U bent hier

Commissievergadering

donderdag 6 november 2014, 14.10u

Voorzitter
van Tine Soens aan minister Hilde Crevits
264 (2014-2015)
De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Mevrouw Tine Soens (sp·a)

Minister, de cel Kwaliteitszorg van de Vlaamse Universiteiten en Hogescholen Raad (VLUHR) staat in voor onderwijsvisitaties in het kader van de externe kwaliteitszorg van ons hoger onderwijs. Op basis van de individuele visitaties neemt de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) een beslissing gebaseerd op de European Standards and Guidelines. Deze werden vastgelegd door de Europese ministers van Onderwijs in Bologna in 2003. De eerste visitatieronde van de opleidingen werd uitgevoerd van 2004 tot 2012.

Een tweede visitatieronde is gestart in 2013 en zou lopen tot 2021. De universiteiten en hogescholen hebben echter te kennen gegeven dat ze de visitaties van de opleidingen liever kwijt dan rijk zijn. Hun argumenten gaan van de gebrekkige kwaliteit van de visitatiecommissies, de hoge kosten, de planlast tot het gebrek aan meerwaarde bij de instellingsreview.

De opleidingsvisitaties zijn echter niet zonder nut. Het stelsel wordt internationaal sterk gewaardeerd en als voorbeeld genomen. Het is een stimulans om aan interne kwaliteitszorg te doen. De opleidingen worden internationaal gewaardeerd en erkend. De clusterevaluatie en vergelijkend inzicht op het geheel van opleidingen binnen een domein heeft legitimiteit doordat de uitvoerende commissie is samengesteld uit gezaghebbende, onafhankelijke en externe deskundigen. Bovendien is het een middel om opleidingen van mindere kwaliteit ertoe aan te zetten zich te verbeteren.

Het gerucht gaat dat, zonder enig overleg met een aantal stakeholders, standpunten worden geponeerd om de visitaties van slechts 64 opleidingen af te ronden en de rest op te schorten. De opleidingsvisitaties zouden medio 2015 worden stopgezet tot na de evaluatie van de eerste instellingsreview van de verschillende instellingen. Aan de verschillende stakeholders was hierover nochtans een debat beloofd. Een onmiddellijke stopzetting lijkt een overhaaste beslissing te zijn zolang er geen open en eerlijk maatschappelijk debat met de verschillende stakeholders over de kwestie heeft plaatsgevonden en zonder dat duidelijk is waar men naartoe wil.

Klopt het gerucht dat er een lijst is van 64 opleidingen die men nog gaat visiteren en men zich verder enkel nog focust op de instellingsreview? Wat zijn de alternatieven voor kwaliteitswaarborg, indien er toch wordt beslist om de opleidingsvisitaties af te schaffen? Vreest u niet dat we in een vacuüm terechtkomen indien er geen onmiddellijk alternatief voorhanden is? Hoe passen deze zaken in het NVAO-model? Hoe past dit in het gezamenlijk kwaliteitsmodel voor het hoger onderwijs dat ruim tien jaar geleden is opgestart met Nederland en ook internationaal wordt gewaardeerd?

De voorzitter

Mevrouw De Meulemeester heeft het woord.

Mevrouw Ingeborg De Meulemeester (N-VA)

Voorzitter, minister, collega's, ik heb enkele bijkomende vragen. In uw beleidsnota stelt u dat u de overgang naar een nieuw systeem van externe kwaliteitszorg voor het hoger onderwijs beter wilt stroomlijnen, en dat daartoe een werkgroep zal worden geïnstalleerd. Wie zetelt er in die werkgroep? Wanneer mogen we de eerste resultaten van die werkgroep verwachten? Het is de bedoeling om tot een geïntegreerd systeem te komen. Wat verstaat u daaronder? Ik veronderstel dat het nog steeds de bedoeling is om, zoals in het regeerakkoord staat, de evaluatie af te wachten van de instellingsreviews alvorens nieuwe initiatieven te nemen. Weet u wanneer de pilot over de instellingsreviews kan worden geëvalueerd?

De voorzitter

Ik veronderstel dat we binnen enkele weken, bij de bespreking van de beleidsnota, daar kunnen op ingaan. Ik probeer alles wat gescheiden te houden, al is dat niet altijd gemakkelijk.

