U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Van den Bossche heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega's, gemiddeld twintig keer per jaar wordt een jongere met een psychiatrische stoornis én een verstandelijke handicap opgesloten in een isoleercel in Vlaanderen. Het zijn erg kwetsbare kinderen in een crisissituatie, die moeilijke emotionele momenten doorstaan.

De afgelopen jaren gaat dat in stijgende lijn. Niet alleen het aantal stijgt, maar ook de duur van het verblijf in isolement loopt op. Meer dan een keer wordt een kind voor meer dan 24 uur in eenzame opsluiting afgezonderd. U hoort me zeker niet zeggen dat het eenvoudig is om met heftige emoties en agressie om te gaan. Hulpverleners verdienen onze steun. Ze moeten tools aangereikt krijgen om daarmee om te gaan. Maar het is een feit dat de opsluiting van jongeren met een psychiatrische stoornis in crisis voor trauma’s zorgt en hun herstel in de weg staat. Precies dan hebben ze nood aan een hulpverlener.

Het kan anders. In Noorwegen zijn eenzame opsluitingen voor kinderen onder 16 jaar gewoonweg verboden. Bent u bereid om die praktijk van eenzame opsluitingen – die steeds meer ingang vindt in Vlaanderen – stapsgewijs te bannen, en te werken aan een Noors model? Ik zeg stapsgewijs, want u moet hulpverleners de nodige tools aanreiken zodat ze op die moeilijke momenten niet handelingsverlegen worden.

De voorzitter

Minister Vandeurzen heeft het woord.

Minister Jo Vandeurzen

Voorzitter, collega's, ik ben het helemaal met uw analyse eens en ik denk dat we actie moeten ondernemen. In mijn beleidsbrief 2016 zult u daarover meer terugvinden.

Het is heel duidelijk dat er internationaal en Europees heel wat studiewerk over bestaat. De Hoge Gezondheidsraad zal in ons land binnen korte termijn allicht een advies daarover uitbrengen. Onze Vlaamse administratie heeft daar ook aan meegewerkt. Het is heel duidelijk: fixatie en isolatie moeten wij zo veel mogelijk verbannen uit de zorg- en hulpverleningssector.

Concreet betekent dit voor ons dat onze Zorginspectie met de sector van de psychiatrische ziekenhuizen in overleg is om te bekijken hoe het referentiekader voor de inspecties vanuit Zorginspectie voor de psychiatrische ziekenhuizen vanaf volgend jaar kan worden onderbouwd. Dat hebben wij ook gedaan voor de algemene ziekenhuizen. Wij maken samen met de sector een referentiekader op. Wat vinden wij kwaliteitsvolle zorg en waarop zullen wij dan ook in onze inspectie doorgaan? Men weet dat dat thema daarin uiteraard aanwezig zal zijn. Men gaat ook met Jongerenwelzijn en met het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) en het Agentschap Zorg en Gezondheid (AZG) een aantal plaatsen in Vlaanderen bezoeken om de goede praktijken te bestuderen, ook in functie van dat referentiekader. Er zijn gelukkig ook wel goede praktijken.

Heel concreet zal er ook, specifiek met betrekking tot dit thema, een thematische inspectie komen in Vlaanderen, over de agentschappen heen, zowel jongerenwelzijn als de gehandicaptensector als de voorzieningen die erkend worden door het AZG. Dat staat zo ook aangekondigd in de beleidsbrief. Dat moet gebeuren met het flankerende beleid. Dat betekent: binnen een kader dat is opgebouwd met de sector, waarbij de best practices, de vorming, enzovoort aan bod komen. Onze Zorginspectie heeft aan de sector aangekondigd dat men dit thema zal aanpakken.

Minister, ik hoor dat u bereid bent om fixatie en isolatie te bannen. Ik ben er nog niet helemaal uit of u het volledig wilt verbieden. Dat had ik graag nog geweten. Maar ik meen te hebben begrepen dat u minstens in die richting wilt werken. Ik ben daar erg blij mee. De vele internationale verslagen en onderzoeken waarnaar u verwijst, wijzen erop dat veel te maken heeft met wat zij een ‘bedrijfscultuur’ noemen, een soort van gewoonte bij het omgaan met heftige emoties. Er wordt veel gemedicaliseerd. Er worden zeer veel psychofarmaca gebruikt. U bent daar niet voor bevoegd, dat is een bevoegdheid van minister De Block. Dat is een probleem. Ook emoties lamleggen of stilleggen leidt niet tot herstel. Kinderen worden ook afgezonderd, helemaal alleen, met niemand nog met wie zij kunnen spreken.

Ik ben echt blij dat u die oproep van vele wetenschappers en onderzoekers wilt beantwoorden. Dat is ook onze bezorgdheid. Ik kan u daar enkel mee complimenteren. Ik vroeg mij af of u een concrete timing hebt waarbinnen u werkelijk die praktijken gebannen wilt zien.

De voorzitter

Mevrouw Van den Brandt heeft het woord.

Elke Van den Brandt (Groen)

Minister, ik wil u oproepen om niet enkel aan inspectie te doen vanuit een kader, maar om er echt een maatschappelijk debat over te hebben. Fixatie, isolatie, dwangmaatregelen, dwangmedicatie en psychofarmaca: dat zijn allemaal heel moeilijke thema’s. Dat vereist een breed debat. Het is niet enkel zo binnen de psychiatrische ziekenhuizen. Ook in de integrale jeugdzorg en in het beleid met mensen met een handicap speelt dit een rol. Je merkt dat steeds meer organisaties en jeugdhulpinstellingen bewust geen isolatiecel meer hebben. Ze willen werken met die jongeren tot ze hen kalm krijgen. De isoleercel wordt soms een vluchtpoging. De jongeren moeten zelf leren om dat in handen te nemen en te beheersen. Er wordt dus mee gewerkt, maar het vraagt een heel nieuwe methodiek, nieuwe inzichten en een sterk personeel. Je voelt dat de contouren van ‘wanneer kan wat wel en niet’ scherper worden afgelijnd. Er moet een maatschappelijk debat komen over wat we al dan niet aanvaardbaar vinden. Dat mag niet enkel een kwestie van de Zorginspectie zijn.

