U bent hier

Algemene bespreking

Dames en heren, aan de orde is het voorstel van decreet van Jan Peumans houdende wijziging van het Lokaal en Provinciaal Kiesdecreet van 8 juli 2011 en het decreet van 4 april 2014 betreffende de organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges, wat de omzetting van de aanbevelingen van GRECO betreft.

De algemene bespreking is geopend.

De heer Peumans heeft het woord.

Jan Peumans (N-VA)

Collega’s, de voorliggende tekst is het resultaat van grondig voorafgaand overleg tussen alle fracties en werd uiteindelijk, na een overleg door alle fractievoorzitters, unaniem goedgekeurd door het Uitgebreid Bureau van 2 mei 2016. Ik stel daarom voor dat we het voorstel van decreet rechtstreeks behandelen in de plenaire vergadering. Ik wil graag een korte toelichting geven over de inhoud van dit voorstel van decreet.

Het voorstel van decreet dat ter bespreking voorligt, heeft een historiek die teruggaat tot 2009. Op 15 mei 2009 bracht GRECO namelijk een evaluatierapport uit over de transparantie in de financiering van politieke partijen in België. GRECO is een orgaan binnen de Raad van Europa dat de corruptiegevoeligheid van het beleid en de wetgeving van zijn lidstaten evalueert.

In het rapport werd de Belgische wetgeving inzake partijfinanciering en verkiezingsuitgaven getoetst aan een reeks principes over de financiering van politieke partijen en verkiezingscampagnes die door de Raad van Europa zijn goedgekeurd. Het rapport bevat elf aanbevelingen, waarvan er ook een aantal betrekking hebben op de Vlaamse reglementering van de kiescampagnes voor de lokale en provinciale verkiezingen.

De reglementering van de verkiezingsuitgaven voor de parlementsverkiezingen, zowel die van de Kamer als die van het Vlaams Parlement, is een federale bevoegdheid. In 2014 werden in de marge van de zesde staatshervorming een aantal GRECO-aanbevelingen omgezet in de federale wetgeving inzake verkiezingsuitgaven. Het voorliggende voorstel van decreet strekt ertoe om nu ook de GRECO-aanbevelingen te integreren in het Lokaal en Provinciaal Kiesdecreet. De tekst van het voorstel is het resultaat van een vruchtbare samenwerking tussen alle fracties van dit parlement.

Op voorstel van een technische werkgroep van de fractiesecretarissen, en na bespreking door de fractievoorzitters, hechtte het Uitgebreid Bureau op 2 mei 2016 unaniem zijn goedkeuring aan het ingediende voorstel van decreet. Het voorstel is grotendeels geïnspireerd op de recente wijzigingen aan de federale regeling inzake verkiezingsuitgaven. Ik geef u nu een opsomming van de belangrijkste wijzigingen die in het decreet zijn opgenomen.

Er wordt een sponsorregeling ingevoerd die vergelijkbaar is met de giftenregeling. Tot op heden is het geven en ontvangen van sponsorgelden ter financiering van kiescampagnes niet gereglementeerd. Voorgesteld wordt dat, naar analogie met de giftenregeling, elke sponsor in totaal maximaal 2000 euro mag besteden aan sponsoring, en elke kandidaat, lijst of partij per sponsor maximaal 500 euro sponsorgeld mag gebruiken voor zijn kiescampagne.

Voortaan moeten alle giften en sponsorgelden vanaf 125 euro elektronisch overgemaakt worden. Hiermee wordt ingegaan op de vraag van GRECO om de giften en sponsorgelden beter te kunnen traceren.

De sperperiode begint op een vaste datum, met name op 1 juli van het verkiezingsjaar. Hiermee komt het voorstel enigszins tegemoet aan de aanbeveling van GRECO om de huidige sperperiode van drie maanden te verlengen.

De Vlaamse Controlecommissie voor de verkiezingsuitgaven, die belast is met de controle van de partij-uitgaven, wordt uitgebreid met een onafhankelijke externe deskundige, met name de voorzitter van de Raad voor Verkiezingsbetwistingen zijn. De externe deskundige heeft geen stemrecht.

Naar analogie met de nieuwe regeling voor de federale parlementsleden wordt het straffenarsenaal voor gekozen kandidaten en lijsttrekkers gediversifieerd zodat het mogelijk wordt om meer evenredige straffen uit te spreken. Gekozen kandidaten en lijsttrekkers kunnen op dit ogenblik alleen administratief gestraft worden met een tijdelijke schorsing of een definitieve vervallenverklaring van hun mandaat. Deze strafregeling wordt nu aangevuld met twee minder zware sancties, met name een waarschuwing en de inhouding van een deel van het presentiegeld.

