commissie Financiën van 7 juni 2011.

Bij mijn verslag hanteer ik volgende volgorde: korte toelichting bij aanpassing van de middelen- en uitgavenbegroting 2011, toelichting bij de meerjarenraming 2011-2015, de belangrijkste elementen uit het verslag van het Rekenhof en een zeer beperkt verslag van de besprekingen in de commissie. De fracties kunnen zelf nog hun betoog houden.

Om te beginnen geef ik een toelichting bij de aanpassing van de middelen- en uitgavenbegroting 2011. Na de budgetcontrole worden de geconsolideerde ESR-ontvangsten geraamd op 25,9 miljard euro. Dit is 1,8 procent of 470 miljoen euro meer dan bij de initiële begrotingsopmaak 2011. Die toename is vooral gelokaliseerd bij ontvangsten uit samengevoegde en gedeelde belastingen, plus 297 miljoen euro, en ontvangsten uit gewestbelastingen, plus 134 miljoen euro. De hogere ontvangsten uit samengevoegde en gedeelde belastingen hebben vooral te maken met de hogere groei en hogere inflatieramingen voor 2010 en 2011. De initiële begroting was gebaseerd op de economische begroting van 15 september 2010. De budgetcontrole is gebaseerd op de economische begroting van 26 januari 2011. Ten opzichte van de begrotingsopmaak 2011 zijn de inkomsten uit de gewestbelastingen 134 miljoen euro hoger of 2,9 procent. Dat brengt het totaal bij de budgetcontrole op 4,8 miljard euro.

Volgens de minister heeft het Departement Financiën en Begroting de ontvangsten uit gewestbelastingen hoger geraamd. Die raming lag 27 miljoen euro hoger dan de ramingen van de Federale Overheidsdienst (FOD) Financiën. Uit voorzichtigheidsredenen heeft de regering toch de ramingen van de FOD Financiën gebruikt, we zijn tenslotte niet in Griekenland.

Er zijn, naast de meerontvangsten, nog andere budgettaire meevallers. De verwachte onderbenutting wordt bijgesteld. Dit levert een bedrag van 138 miljoen euro op. De voorziene onderbenutting van 259 miljoen euro vormt ongeveer 1 procent van de geconsolideerde uitgaven. De aangepaste provisie voor de jobkorting bedraagt 56 miljoen euro. In de initiële begroting was in 121 miljoen euro voorzien. Ook dit levert een verschil van 74 miljoen euro op. Samen met de meerontvangsten van 470 miljoen euro, zijn de meevallers goed voor 682 miljoen euro. Dit verhoogt de budgettaire ruimte voor verhogingen van de uitgaven.

De intresten kosten 21 miljoen euro minder dan begroot. Vlaanderen heeft minder schulden en heeft meer dan oorspronkelijk gedacht kortetermijnleningen met lagere intresten moeten aangaan. Ook dit vergroot de beleidsruimte.

Dankzij de meevallers kan ter waarde van 115 miljoen euro nieuw beleid worden gevoerd. De gevolgen van de hogere inflatie vertalen zich in 124 miljoen euro meer uitgaven. Allerlei onvoorziene kostenstijgingen, zoals hogere brandstofprijzen bij De Lijn en hogere loonkredieten voor het onderwijzend personeel, vertegenwoordigen een stijging van de uitgaven met 127 miljoen euro. De bijkomende betaalkredieten, voornamelijk ten gevolge van beslissingen die tijdens de vorige legislatuur zijn genomen, kosten 251 miljoen euro. Het Agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT) en het Agentschap voor Infrastructuur in het Onderwijs (AGIOn) krijgen meer middelen, samen goed voor 114 miljoen euro. Het Vlaams Infrastructuurfonds (VIF) krijgt 46,5 miljoen euro meer. Daarnaast wordt voorzien in een buffer van 50 miljoen euro om onvoorziene betalingen op te vangen. Voor nieuw beleid wordt in 115 miljoen euro voorzien. Hiervan gaat 65 miljoen euro naar Onderzoek en Ontwikkeling.

Bij de opmaak van de begroting 2011 lagen de beleidskredieten 116 miljoen euro hoger dan de betaalkredieten. Na de begrotingscontrole 2011 liggen de betaalkredieten 101 miljoen euro hoger dan de beleidskredieten. Voor het eerst in jaren liggen de betaalkredieten weer hoger dan de beleidskredieten.

Het verschil met de opgemaakte begroting is 217 miljoen euro. Dat betekent eveneens dat de impliciete schuld wordt afgebouwd. We gaan hierbij uit van de veronderstelling dat de onderbenutting van de betaalkredieten en van de beleidskredieten tijdens de uitvoering van de begroting dezelfde blijft.

