U bent hier

De heer Van Miert heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega’s, in de beleidsnota’s van de ministers van de Vlaamse Regering komt het woord digitalisering voortdurend terug. De Vlaamse overheid zal tijdens deze legislatuur verder blijven inzetten op die digitalisering. Het creëren en de uitbouw van bestaande en nieuwe digitale platformen in combinatie met digitale communicatie zorgt ervoor dat de burgers op een vlotte manier de weg kunnen vinden naar de Vlaamse administratie.

De komende jaren zal de overheid, in samenwerking met het agentschap Informatie Vlaanderen, onderzoeken of men een burgerpagina of een mijnvlaanderen.be kan uitbouwen. Doelstelling van deze pagina’s is om een communicatie op maat te ontwikkelen. Essentieel hierbij is een goed beveiligde login waar burgers, organisaties en bedrijven hun dossiers kunnen opvolgen, hun gegevens beheren en aanpassen, en informatie op maat krijgen.

Naast de uitbouw van al die platformen is het cruciaal dat men die zaken goed beveiligt. De laatste jaren werden we meermaals geconfronteerd met hacking en cybercriminaliteit, wat meer dan tot de verbeelding sprak. Belgacom is daar de exponent van. Daar heeft men gedurende tweeënhalf jaar burgers kunnen hacken, maar ook organisaties als de NAVO en de EU waren slachtoffer. Dan is het meer dan duidelijk dat we onze platformen maximaal moeten beveiligen.

Collega’s aan de overkant hebben bij monde van minister De Croo daarover de voorbije weken bepaalde uitspraken en aankondigingen gedaan in verband met het verder uitbouwen van het Nationaal Cyber Security Centrum.

Minister, is het uw intentie om van deze expertise gebruik te maken of stelt u een eigen centrum voorop of een eigen aanpak en organisatie? Als we gaan samenwerken, hebt u dan een idee over manier van samenwerken, de inspraak en de financiering? Als we gaan voor een eigen systeem, wat denkt u dan te kunnen doen in afwachting van een definitieve oplossing?

Minister Liesbeth Homans heeft het woord.

Mijnheer Van Miert, uw eerste vraag is of de Vlaamse instanties gebruik zullen maken van de expertise van het cybersecuritysysteem. Op 10 oktober 2014 werd een systeem opgericht, maar dat is een federaal initiatief. Het is in het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt. Meer hoef ik daarover niet te zeggen, dat kent u beter dan ikzelf.

U vroeg hoe de concrete samenwerking tussen de Vlaamse overheid en het nieuwe Nationaal Cyber Security Centrum zal evolueren, en in welke mate dit de beveiliging van de Vlaamse overheid zal versterken. Dat is nog niet duidelijk, omdat het dateert van 10 oktober 2014. Het is nog maar net opgericht en dus nog heel pril. Dit zal verder worden opgenomen in de Vlaamse werkgroep informatie en veiligheid binnen de Vlaamse administratie. Vlaanderen heeft tot nu geen plannen om een eigen Vlaams cybersecuritycentrum op te richten.

Welk inspraak zal de Vlaamse overheid hebben in dit centrum? Het is federaal en het staat onder het gezag van de premier van de federale overheid.

Kort samengevat, hebben we daar eigenlijk niets te zeggen. Inspraak is vooralsnog niet aan de orde.

De volgende vraag is hoe de Vlaamse overheid de financiering wil regelen. Aangezien dit volledig door de federale overheid wordt gefinancierd, is deze vraag zonder voorwerp.

De volgende vraag is dan weer welke stappen de Vlaamse overheid in afwachting van dit centrum wil zetten om de cyberveiligheid te garanderen. Dit staat los van het centrum. Ik kan de vraag ook beantwoorden aan de hand van de stappen die de Vlaamse overheid zelf in het licht van de cyberveiligheid zal zetten. Dit is immers binnen de Vlaamse overheid recent een groot probleem gebleken. Ik kom hier straks nog op terug. Het is in elk geval een probleem dat we niet uit het oog mogen verliezen. We moeten hier voldoende aandacht voor hebben.

