U bent hier

Plenaire vergadering

woensdag 12 december 2018, 14.01u

Voorzitter
De voorzitter

De heer Daems heeft het woord.

Rik Daems (Open Vld)

Voorzitter, minister-president, collega’s, de brexit begint meer en meer op een ‘perfect storm’ te gelijken. U zult zich herinneren dat ik al een hele tijd geleden heb aangegeven dat, naar mijn oordeel, die deal nooit door het Britse parlement zou komen. We zien nu dat de premier het mee weghaalt van de stemming.

Ik had toen al gezegd – en het wordt elke dag meer bewezen – dat de neen-stemmen elkaar vinden, dat de extremen elkaar vinden, en dat het politieke eigenbelang eigenlijk voorgaat op het Britse algemeen belang. Hoe vaak zien we dat niet, en elders trouwens ook? Jeremy Corbyn is een socialist die liever de regering ziet vallen dan dat hij zijn land overeind houdt. Boris Johnson wordt – in een of andere waan – liever premier dan dat hij zijn land van een enorme schade probeert te vrijwaren. Zoals u weet is een ‘no-deal’ gigantisch schadelijk voor Vlaanderen, niet het minst voor Zeebrugge. Maar er zijn zeker tienduizenden jobs die in gevaar komen.

Het tweede punt dat we nu zien, is dat premier Theresa May bovendien intern in haar partij in opspraak wordt gebracht, want we gaan vanavond blijkbaar een stemming hebben om te beslissen of zij al dan niet kan aanblijven. En wat daar ook gebeurt, ze zal daar altijd verzwakt uit komen.

Het derde punt is misschien een lichtpunt. Het Europees Hof van Justitie heeft heel duidelijk beslist dat Groot-Brittannië eenzijdig heel dat proces kan stopzetten, en eigenlijk kan zeggen: ‘De brexit: no way.’ We blijven er gewoon in. Als we heel objectief zijn, reduceert heel dit verhaal zich eigenlijk tot twee keuzes: ofwel is het een ‘no-deal’ – een harde brexit – ofwel is het ‘exit brexit’, om het zo te zeggen.

Mijn vraag aan u is de volgende: acht u het raadzaam om op de een of andere manier de Vlaamse diplomatie in dezen in beweging te brengen, om te proberen in die tweede richting mee te helpen? Al was het maar omdat ik denk dat men aan het pand van de overkant nu wel met andere zaken bezig is, en dat onze Vlaamse diplomatie wellicht diegene is die, zeker voor dat wat voor Vlaanderen belangrijk is, een aantal stappen zou kunnen zetten – discreet wellicht – om dit rampzalig scenario alsnog te proberen af te wenden.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

U hebt gelijk, collega Daems. Het is een zeer belangrijk arrest van het volledige hof, onder leiding van Koen Lenaerts. Het is er trouwens gekomen op vraag van Schotse leden van het Europees Parlement. Ik ben het met u eens, we moeten alle mogelijke middelen inzetten. Ik doe dat trouwens vanaf dag één: in al mijn contacten probeer ik de Britten ervan te overtuigen om daarop terug te keren. Uiteraard gaan we, waar dat kan, nog een tandje bij steken, in London en ook hier, met mijn diplomatieke contacten.

Ik moet evenwel zeggen dat, hoe belangrijk dit arrest ook is, ik mij de vraag stel of dat in de feiten ook een verschil zal maken. Ik denk dat er op het ogenblik in het Lagerhuis geen meerderheid is voor een no-deal, maar ik vrees dat er evenmin een meerderheid te vinden is in het Lagerhuis om een einde te maken aan de terugtrekking – zelfs niet na een verkiezing. Want stel dat Labour wint: Labour is evenzeer verdeeld in ‘brexiteers’ en ‘remainers’. Alleen een nieuw referendum zou eventueel soelaas kunnen brengen, denk ik.

De klokt tikt en, zoals u zegt, is het een heel dramatische situatie. Het uur 0 van 30 maart nadert bliksemsnel. U weet dat ik in de Europese Unie al de idee heb gelanceerd om de termijn van artikel 50 te verlengen. Ik vrees dat dit nog de enige oplossing zal zijn.

