U bent hier

Plenaire vergadering

woensdag 20 juni 2018, 14.02u

Voorzitter
van Bart Caron aan minister Jo Vandeurzen
410 (2017-2018)
De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron (Groen)

Minister, het is wellicht de eerste keer in deze legislatuur dat ik de eer heb om u een vraag te stellen. Ik wil u namelijk aanspreken op het kruispunt van zorg, gezondheid en welzijn enerzijds en van de zorg om het cultureel erfgoed anderzijds. We leven in een tijd waar vermaatschappelijking van de zorg buitengewoon belangrijk is. Dat bleek al uit een boek uit 2016, met als titel 'Meer dan erfgoed', waarin de vermaatschappelijking van de zorg en de band met cultuur en cultureel erfgoed heel erg werd benadrukt. Elke sector in de samenleving maakt bij wijze van spreken deel uit van de zorgsector, vanuit zijn eigen competenties en invalshoeken.

Het was niet toevallig dat in 2017 de Erfgoeddag in het teken stond van zorg. Heel veel OCMW’s, rusthuizen, woonzorgcentra, instellingen voor personen met een handicap werden opengesteld omdat ze veel erfgoed bevatten of hun gebouwen dat zelf zijn. Het Vlaams steunpunt voor erfgoed FARO heeft de voorbije jaren trajecten ontwikkeld rond dementie, reminiscentie of rondleidingen voor slechtzienden en blinden, waarbij de toegang tot cultureel erfgoed voor zorgbehoevenden gemaximaliseerd wordt. En dan vergeet ik bijna nog te vermelden hoe belangrijk het borgen van het cultureel erfgoed van de zorg en de gezondheid zelf is, met Histaruz, het historisch archief van het UZ Leuven en vooral ook het Museum dr. Guislain in Gent, dat een baken is voor de geestelijke gezondheidszorg, waar gezorgd wordt voor het cultureel erfgoed.

Minister, wilt u op het kruispunt tussen zorg en gezondheid en cultureel erfgoed, een pleitbezorger zijn om de brug tussen die sectoren te versterken?

De voorzitter

Minister Vandeurzen heeft het woord.

Minister Jo Vandeurzen

Mijnheer Caron, ik ben geen erfgoedspecialist, maar het is absoluut juist dat in welzijns- en zorgland Vlaanderen heel wat initiatieven en goede praktijken opduiken die inzetten op nieuwe manieren om het welbevinden en de emancipatie van kwetsbare mensen te bevorderen.

Ik zie dat heel goed gebeuren: organisaties die de vertrouwde paden verlaten, zoeken naar nieuwe, alternatieve mogelijkheden, en die daarvoor ook kijken naar ons historische erfgoed. We hebben onlangs een sociaalwerkconferentie gehouden. Die was zeer succesvol. Ook daar is getoond dat sociaal-artistieke projecten echt wel gebruikt worden om kwetsbare mensen te emanciperen, te empoweren, noem maar op.

Dat is absoluut juist, en vanuit dat perspectief kan ik die ontwikkeling natuurlijk alleen maar toejuichen. Maar ik wil ook kort ingaan op het andere aspect dat u benadrukt hebt en dat voor mij persoonlijk minstens even belangrijk is. U hebt verwezen naar de vermaatschappelijking van de zorg. Dat wil eigenlijk zeggen dat er een de-institutionalisering bezig is. Organisaties zijn ook aan het opschalen en aan het reorganiseren. Er is heel wat aan het gebeuren. Wij hebben met ons wetenschappelijk steunpunt een overeenkomst afgesloten waardoor zij ook kunnen inzetten op een verkenning die moet toelaten om al het erfgoed dat in die sector aanwezig is, beter te bewaren. KADOC heeft de ambitie om een duurzaam erfgoedbeleid te ontwikkelen als het gaat over het erfgoed uit zorg en welzijn. Wij hebben een tijdje geleden beslist om alvast de voorzet te geven om daar werk van te kunnen maken, omdat ik er fundamenteel van overtuigd ben dat dat erfgoed cruciaal is om de huidige manier van zorg verlenen en van kijken naar de mensen, beter te begrijpen: vanwaar komen we? Het Museum Dr. Guislain is daar een heel mooie illustratie van.

Wij zijn dus echt wel van plan om het initiatief dat we genomen hebben, te blijven steunen, omdat ik ervan overtuigd ben dat als je je heden wilt begrijpen, als je wilt weten wat er nu aan inzichten mogelijk is, het absoluut belangrijk is om je eigen verleden en je geschiedenis te kunnen blijven vasthouden. U mag dus verwachten dat we op die beide sporen gaan blijven inzetten: ‘wat kun je met dat erfgoed doen in de hulpverlening als dusdanig?’ en ‘wat doen we met ons erfgoed als het gaat over onze zorg begrijpen en zien wat daar de historische achtergronden zijn?’.

