U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Mevrouw Tine Soens (sp·a)

Minister-president, de wekelijkse geseling van de Saudische blogger Raif Badawi is een zaak die al geruime tijd wordt aangeklaagd. Hij werd veroordeeld tot tien jaar gevangenis, een monsterlijke geldboete en de gruwelijke en onmenselijke straf van duizend stokslagen. Die stokslagen worden toegediend in een wekelijkse dosis van tien, zodat Raif zijn straf toch zou overleven. Ondertussen wordt die wekelijkse dosis af en toe opgeschort vanwege zijn precaire gezondheidstoestand. De advocaat van Raif Badawi, Waleed Abulkhair, kreeg ondertussen ook vijftien jaar gevangenisstraf voor het zogenaamd ondermijnen van het staatsgezag.

Het recht op vrije meningsuiting bestaat eigenlijk niet in Saudi-Arabië. Raif riskeerde voor zijn blogactiviteiten zelfs de zwaarste straf die men kan krijgen, namelijk de doodstraf. Het aantal executies scheerde dit jaar hoge toppen. Eind mei stond de teller al op negentig. Daarmee staat het aantal uitgevoerde doodstraffen, die meestal bestaan uit een publieke onthoofding, op gelijke hoogte met dat van 2014.

Het hoge aantal executies toont aan dat de situatie van Raif Badawi representatief is voor vele bloggers en mensenrechtenactivisten die opkomen tegen het regime. Saudi-Arabië gaat ook buiten de grenzen van de eigen staatssoevereiniteit zijn boekje te buiten. In april ging een coalitie van Arabische landen over tot bombardementen in Jemen. Verschillende mediabronnen rapporteren ondertussen over oorlogsmisdaden. Zo werd een vluchtelingenkamp van de Verenigde Naties gebombardeerd en rapporteerde Human Rights Watch over het gebruik van clusterbommen. Het bombarderen van vluchtelingenkampen is een oorlogsmisdaad volgens het internationaal humanitair recht. Ook het gebruik van clusterbommen wordt over het algemeen als niet-conform met het internationaal humanitair recht beschouwd, zeker wanneer die clusterbommen in de nabijheid van civiele gebouwen worden gebruikt. Het merendeel van de landen beschouwt het gebruik van clusterbommen als illegaal. De Verenigde Staten en Saudi-Arabië hebben de Conventie over Clustermunitie niet ondertekend, België verbood het gebruik ervan nog voor de conventie er was.

Sinds april 2013 is de Saudische overheid bezig met het uitvoeren van een wijziging in de arbeidswetgeving. Die wijziging houdt in dat buitenlandse werknemers die niet over de vereiste documenten beschikken om er legaal te verblijven, massaal worden gearresteerd en vervolgens gedeporteerd. De overheid rapporteerde in april vorig jaar over meer dan 400.000 uitwijzingen. Bij de arrestatie, het verblijf in de gevangenis en de effectieve deportatie worden in groten getale mensenrechten geschonden. Bovendien heeft Saudi-Arabië de Vluchtelingenconventie van 1951 niet ondertekend, waardoor vluchtelingen die in hun land van herkomst aan vervolging blootstaan, zonder pardon worden teruggestuurd. Human Rights Watch roept het land dan ook om snel werk te maken van een wetgeving die bescherming biedt aan de vluchtelingen.

De Kamer van Volksvertegenwoordigers vond dat het gedrag van Saudi-Arabië niet langer door de beugel kon en riep in een resolutie over de stand van de mensenrechten in Saudi-Arabië en in het bijzonder over de situatie van blogger Raif Badawi de federale overheid op om positie in te nemen. Het voorstel werd unaniem aangenomen. In de resolutie vormt aanbeveling 11 een belangrijk punt voor het Belgische buitenlandse beleid. Ik citeer: “11. de Belgische diplomatieke, militaire, economische, commerciële en energiegerelateerde betrekkingen met Saoedi-Arabië te onderwerpen aan een grondige reflectie, gelet op de vreselijke praktijken die dit regime erop nahoudt inzake mensenrechten en fundamentele vrijheden op het bijzonder tekenend geval van de heer Raif Badawi, alsook op de rol die sommige Saudische hoogwaardigheidsbekleders spelen in de financiering van het wereldwijde terrorisme.”