Ik zal het nu even hebben over de meerjarenraming, die de minister van Financiën in de commissie uitvoerig heeft toegelicht. De economische parameters van de meerjarenraming 2011-2015 zijn op de ramingen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) van april 2011 gebaseerd. Bij de opmaak van de meerjarenraming waren dit de recentste gegevens. In mei 2011 heeft het Planbureau nieuwe ramingen op middellange termijn gemaakt. Voor 2011 voorspellen die ramingen een hogere groei. De latere groeiprognoses van de Nationale Bank van België liggen nog hoger, namelijk op 2,6 procent. Dit zal pas door middel van de afrekening 2011 een effect op de ontvangsten in 2012 hebben.

Om de impact van de maatregelen voor de financiële sector te ramen, gaat de Vlaamse Regering ervan uit dat KBC pas op het einde van het jaar tot een terugbetaling van het kapitaal zal overgaan. Dat betekent dat de Vlaamse Regering rekent op een terugbetaling van 1,15 miljard euro tegen eind 2012. Daar komt nog een meerwaarde van 50 procent bovenop. Hierdoor zal KBC tegen eind 2012 1,725 miljard euro terugbetalen. Het dividend voor 2013 zal dan ook het volledig dividend zijn. De Vlaamse Regering verwacht in 2013 eenzelfde terugbetaling. Voor 2014 en 2015 raamt de minister de terugbetaling op 150 miljoen euro. Met de reeds vermelde meerwaarde wordt dit 225 miljoen euro. Het effect op de dividenden van KBC is een daling van 297 miljoen euro in 2011 tot 102 miljoen euro in 2015.

Bij een constant beleid blijven de betaalkredieten hoger dan de beleidskredieten. Hierdoor wordt de impliciete schuld verder afgebouwd. De veronderstelling luidt dan wel dat de onderbenutting van de betaal- en beleidskredieten tijdens de uitvoering van de begroting dezelfde blijft.

Het nieuw beleid, dat tijdens de regeringsvorming is gepland, wordt in de begrotingscontrole 2011 bijgesteld. Op basis van de huidige ramingen wordt de bijkomende beleidsruimte vanaf 2012 hoger geschat. Hiermee wordt onder meer een groeipad voor onderzoek en ontwikkeling bekostigd.

Hiermee rekening houdend, verwacht de Vlaamse Regering dat het ESR-vorderingensaldo in 2012 17 miljoen euro en in 2013 114 miljoen euro zal bedragen.

In 2014 wordt een tekort van 30 miljoen euro verwacht, maar in 2015 een overschot van 422 miljoen euro.

Vervolgens begin ik aan het verslag van het Rekenhof. We hebben een toelichting gekregen van het rapport van het Rekenhof in de commissie Financiën. Ik vat het rapport en de commentaren daarop kort samen. Over het algemeen heeft het Rekenhof weinig nieuwe opmerkingen tegenover de initiële begrotingsopmaak. Wel besteedt het Rekenhof in hoofdstuk 4 van haar rapport, op vraag van de voorzitter van het Vlaams Parlement, aandacht aan de relatie tussen beleidsbrief en begrotingsdocumenten, om zodoende te komen tot een betere koppeling van begrotingscyclus en beleidscyclus.

Hoofdstuk 5 is een actualisatie, op vraag van de commissie zelf, van de aanbevelingen van het Rekenhof inzake de begrotingsrapportering. Een eerste aanzet daartoe was gegeven in het verslag van het Rekenhof bij de initiële begroting 2011. Raadsheer Debucquoy deelt mee dat de inschatting van de groei- en de inflatieparameters, zowel voor de initiële begroting als voor de meerjarenbegroting, voorzichtig is, zeker als men vergelijkt met de meest recente ramingen.

De Vlaamse Regering opteert voor 2011 voor het behoud van het begrotingsevenwicht. De meerontvangsten worden gebruikt voor meer uitgaven. Het begrotingsevenwicht is in ESR 95-termen niet gelijk aan een kasevenwicht. Er zijn in 2011 nog altijd meer kasuitgaven dan kasontvangsten. Dit verklaart de schuldtoename in 2011 van 406 miljoen euro.

Positief is dat voor 2011 ook meer betaalkredieten dan beleidskredieten zijn gepland. Ook positief is dat de vermindering van de impliciete schuld wordt doorgetrokken in de meerjarenraming: er worden ook daar meer betaal- dan beleidskredieten gepland.

De terugbetalingen en terugbetalingspremies van KBC gaan integraal naar schuldafbouw. Wat volgens het Rekenhof opvalt, is dat er nog altijd systematisch schuldfinanciering wordt gepland voor participaties. Zelfs in een periode van gunstige conjunctuur opteert men ervoor de ESR-code-8-kredieten te financieren met schuld.

