U bent hier

Zesde Staatshervorming

luchtfoto twee gebouwen vlaams parlementWat is de 6e staatshervorming?

Door de 6e staatshervorming worden de taken van de federale overheid en de  overheden van de deelstaten anders verdeeld. Daardoor worden heel wat overheidsdiensten Vlaams in plaats van Federaal.

Om dat te bereiken wordt de staatsstructuur van België aangepast:

  • een aantal parlementen worden anders samengesteld en kunnen andere taken uitvoeren,
  • de regeringen en de parlementen van het land en van de deelstaten krijgen andere taken en bevoegdheden
  • de deelstaten krijgen voor hun werking meer geld dat ze op een andere manier innen.

 

Samenstelling en taken van de parlementen

Het Vlaams Parlement

Wat hetzelfde blijft:

  • De 124 leden worden verkozen om de 5 jaar, tegelijkertijd met de Europese verkiezingen
  • Het parlement kan niet ontbonden worden maar blijft vijf jaar verkozen.
  • Het parlement kan zelf bepalen in welke kieskringen het wordt verkozen. Het Vlaams Parlement heeft ervoor gekozen in kieskringen per provincie te worden verkozen: er zijn dus vijf provinciale kieskringen voor het Vlaams Parlement. De 6 Brusselse leden worden apart verkozen in de hoofdstad.
  • Het parlement kan zelf bepalen hoeveel leden het telt.

Wat nieuw is na de zesde staatshervorming:

  • Het Vlaams Parlement vaardigt 29 deelstaatsenatoren af naar de Senaat. De Senaat wordt niet rechtstreeks verkozen, maar samengesteld uit leden van de deelstaatparlement: die worden deelstaatsenatoren genoemd. Het Vlaams Parlement mag zo 29 deelstaatsenatoren afvaardigen.

Het speciale is dat het Vlaams Parlement ook Nederlandstalige deelstaatsenatoren mag aanwijzen die uit het Brusselse Parlement komen. Er moet minstens een Vlaamse Brusselaar naar de Senaat worden afgevaardigd door het Vlaams Parlement.
Vóór de zesde staatshervorming kon het Vlaams Parlement maar 10 leden afvaardigen naar de senaat. Die werden gemeenschapssenatoren genoemd.

  • Het is nog niet  goedgekeurd, maar er is een voorstel dat zegt dat het parlement voortaan ook zelf de datum van zijn verkiezing kan veranderen. 

 

De Federale Kamer van Volksvertegenwoordigers

Wat hetzelfde blijft:

  • Er zijn 150 leden in de Kamer van Volksvertegenwoordigers.
  • Het parlement kan ontbonden worden: dan zijn er vervroegde verkiezingen. 

Wat nieuw is na de zesde staatshervorming:

  • De 150 leden worden voor 5 jaar verkozen.

Senaat

Wat nieuw is na de zesde staatshervorming:

  • De senaat wordt niet meer rechtstreeks verkozen, maar wordt samengesteld uit de parlementen van de deelstaten:
    • 29 deelstaatsenatoren komen uit het Vlaams Parlement en/of de Nederlandse taalgroep van het Brusselse Parlement (er moet minstens 1 Vlaamse Brusselaar bij de 29 zijn)
    • 10 deelstaatsenatoren worden afgevaardigd door het Parlement van de Franse Gemeenschap
    • 8 deelstaatsenatoren worden afgevaardigd door het Waalse Parlement
    • 2 deelstaatsenatoren worden afgevaardigd door de Franse taalgroep van het Brusselse Parlement
    • 1 deelstaatsenator wordt afgevaardigd door het Parlement van de Duitse gemeenschap

De 50 deelstaatsenatoren kunnen ten slotte zelf nog 10 senatoren kiezen (coöpteren).

  • De senaat kan alleen nog voorstellen doen om de Grondwet of de wetten die België organiseren te veranderen (voor de zesde staatshervorming kon ze nog zelf wetten voorstellen, of wetten veranderen die de Kamer had goedgekeurd).
  • De Senaat is de bemiddelaar tussen de deelstaten.
  • De Senaat kan alleen nog schriftelijke vragen stellen aan de federale regering (voor de zesde staatshervorming konden de senatoren ook mondelinge vragen stellen, nu niet meer).