Buitenlandse handel is uiteraard een bevoegdheid van Vlaanderen. De koerswijziging ten opzichte van Saudi-Arabië op het federale niveau kan implicaties hebben op het Vlaamse buitenlands beleid.

Minister-president, in uw beleidsnota hebt u aangegeven dat mensenrechten een richtinggevend element vormen voor het Vlaams buitenlands beleid. Hebt u kennis genomen van de federale resolutie over de stand van de mensenrechten in Saudi-Arabië en in het bijzonder over blogger Raif Badawi? Zo ja, welke implicaties heeft dit voor het Vlaams buitenlands beleid? Hebt u al overleg gehad met het federale niveau hierover, zoals het bij de bespreking van de resolutie werd aangekondigd? Zo neen, wanneer wordt dit gepland? Zult u de militaire, economische en commerciële betrekkingen grondig herbekijken, zoals de resolutie vraagt? Zo ja, wat is het resultaat daarvan? Zo neen, waarom niet?

De voorzitter

De heer Kennes heeft het woord.

De heer Ward Kennes (CD&V)

In tegenstelling tot Eritrea is Saudi-Arabië een land waarmee we wel heel wat contacten hebben, waarmee we heel wat handelsbetrekkingen hebben en waar op vele manieren een en ander kan worden beïnvloed, denk ik. Het is een gesloten regime, dat zich minder aantrekt van wat het buitenland ervan denkt dan echte democratische regimes. Zolang het een financieel onuitputbare bron van inkomsten heeft, blijft het onafhankelijk van alle kritiek. Maar er is heel wat aan de hand. Ik dank mevrouw Soens voor het feit dat zij het punt op de agenda plaatst. Misschien kunnen wij als individuele parlementsleden een initiatief nemen in de richting van de regering. Heel wat collega’s hebben dat al gedaan. We moeten los van de regering bekijken of wij als parlementsleden de ambassade kunnen contacteren om onze bezorgdheid te uiten.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Collega’s, uiteraard heb ik kennis genomen van het afschuwelijke lot dat de blogger Raif Badawi ondergaat in Saudi-Arabië. Hij is uitgegroeid tot een heel tragisch symbool van alles wat fout loopt inzake mensenrechten in dat land. De resolutie van de Kamer daarover ken ik uiteraard. Deze federale resolutie heeft geen enkele implicatie op het Vlaamse beleid. Ik deel uiteraard de bezorgdheden die daarin worden geuit over de schendingen van mensenrechten en van het internationaal humanitair recht in Saudi-Arabië.

De vraag naar de implicaties op het Vlaams buitenlands beleid heeft direct betrekking op de exportaanvragen van militaire goederen. U weet dat die conform het Wapenhandeldecreet steeds onderhevig zijn aan een grondige geopolitieke analyse, op basis van de acht criteria van het gemeenschappelijk standpunt, waaronder ook de mensenrechten. Ik heb aan het departement gevraagd om de export naar Saudi-Arabië heel grondig en kritisch tegen het licht te houden. Ik kan dus zeggen dat het zeer waarschijnlijk is dat de analyse op basis van de volgende criteria een negatief advies zal opleveren: mensenrechten, interne spanningen, regionale stabiliteit en afwending. Dat zijn criteria uit het decreet zelf.

Mevrouw Soens, daarnet heb ik met betrekking tot de vraag over Eritrea ook al gezegd dat het federale ministerie van Buitenlandse Zaken de opvolging van de VN-Mensenrechtenraad als zijn uitsluitend prerogatief ziet. Er zou dus een aanpassing moeten gebeuren van de samenwerkingsakkoorden vooraleer wij met Vlaanderen daar onze stem kunnen laten weerklinken.