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega's, dit is een zeer belangrijke problematiek. Ook ik heb de reacties gehoord van zowel de VLUHR als van de Vereniging van Vlaamse Studenten (VVS). De VVS is erg bezorgd, en een aantal rectoren laten over de zaak een heel andere stem horen. De kwaliteit van het hoger onderwijs en hoe we die blijven garanderen, is een problematiek die een grondige discussie vergt. Er wordt vrij fors bespaard in het hoger onderwijs. Ondertussen staat de kwaliteit onder druk, want tegenover het toenemend aantal studenten staat een onvoldoende stijging van het aantal personeelsleden. Het inschrijvingsgeld stijgt ook. De mensen moeten meer betalen, maar de kwaliteit wordt minder gewaarborgd dan vroeger. Studenten maken zich daar zorgen over. Op dat moment aankondigen dat men het systeem van kwaliteitszorg zal veranderen zonder daarover een debat te voeren, verbaast me enorm.

Ik heb leden van de meerderheid al gevraagd of ze bereid zijn daarover een hoorzitting te organiseren. Ik zou graag de studenten en de vertegenwoordigers van de VLUHR eens aan het woord willen laten. Een aantal opmerkingen zijn erg terecht. Zo zegt rector Torfs dat de initiatieven ontzettend veel planlast met zich meebrengen. Ik denk dat hij gelijk heeft. Ik denk dat het systeem moet worden herbekeken. De planlast moet verminderen, maar zonder het kind met het badwater weg te gooien. Ik wil graag een hoorzitting houden, maar de oppositie is te klein om dat zelf te kunnen afdwingen. We zijn op dat punt afhankelijk van de meerderheid, en dat is spijtig. In de vorige legislatuur was dat niet het geval. Ik roep dus op om een grondige evaluatie te maken vooraleer beslissingen te nemen en de kaart van besparingen te trekken.

De voorzitter

Minister Crevits heeft het woord.

Minister Hilde Crevits

Voorzitter, collega's, ik ben blij dat de vraag wordt gesteld, zodat ik wat er vandaag gebeurt, kan duiden. We hebben in Vlaanderen bijzonder kwaliteitsvol hoger onderwijs, en ik wil benadrukken dat die kwaliteit voor mij voorop staat. Ik hecht dus een groot belang aan de manier waarop onze universiteiten en hogescholen ons kunnen garanderen dat zij kwaliteit bieden. Terecht wijst u, mevrouw Soens, erop dat het systeem voor kwaliteitszorg in ons hoger onderwijs hoge ogen gooit. Dat komt onder meer omdat we er al jaren intensief aan werken: sinds 1991 organiseren we opleidingsvisitaties in de universiteiten. Later volgden er ook in de hogescholen. De instellingen hebben de organisatie van de visitaties ondergebracht in hun gezamenlijke koepel, de VLUHR.

De volgende stap was dat die opleidingen niet alleen werden gevisiteerd, maar ook nog eens formeel geaccrediteerd. Daarvoor werken we nauw samen met Nederland, in de NVAO. De afgelopen weken heb ik de betrokken actoren leren kennen, en heb ik met hen ook al overlegd. Zo’n kwaliteitszorgsysteem is een dynamisch gegeven. Het moet mee-evolueren met de cultuur en de expertiseontwikkeling van de opleidingen en de instellingen. Er is geleidelijk aan een kwaliteitscultuur ontstaan, ook onder impuls van de Europese ontwikkelingen.

Ook de afgelopen jaren hebben de instellingen, samen met de VLUHR en de NVAO, gewerkt aan een actualisering van het systeem, met de goedkeuring van een nieuw decreet in 2012 als resultaat. Het nieuwe stelsel introduceerde de instellingsreview, waarbij niet de opleidingen afzonderlijk maar de instelling in haar geheel op de kwaliteit wordt beoordeeld. De eerste instellingsreviews zijn bedoeld als nulmeting en staan vanaf volgend academiejaar ingepland. Een tweede ronde zou vanaf 2019 volgen. Het decreet ter zake is aangenomen, en ik sta er ook helemaal achter. In het regeerakkoord staat dat de toetsing van de opleidingen wordt vervangen door instellingsreviews als die laatste positief worden geëvalueerd.

De komende vijf jaar zullen universiteiten en hogescholen twee instellingsreviews ondergaan, terwijl ook de opleidingsvisitaties blijven lopen. Deze situatie is niet zo ideaal. Alles loopt immers gedurende vijf jaar dubbel.

In de memoranda en tijdens ontmoetingen met mij hebben de instellingen terecht hun beklag gedaan. De opeenstapeling zou voor een dergelijk grote werklast zorgen dat de kwaliteitszorg er eerder onder zou lijden dan er beter van zou worden.