Nog volgens het Rekenhof is er in de algemene toelichting nog geen toelichting over de geconsolideerde schuld en alle off-budgetverplichtingen opgenomen, dus voornamelijk in het kader van pps. In april 2011 diende de Federale Regering een Stabiliteitsprogramma 2011-2014 in bij Europa. In het stabiliteitsprogramma staat dat er inderdaad nog altijd geen akkoord is welke overheid of overheden die inspanningen moet(en) doen in België. Men verwijst naar het advies van de Hoge Raad van Financiën (HRF) die stelt dat de inspanningen moeten worden verdeeld tussen de entiteiten I en II en dat ook dus entiteit II een inspanning moet doen, gecumuleerd tot 0,8 percent van het BBP in 2014.

In het advies van de Hoge Raad van Financiën staat ook dat dit alleen maar mogelijk is mits diepgaande hervorming van de huidige financieringsstromen en het institutionele kader. Het Rekenhof besluit dat die problematiek in de meerjarenbegroting niet wordt behandeld.

De belangrijkste onderzoeksvraag voor het Rekenhof is steeds of er voldoende betaalkredieten zijn ingeschreven voor de reeds genomen verbintenissen. Het Rekenhof spreekt zich niet uit over nieuwe kredieten of nieuw beleid – dat is een opportuniteitskeuze –, maar gaat na of er voldoende betaalkredieten zijn gepland.

In eerste plaats zijn het de departementen en de agentschappen die het beste kunnen inschatten of er voldoende betaalkredieten worden gepland voor de betaling van bestaande verbintenissen, omdat zij in de voorstellen tot aanpassing van de kredieten best geplaatst zijn om dit degelijk in te schatten. Die voorstellen worden daarna bekeken door de Inspectie van Financiën. Op korte termijn moet het Rekenhof onderzoeken wanneer begrotingsdocumenten publiek worden. De toelichtingen bevatten daartoe echter heel weinig informatie, om alsnog inschattingen te kunnen doen.

Daarom vraagt het Rekenhof altijd inzage in de initiële voorstellen van de departementen. In het verleden verkreeg het Rekenhof die voorbereidende documenten effectief gemakkelijker, dikwijls niet rechtstreeks bij het departement Financiën en Begroting, maar onrechtstreeks bij de departementen zelf.

Tot spijt van het Rekenhof heeft het geen inzage gekregen. Het Rekenhof verwees naar een e-mail die werd verstuurd vanuit de dienst Beleidsondersteuning en Begroting van het departement Financiën en Begroting die een tachtigtal correspondenten bij de departementen heeft gevraagd om geen informatie te geven aan het Rekenhof.

Raadsheer Debucquoy van het Rekenhof sprak in de commissie van een gevaarlijk precedent omdat dit ook kan worden ingeroepen bij de andere auditwerkzaamheden, waarbij de weigering zou worden ingeroepen om opnieuw documenten te weigeren. De heer Ignace Desomer, voorzitter van het Rekenhof, stelt dat deze problematiek niet nieuw was, en hij verwees daarvoor naar een resolutie betreffende de rol van het Rekenhof als begrotingsadviseur en begrotingsrapportering van 20 december 2007.

Op initiatief van de heer Peumans, voorzitter van het Vlaams Parlement, is er een overleg met de Vlaamse Regering gepland, waarbij ook zal worden besproken welke documenten echt onontbeerlijk zijn om het Vlaams Parlement degelijk te kunnen informeren over de ramingen van uitgaven en ontvangsten. Deze problematiek is in de commissie ook uitgebreid aan bod gekomen, met inbreng van de raadsheren van het Rekenhof.

In de discussie in de commissie stelden verschillende fracties de vraag wat er precies met voorbereidende documenten wordt bedoeld. De heer Ignace Desomer, voorzitter van het Rekenhof, stelt dat het in hoofde van het Rekenhof zeker niet gaat over politieke bilaterales. Het Rekenhof vraagt inzage in beleidsvoorbereidende stukken. Het Rekenhof wil de onderbouwing van de cijfers zien, dus niet om het even welk document, dus geen kabinetsnota’s, maar beleidsvoorbereidende stukken van de administratie. Het Rekenhof heeft ook nooit de intentie om het wordingsproces van een beslissing te beoordelen.

De heer Peumans verwees in de commissie ook naar de aanbevelingen van het Rekenhof over de begrotingsrapportering. Die zijn bijna integraal overgenomen door het Uitgebreid Bureau van het Vlaams Parlement. Men was het er kamerbreed over eens dat die aanbeveling wordt uitgevoerd. Tot daar het rapport van het Rekenhof en de discussies over de aanbevelingen en kritiek van het Rekenhof. Op de algemene bespreking in de commissie ga ik niet in, want dat zal gebeuren door de woordvoerders van de verschillende fracties. (Applaus)

De voorzitter

De heer Van den Heuvel heeft het woord.

Voorzitter, heren ministers, collega's, vooreerst wil ik mevrouw Smaers bedanken voor haar goed verslag. Ik kreeg 30 minuten spreektijd, maar ik zal die niet volpraten. Misschien kan dat voorbeeld navolging krijgen.