U vraagt om ook de militaire relaties te herbekijken. Het moge duidelijk zijn dat Vlaanderen geen enkele militaire relatie heeft met Saudi-Arabië. Wij zullen de exportaanvragen van militaire goederen nauwgezet tegen het licht houden.

De rest van de handelsbetrekkingen zijn business-to-business (B2B). Dat zijn betrekkingen van bedrijf tot bedrijf. De betrekkingen op zich van onze bedrijven met de bedrijven daar kunnen leiden tot meer dialoog en openheid. Wij kunnen natuurlijk geen embargo’s uitspreken tegen landen waar de mensenrechten worden geschonden. Als we dat doen, stopt onze buitenlandse handel. Ik heb het even gecheckt: het laatste rapport van Amnesty International zegt dat in 160 landen de mensenrechten worden geschonden. De VN telt 193 lidstaten. Je kunt tot 195 komen als je de waarnemers, Vaticaanstad en Palestina, erbij telt. Er blijven dan nog maar 35 lidstaten over waar volgens Amnesty International de mensenrechten niet worden geschonden. Helaas zijn er maar zo weinig. B2B-betrekkingen vallen niet onder enige controle van ons met betrekking tot de handelsrelaties, tenzij het gaat over wapenhandel – maar daarover heb ik u geantwoord.

De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Mevrouw Tine Soens (sp·a)

Minister-president, dank u voor uw antwoord, maar ik ben toch wel teleurgesteld. Uw partij was nochtans in de Kamer heel straf in haar bewoordingen. An Capoen zei daar in de plenaire vergadering dat zij een duidelijk en krachtdadig signaal van de minister verwacht. Ik vermoed dat zij daarmee niet alleen de minister van Buitenlandse Zaken bedoelt. U zei dat de resolutie geen enkele implicatie heeft op het Vlaams buitenlands beleid. Het gaat natuurlijk niet alleen over strategische goederen. Er zijn uiteraard ook economische betrekkingen met Saudi-Arabië. Als ik mij niet vergis, heeft ook Flanders Investment & Trade (FIT) daar een relatie mee, en uiteraard heeft dat een impact op het Vlaams buitenlands beleid.

Het voorstel dat ik aanhaalde, kwam letterlijk uit de resolutie. Uiteraard heeft Vlaanderen geen militaire betrekkingen met Saudi-Arabië. Ik heb enkel het puntje geciteerd: “diplomatieke, militaire, economische, commerciële en energiegerelateerde betrekkingen te onderwerpen aan de grondige reflectie”. Het militaire mogen we, wat Vlaanderen betreft, uiteraard schrappen. Maar het economische en commerciële zijn uiteraard evenzeer van belang.

Begrijp ik u goed dat u nu, als het over wapenhandel gaat, pleit voor een on-holdmaatregel voor Saudi-Arabië? Of is dat een ijdele hoop van mij?

De voorzitter

De heer Kennes heeft het woord.

De heer Ward Kennes (CD&V)

Voorzitter, ik onthoud vooral de uitspraken van de minister-president dat de wapenexporten naar Saudi-Arabië met heel grote aandacht worden gevolgd en dat daar mogelijk een aantal zaken staan te gebeuren. Het is niet alleen de kwestie van de mensenrechten. Er is ook verwezen naar Jemen. Ook andere landen in de regio zijn helaas redelijk instabiel. Het criterium van stabiliteit in de regio is zeker ook een element.