We kunnen momenteel niet meer naast cybercriminaliteit of cyberveiligheid kijken. Dit is natuurlijk niet hetzelfde. Het hangt ervan af hoe we dit willen interpreteren. Grote organisaties worden hiermee geconfronteerd. Daarnet zijn al een aantal voorbeelden vermeld. We zijn er ons terdege van bewust dat de Vlaamse overheid een potentieel doelwit van cybercriminelen zou kunnen zijn. Om die reden hebben we de voorbije jaren al veel in cyberveiligheid geïnvesteerd.

Het gaat in de eerste plaats om technologische investeringen. Er zijn firewalls en infectiedetectiesystemen. Er is een toegangs- en gebruikersbeheer voor applicaties. Het gaat ook om organisatorische investeringen. We hebben een stuurgroep ICT-veiligheid en een werkgroep Informatieveiligheidsbeleid Vlaamse overheid opgericht. We werken een op de International Organization for Standardization-standaard (ISO-standaard) gebaseerd ICT-veiligheidsbeleid uit.

Het is belangrijk dat de Vlaamse overheid en iedereen in onze samenleving ervan doordrongen is dat elke genomen maatregel nooit voldoende zal zijn of nooit volledig zal kunnen vermijden dat er toch iets gebeurt. We moeten dit dan ook zeer nauw opvolgen. Aangezien we steeds meer digitaal werken, neemt het risico enkel toe. We moeten hier zeker rekening mee houden. We moeten de risico’s ter zake blijven meten.

We hebben aanwijzigingen dat de cybercriminaliteit een zeer doelgerichte en goed georganiseerde criminaliteit is. De recente voorbeelden van de voorbije jaren tonen dit aan. Het gaat niet meer om de amateuristische manier die we in onze jeugd misschien zelf ooit hebben geprobeerd. Voor ik zelf het voorwerp van een audit wordt, voeg ik hieraan toe dat ik hiermee niet bedoel dat ik zelf ooit heb geprobeerd. In elk geval is de cybercriminaliteit, jammer genoeg, zeer sterk geëvolueerd. We moeten ons daar terdege bewust van zijn.

Zoals ik al heb vermeld, moeten we beseffen dat we nooit alle risico’s zullen kunnen uitsluiten. Op basis van een risicoanalyse moeten we het risico zo laag mogelijk houden. Dat is zeer belangrijk. Ik kan hier echter niet beloven dat we de organisatieveiligheid zo kunnen organiseren dat er nooit nog iets zal gebeuren. We zijn ons bewust van de risico’s.

Op initiatief van onze eigen interne auditdienst, Audit Vlaanderen, is recent een thematische audit van de informatieveiligheid binnen de Vlaamse overheid uitgevoerd. Deze audit heeft aangetoond dat we, ondanks alle reeds genomen initiatieven, nog steeds kwetsbaar blijven voor de huidige en toekomstige bedreigingen op het vlak van informatieveiligheid.

Aangezien ik weet dat de vraag zal komen, zal ik onmiddellijk vragen deze audit op de website van het betrokken departement online te plaatsen. Op die manier kunnen alle commissieleden dit raadplegen.

Ik vind het belangrijk dat deze audit heeft plaatsgevonden. De audit is, voor alle duidelijkheid, met de medewerking van de entiteiten uitgevoerd. Er is actief gezocht naar de zwakheden in de informatiesystemen van de verschillende entiteiten. Hiervoor zijn de veiligheidsmaatregelen tijdelijk uitgeschakeld en zijn de systemen bewust kwetsbaar gemaakt.

Audit Vlaanderen heeft vier aanbevelingen geformuleerd. Ten eerste, er moet een informatiebeveiligingsbeleid en -strategie op het niveau van de Vlaamse overheid komen. Ten tweede, er moet een security governance structuur worden opgezet waarin de rollen en de verantwoordelijkheden duidelijk worden gedefinieerd. Ten derde, de informatiebeveiliging op entiteitsniveau moet worden opgevolgd en bijgestuurd. Ten vierde, het veiligheidsbewustzijn van alle medewerkers van de Vlaamse overheid moet worden verhoogd.