De begroting voor 2011 is in evenwicht. Dat is zelfs op wereldvlak een prestatie, en mag dus worden benadrukt. Deze begrotingscontrole consolideert deze prestatie. Bij de opmaak van de begroting was er een evenwicht, en vandaag, enkele maanden nadien, zijn de verwachtingen dezelfde. Er zijn heel wat meevallers: extra belastingopbrengsten ten gevolge van de grotere economische groei en ook hogere gewestbelastinginkomsten. Gaat het dan wel om een prestatie? In deze begrotingscontrole zijn ook een aantal onzekerheden weggenomen, zodat dat evenwicht zekerder is geworden.

Ik wil hier vijf sterke punten van deze begrotingscontrole vermelden. Naast het evenwicht is er gewerkt aan de betalingsachterstand. Er is 300 miljoen euro opzijgezet om mogelijke betalingsproblemen van agentschappen weg te werken. Het gaat dan bijvoorbeeld om 45 miljoen euro voor het IWT en 70 miljoen euro voor het Agentschap voor Infrastructuur in het Onderwijs (AGIOn). Er is ook in extra geld voor openbare werken voorzien. Onze fractie is van oordeel dat het erg opportuun is dat die agentschappen en administraties hun huiswerk goed maken en op tijd realistische prognoses maken, zodat men niet achteraf extra kredieten moet opzijzetten.

Eén heel belangrijk nieuw sterk punt is dat deze betalingsachterstand, met alle onzekerheden daarbij, uit de weg is geruimd. Het is belangrijk voor de geloofwaardigheid van een overheid dat facturen op tijd worden betaald. Er was een achterstand en er waren problemen in het begin van het jaar bij het IWT. Dat leidt tot zenuwachtigheid bij de verschillende actoren. Door deze operatie van 300 miljoen euro is dat probleem van de baan.

Twee, er is een duidelijke verhoging van de betalingskredieten, duidelijk meer dan de beleidskredieten. Dat leidt ertoe dat de impliciete schuld eind 2011 met ongeveer 200 miljoen euro zal afnemen. Ook dat is een heel belangrijk signaal.

Drie, het is een voorzichtige begrotingscontrole, want er zijn verschillende buffers. We hebben de indexprovisie van 125 miljoen euro. Wellicht is die een beetje overraamd, zodat daar extra marge zit. Er is ook de buffer voor onvoorziene betalingsproblemen van 50 miljoen euro. Die twee buffers zijn wellicht wat ruim bemeten en dat wijst erop dat deze begrotingscontrole voorzichtig is geformuleerd.

Een vierde sterk punt zijn de algemene voorzichtige macro-economische hypotheses. Wellicht zal de economische groei hoger uitvallen in 2011 dan vooropgezet in deze begrotingscontrole. Dat zal pas blijken uit extra stortingen van de federale overheid bij de dotaties begin 2012. Dat wijst erop dat ook op dat vlak deze begrotingscontrole voorzichtig is aangepakt.

De onderbenutting is op 1 procent geraamd of 260 miljoen euro. De laatste jaren is de onderbenutting wat minder. Dat is normaal in besparingsjaren. Toch was het de laatste twee, drie jaar gemiddeld bijna 2 procent. 1 procent is dus een voorzichtige raming. Het effect van de onderbenutting is niet gebruikt om de rekening op het einde te laten kloppen. Dat wijst erop dat deze begrotingscontrole heel ernstig is opgevat.

Het laatste positieve punt is dat er toch 115 miljoen euro extra is voor nieuw beleid. In de commissie en hier in het halfrond hebben we er al over kunnen praten. De 65 miljoen euro extra voor innovatie is een eerste stap, die noodzakelijk is om weer op dat pad te komen van een structurele groei voor innovatie en ontwikkeling. De minister-president heeft het ook gezegd, net als minister Muyters en minister Lieten. Er is een duidelijk engagement van de Vlaamse Regering dat er wordt gestreefd naar dat groeipad, zodat wij in 2020 – niet langer in 2014 – in de buurt komen van 1 procent van het budget voor innovatie en ontwikkeling.

Ik sluit af met een drietal aandachtspunten. We hebben de sterke punten vermeld, maar er zijn ook enkele punten die we in het oog moeten houden. Een eerste punt is de schuldafbouw. Dat zal straks door de collega’s van de oppositie wel naar voren worden gebracht als een zwak punt, maar we moeten dat in de juiste context plaatsen. We zitten nu ongeveer op 7 miljard euro. We weten allemaal wat de oorsprong is van die Vlaamse schuld: de bancaire crisis van enkele jaren geleden. In de meerjarenbegroting of -raming staat dat die schuld wordt afgebouwd. De KBC-gelden zullen naar de schuldafbouw gaan. Dat is een heel belangrijk signaal.