De instellingen hebben voorgesteld om op het nieuwe format van de instellingsreview te focussen en om de opleidingsvisitaties vanaf het najaar van 2015 op te schorten. Zo is een lijst met 62 opleidingen ontstaan die volgend jaar nog zouden gevisiteerd. Daarna zou de opschorting van start gaan.

Die opschorting zou enkel gelden voor de opleidingen die al tweemaal positief zijn geëvalueerd. Voor de opleidingen die, bijvoorbeeld, een hersteltraject doormaken, is nooit een opschorting gevraagd. Ik zou er overigens niet aan denken hierin mee te stappen.

Ik wil even onderstrepen dat de beleidsvisie van vertrouwen uitgaat en op planlastvermindering inzet. Dat staat in de beleidsnota te lezen. Tegelijkertijd met dit vertrouwen en de planlastvermindering zit ik echter met een decreet dat ertoe leidt dat alles gedurende vijf jaar dubbel zal lopen. Dit is een vervelende toestand. We hebben dan ook onderzocht hoe we oplossingen kunnen aanreiken.

De studenten hebben me bezocht met de armen in de lucht. Ze hebben me gewaarschuwd dat we de kwaliteit moeten kunnen garanderen. De NVAO is me komen waarschuwen dat met de Nederlandse overheid afspraken zijn gemaakt. De cel Kwaliteitszorg van de Vlaamse Universiteiten en Hogescholen Raad (VLUHR KZ) heeft me verzekerd dat nu al goed werk wordt geleverd. Uit deze heel dynamische gesprekken is gebleken dat kwaliteitszorg bij de hogescholen en de universiteiten leeft. Daar is geen discussie over.

Ik heb alle betrokkenen gevraagd hoe we de kwaliteitszorg de komende jaren kunnen garanderen, hoe we ervaring met de instellingsreview kunnen opdoen en hoe toch nog visitaties en accreditaties kunnen gebeuren zonder alles dubbel te laten lopen. Ik heb gevraagd dit te onderzoeken.

Hierop is een taskforce opgericht. Die taskforce bestaat uit alle betrokken organisaties, namelijk de universiteiten, de hogescholen, de studenten, de VLUHR KZ, de NVAO, mijn administratie en mijn kabinet. Mijn kabinetschef is nog directeur van een hogeschool geweest en is vertrouwd met heel het systeem. Ik heb die taskforce gevraagd twee punten te onderzoeken.

De eerste vraag is of we binnen het huidig kader iets aan de planlast kunnen doen. Zelfs als alles dubbel loopt, kan het misschien wel met iets minder. Het is onwaarschijnlijk wat allemaal moet worden ingediend. De papierberg die moet worden overgemaakt, is zeer groot. Veel universiteiten en hogescholen willen het zo goed doen dat ze die papierberg zelf nog een beetje groter maken. Ik heb gevraagd of we iets aan die planlast kunnen doen.

De tweede vraag is of er mogelijke ingrepen zijn om de overgang naar het nieuwe stelsel van de instellingsreview beter te stroomlijnen. Dit betekent dat de pilots die we moeten laten lopen als model moeten dienen. De instellingen die hier enthousiast aan willen meewerken, moeten met betrekking tot de visitaties en de accreditaties een versoepeling krijgen.

De taskforce heeft eind vorige week een voorstel geformuleerd. Dit is dus allemaal vers van de pers. Ik zal even overlopen waar de taskforce momenteel staat. Volgens mevrouw Meuleman zouden we hoorzittingen moeten organiseren. Volgens mij is het ook nuttig naar de resultaten van de taskforce te luisteren.

Ten eerste zijn een aantal heel concrete voorstellen geformuleerd om het bestaand stelsel administratief te vereenvoudigen. Het gaat dan om de opleidingsvisitaties en om de instellingsreviews. Er moeten betere richtlijnen komen over de omvang van de documenten. Het aantal verplichte bijlagen moet worden beperkt. De focus moet tijdens het bezoek beter worden afgelijnd. Er moeten bindende afspraken komen over de vergoedingen en de verblijfskosten van de commissieleden, inclusief de logistieke kosten met betrekking tot hotels en restaurants. (Gelach)

Zelfs als er niets zou veranderen, kunnen en moeten we hier volgens mij in wieden. Dat zal geen afbreuk doen aan de kwaliteit. Ik zou niet weten waarom er sprake zou zijn van afbreuk. Dit kan perfect gebeuren.