Vanavond wordt er gestemd over het lot van Theresa May, maar ook als ze die klip neemt, denk ik dat dit Lagerhuis het voorliggende akkoord niet zal goedkeuren. Binnen de Unie is men het erover eens, en de heer Tusk heeft het nog eens bevestigd, dat er geen heronderhandeling komt, maar dat er wel ‘room for clarification’ is. Dat is het dan.

We zitten in een klassieke tragedie, maar ik hoop steeds minder op een ‘deus ex machina’. U weet dat er in de klassieke tragedies nog altijd een ‘deus ex machina’ kwam. Ik zie die helaas niet en de tijd gaat razendsnel voorbij. Als dit wordt weggestemd of als dit mislukt, moeten we te allen prijze proberen om de chaos te vermijden. Op het uur 0 van 30 maart is er chaos. Het Verenigd Koninkrijk  wordt een derde land, buiten de interne markt, buiten de douane-unie, in de handelsregeling onder de Wereldhandelsorganisatie met zeer zware importtarieven, douaneformaliteiten, inspecteurs enzovoort, niet in lijn, controles op producten, vliegtuigen, noem maar op. Dit wordt chaos.

Er moet aan weerszijden worden nagedacht over het verlengen van de termijn, en wat mij betreft moet ook zo worden gehandeld. Daar heb je dan wel het akkoord voor nodig van de 27 aan de ene kant en van de Britten aan de andere kant.

Ik wou dat dit arrest een impuls zou geven, maar met alles wat ik tot nu toe heb ondervonden, met mijn ervaring, vrees ik dat de feiten zich zullen afspelen zoals ik ze heb geschetst.

Rik Daems (Open Vld)

Het is inderdaad geen klassieke tragedie, maar een soort nieuwe tragedie van deze tijd waarbij extremisme de bovenhand haalt. Vergelijk het een beetje met links en rechts extremisme dat elkaar vindt in een betoging om de boel kapot te slaan. De inhoud verenigt hen niet, maar het extremisme wel. Dat is een spijtige zaak in de politiek van vandaag, waarbij het politieke eigenbelang de bovenhand haalt van het algemeen belang. Dat is wat we vooral zien in het Verenigd Koninkrijk. Ik hoop dat dit niet overwaait naar elders, hoewel dat voor een deel al zo is.

Minister-president, in die zin denk ik dat het nuttig is dat we als parlementsleden iets doen. U weet dat ik steeds een lans heb gebroken voor parlementaire diplomatie. Ik hou me voor om met de voorzitter van het parlement daar in de komende uren, als dat mogelijk is, een gesprek over te hebben. Ik ben net terug van de Raad van Europa. Het is mijn ervaring dat Britse parlementsleden ondertussen misschien wel te bewegen zijn, als ze de juiste argumenten aangedragen krijgen.

We moeten echt alle mogelijke middelen inzetten om een no-deal te vermijden, omdat die uiteindelijk niet alleen zal leiden tot grote economische schade voor ons, maar ook tot een situatie waarbij de politiek in het algemeen steeds chaotischer wordt en extremisme, spijtig genoeg, steeds meer grond onder de voeten zal krijgen.

De voorzitter

De heer Vanlouwe heeft het woord.

Minister-president, wij betreuren de brexit. Studies tonen aan dat de brexit een enorme impact zal hebben op onze economie, onze werkgelegenheid, de haven van Zeebrugge enzovoort. We zitten natuurlijk met de realiteit dat een meerderheid in het Verenigd Koninkrijk voor de brexit gestemd heeft en we moeten die soevereiniteit natuurlijk respecteren.

We stellen vast dat er onzekerheid bestaat over de deal. Gedurende anderhalf jaar heeft men onderhandeld. Premier May probeert een akkoord te verkrijgen, maar zowel in haar eigen partij als bij de linkerzijde heerst enorme verdeeldheid tussen de ‘remainers’ en het ‘leave’-kamp.

Het is voor ons van belang dat de minister-president en de Vlaamse Regering onze belangen veiligstellen, in welke richting dan ook. Als we gaan naar een no-deal of een deal, op welke manier kan de Vlaamse Regering zich inzetten om iets te vinden waardoor onze export met zo weinig mogelijk douaneformaliteiten te maken krijgt, zodat onze belangen veilig worden gesteld in het belang van onze economie en onze welvaart?

De voorzitter

De heer Van Rompuy heeft het woord.