De discussie is: hoe sterk moeten we daarop inspelen? In welke mate kunnen we schuld creëren om participaties aan te gaan? Is dat goed of niet? In de huidige economische context, waarin voldoende groeistimulansen van belang zijn, moet dit voldoende kunnen worden onderbouwd. Een heel belangrijk element is dat participaties met schuldopbouw eventueel kunnen als ze voldoende rendement geven.

In deze economisch onzekere tijden heeft de overheid een rol te spelen ter zake. Als aan de voorwaarde wordt voldaan dat dit uit de consolidatie wordt gehouden, omdat die participaties voldoende effectief rendement hebben, dan kan dat in overweging worden genomen, om de economische groei in deze onzekere tijden mee te ondersteunen.

Een tweede aandachtspunt is het volgende. De begroting 2011 is een begroting in evenwicht, maar we moeten eerlijk zijn: het is geen structureel evenwicht. Die begroting bevat nog ongeveer 200 miljoen euro aan eenmalige ontvangsten. Als die ontvangsten in 2012 wegvallen, zullen we dus nog een inspanning moeten leveren. Ook dat moeten we voldoende in het oog houden. Minister, we hebben gisteren in de commissie nog die discussie gevoerd over die structurele begrotingsnorm, een evenwicht wars van conjuncturele invloeden en waarbij ook geen eenmalige ontvangsten in rekening worden gebracht. Net als gisteren roep ik u op daar op korte termijn werk van te maken. De commissie-Poelvoorde heeft ter zake een aantal krachtlijnen geformuleerd. Het is heel belangrijk dat ook de begroting 2012 daaraan kan worden getoetst. Het is de derde begroting van de vijf in deze legislatuur. Het lijkt me opportuun die Vlaamse overheidsfinanciën op een structurele manier gezond te houden. Dat vraagt onze fractie. Die structurele norm kan daarin passen.

Een derde aandachtspunt is de begrotingsrapportage. We hebben dat diverse malen aan bod laten komen in de commissie. Het Rekenhof heeft een aantal punten geformuleerd die we aandachtig moeten bestuderen. Ook de regering kan die mee in overweging nemen, om de controletaak van zowel het Rekenhof als het parlement voldoende aan bod te laten komen. Anderzijds vinden we ook dat we niet tot in de details moeten gaan. Scenarioanalyses en politieke documenten zijn wellicht een brug te ver, maar we zijn ervan overtuigd dat het Rekenhof ook voldoende voorbereidende documenten moet hebben om tot een normale evaluatie en appreciatie te kunnen komen.

De begroting 2011 is een stevige begroting, die stoelt op voorzichtige hypotheses en zeer realistische uitgavenprognoses. Ze is in evenwicht. Dat lijkt me een heel belangrijke boodschap aan Europa. Er blijven echter aandachtspunten bestaan. Ook voor de begroting 2012 zal dit aandachtig moeten worden gevolgd. We zijn tevreden met deze begroting, maar we zijn er nog niet euforisch over. We moeten absoluut voorzichtig blijven. (Applaus bij de meerderheid)

De voorzitter

De heer Tack heeft het woord.

Erik Tack

Voorzitter, minister, geachte leden, de Vlaamse Regering heeft, zoals gewoonlijk, nogal triomfantelijk uitgepakt met deze begrotingswijziging. Het is waar: er is meer budgettaire ademruimte. Een aantal wonden die door de kaasschaafmethode werden geslagen, worden nu wat gebalsemd, en zoals voorzien en aangekondigd blijft met deze begrotingswijziging de begroting in evenwicht, weliswaar ESR-matig.

Om het geheugen op te frissen, geef ik toch nogmaals enkele cijfers. Er is sprake van extra inkomsten ten belope van 682 miljoen euro. Van dat bedrag vloeit 470 miljoen euro voort uit bijkomende ontvangsten, 138 miljoen euro uit het bijstellen van de onderbenutting en 74 miljoen euro en een gunstige afrekening met betrekking tot de provisie voor de jobkorting. Dat is extra ruimte, die toch vrijwel meteen grotendeels wordt ingevuld door automatische kostendrijvers. Dan gaat het over 127 miljoen euro. Van die kosten zijn de effecten van de vergrijzing van het onderwijzend personeel de belangrijkste. Er is natuurlijk ook de bijkomende inflatie op de lonen, ter waarde van 112 miljoen euro, en er zijn de bijkomende betaalkredieten voor 250 miljoen euro. Onder meer Openbare Werken, het IWT en AGIOn kunnen daarvan profiteren, voor respectievelijk 46,5 miljoen euro, 44 miljoen euro en 70 miljoen euro.