Ten tweede heeft het Vlaams Parlement een decreet goedgekeurd. Ik zou graag zien dat de instellingsreview een eerlijke kans krijgt. De instellingen moeten voldoende enthousiasme kweken om hier actief mee aan de slag te gaan. Het is immers eigenlijk een goed systeem.

Eigenlijk zouden we tot een instellingsaccreditatie willen komen. Dit betekent dat instellingen het label krijgen dat ze op het vlak van kwaliteitszorg zeer goed bezig zijn. De instellingen wordt verantwoordelijk voor de kwaliteit van de eigen opleidingen. De externe controle en accreditatie onderzoekt dan of de instellingen daartoe in staat zijn. Dit systeem is op autonomie gebaseerd. We moeten dit niet onderschatten. Ik ben bereid het een kans te geven. We moeten echter controleren of de kwaliteit hierdoor niet daalt. De verantwoordelijkheid van de instellingen wordt zeer groot. Daar staat betrouwbaarheid tegenover. Om een dergelijke accreditatie te kunnen krijgen, moet de interne kwaliteitszorg van de instellingen bijzonder performant zijn.

Om de overgang te kunnen maken, wat volledig in de lijn ligt van het nieuw stelsel dat de afgelopen jaren is uitgewerkt, houdt het voorstel in dat de pilots voor de instellingsaccreditatie aan de volgend jaar startende instellingsreviews worden toegevoegd. Er komt, met andere woorden, iets bij dat tot modellen leidt.

Indien instellingen ervoor kiezen de pilots als deel van de instellingsreview te doorlopen, is de NVAO bereid de accreditatietermijn van de aparte opleidingen binnen die instellingen tijdelijk te verlengen. De NVAO heeft dit zelf voorgesteld. Indien een instelling hierop wil springen, wil de NVAO de accreditatietermijn verlengen. Dit betekent dat de visitaties voor die instellingen tijdelijk worden opgeschort.

De visitaties worden in dat geval echter niet afgeschaft. Bovendien zijn er de uitzonderingen die ik daarnet al heb vernoemd. Het geldt niet voor de opleidingen die zich in een hersteltraject bevinden en voor de nieuwe opleidingen.

Voor de instellingen die graag de pilot doorlopen van de instellingsreview worden de visitaties tijdelijk opgeschort, behalve in een hersteltraject of in een nieuwe opleiding. 

Op basis van de ervaringen met de pilots komt er een evaluatie van het systeem in 2017 en worden dan verdere keuzes gemaakt voor de toekomst. Dat was al decretaal vastgelegd bij het invoeren van het nieuwe stelsel in 2012. We moeten echter ook in iets voorzien wanneer een instelling geen instellingsaccreditatie kan krijgen. Dan komen die afzonderlijke opleidingsvisitaties opnieuw in beeld. Voor instellingen waarvoor die pilots op dit ogenblik te vroeg zijn, blijft het systeem zoals het is, mits het wieden in de bestaande planlast.

Dit is een ambitieus voorstel dat een belangrijke stap kan zetten naar de toekomst. Een vacuüm kan men het dus zeker niet noemen. Bovendien responsabiliseert het systeem de instellingen ook om keuzes te maken. Dat decreet bestaan sinds 2012, het is goedgekeurd in het parlement maar nu moeten we daar actief mee aan de slag.

Instellingen krijgen pas opschorting van visitaties indien ze bereid zijn om de pilots volledig uit te werken. Voor de NVAO is dat interessant: zij komen opnieuw in beeld om die instellingsreview te beoordelen.

De NVAO zit mee aan het stuur van de taskforce. Het voorstel ligt dus helemaal in lijn met het kwaliteitsmodel dat we samen met Nederland hebben, en ook met de European Standards and Guidelines. Daarvan is er trouwens een nieuwe versie in de maak die in mei 2015 zal worden goedgekeurd op de Bologna-conferentie in Armenië.

Binnenkort, op 17 november, is er in Amsterdam een comité van ministers over de NVAO, waar ik me met de Nederlandse minister van Onderwijs, Jet Bussemaker, zal buigen over die dossiers. We zullen beiden voorstellen hoe we de ontwikkelingen van het kwaliteitszorgsysteem zien. Voor mij is het van groot belang dat de taskforce een eigen voorstel uitwerkt. Die taskforce is samengesteld uit mensen die daar actief aan deelgenomen hebben. Wij moeten nagaan hoe we dit kunnen omzetten in regelgeving en of dit de toets volledig kan doorstaan.