Ook het straffenarsenaal voor de politieke partijen wordt gediversifieerd. Krachtens de huidige regeling kunnen politieke partijen alleen gestraft worden met een tijdelijke inhouding van de aanvullende Vlaamse partijfinanciering. In geval van kleine overtredingen is deze straf onevenredig zwaar. Anderzijds zijn de partijen die op grond van het Reglement van het Vlaams Parlement geen aanvullende partijfinanciering genieten de facto straffeloos. In dit voorstel wordt de bestaande sanctieregeling vervangen door een ruime waaier aan administratieve sancties, waaronder administratieve geldboetes.

Tot slot wordt in dit voorstel van decreet van de gelegenheid gebruikgemaakt om de huidige bepalingen inzake de verkiezingsuitgaven duidelijker te structureren, enkele anomalieën weg te werken en een aantal legistieke en taalkundige correcties door te voeren.

Voorzitter, inmiddels zijn er twee amendementen ingediend. Ik veronderstel dat de indieners dit misschien zelf willen toelichten: de heren Rzoska en Vanbesien.

De heer Vanbesien heeft het woord.

Wouter Vanbesien (Groen)

Collega’s en voorzitter, het is een heel goede zaak dat de heer Peumans een voorstel van decreet heeft ingediend om het Lokaal en Provinciaal Kiesdecreet aan te passen. Ik dank dan ook de heer Peumans voor alle inspanningen die hij daarvoor gedaan heeft.

Het is belangrijk om alle aanbevelingen van GRECO, de commissie tegen corruptie, in verband met partijfinanciering en verkiezingsuitgaven om te zetten. Wij zullen dus dit voorstel van decreet, zoals het hier ligt, steunen. Maar we willen dit parlement toch ook de mogelijkheid geven om het te verbeteren.

De voorstellen die we hier per amendement indienen, zijn niet nieuw. Ze werden door mijn collega-indiener en fractieleider Björn Rzoska ook in vorige besprekingen duidelijk naar voren gebracht. Deze amendementen hebben tot doel om zowel een nog beter antwoord te geven aan de aanbevelingen en vragen van GRECO, als om meer eenvormigheid in onze regelgeving aan te brengen. Wij stellen voor om gelijkaardige regelingen als op het federale niveau aan te nemen, zodanig dat het transparanter en eenvormiger wordt. Het is eenzelfde argumentatie die wel voor andere wijzigingen die nu voorliggen wordt gebruikt, bijvoorbeeld voor het straffenarsenaal voor verkozenen of voor de administratieve straffen voor partijen. Daar wordt ook naar het federale systeem verwezen en wordt dit op gelijkaardige wijze in Vlaanderen ingevoerd.

En dus hebben we twee amendementen. Ik zal ze kort toelichten. Het eerste is wat mij betreft het belangrijkste. De aanbeveling van GRECO is dat er een onafhankelijke controle nodig is op de verkiezingsuitgaven. Nu is de controlecommissie samengesteld enkel uit parlementsleden. Dat is volgens GRECO niet onafhankelijk. In het model dat nu naar voren geschoven wordt in dit voorstel van decreet, wordt gekozen voor een gemengde commissie, maar wel zeer gemodereerd: er wordt één expert aan toegevoegd met een raadgevende stem. Ons voorstel is om er minstens een echt gemengde commissie van te maken en dus vier experten met stemrecht op te nemen in de controlecommissie.

We hebben eigenlijk dezelfde discussie gevoerd in 2014 op federaal vlak. Toen – moet ik even meegeven voor dit Vlaams Parlement – ging zelfs de PS akkoord om op deze manier meer transparantie en onafhankelijkheid in een controlecommissie in te brengen.

Voor de sperperiode stellen we voor om omwille van de eenvormigheid, duidelijkheid en transparantie het federale systeem toe te passen en de sperperiode te laten ingaan vier maanden voor de dag van de verkiezingen.

Dat zijn twee eenvoudige verbeteringen zodat we beter tegemoetkomen aan de aanbevelingen van GRECO. Wij nodigen u uit om dit te steunen, maar wij zullen het geheel vanwege het belang ervan ook ondersteunen.

De heer Diependaele heeft het woord.

Matthias Diependaele (N-VA)

Ik heb het hier bijzonder moeilijk mee, om niet te zeggen dat ik het beneden alle peil vind. We hebben een zeer moeilijk compromis bereikt. De fracties hebben hier verschillende keren over vergaderd, er is veel geduwd en getrokken. Iedereen rond de tafel had zijn gevoeligheden en dan is het moeilijk om een compromis te bereiken, maar we zijn er uiteindelijk uitgeraakt.