Daaruit blijkt het waarheidsgehalte van het begrotingskrediet van de vorige jaren, meer bepaald het gebrek aan betaalkrediet en dus de betaalproblemen die er waren. Er werd trouwens ook al 50 miljoen euro in een buffer gestopt om onverwachte versnellingen in de betaling op te vangen. Als er onverwachtse facturen zouden komen door een versnelling in de uitgaven, dan zal via deze buffer bijkomend betaalkrediet worden aangereikt door de Vlaamse Regering. Men heeft dus moeten toegeven dat betaalproblemen de belangrijkste risicofactor waren voor de begroting 2011 waarvan ook het SERV-rapport eerder al gewag had gemaakt.

Als we de rekening maken, blijft er nog slechts 115 miljoen euro beschikbaar om in te zetten voor het nieuwe beleid. Daarbij krijgt onderzoek en ontwikkeling met 65 miljoen euro een eerste deel. Terecht worden een aantal zaken bijgesteld, maar zelfs met het politieke akkoord over het groeipad voor Onderzoek en Ontwikkeling (O&O) voor de volgende jaren, blijft men nog een eind verwijderd van de ambities zoals ze in de beleidsnota staan, zoals de Barcelonanorm.

Er kan een aantal negatieve zaken in deze begrotingswijziging worden opgemerkt. Wat de zorg betreft, gaat er op recurrente basis slechts 2 miljoen euro extra naar gehandicaptenzorg en kinderopvang. Het blijft ook uitkijken naar de gevolgen van de onderhandelingen met de social profit.

Er wordt 10 miljoen euro uitgetrokken voor de oprichting van een investeringsvennootschap inzake onroerend erfgoed waarbij men misschien hoopt een afspiegeling te worden van de British National Trust – de banden tussen de N-VA en Cameron zijn meer dan ooit zichtbaar.

De vraag is natuurlijk wat de gewone Vlaming die heel wat andere financiële kopzorgen en sociale noden heeft, daarmee moet aanvangen. Ondanks het gegeven van de expansieve groei van de ontvangsten zijn er dus amper middelen voor een inhaalbeweging op zaken als Welzijn en Openbare Werken – als we even abstractie maken van 10 miljoen euro voor werken voor het voorkomen van overstromingsgevaar en 8 miljoen euro extra voor het structureel onderhoud van de wegen. Zelfs als onderstreept wordt dat het algemene investeringsbudget voor wegeninfrastructuur de laatste zes jaar is verdrievoudigd, blijft men opgezadeld met een heel zware erfenis uit het verleden.

De meerjarenraming 2011-2015 werd tegenover de vorige raming die werd voorgelegd bij de budgetcontrole 2010, bijgesteld met één jaar. Men blijft het begrotingsevenwicht huldigen en de saldi die 1,32 miljard euro zullen bedragen, worden niet aangewend voor schuldafbouw maar voor nieuw beleid dat in 2014 wordt verwacht.

Belangrijk in deze nieuwe meerjarenraming is het verwachtingspatroon over de terugbetaling van de aan KBC verleende overheidssteun. De regering verwacht dat KBC eind volgend jaar zal beginnen met de terugbetaling. In 2012 en 2013 zou nog eens hetzelfde gebeuren. Eind 2012 zou een deel worden terugbetaald, eind 2013 een ander deel. Het gaat over 1,15 miljoen euro plus 50 procent bonus. De twee daaropvolgende jaren is er telkens sprake van 150 miljoen euro plus 50 procent. 150 miljoen plus 75 miljoen is nog altijd 225 miljoen euro.

En dan zijn er natuurlijk de dividenden van de participaties. In 2012 en 2013 gaat het nog eens om 297,5 miljoen euro. Dit zou het verhaal van de schuldopbouw door deze regering ernstig moeten bijstellen, want er is blijkbaar het expliciete engagement van deze Vlaamse Regering om naast de terugbetaling van de hoofdsom ook die 50 procent penalty integraal aan te wenden voor schuldafbouw. We hebben lang moeten wachten op die uitspraak.

Uiteraard zijn we het met u eens dat die 50 procent meerwaarde moet worden ingezet voor schuldafbouw. Daarzonder vervalt immers helemaal de mogelijkheid om tegen 2020 in het kader van Pact 2020 een schuldenvrij Vlaanderen te kunnen bereiken.

Of KBC inderdaad die dergelijke terugbetaling plant of niet, is koffiedik kijken. Betaalt KBC terug? Betaalt KBC niet terug? Betaalt KBC minder terug? Betaalt KBC meer terug? Ook voor u is dat – dat veronderstel ik toch – een onzekerheid.

Eén ding weten we wel zeker: door de komende jaren een dergelijk groot bedrag in de meerjarenbegroting in te schrijven, krijgt men wel de indruk dat de schuld fors daalt. Op een grafiekje oogt dat heel mooi, maar als men even rekent en de terugbetaling van KBC wegdenkt, zien we dat de schuld de komende jaren tot en met 2015 jaarlijks stijgt. Zelfs als de schuld in 2015 nog steeds 3,7 miljard euro zou bedragen, dan nog vraag ik me af hoe men er in godsnaam in zal slagen om in de komende vijf jaar tot een schuldenvrij Vlaanderen te komen. Als nu de schuld nog stijgt met meerdere honderden miljoenen, hoe zal men dan op vijf jaar tijd bijna 4 miljard euro wegvegen, uitgommen?