Zeer gedetailleerde informatie over de samenstelling van de Senaat na de 6e staatshervorming is te vinden op de website van de Senaat. (pdf)

 

Vlaanderen krijgt andere bevoegdheden

Door de zesde staatshervorming worden heel wat federale bevoegdheden en maatregelen overgeheveld naar de deelstaten. Welke bevoegdheden komen erbij voor Vlaanderen?

ARBEIDSMARKT

  • 2,4 miljard euro

De controle of werklozen wel beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt, en de sancties die daarbij horen, komen volledig in handen van de gewesten, net als lastenverlagingen voor allerlei doelgroepen, diverse banenplannen, PWA’s en de dienstencheques. Ook de leercontracten en het betaald educatief verlof komen over, net als de regels en financiering van outplacement en de regels over economische migratie (de voorwaarden voor een arbeidskaart, bijvoorbeeld).

GEZINSBIJSLAGEN

  • 3,5 miljard euro

Een van de grootste budgettaire posten die overkomen, is de kinderbijslag, samen met de geboorte- en adoptiepremies. De gezinsbijslagen zijn volledig geregionaliseerd

GEZONDHEIDSZORG EN WELZIJN

  • 3 miljard euro

De bouw én werking van alle oudereninstellingen (woonzorgcentra, rust- en verzorgingstehuizen, centra voor dagverzorging enzovoort), en de prijzen voor de bewoners. De bouw en renovatie van ziekenhuizen en de normen waaraan ziekenhuizen moeten voldoen.

In vele zorgsectoren worden ook een aantal versnipperde bevoegdheden samengebracht, zoals in de gehandicaptenzorg, de ouderenzorg, de geestelijke gezondheidszorg en revalidatie. Tot nu toe werd bijvoorbeeld de aankoop van een rolstoel door de ziekteverzekering (van de federale overheid) betaald, maar moest men voor onderhoud en herstellingen van de rolstoel bij het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) aankloppen. Dat wordt nu allemaal Vlaams. Tot slot komen nog andere aspecten over, zoals de organisatie van de wachtdiensten van de huisartsen.

JUSTITIE

  • 50 miljoen euro

Enerzijds krijgen de gemeenschappen en gewesten nu inspraak bij het vervolgingsbeleid binnen hun eigen bevoegdheden. Als Vlaanderen bijvoorbeeld bepaalde milieumisdrijven een grote prioriteit wil geven, dan kan ze daarover een samenwerkingsakkoord sluiten met het openbaar ministerie.

Anderzijds worden we ook gedeeltelijk bevoegd voor de uitvoering van straffen die de rechtbanken opleggen. Zo komen de justitiehuizen over, die onder meer aan slachtofferonthaal doen en veroordeelden begeleiden en controleren bij alternatieve straffen, bij elektronisch toezicht, bij voorwaardelijke invrijheidstelling enzovoort. Ook de ‘jeugdgevangenissen’ van Everberg en Tongeren komen volledig in Vlaamse handen.

VERKEER

  • 3,7 miljoen euro

De zesde staatshervorming hevelt een allegaartje van bevoegdheden rond verkeer over. Zo komen de technische keuring van voertuigen, de rijopleidingen, de rijscholen en de rijexamencentra onder Vlaamse bevoegdheid, net als de regelgeving en de controle op de binnenscheepvaart. Een aantal onderdelen van de verkeerswet komen ook over, zoals de snelheidsbeperkingen op alle openbare wegen, behalve op de snelwegen.

ANDERE

  • 130 miljoen euro

Grote delen van het landbouwbeleid waren al in de vorige staatshervormingen naar de gewesten overgeheveld. Nu komt daar nog het BIRB bij, een instelling die Europees geld uitbetaalt. Nog binnen de landbouwsfeer is dierenwelzijn een nieuwe Vlaamse bevoegdheid, al blijven dierengezondheid en sommige andere aspecten van dierenwelzijn federaal. Ook het landbouwrampenfonds wordt overgeheveld, net als het gewoon rampenfonds.

Daarnaast komen ook de pachtwetgeving en de huurwetgeving voor woningen naar de gewesten. Hetzelfde geldt voor de vergunningen voor handelsvestigingen en de toegang tot bepaalde zelfstandige beroepen.

Verder zijn er nog diverse andere nieuwe bevoegdheden, zoals de distributietarieven voor gas en elektriciteit, sommige prijscontroles, de filmkeuring voor bioscopen enzovoort..