Bart Caron (Groen)

Bedankt, minister. Ik wil van mijn kant, vanuit de culturele invalshoek, de andere kant belichten. Ik vind dat de culturele wereld ook heel erg veel aandacht moet hebben voor mensen die zorg nodig hebben, voor mensen die misschien niet de mogelijkheden hebben om op eigen kracht aan cultuur deel te nemen, musea te bezoeken of archieven te besnuffelen, maar die er wel toegang toe moeten hebben, die misschien minder de intellectuele capaciteiten hebben of niet de fysieke mogelijkheden hebben om dat te doen. Dat is een verantwoordelijkheid die de culturele sector moet opnemen, want die is ook deel van die vermaatschappelijking.

Ik denk dat de cultuursector al veel stappen gezet heeft, maar er nog veel bij moet kunnen zetten. We kunnen samenwerken vanuit die beide sectoren om de levenskwaliteit van heel veel mensen en de vrije tijd van heel veel mensen heel erg zinvol in te vullen. Cultureel erfgoed heeft, zeker als het gaat over mensen met een stoornis of mensen met dementie, een heel belangrijke therapeutische waarde. Ook die kant wil ik belichten. Daar moeten die culturele actoren ook aandacht voor hebben.

Wij hopen dus dat we straks, op het moment dat die adviezen op de tafel van de regering komen en er ook een beslissing voor die brede cultureelerfgoedsector kan komen, op uw steun mogen rekenen.

De voorzitter

De heer Persyn heeft het woord.

Peter Persyn (N-VA)

Bedankt, collega Caron, voor de interessante vraag. Ik denk dat erfgoed, zowel roerend als onroerend, een goed huwelijk kan vormen met de zorg. U hebt terecht de projecten aangehaald rond personen met dementie, jongere of oudere personen met dementie. De minister weet dat dat thema mij erg nauw aan het hart ligt. Er zijn tal van projecten in Vlaanderen die daar al op inzetten. Ik denk aan het project in de hoofdstad van het mooie Limburg, ‘(H)Eerlijk op stap met personen met dementie in Hasselt en Zonhoven’, een soort van onderdompeling in de heemkundige en charmante plekjes van Limburg. Maar ook Aalbeke doet eraan mee, en Sint-Amandsberg bij Gent. En ook in de Rupelstreek is er zo’n project waarbij de heemkundige kring wordt ingeschakeld.

We hebben in het verleden met de VIPA-regeling (Vlaams Infrastructuurfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden) vaak de oversubsidiëring gehad van zorginfrastructuur. Daar was de verplichting dat kunstwerken werden opgehangen, zowel in woonzorgcentra als in ziekenhuizen. Als je nu in een hal van een ziekenhuis komt, val je bijna omver van de prachtige kunstwerken die daar waren. Er stond een heel hoog kostenplaatje tegenover. Zowel qua regelgeving als qua financiering kan er in samenspraak tussen Welzijn en Erfgoed gezocht worden naar een regelluw kader.

De voorzitter

De heer De Gucht heeft het woord.

De realiteit is inderdaad dat cultuur en erfgoed mensen samenbrengt. En zorg kan daarin een belangrijke rol spelen. Want mensen die geconfronteerd worden met ziekte, met zorg, kunnen zich via cultuur en erfgoed vervolmaken in onze maatschappij.

Minister, ik hoop, net zoals de heer Caron, dat u daar volop op inzet en dat u de nodige middelen wilt vrijmaken om de zorg van onze maatschappij op cultureel vlak verder te ondersteunen.

Minister Jo Vandeurzen

Collega's, wanneer we over middelen spreken, moeten we natuurlijk altijd met twee woorden spreken. Als we over levensvisies willen spreken, is elk concreet voorstel een goed voorstel dat we zeker moeten onderzoeken.

Ik kom nog eens terug op mijn basishouding. Ik merk dat er vanuit de welzijns- en zorgsector steeds meer wordt gezocht naar raakvlakken en opportuniteiten in andere sectoren. Vandaag spreken we over erfgoed. Ik kan alleen maar bevestigen wat een aantal onder u hebben gezegd: er bestaan daarrond schitterende projecten. En er zijn niet alleen projecten, maar zelfs organisaties die daar duurzaam mee bezig zijn. Maar ik zou dat ook kunnen zeggen als het over natuur en welzijn gaat. Je ziet duidelijk dat er in onze sectoren wordt gezocht naar verbinding met andere sectoren. Dat is een piste die we absoluut moeten ondersteunen en waarderen. Vanuit het welzijns- en zorgstandpunt is dat absoluut te ondersteunen.

En als zou blijken dat een VIPA-reglementering daarvoor een instrument kan zijn, dan zijn wij natuurlijk de eersten om in overleg met collega Gatz te bekijken wat daar de mogelijkheden zijn. Dat lijkt me evident. Als we samen als regering hiervan een prioriteit willen maken, moeten we ook bekijken hoe dat vanuit ons beleidsdomein mee kan worden ondersteund.

Bart Caron (Groen)

Minister, ik dank u voor uw betrokkenheid bij dit thema. Ik meen ook te mogen denken dat de omgang met cultureel erfgoed voor veel mensen die vandaag zorgbehoevend zijn een heel grote meerwaarde kan betekenen. Ik reken dan ook op de Vlaamse Regering dat ze die beide dimensies met evenveel waarde en waardering in het hart zal dragen als er straks beslissingen moeten worden genomen. Ik dank u. (Applaus bij sp.a en Groen)

De voorzitter

De actuele vraag is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.