Volgens mij komt dit rapport voor de Vlaamse overheid net op het juiste moment. Ik had natuurlijk liever een positiever rapport ontvangen, maar ik vind het een goede zaak dat we nog kunnen ingrijpen en dat er een audit is geweest. We zullen de aanbevelingen dan ook absoluut ter harte nemen.

We moeten hier allemaal aan meewerken. We moeten een aantal concrete maatregelen nemen. We hebben al maatregelen genomen, maar we zullen er in de toekomst nog een aantal moeten nemen. Ik zal de genomen maatregelen even overlopen.

In de loop van 2014 is de werkgroep ‘Informatieveiligheidsbeleid Vlaamse overheid’ opgericht. De werkgroep werkt onder het toezicht van het coördinatiecomité van de Vlaamse dienstenintegrator (VDI) en werkt bijgevolg voor de volledige Vlaamse overheid. De doelstellingen van de werkgroep komen in grote mate overeen met de aanbevelingen van Audit Vlaanderen.

Er wordt momenteel tevens aan een geactualiseerd informatieveiligheidsbeleid voor de volledige Vlaamse overheid gewerkt. Een eerste bindende afspraak voor de entiteiten van de Vlaamse overheid beoogt dat de entiteiten die nog geen eigen veiligheidsbeleid en -plan hebben dit in de loop van 2015 tot stand moeten brengen. Elke entiteit wordt verplicht dit te doen. Het is een bindende afspraak.

In het kader van de werkgroep Informatieveiligheidsbeleid Vlaamse overheid wordt het informatiebeleid in functie van de nieuwere ISO 27002-norm geactualiseerd. Dit beleid moet tot op het niveau van de entiteiten implementeerbaar zijn.

In het verlengde van de werkzaamheden van de werkgroep werken we ook aan een kenniscentrum met betrekking tot de informatieveiligheid. Experten uit de verschillende beleidsdomeinen moeten hier deel van uitmaken. Het kenniscentrum moet het veiligheidsbeleid kunnen bepalen, de uitrol van het veiligheidsbeleid voor de entiteiten kunnen monitoren, de samenwerking tussen de entiteiten kunnen bevorderen en de samenwerking met de federale overheid vorm kunnen geven.

Dat het een federaal initiatief betreft, betekent niet dat we niets van elkaar kunnen leren. We moeten niet altijd zelf het warm water uitvinden. Als beide overheden iets van elkaar kunnen leren, is dit een goede zaak.

Wat we ook zullen doen, is een veiligheidsbewustmakingsprogramma voor de volledige Vlaamse overheid maken. We kunnen zeer goede organisatorische en technische maatregelen nemen, maar de mensen moeten zich natuurlijk zelf van bepaalde risico’s bewust zijn. Het is in verband met deze problematiek belangrijk dat we de mensen erop attent maken dat ze onbewust een zeer zwakke schakel in het systeem kunnen zijn en dat ze er op die manier voor kunnen zorgen dat de cybercriminaliteit bepaalde proporties aanneemt.

We nemen deel aan de in 2014 opgerichte werkgroep Cybersecurity Coalition. In deze coalitie zitten actoren als Proximus, Febelfin, de FOD voor Informatie en Communicatietechnologie (Fedict), Voka, de banken AXA, ING, Belfius en KBC en de KU Leuven.

De coalitie heeft tot doel kennis tussen overheden, bedrijven en de academische sector in verband met cybercriminaliteit uit te wisselen, de bewustwording van burgers en bedrijven in verband met cybercriminaliteit te vergroten en beleidsaanbevelingen te formuleren. Dit laatste punt is positief. We nemen elke beleidsaanbeveling die we krijgen graag ter harte.

Er is overleg en samenwerking met het Computer Emergency Response Team (CERT) van de federale overheid.