[Bron: Vlaamse Overheid]

Schematisch:

 

Bevoegdheden van Vlaanderen vóór de zesde staatshervorming

Nieuwe bevoegdheden die erbij komen na de zesde staatshervorming

  • Taalgebruik, waaronder toezicht op het taalgebruik in bestuurszaken, onderwijs en arbeidsbetrekkingen binnen de Vlaamse instellingen.
 
  • Cultuur, waaronder kunsten, bescherming van het cultureel erfgoed, musea, bibliotheken, media, sport en openluchtrecreatie, en toerisme.
  • Filmkeuring
  • Prijsbeleid voor teledistributie
  • Onderwijs: alle aspecten van het onderwijs, behalve de pensioenregeling van de leerkrachten, begin en het einde van de leerplicht en de minimale voorwaarden voor diploma's.
  • Alternerend leren
     
  • Delen van de gezondheidszorg, waaronder ondersteuning en kwaliteitsbewaking van de ziekenhuizen, preventieve gezondheidszorg, thuiszorg, rustoorden en geestelijke gezondheidszorg.
  • Gezondheidszorgbeleid
    • de normen voor ziekenhuizen,
    • de erkenning van zorgberoepen,
    • ouderenzorg en geestelijke gezondheidszorg,
    • prijzen van oudereninstellingen
  • Bijstand aan personen, waaronder jeugdbescherming, jeugdbeleid, gezinsbeleid en kinderopvang, bejaarden- en gehandicaptenbeleid, het gelijkekansenbeleid en de integratie van migranten.
  • Gezinsbeleid
    • de Kinderbijslag (Gezinsbijslag),
    • geboortepremies en adoptiepremies
    • tegemoetkoming hulp aan bejaarden
    • volledige jeugdbescherming
       
  • Ruimtelijke ordening: ruimtelijke plannen, bouwvergunningen, aanleg van industriezones, stadsvernieuwing, bescherming van monumenten en landschappen
  • Financiële tegemoetkomingen bij schade door algemene rampen
  • Gerechtelijke procedure voor onteigeningen voor algemeen nut
  • Aankoopcomités
  • Authenticatie van onroerende handelingen
  • Leefmilieu: bescherming van het leefmilieu, afvalstoffenbeleid, toezicht op de gevaarlijke, ongezonde en hinderlijke bedrijven
  • Dierenwelzijn
  • Waterbeleid: productie en distributie van drinkwater, zuivering van afvalwater, riolering.
  • prijsbeleid voor drinkwater
  • Landinrichting en natuurbehoud: waaronder ruilverkaveling, natuurbescherming, parken en bossen, jacht en visvangst.

 

  • Landbouw en zeevisserij: ondersteuning van de land- en tuinbouwbedrijven, promotie van land- en tuinbouwproducten.
  • Landbouwbeleid
    • financiële tegemoetkomingen bij landbouwrampen
    • pacht en veepacht
    • land- en tuinbouwvorming in kader van beroepsscholing en –bijscholing
    • het afzet- en uitvoerbeleid van landbouw-, tuinbouw- en visserijproducten (met uitzondering van het verkennen van buitenlandse markten)
    • toekenning van kwaliteitslabels en oorsprongsbenamingen van regionale of lokale aard
       
  • Huisvesting: sociale woningbouw en huisvestingspremies.
  • Woonbeleid (o.a. de belastingaftrek voor de enige en eigen woning)
  • Economie: economisch overheidsinitiatief, steun aan bedrijven en buitenlandse handel.
  • Werk en Sociale economie:
    • arbeidskaarten
    • controle werklozen
    • doelgroepenbeleid
    • buurtdiensten en -banen
    • plaatselijke werkgelegenheidsagentschappen
    • dienstencheques
  • Economie
    • vestigingsvoorwaarden (met uitzondering van de vestigingsvoorwaarden in het domein toerisme en mobiliteit en logistiek, bijv. voor rijscholen)
    • handelshuur
    • participatiefonds
    • algemeen prijsbeleid
       
  • Energiebeleid: distributie van elektriciteit en aardgas, bevordering van rationeel energiegebruik.
  • Energiebeleid
    • de sociale maximumprijzen
    • de distributienettarieven
  • De lokale besturen, namelijk de gemeenten, provincies, stadsdistricten en intercommunales, financiering van de 308 Vlaamse steden en gemeenten en de vijf Vlaamse provincies, administratief toezicht op lokale besturen.