Ik heb geprobeerd om op een transparante manier uitleg te geven over dit dossier en de aanpak daarvan. Maar hoe dan ook komt dit dossier terug naar het parlement. Voor de kleinste verandering, zelfs in de planlast, moeten de besluiten worden gewijzigd.

Dit is het kader waarbinnen we werken. Er zijn twee positieve zaken: we snoeien in een aantal overbodige zaken en er is het voorstel dat na veel discussie is uitgewerkt en waar ik nu verder mee aan de slag wil.

De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Mevrouw Tine Soens (sp·a)

Minister, ik dank u voor uw antwoord. Iedereen zal het er hier over eens zijn dat de planlast absoluut moet verminderen maar dat dit geen afzwakking van de criteria of van de kwaliteit mag betekenen. Ik ben ook blij met de voorstellen die uit de taskforce komen. Er wordt ook nagedacht over de overgang naar het nieuwe stelsel. Sommige instellingen komen volgend jaar al aan de beurt in de instellingsreview. Misschien moeten we nadenken over een uniforme instellingsreview en die review een jaar opschuiven zodat alle instellingen zich daar beter op kunnen voorbereiden.

We willen uiteraard te allen koste vermijden dat de boutade meer inschrijvingsgeld voor minder kwaliteit bewaarheid worden en willen dan ook vragen dat het debat met de stakeholders hier kan worden gevoerd zodat we tot een efficiënt, slimmer en slanker systeem voor externe kwaliteitszorg kunnen komen met maximale garanties en met een minimale planlast.

De voorzitter

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Minister, wie zat er aan tafel in die taskforce? Wanneer zijn zij samengekomen? Wanneer is dat voorstel gedaan?

Minister Hilde Crevits

De data van de samenkomst heb ik niet. Ze zijn vorige week tot een besluit gekomen maar dat is ook een aantal andere keren gebeurd. In het begin, toen de vraag werd gesteld om daar een taskforce voor op te richten, was ik er zelf bij en heb ik de discussie meegemaakt. In die taskforce zitten de universiteiten, de hogescholen, de studenten, de cel kwaliteitszorg van de VLUHR, de NVAO, mijn kabinet en mijn administratie.

Wanneer men een decreet heeft waar wijzigingen in moeten worden aangebracht, dan moet dat praktisch worden georganiseerd. Mevrouw Soens, u vroeg om de instellingsreview een jaar uit te stellen. Als wij hier een aantal wijzigingen doorvoeren, dan moet dat via decreet gebeuren. Intussen zitten we in het volgende academiejaar. Het decreet is van 2012, dus nu nog eens uitstellen lijkt me niet evident. Een aantal instellingen zijn klaar om daar actief mee aan de slag te gaan. Ik wil dat ook een kans geven. We moeten deze legislatuur kunnen evalueren. Wanneer het niet werkt, behouden we wat we hebben en snoeien we in de regels. De mensen van de NVAO vertelden me dat instellingen die aan kwaliteitszorg doen soms toch nog een opleidingsvisitatie vragen.

Ze zijn bezig met interne kwaliteitszorg en desondanks vragen ze om dat te komen beoordelen. Dat kan perfect nog gebeuren. Ik ben absoluut geen expert ter zake maar dat zijn volgens mij wel goede dingen. Ik wil dit wel een kans geven, anders zou dit parlement uiteraard het systeem niet in werking laten treden.

Mevrouw Soens, dat het goed moet gebeuren, daarvan ben ik overtuigd. Maar als je 2017 als evaluatiemoment zou kunnen halen, dan kun je tijdens deze legislatuur nog finaal beslissen wat het nu zal worden. Ik zou het dus graag proberen te halen.

De voorzitter

Mevrouw De Meulemeester heeft het woord

Mevrouw Ingeborg De Meulemeester (N-VA)

Ik wil nog aanvullen dat wij er ook van overtuigd zijn dat de planlast moet en kan verminderen. We moeten er vooral voor zorgen dat we niet ondoordacht te werk gaan om het te doen stoppen. Daar zijn wij het volledig mee eens. De kwaliteit van ons onderwijs en de monitoring ervan moeten uiteraard gewaarborgd blijven. Met de taskforce kunnen we inderdaad dingen bereiken.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is geopend met een beperkt aantal plaatsen. Bezoekers die een plenaire vergadering willen bijwonen, sturen een mailtje naar 
onthaal@vlaamsparlement.be met daarin naam en geboortedatum.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.