In 2014 is een ICT-code voor personeelsleden ontwikkeld. Deze code is gericht op een zorgvuldig en duurzaam gebruik van ICT-middelen. De beveiliging en de bescherming van bedrijfsinformatie en de beveiliging van ICT-middelen tegen virussen en internetcriminaliteit vormen een belangrijk aandachtspunt in deze ICT-code.

Ik zal even de belangrijkste conclusies overlopen die ik naar aanleiding van het auditrapport heb getrokken.

Het rapport komt voor de Vlaamse overheid op het juiste moment en bevestigt de keuze die we in het Vlaams regeerakkoord hebben gemaakt. We moeten hier nog meer op inzetten.

Dit rapport bevestigt, ten tweede, ook de noodzaak van een overkoepelend informatie- en ICT-beleid, meer specifiek op het vlak van veiligheid. Ik bedoel dan: breed over de hele Vlaamse overheid. Dit is ook in het regeerakkoord en in mijn beleidsnota opgenomen.

Een derde conclusie die ik op basis van dit auditrapport maak, is dat de dreigingen op het vlak van cybercriminaliteit een zodanig gespecialiseerde aanpak vergen dat we dit niet meer entiteit per entiteit kunnen aanpakken. Dit is geen goede aanpak geweest.

Een vierde conclusie van mezelf is dat we hiervoor verder moeten blijven inzetten op een overkoepelende aanpak. Als ik zeg dat het niet goed is om dit entiteit per entiteit te doen, impliceert dit dat we het overkoepelend zullen moeten aanpakken. Daarbij zullen we een informatiebeleid over de hele Vlaamse overheid ontwikkelen. Het zal vervolgens in functie van de concrete risico’s worden toegepast door de entiteiten.

Een laatste conclusie is dat de goede resultaten die een aantal centrale componenten in het auditrapport kunnen voorleggen, bijvoorbeeld Access Control Management (ACM) en het wifi-netwerk uit de gemeenschappelijke dienstverlening, aantonen dat de specialisatie leidt tot hogere veiligheid.

Voorzitter, ik rond af. Ik vind de vraag van de heer Van Miert zeer belangrijk omdat we ons bewust moeten zijn van de risico’s die wij lopen, niet alleen de overheid maar ook de burgers. Door het stellen van die vragen zullen de mensen alerter worden voor het potentiële risico dat zij lopen. Ik heb u ook beloftes gedaan inzake die audit. Ik zal vragen om die onmiddellijk op de webstek te plaatsen, zodat iedereen die in het kader van de openbaarheid van bestuur kan inkijken, zoals u mij kent, mijnheer Van Miert.

De heer Van Miert heeft het woord.

Minister, dank u voor uw uitvoerige antwoord. Ik denk dat dit in dit geval ook wel kon.

Ik stelde de vraag vooral omdat we in de andere commissies worden geconfronteerd met e-invoicing en e-tendering. Het is belangrijk dat het poortje gesloten blijft. Het zou al te gemakkelijk zijn om al eens vooraf een oogje te werpen op alle aanbiedingen en facturen van de aannemers die op bijvoorbeeld op het departement Openbare Werken digitaal binnenkomen. Het onderwerp is heel hot. Vanmorgen stond er een artikel in De Tijd van minister Turtelboom over e-invoicing. Alle stappen die ook vanuit deze overheid worden gezet om te digitaliseren, zijn in gang. Dan is het toch belangrijk dat er aan die veiligheid iets wordt gedaan.

Minister, u zei zelf dat het bewustzijn er is. Dat is altijd de eerste stap. Ik ben dan ook blij dat u ons die audit ter beschikking stelt en dat we misschien toch eens entiteit per entiteit of bevoegdheid per bevoegdheid kunnen bekijken of er zaken zijn die kunnen worden verbeterd alvorens nog eens terug te komen.

Minister, ik ben blij met uw antwoord en ik heb er dan ook alle vertrouwen in dat het vanuit de diensten in het Vlaams Parlement goed zal worden opgevolgd, en ook dat de nodige maatregelen zullen worden genomen wanneer die nodig zijn.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.