Met de brexit zijn de Britten niet zozeer een doodlopende straat ingereden, maar wel op een rondpunt beland. Ze zijn nu al twee jaar aan het ronddraaien op dat rondpunt. Ze proberen het eens te raken over welke afrit ze nu wensen te nemen, hoe ze hun soevereiniteit nu precies zullen invullen. Ze zijn daarbij geen meter vooruit geraakt. Het enige dat dichterbij aan het komen is, is het crashscenario, waarbij we op 29 maart dus een no-deal hebben en ze recht de economische afgrond in dreigen te rijden.

Minister-president, ik vrees dat de Vlaamse economie, de Vlaamse jobs in de brokken zouden kunnen delen. Ik vraag u dan ook om alles in het werk te stellen, maar ik weet dat u dat zult doen, om te voorkomen dat, boven op de files die we al hebben, we ook nog monsterfiles in de haven van Antwerpen krijgen door de brexit.

De voorzitter

De heer Vanbesien heeft het woord.

Wouter Vanbesien (Groen)

Mijnheer Vanlouwe, u zegt dat de linkerzijde in Groot-Brittannië verdeeld is over de brexit. Ik kan alvast zeggen dat er wat de Green Party betreft geen enkel misverstand, geen enkele onduidelijkheid en geen enkele verdeeldheid is, dat men tegen de brexit is. (Opmerkingen)

De Green Party krijgt spijtig genoeg weinig kansen door het politiek-electorale systeem daar.

Die is vooral ook, en dat is een zeer ruime beweging aan het worden, voor een ‘people’s vote’. Je zit inderdaad met een uitspraak, met het referendum, dat je niet zomaar naast je neer kunt leggen, maar ik denk dat ondertussen ook wel veel meer duidelijk is geworden wat de effecten van de brexit zijn voor het Britse volk. Ik denk dus wel dat we ook van hieruit moeten kunnen pleiten voor een nieuwe uitspraak van het Britse volk, op basis van de juiste informatie die ondertussen bekend is daar.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Voorzitter, er zijn nog een aantal elementen ingebracht.

Collega Daems, ik weet niet of het hier zozeer over een zaak van extremisme gaat. Labour is ook verdeeld. Daarom zeg ik dat, als na verkiezingen Labour aan de macht zou komen, je ook in die partij een split ziet. Ik heb in die periode ontzettend veel contacten gehad, op diplomatiek vlak, met politici, met ministers, met ‘brexiteers’, met ‘remainers’. Eén zaak kwam altijd terug: men komt daar niet op terug, het volk heeft gesproken, ‘the people have spoken’ en dat moet worden gerespecteerd.

Ik weet dat er ondertussen zwaar druk wordt uitgevoerd, gelukkig heel veel door jonge mensen die vinden dat dit moet worden herzien, die proberen tot een nieuw referendum te komen, maar het kwaad is gebeurd met dat referendum. Politici van meerderheid en oppositie hebben niet de moed gehad om het akkoord-Cameron, dat vanuit hun optiek een goed akkoord was, u herinnert zich de onderdelen ervan, te verdedigen. Er is een debat gevoerd in slogans, en een referendum is helaas ja of neen. Wat ik weet over de brexit, en wat u allemaal weet erover, dat is nog niet de totaliteit van het plaatje, maar we zien dat het bijzonder complex is, en ik weet heel zeker dat mensen op dat moment, enkelen misschien niet te na gesproken, nauwelijks op de hoogte waren van de enorme gevolgen ervan.

Collega’s, het is juist, we hoeven elkaar daar niet van te overtuigen, dat de gevaren van een no-deal of een harde brexit zeer, zeer zwaar zijn, voor de Britten in eerste instantie. Die zullen het meest verlies lijden. Die doen dat nu al. Hun koopkracht daalt nu al. Dat is echter ook zo voor, in volgorde van belang, Ierland, Vlaanderen, Nederland en de landen rond de Noordzee. De unie verzwakt. Volgens een studie van de KU Leuven kunnen we tot 28.000 jobs verliezen. Herinner u al de commotie die er was toen de sluiting van Ford Genk op ons afkwam. Dit kan leiden tot een verlies van 28.000 jobs, tot een verlies van 2,6 procent van ons bnp, berekende de KU Leuven. Dat is dramatisch. Dit wordt dus een derde land, met alle gevolgen van dien. Veel mensen zijn zich daar nog niet van bewust, ook niet in het buitenland, hoor. Ik heb vandaag de buitenlandminister van Quebec ontmoet. Nauwelijks dringt het door, ook in de buitenwereld, wat dit betekent, ook voor hen.