Ik herinner mij de laatste vergadering, mijnheer Rzoska, op het bureau van de voorzitter. U zei – zo herinner ik het mij natuurlijk, want er is geen verslag van – dat u ‘bereid was om daarop toe te geven’ als wij ‘daar wat soepeler zouden zijn’. Dat is gebeurd. Iedereen heeft wat water in zijn wijn gedaan. We zijn naar elkaar toegegroeid en dit is het compromis. Nadien is datzelfde voorstel nog drie keer langs het Uitgebreid Bureau gepasseerd en u hebt daar als fractieleider van Groen geen opmerkingen over gemaakt of wat dan ook.

Het compromis ligt hier. Elke fractie kan een punt noemen dat ze liever anders had gewild. Iedereen kan die punten aanhalen. Nu hebben we een akkoord bereikt en u reageert zoals een vakbond. U gaat er toch niet mee akkoord, u gaat uw show toch nog opvoeren en wilt toch nog verbeteringen aanbrengen. Formeel gezien hebt u als parlementslid dat recht, voor alle duidelijkheid. Vanuit het oogpunt van de collegialiteit vind ik het echter niet proper.

De heer Kennes heeft het woord.

Ward Kennes (CD&V)

Vorige week werd beslist om het voorstel van decreet rechtstreeks in de plenaire vergadering te brengen. Iedereen was het ermee eens, unaniem hoor ik hier. Als het toch in de commissie behandeld was geweest, had ik daar graag mijn rol in gespeeld als parlementslid. Ik heb deze materie vroeger op de voet gevolgd, omtrent verkiezingsuitgaven en dergelijke, als voorzitter van de commissie in het Vlaams Parlement. Ik ging ervan uit dat er een grote unanimiteit was. Ik verbaas me een beetje over het feit dat er nu toch amendementen zijn. Ik ben niet boos, maar verbaasd. Ik had daar graag over kunnen discussiëren.

De heer Rzoska heeft het woord.

Mijnheer Diependaele, u moet niet zo boos zijn. (Opmerkingen)

Of teleurgesteld. (Opmerkingen)

Mijn collega heeft gesteld: het is een eerbaar compromis, en we gaan dat compromis ook steunen. Ik heb verschillende keren duidelijk gemaakt dat wij het op een aantal punten anders zagen. Ik vind het niet zo erg ter verrijking van het politieke debat dat we bovenop dat eerbare compromis nog twee voorstellen doen. We volgden op die punten minder. Ik besef dat het niet gemakkelijk is. Het voorstel van decreet was unaniem goedgekeurd, ik zal het straks ook goedkeuren, daar mag u absoluut niet aan twijfelen. Nogmaals, ik vind deze twee amendementen een verrijking van het debat. Ik vind dat niet zo verkeerd.

En, oké, wij hebben eigenlijk zeer loyaal meegewerkt in het Uitgebreid Bureau. Ik herinner mij dat er een andere oekaze in het debat kwam. Daar hebben wij niet aan meegedaan. We vonden het zuiverder om op de punten waar wij het essentieel wat anders zien, gewoon twee amendementen in te dienen zonder dat we daarom ons engagement aan het compromis intrekken.

Wouter Vanbesien (Groen)

Ik ben mijn uiteenzetting begonnen met te zeggen dat wij het geheel zullen steunen. Daar zit genoeg progressie in. Om de redenen die ik heb aangegeven, hebben de fractie, de fractieleider en ik besloten om die amendementen nog in te dienen.

Ik wil antwoorden op de heer Kennes die zegt dat het rechtstreeks in de plenaire vergadering kwam, dus gaan we er toch niet over debatteren. Ik neem aan dat de plenaire vergadering toch ook de mogelijkheid geeft om het debat te voeren. Hou u dus vooral niet in.

Wij hebben ons stemgedrag duidelijk gemaakt: we gaan dit steunen. Wij roepen u op om ook de amendementen te steunen. We denken dat het een verrijking kan zijn en dat het niet ingaat tegen de geest van wat hier voorligt.

Matthias Diependaele (N-VA)

Ik ben zeker niet boos. Ik vind het niet netjes, niet proper, en ik ben teleurgesteld.

Om dan naar de inhoud te gaan: het tweede amendement is een compromis, daar zijn we ergens in het midden geland. Maar het eerste amendement vind ik gewoon barslecht, want Groen politiseert het gebeuren nog meer door vier experts door het Vlaams Parlement te laten aanduiden. Daardoor zorgt u voor nog meer politieke inmenging. Dan staat erbij: “Het zou best gaan om onafhankelijke experts.” Mocht u nog gezegd hebben ‘het moeten onafhankelijke experts zijn’ en die dan best op een andere manier worden aangeduid dan door het parlement, dan heb je minder politieke inmenging. Jullie kiezen voor de politisering. Daar ben ik het inhoudelijk niet mee eens.

Los daarvan, begrijp ik dat jullie ook het compromis steunen. Dan kunnen we daarmee voortmaken.