Minister-president, ik onderschrijf uw stelling dat we niet alleen maar handel kunnen drijven met landen die de mensenrechten respecteren zoals wij dat verwachten. Maar ik blijf erin geloven dat handel ook contacten legt, poorten opent en op de een of andere manier ook het denken mee beïnvloedt. We moeten vasthouden aan de handel, om meer impact te hebben op veranderende samenlevingen en om onze boodschap samen met de goederen en financiële stromen enzovoort te laten binnendringen. Het is altijd dansen op een slappe koord. Minister-president, u zult hier altijd van mijn collega’s en van mij vragen blijven krijgen over mensenrechten en internationale handel. Dat is zo voor de volgende vier jaar. Maar ik doe dat altijd in het besef dat handel ook altijd een hefboom is om andere ideeën in een land mee binnen te smokkelen. Die twee zijn verweven, maar het is altijd een heel complexe materie. De wapenhandel met Saudi-Arabië verdient meer dan gewone aandacht.

De heer Karim Van Overmeire (N-VA)

Ik wil mij hier in persoonlijke naam bij aansluiten. Je kunt inderdaad de handel niet beperken tot de landen waar de mensenrechten niet geschonden worden. Dan blijven er een 130-tal landen over waar elk van de collega’s om beurt een vraag over kan stellen.

Mevrouw Soens, ik vind het heel goed dat u het land nog eens ter sprake brengt, want wat collega Kennes zegt, is ook wel waar. Je hebt een vrij groot land, een vrij belangrijk land dat zich voordoet als een bondgenoot van het Westen, dat financieel onafhankelijk is, dat op een strategische plaats ligt en dat niet vatbaar is voor kritiek. Je zou kunnen zeggen dat de software van de mensen daar wat anders in elkaar zit dan onze software. Men kijkt daar met andere ogen naar de wereld. Het is bijzonder moeilijk om die mensen tot andere inzichten te brengen. Zij beschouwen die mensenrechten niet als een superieur kader waar ze in fine aan moeten voldoen. In essentie verwerpen zij de normen die wij trachten als universeel op te leggen, wat niet wegneemt dat je de zaak moet blijven aankaarten en het debat moet blijven aangaan. Ik denk dat contacten, ook economische, daar juist de mogelijkheid toe bieden. Dat er vanuit Vlaanderen op dat vlak bijzonder weinig kan worden gedaan, daar sluit ik me aan bij wat de minister-president daarnet heeft gezegd.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Collega Soens, het verrast mij dat u er blijkbaar een pleidooi voor houdt dat een federale resolutie het Vlaams beleid kan binden. Ik heb niet meer en niet minder gezegd dan dat een federale resolutie het Vlaamse beleid niet bindt. Ik heb gezegd dat ik volledig die bezorgdheid deel. Maar als straks het Vlaams Parlement een resolutie aanneemt die zegt dat de Federale Regering daardoor gebonden is, dan miskennen we het principe van de democratische legitimiteit. Elke regering legt verantwoording af en draagt verantwoordelijkheid voor het parlement waaraan het verantwoording verschuldigd is. Ik heb gezegd dat ik die bezorgdheid volkomen deel. Dat is heel duidelijk, denk ik.

– Rik Daems treedt als voorzitter op.

Minister-president Geert Bourgeois

U hebt mij wel degelijk gevraagd om de militaire betrekkingen met Saoedi-Arabië grondig te bekijken. Wij hebben geen enkele militaire betrekking met Saoedi-Arabië. Ik heb geen rechtsgrond voor onholdmaatregelen, dat heb ik u al gezegd. Geef me de rechtsgrond. We gaan eens kijken of u een rechtsgrond vindt. Er is geen rechtsgrond voor onholdmaatregelen. Bekijk het decreet. Het decreet laat dit niet toe. Ik heb u gezegd dat ik gevraagd heb aan mijn diensten om dat grondig te bekijken en dat ze me dan laten weten dat de basis van de analyse ernaar uitziet dat er geen wapenexportvergunningen zullen kunnen worden verleend vanwege strijdigheid met vier criteria die ik u gegeven heb.