Wij bereiden ons natuurlijk voor, zoals u weet, vanaf dag één, op die exit, hard of zacht. Wat we hebben gedaan, is het maximale dat we kunnen doen. We hebben nu ook al onze wetgeving gescreend. U hebt daar een vraag over gesteld, of collega Van Rompuy, ik herinner het me niet meer zo best.

Er moeten geen decreten worden aangepast in Vlaanderen. Er moeten wel enkele besluiten worden gewijzigd, zoals de erkenning van beroepsbekwaamheden, dual use en andere, ik ken ze niet van buiten. Ik heb FIT en Buitenlandse Zaken versterkt met het oog hierop. Wij begeleiden de bedrijven. We beginnen met een roadshow. Zeebrugge komt als eerste aan de beurt. Het aantal inschrijvingen is nu al zeer hoog. Het is in alle miserie een goed signaal dat de bedrijven en de kmo's beginnen te beseffen wat er op hen afkomt.

Maar nog eens, ik ben op dit ogenblik echt niet optimistisch. Ik hoop dat er, zoals in de klassieke tragedies, een deus ex machina komt, maar ik denk dat we daar niet mogen op rekenen en dat we er helaas meer en meer rekening mee moeten houden dat het akkoord niet rond is op 29 maart. Ik vrees dat het Lagerhuis dit zal wegstemmen. Dan zou men een ander akkoord moeten vinden met de Unie, die gelukkig verenigd is, die achter Barnier staat, en die geen heronderhandeling wil, zoals Tusk gisteren nog zei, maar die wel nog verduidelijkingen wil geven. Maar tussen de stemming in het Lagerhuis en het uur nul van 30 maart 2019 nog een nieuw akkoord vinden, lijkt mij totaal utopisch. Daarom zeg ik: er is een mechanisme waarbij het mogelijk is om die termijn van artikel 50 te verlengen, wat trouwens de facto al in het akkoord zit. Als het akkoord er komt, dan is er tenminste een overgangsperiode met interne marktregels tot eind 2020, wat dan voldoende tijd geeft om die verstrengeling die er geweest is gedurende 43 jaar stilletjes aan te ontrafelen.

Maar ik ben pessimistisch omdat de backstop de kwadratuur van de cirkel is. Ik heb het van dag 1 gezegd in de commissie. Daar botst het op, namelijk op de oplossing voor de grens tussen de republiek en Noord-Ierland. Ik vrees dus dat de Britten geen akkoord zullen geven en dat we ons helaas moeten voorbereiden op de slechtste scenario's. Ik zie nog één lichtpunt: met een beetje pragmatisme, volop verantwoordelijkheidszin, artikel 50 verlengen. Maar daar moeten alle 27 landen van de Unie en de Britten het over eens zijn.

Rik Daems (Open Vld)

Ik dank in elk geval de Vlaamse Regering en haar minister-president voor hun inspanningen en voor het realisme dat zij aan de dag leggen om voorbereid te zijn op het ‘worst case scenario’. Al het andere is beter. Maar het is toch beter om goed voorbereid te zijn, dat lijkt me evident.

Minister-president, het artikel 50 waarnaar u verwijst, is een optie. Er is, zoals u zegt, nog tijd om over die douane-unie te praten. Maar dat zal inderdaad niet doorgaan want het Noord-Ierse probleem zal daar staan als een olifant in de kamer, nog los van de politieke effecten die dat zal hebben binnen Groot-Brittannië. Men gaat gegarandeerd opnieuw bijzonder moeilijke tijden meemaken tussen Ierland en Noord-Ierland. Daar mag je zeker van zijn.

Ik wil vandaag nog even een ander punt maken. Ik denk dat we zeker ook hier in het Vlaams Parlement eens goed moeten nadenken over wat het verschil is tussen internationalisme en supranationalisme, in de zin dat je een aantal dingen samen kunt doen, dat je een aantal bevoegdheden overdraagt met kennis van zaken. Dat hebben we in Europa gedaan, en daar hebben we ook in Vlaanderen altijd van gezegd dat het een goede zaak is. Ik denk dat we er eens grondig over moeten nadenken hoe we ons daarin als Vlaanderen moeten positioneren. (Applaus bij Open Vld)

De voorzitter

De actuele vraag is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.