Ward Kennes (CD&V)

Voorzitter, ik heb de voorgaande debatten niet kunnen volgen, maar ik zou graag vernemen van de indiener waarom er is gekozen voor een andere regeling dan die in het federaal parlement. Dat zou verhelderend zijn. Als we het debat hier gaan voeren, geen probleem. Er is in het verleden vaak gezegd dat we op federaal en Vlaams niveau de verkiezingsuitgaven en -regelgeving op elkaar moeten afstemmen om te voorkomen dat er bijvoorbeeld op dezelfde dag voor twee parlementen met dezelfde partijen en mensen, die de ene keer op de ene lijst staan en de andere keer op de andere lijst, plots andere regels zouden gelden. Het was zeer eerbaar om te streven naar uniformiteit.

Vandaar mijn vraag waarom er zou worden gekozen voor een toegevoegd lid, namelijk die voorzitter, en niet voor vier experts. Ik ga ervan uit dat experts onafhankelijk zijn. Dat is mijn lezing van het woord expert. Ik denk dat het nuttig is om geïnformeerd te worden.

Jan Peumans (N-VA)

Mijnheer Kennes, ik kan heel simpel op uw vraag antwoorden. Er is een zeer uitgebreide discussie geweest, trouwens in opdracht van het Uitgebreid Bureau, tussen de zes fractiesecretarissen. Die zijn tot een overeenkomst gekomen over een aantal aanbevelingen waar geen discussie over was. Dat waren aanbevelingen in verband met de giften, het invoeren en verleggen van de bewaartermijn voor bewijsstukken en een meer gedifferentieerde ontradende sanctieregeling, aanbevelingen vier, zes en elf, en aanvullende sancties voor partijen die geen partijfinanciering genieten. Dat is de volledige autonomie van ons parlement. Wij nemen daar autonoom beslissingen in omdat dat ons parlement is.

Dan zijn er aanbevelingen die de werkgroep niet wenste om te zetten: de verplichte registratie van de giften van minder dan 125 euro, aanbeveling vier, en het bekendmaken van de identiteit van de schenker, aanbeveling zeven. Dan waren er een aantal GRECO-aanbevelingen waar geen eensgezindheid over bestond: de hoogte van het sponsorbedrag dat door elke kandidaat, lijst of partij aanvaard mag worden tijdens de sperperiode; over het verlengen van de sperperiode, aanbeveling vijf; dat de partijfinanciering en verkiezingscampagnes gecontroleerd moeten worden door politiek onafhankelijke en goed uitgeruste controle-instanties, aanbeveling acht.

Uiteindelijk heb ik als voorzitter van het parlement het initiatief genomen om de zes fractievoorzitters bij elkaar te brengen in een heel constructieve bespreking. Daar zijn ze overeengekomen dat ze een onafhankelijke expert toevoegen, de voorzitter van de Raad voor Verkiezingsbetwistingen. Iedereen was het daarmee eens. Wie ben ik dan als voorzitter om een ander voorstel te doen?

Trouwens, nogmaals voor alle duidelijkheid: ik dien dit voorstel in omdat de zes partijen het eens waren over dit voorstel. Als niet alle zes partijen het eens waren geweest, dan had ik het niet ingediend, maar de politieke partijen hadden dat dan moeten doen via hun respectieve volksvertegenwoordigers. Het is een compromis dat uit is gediscussieerd en waarbij is beslist om het zo en zo en zo te doen. De motivatie kunt u uiteraard vinden in de toelichting. We zijn volledig autonoom als parlement om daar andere beslissingen over te nemen dan het federale niveau.

Vraagt nog iemand het woord?

Jan Peumans (N-VA)

Ik hoop dat straks alle lichtjes groen kleuren. Ik zal dan een gelukkige dag hebben. Ik heb begrepen dat alle fracties dit zullen goedkeuren, maar de echte waarheid komt er pas bij de stemming.

Spannend!

Jan Peumans (N-VA)

Wat de spreektijd betreft: er is geen beperking van de speektijd als men hier aan het spreekgestoelte staat. (Gelach)

De algemene bespreking is gesloten.

Artikelsgewijze bespreking

Dames en heren, aan de orde is de artikelsgewijze bespreking van het voorstel van decreet. (Zie Parl.St. Vl.Parl. 2015-16, nr. 756/1)

– Artikel 1 wordt zonder opmerkingen aangenomen.

Er zijn amendementen op artikel 2. (Zie Parl. St. Vl. Parl. 2015-16, nr. 756/2)

De stemmingen over de amendementen en over het artikel worden aangehouden.

– De artikelen 3 tot en met 10 worden zonder opmerkingen aangenomen.

De artikelsgewijze bespreking is gesloten.

We zullen straks de hoofdelijke stemming over het voorstel van decreet houden.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.