De voorzitter

De heer Anseeuw heeft het woord.

Björn Anseeuw (N-VA)

De vraag is inderdaad heel belangrijk. Dat is ook de reden waarom ik zes maanden geleden exact dezelfde vraag heb gesteld, minister. U hebt dan ook het nieuwe initiatief van de Zorginspectie aangekondigd, waarmee men zou werken aan een nieuw model. U zegt dat het er binnenkort komt. Ik onderschrijf de vraag van mijn collega naar de timing. Maar ik wil u ook een suggestie aan de hand doen. U zegt dat u in Vlaanderen op zoek zult gaan naar good practices. Er werd al verwezen naar het buitenland. In een aantal landen is het verboden. Maar niet zo ver van huis, in Nederland, is men al sinds 2001 bezig met een heel scala aan ingrepen en maatregelen en tools voor de mensen uit de hulpverlening, waarmee men er inderdaad in slaagt om het aantal isolaties en fixaties, laat het ons maar over die twee hebben, sterk te reduceren.

Dat is een suggestie die ik u aan de hand wil doen: kijk niet alleen in eigen land, maar leer vooral van diegenen die er al heel lang mee bezig zijn in de nabije landen.

De voorzitter

Mevrouw Schryvers heeft het woord.

Voorzitter, het is inderdaad een belangrijk thema dat al aan bod kwam in onze commissie. Het probleem doet zich niet alleen voor in de psychiatrische zorg, maar veel ruimer in heel de jeugdhulpverlening, de gemeenschapsinstellingen, ook met betrekking tot mensen met een beperking.

Het is echt nodig dat we dat breed debat voeren. Voor ons mag isolatie en fixatie alleszins nooit een gestandaardiseerde aanpak zijn zoals her en der wel nog bestaat. Het moet tot een absoluut minimum worden beperkt. We zijn tevreden dat de minister daartoe initiatieven neemt. Collega’s, ook wij kunnen daartoe initiatieven nemen. We kunnen namelijk zorgen voor meer rechtsbescherming voor jongeren die van hun vrijheid beroofd zijn en bijvoorbeeld in de gemeenschapsinstellingen zijn opgenomen. Onze fractie zal in ieder geval een initiatief nemen om meer rechtswaarborgen te creëren voor jongeren die zich in een dergelijke situatie bevinden.

Minister Jo Vandeurzen

Collega’s, ik ga zeker akkoord met een aantal aanvullingen en bedenkingen.

Ten eerste is het natuurlijk logisch dat de Zorginspectie dat niet allemaal alleen zal organiseren als een soort van administratieve taak. Dat betekent dat je sectorbreed aan de tafel moet om het referentiekader vast te leggen. Ook de internationale voorbeelden zullen daar onder ogen moeten worden genomen. Het feit dat men in een aantal plaatsen toont dat het kan, is natuurlijk ook een motivatie om ervan te worden overtuigd dat we het wellicht in een andere situatie beter kunnen. In die zin: ja, het moet breder zijn dan alleen maar eenrichtingsverkeer vanuit de administratie. Het vraagt een breder overleg. Dat overleg is voorbereid. We brengen daarover een aantal dingen bijeen.

In 2016 zullen de zaken worden uitgerold. Ik zal niet zeggen dat alle inspecties zullen plaatsvinden in 2016, want meestal is er een meerjarige cyclus. Wat staat er dan wel op de agenda? Het concept moet kloppen, er zal worden gekeken naar inspirerende voorbeelden en het flankerende beleid dat nodig is om iedereen die sensibiliteit te geven, moet worden georganiseerd. Dat staat effectief op de agenda voor 2016.

Bevoegdheidsmatig is onze invalshoek in grote mate het Kwaliteitsdecreet. Dat is de basis waarop wij vanuit onze bevoegdheid dit mee kunnen opnemen als een definitie van wat goede kwaliteit wordt genoemd in voorzieningen. Die voorzieningen zijn – voor alle duidelijkheid – breder dan de ziekenhuizen. Het gaat ook over de andere instellingen, inclusief onze eigen gemeenschapsinstellingen.

Minister, ik ben blij dat u zo breed wilt gaan. Dat is heel terecht. Ik vind het een prima lijn.

Er moeten nog twee concrete beslissingen worden genomen. De eerste beslissing is om ervoor te zorgen dat hulpverleners voldoende tools krijgen en weten hoe zij op een andere manier kunnen omgaan met heftige emoties. Dat betekent formeel dat u daarin investeert.

De tweede beslissing houdt in dat u die isoleercellen ook puur architecturaal zult moeten verwijderen. Ze zullen er niet meer mogen zijn. Want als ze er zijn, zullen ze worden gebruikt. Het is zo simpel als dat. Eerst leidt u mensen op en zorgt u er via de best practices voor dat ze weten wat ze kunnen doen. Dan haalt u die isoleercellen simpelweg weg. Dan zal het ook niet meer gebeuren.

Ik reken daarvoor op u. (Applaus bij sp.a en Groen)

De voorzitter

De actuele vraag is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.