Ik ga nog een stapje verder. Ondertussen is het voor iedereen wel al duidelijk dat de link tussen de schuldproblemen en de banken de meest ernstige bedreiging vormt voor de financiële stabiliteit van de Europese Unie. Het Grieks staatspapier – ik trap open deuren in – staat al geruime tijd zwaar onder druk door de schuldencrisis waarmee Griekenland kampt. De Europese banken hebben voor miljarden euro aan staatspapier in hun boeken, en een mogelijke wanbetaling van Griekenland moet dus te allen prijze vermeden worden om verliezen tegen te gaan. Vandaag is in Athene het nieuwe herstelplan pas goedgekeurd. Het is een herstelplan waarmee Griekenland zijn herfinancieringsproblemen de volgende jaren de baas moet kunnen, als de bevolking mee wil, natuurlijk. De voorwaarde is dat Griekenland heel zwaar bespaart, want pas dan kunnen de overige eurolanden en het IMF met een tweede pakket leningen over de brug komen.

In tegenstelling tot in het verleden zullen nu ook de banken, de verzekeraars en andere private schuldeisers van de staat dit keer een inspanning moeten leveren, middels een vrijwillige ‘roll over’ van obligaties bij einddatum. De Belgische Nationale Bank praatte, net zoals andere nationale banken, met de financiële sector over die vrijwillige bijdrage door hun banken, aan een reddingsplan voor Griekenland. Concreet wordt aan banken en verzekeraars gevraagd om in een zogeheten ‘roll over’-mechanisme te stappen. Wie Griekse overheidsobligaties heeft, zou daarbij opnieuw in staatspapier investeren als dat het einde van de looptijd bereikt. In het licht van deze begrotingswijziging is het misschien niet onbelangrijk dat ook KBC voor minstens 600 miljoen euro Griekse overheidsobligaties in portefeuilles heeft.

In de commissie stelde u ook bij de bespreking van de begrotingswijziging, minister, dat de terugbetaling pari passu moet gebeuren. U legde dat uit, zeggende dat de schuld aan de Vlaamse overheid in dezelfde mate moest worden terugbetaald als die aan de federale overheid. Ik begrijp daaruit dat dit niet met de condities te maken heeft, maar wel dat als het aan de federale overheid wordt betaald, hier tezelfdertijd of in dezelfde periode een even groot bedrag moet worden terugbetaald. Als u 1,15 miljard euro verwacht in 2012 plus 50 procent, en federaal moet er ook 1,15 miljard euro terugbetaald worden, plus – als ik het goed heb – 15 of 20 procent, dan zitten we om en bij aan 3 miljard euro. Het is zeer de vraag of dit voor KBC mogelijk zal zijn in het licht van wat in Griekenland gebeurt. Als ik KBC was, zou ik misschien proberen te onderhandelen met de verschillende regeringen om daar iets aan te doen in ruil voor die ‘vrijwillige roll over’, om wat te tornen aan de condities van de lening van de federale en de Vlaamse overheid aan KBC of om ze te veranderen. Onmiddellijk zal uw begrotingswijziging, uw meerjarenbegroting of meerjarenraming, er wat anders uitzien. Of KBC dat zal doen, weet ik niet, maar het zou van hun kant een moedige poging zijn als het geprobeerd wordt.

De voorzitter

De heer Van Rompuy heeft het woord.

Eric Van Rompuy

Mijnheer Tack, ik ben echt gecharmeerd door uw toespraak. Ik heb nog geen lijn kritiek gehoord op deze begrotingscontrole. Het Vlaams Belang geeft hier eigenlijk een bevestiging van de begrotingscontrole. (Opmerkingen van de heer Erik Tack)

Het laatste punt hebt u zelf diverse keren aangekaart, over de terugbetaling van de KBC-schulden hebt u drie of vier keer geïnterpelleerd. U hebt ook altijd gezegd dat het geld moet worden gebruikt om de schuld terug te betalen.

Nu hebben wij dat in het meerjarenplan verwerkt conform het herstructureringsplan van KBC, zoals goedgekeurd door de Europese Commissie. Het Rekenhof heeft ook eerst gevraagd vanwaar dat kwam. Dan heeft de minister gezegd dat het een realistisch terugbetalingspad was, uitgestippeld op basis van de Europese Commissie. Ik denk niet dat dat kritiek is.

Erik Tack

Ik hoop dat de KBC dat terugbetaalt en dat de minister onverbiddelijk zal zijn. Ik hoop dat hij zal zeggen dat hij geen toegevingen aanvaardt, maar dat hij eist dat het wordt uitgevoerd zoals overeengekomen. Het is niet aan mij om daarover te beslissen. De minister en de regering zijn daar bevoegd voor. Ik niet. Maar ik hoop dat het zo wordt uitgevoerd.