Tot slot herhaal ik wat ik gezegd heb, en ik ben blij dat collega Kennes en collega Van Overmeire dat ook onderschrijven: het is belangrijk dat handelsrelaties tussen bedrijven in die landen – er zijn er 160 in de wereld die mensenrechten schenden – blijven bestaan. Dat opent contacten en maakt dialoog mogelijk. Als we morgen zeggen dat we de Vlaamse bedrijven, ik weet niet hoe, gaan verhinderen om nog te exporteren naar een land waar de mensenrechten worden geschonden, dan komen we serieus in de miserie. Het rapport van Amnesty International zegt dat het over 160 op de 193 lidstaten gaat.

De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Mevrouw Tine Soens (sp·a)

Twee dingen nog. U kunt natuurlijk niet op het ene niveau zeggen dat het buitenlands beleid ten opzichte van Saoedi-Arabië aan een grondige reflectie toe is en op een ander niveau iets anders zeggen. Het is twee keer dezelfde partij, tenzij er plots een Vlaamse partij is en een federale partij van de N-VA.

Ik heb niet aan u gevraagd om de militaire betrekkingen met Saoedi-Arabië te bekijken. Ik stel voor dat u het verslag er nog eens op naleest. Mijn letterlijke vraag is: zult u de economische en commerciële betrekkingen met Saoedi-Arabië grondig herbekijken zoals de resolutie vraagt. (Opmerkingen van minister-president Geert Bourgeois)

Ik heb het zo genoteerd. Het kan zijn dat ik me vergist heb. Dat was alleszins niet mijn bedoeling.

Minister-president Geert Bourgeois

U hebt het zo geschreven en ingediend. U hebt het ook zo afgelezen, collega.

Mevrouw Tine Soens (sp·a)

Dat was niet mijn bedoeling, het ging over het economische en het commerciële uiteraard.

Minister-president Geert Bourgeois

U vraagt mij als minister-president om de militaire betrekkingen met Saoedi-Arabië te herbekijken. U hebt dit schriftelijk ingediend en mondeling voorgelezen. Ik spreek hier namens een regering. Ik zeg dat ik die bezorgdheid, die inhoud van die resolutie, volledig onderschrijf. Maar ik zeg u, in alle rust, dat de Vlaamse Regering niet, en als het van mij afhangt nooit, gebonden zal zijn door een resolutie aangenomen in de Kamer. Ik ben gebonden door resoluties die dit parlement aanneemt. De Federale Regering zal zich ook niet gebonden voelen door resoluties die het Vlaams Parlement goedkeurt.

De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Mevrouw Tine Soens (sp·a)

Over het militaire bied ik mijn excuses aan. Ik heb me inderdaad vergist. Het was uiteraard niet de bedoeling dat u zou antwoorden over de militaire betrekkingen, dat is geen Vlaams beleid.

U bent uiteraard niet gebonden door een federale resolutie, maar ze is wel unaniem goedgekeurd, ook door alle Vlaamse partijen. Binnen uw partij, binnen mijn partij zijn er wel degelijk bepaalde meningen hierover. Het is raar dat u op het ene niveau zegt dat het aan een grondige reflectie moet worden onderworpen en u dat op een ander niveau minder doet.

U zegt dat u geen rechtsgrond hebt voor de onholdmaatregelen. Dat is al toegepast voor andere landen. Ik vraag me af waarom u dat niet voor Saoedi-Arabië kunt doen. Als u zegt dat u vergunningen weigert op basis van de criteria van het Wapenhandeldecreet, dan lijkt me dat een de facto onholdmaatregel.

De voorzitter

De heer van Overmeire heeft het woord.

De heer Karim Van Overmeire (N-VA)

Nog één zin omdat we een beetje persoonlijk zijn aangesproken. Ik dank mevrouw Soens voor haar bekommernis over de interne cohesie bij de N-VA. In tegenstelling tot de situatie in sommige andere partijen zit het met onze interne cohesie vrij goed.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.