 

  • Tewerkstelling: arbeidsbemiddeling en speciale werkgelegenheidsprogramma's.
  • Arbeidsmarktbeleid (o.a. het activerings- en doelgroepenbeleid en de controle van werkzoekenden)
  • Openbare werken en vervoer, waaronder de aanleg en het onderhoud van wegen, zeehavens, bevaarbare waterlopen en de regionale luchthavens van Antwerpen en Oostende, stads- en streekvervoer.
  • Mobiliteit en verkeersveiligheid
    • politie over het verkeer op waterwegen
    • binnenvaart (regels over bemanningsvoorschriften en over veiligheid van binnenschepen)
    • minimale technische veiligheidsnormen voor de bouw en onderhoud van wegen en waterwegen
    • reglementering van het vervoer van gevaarlijke goederen en uitzonderlijk vervoer over de weg
    • bijkomende financiering van aanleg, aanpassing of modernisering van spoorlijnen
    • vestigingsvoorwaarden m.b.t. mobiliteit en logistiek
    • verkeersveiligheidbeleid: de technische keuring van wagens, rijopleiding en rijscholen,…
    • prijsbeleid voor het taxivervoer
  • Internationale aangelegenheden
  • Wetenschappelijk onderzoek
  • Ontwikkelingssamenwerking

 

voor alles waarvoor Vlaanderen bevoegd is (voor alle opgesomde aangelegenheden), kan het internationale verdragen sluiten enwetenschappelijk onderzoek financieren.

  • Promotie van Brussel
  • Justitieel beleid
    • organisatie, werking en opdrachten van justitiehuizen
    • organisatie, werking en opdrachten van diensten voor elektronisch toezicht
    • Jeugdsanctierecht
    • juridische eerstelijnsbijstand
    • deelname aan het algemeen strafrechtelijke beleid

 

Inkomsten en uitgaven van Vlaanderen na de 6e staatshervorming

Met alle bevoegdheden komt een heel pak geld over. Maar liefst 11 miljard euro. “Dat is ongeveer 40 % van de huidige begroting”, zegt Martin Ruebens, secretaris-generaal van het Departement Diensten voor het Algemeen Regeringsbeleid. “En dat zorgt voor een nieuwe verhouding tussen de verschillende beleidsdomeinen. Tot nu toe was Onderwijs en Vorming de belangrijkste begrotingspost, met ongeveer 40 % van het totaalbudget. Maar vanaf volgend jaar zakt dat naar zo’n 25 %. Tegelijkertijd stijgt het budget voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, en wordt dat ongeveer even groot als dat van Onderwijs.”

[Bron: Vlaamse overheid]

34 % van de Vlaamse inkomsten komt voortaan uit eigen belastingen (voorheen minder dan 20 %) Het Vlaamse Gewest kan vanaf nu opcentiemen heffen of kortingen toestaan op de personenbelasting. We kunnen ook belastingverminderingen (of -vermeerderingen) invoeren die te maken hebben met de bevoegdheden van het gewest. De woonbonus, de belastingvermindering voor dienstencheques en de vermindering voor energiebesparende maatregelen zijn de bekendste voorbeelden.

Verslag van het Rekenhof

Het Rekenhof heeft de impact van de zesde staatshervorming op de Vlaamse overheid onderzocht. Het onderzocht in het bijzonder of de overdracht van bevoegdheden aan Vlaanderen de vooropgestelde budgettaire ramingen volgde en of de overdracht van bevoegdheden en middelen knelpunten vertoonde.

Meer informatie over de 6e staatshervorming

  • De meest uitgebreide juridische informatie, met alle wetgevende documenten en de voorbereiding is te vinden op de dossierpagina over de 6e staatshervorming van Jeroen Van Nieuwenhove.
  • In het Vlaams Parlement is de bespreking van het Groenboek 6e staatshervorming de belangrijkste stap tot nu toe. In het Groenboek werkt de Vlaamse overheid uitgebreid de overgang van de bevoegdheden uit. Het Groenboek werd in elke commissie besproken.
  • De Vlaamse overheid geeft op zijn website informatie over de 6e staatshervorming, met vooral aandacht voor de hervorming van de diensten van de Vlaamse overheid.
  • De Senaat verzamelt in de databank SenLex officiële informatie over de Belgische institutionele regelgeving.  U vindt in deze databank, voor elk artikel van de belangrijkste institutionele normen, de relevante fragmenten uit de parlementaire stukken, de rechtspraak van het Grondwettelijk Hof en de adviezen van de Raad van State.
  • De praktische gevolgen van de 6e staatshervorming voor u, kunt u vinden op www.vlaanderen.be, onder de verschillende trefwoorden