Er zijn toch nog wat kanttekeningen te plaatsen bij de begroting. Het is voor ons onbegrijpelijk dat, ondanks de expansieve groei van de inkomsten, de schuld in 2011 toch nog toeneemt met 400 miljoen euro. Dan komen we uit bij de kapitaalparticipaties, zoals besproken in de commissies. De Vlaamse Regering kiest er voluit voor om – via aanhang van schulden – participaties aan te gaan. Op drie jaar tijd heeft men voor bijna 1 miljard euro aan participaties georganiseerd, terwijl er nog geen sprake was van de aflossing van de schuld.

De heer Vereeck heeft in de commissie terecht aangehaald dat men hiervoor bijvoorbeeld KBC-dividenden als niet-recurrente meevaller had kunnen aanwenden. Omdat men echter een begrotingsevenwicht wil, kon dat blijkbaar niet.

Wat met de gewaarborgde schuld? De evolutie van de gewaarborgde schuld houdt volgens het Rekenhof een niet onbelangrijke risicofactor in voor de houdbaarheid van de financiën. Uiteraard belanden we hier bij het Masterplan 2020. Er zijn nog steeds enorme onzekerheden over de financiering, de kostenramingen, enzovoort.

Het Rekenhof is negatief over de afwezigheid van een aanbeveling rond de rapportage over de zogenaamde off-budgetverplichtingen. Impliciete schuld houdt immers geen rekening met de opbouw van betaalverplichting in het kader van de publiek-private samenwerking (pps) en de alternatieve financiering. Er worden verbintenissen aangegaan waarvan de uitvoering op termijn de meerjarenbegroting overschrijdt. Op toekomstige begrotingen zal de Vlaamse Regering hoe dan ook toch wel eens investeringskredieten of middelen voor de betaling van de beschikbaarheidsvergoedingen moeten inschrijven.

De totale impact van het globale Masterplan 2020 op de toekomstige begroting en de meerjarenbegroting is mij onduidelijk. Dat zorgt ervoor dat er een zeker virtueel karakter verbonden is aan die meerjarenraming.

Wat met de toekomst van de Gemeentelijke Holding en de belegging in Dexia? Dat is onduidelijk en moeilijk in te schatten.

Ten slotte, wat het Stabiliteitsprogramma betreft, werd er vorig jaar in februari een akkoord gesloten over de verdeling van de inspanningen voor de begrotingsjaren 2011-2012, waarbij de Vlaamse Gemeenschap zich engageerde voor een evenwicht in 2011 en 2012. Er is tussen de verschillende overheden echter nog steeds geen akkoord voor de verdeling van de inspanningen voor de komende jaren en de jaren daarna.

De Federale Regering heeft enkele maanden geleden in wat ze aan de Europese Commissie heeft overgemaakt, de uitsplitsing tussen Entiteit I en Entiteit II enkel gemaakt tot 2013. We komen hier vanzelfsprekend bij de kwestie van het theoretische begrotingstraject dat moet worden gevolgd door Entiteit I en Entiteit II om tot resultaten te komen. De Hoge Raad van Financiën heeft in de commissie een nieuw normatief project tot en met 2015 toegelicht waarbij in hun model Entiteit I een tekort mag hebben van 1 procent van het bruto nationaal product (bnp) en Entiteit II naar een overschot van 1,2 procent moet gaan.

De Hoge Raad van Financiën stelt voor de verdeelsleutel 65/35 procent te behouden. Die heeft door het huidige mechanisme van de Financieringswet echter een groeiende asymmetrie in de begrotingsdoelstellingen tot gevolg. Entiteit II kan immers profiteren van een inhaalbeweging via de Financieringswet. De vergrijzingskosten vallen ten laste van Entiteit I.

Het is ook niet duidelijk in hoeverre Vlaanderen budgettair is voorbereid op een staatshervorming. Eind maart verklaarde minister Muyters in een interview met Knack dat hij begrijpt dat er moet worden bespaard, ook op bevoegdheden die eventueel overgedragen worden naar de deelstaten. In die zin kan het volgens hem dat bij een bevoegdheidsoverdracht niet 100 procent van het budget meegaat, maar dat dat voor alle deelstaten moet gelden.

De minister ging verder en wilde er ook over nadenken om een deel van de federale overheidsschulden op de Vlaamse begroting te nemen, bijvoorbeeld de pensioenlasten van de Vlaamse ambtenaren.

Maar dat alles hangt ook samen met de responsabilisering die men al dan niet zou inbouwen in de Financieringswet. Wat dat betreft, wachten we op de nota van de man met het strikje. (Applaus bij het Vlaams Belang)

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is toegankelijk.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.