U bent hier

– Wegens de coronamaatregelen werd deze vraag om uitleg via videoconferentie behandeld.

De heer Slagmulder heeft het woord.

De zogenaamde wokecultuur is aan een opmars bezig. Woke is de nieuwe variant en een extremere vorm van politieke correctheid en komt overgewaaid vanuit Amerikaanse universiteitscampussen. Het verwijst naar een vermeend bewustzijn van kwesties die betrekking hebben op sociale en raciale rechtvaardigheid, waarbij studenten de aandacht willen vestigen op racisme, feminisme, diversiteit, kolonialisme, klimaatverandering, en zo verder. In de praktijk wordt het vooral gestuurd door extreemlinks militantisme, waarbij in sommige gevallen geweld niet geschuwd wordt.

Men kan intussen al spreken van een woke-extremisme, dat burgers wil heropvoeden om de ongelijkheid en het racisme, dat volgens hen overal aanwezig is, zichtbaar te maken, ook daar waar voorheen niemand een probleem zag.

De antiwesterse cultuurstrijd manifesteert zich ook op commercieel vlak. Zo namen onlangs Facebook, bol.com, Coolblue enzovoort de beslissing om bijvoorbeeld de traditionele Zwarte Piet te verbannen van hun platforms, een fenomeen dat bekendstaat als ‘cancel culture’ of ‘deplatforming’.

In de Verenigde Staten werden al talloze professoren en mediafiguren tot ontslag gedwongen. Discussies over politiek activisme en het boycotten van gastsprekers op universiteiten spelen daar al langer, en ondertussen ook steeds meer in Europa. In februari raakte bekend dat de Franse regering het politieke activisme aan de universiteiten in kaart wil brengen. Volgens de Franse minister van hoger onderwijs Frédérique Vidal is dat ook noodzakelijk om zo een beter beeld te krijgen van wat onder de noemer academisch onderzoek valt en wat onder militantisme of opinie. Ook wijst zij naar de band tussen antikapitalistische intellectuelen en aanhangers van de politieke islam die zich afzetten tegen de blanke cultuur. De minister kreeg daar ook bijval van het Observatorium voor dekolonialisme. Deze onderzoeksgroep is van mening dat universiteiten nét worden bedreigd door docenten en onderzoekers die overal racisme, onverdraagzaamheid, seksisme, enzovoort zien.

In Groot-Brittannië wil de minister van Onderwijs censuur op universiteiten aanpakken. Hij wil de vrije meningsuiting op universiteiten en bij studieverenigingen wettelijk vastleggen. Op die manier moet voorkomen worden dat controversiële gastsprekers op Britse universiteiten geboycot worden.

De vrije meningsuiting dreigt steeds meer aan banden te worden gelegd en moet worden beschermd. Beleidsmakers moeten er dan ook alles aan doen om die vrije meningsuiting te blijven verdedigen.

Minister, hoe staat u ten aanzien van de wokecultuur? Is die volgens u aan een opmars bezig in de Vlaamse hogeronderwijsinstellingen? Zorgt het woke-extremisme volgens u voor problemen in onze instellingen? Zo ja, op welke manier?

Bent u van oordeel dat de vrije meningsuiting aan de Vlaamse hogeronderwijsinstellingen voldoende gegarandeerd wordt? Zo neen, welke stappen zult u eventueel ter zake ondernemen?

Zal de Vlaamse Regering, net als in Frankrijk, bijvoorbeeld onderzoek laten verrichten naar de verwevenheid tussen cultuurmarxistische academici en islamisten of extreemlinkse gewelddadige verenigingen?

Bent u van plan om, net als uw Franse en Britse collega’s, het politieke activisme en de eventuele censuur aan onze hogeronderwijsinstellingen in kaart te brengen? Zo ja, welke stappen zult u daaromtrent ondernemen?

Zult u bepaalde initiatieven nemen om het antiwesterse wokediscours in de Vlaamse hogeronderwijsinstellingen te counteren? Zult u hieromtrent overleg plegen met de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) en de Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA)? Of zult u hieromtrent de regeringscommissarissen aan onze hogeronderwijsinstellingen aanschrijven?

Minister Weyts heeft het woord.

Minister Ben Weyts

Ik weet niet of er intussen een exacte wetenschappelijke definitie bestaat van ‘woke’. Hoe ik dat bekijk, is dat precies zo een beetje een doorgeslagen vorm van politieke correctheid die dwangmatig wordt en waarbij men anderen oplegt wat te denken. Ik denk dat de grote kracht van ons onderwijs in Vlaanderen net vrijheid van denken is. We mogen er nooit van uitgaan dat deze vrijheid definitief verworven is. We moeten altijd waakzaam zijn voor nieuwe evoluties die de vrijheid van denken onder druk zetten. Het is cruciaal dat onze hogescholen en universiteiten vrijplaatsen zijn en blijven, waar ruimte is voor alle gedachten. Ik vind pogingen tot censuur beantwoorden met pogingen tot censuur, niet het juiste antwoord. Het lijkt mij veel beter om het debat te voeren dan om het aan banden te leggen of te verbieden of te censureren. We moeten erop toezien dat er geen gedachtepolitie ontstaat die de academische vrijheden aan banden legt. Ik wil ook als overheid niet zelf die gedachtepolitie spelen, laat staan mijn denken gaan opleggen in universiteiten en hogescholen. Ik vertrouw erop dat hogescholen en universiteiten onregelmatigheden of censuur melden. Als die dat niet doen, hebben we altijd onze regeringscommissarissen, die desgevallend zaken kunnen onderzoeken en kunnen melden.

Ik vertrouw erop dat de rectoren, maar evengoed de vele wetenschappers binnen ons hoger onderwijs, de verdediging van het vrije woord actief blijven opnemen. Onze hogeronderwijsinstellingen moeten tempels zijn van het vrije denken en van vrije meningsuiting en moeten de academische vrijheid vanzelfsprekend hoog in het vaandel dragen.

De heer Slagmulder heeft het woord.

Minister, bedankt voor uw antwoord.

Ik roep u toch op om de vinger aan de pols te houden. De cancelcultuur die in Europa en dus ook in Vlaanderen aan een opmars bezig is, moet zeker bestreden worden. De academische vrijheid moet gegarandeerd kunnen blijven. Dat betekent dat kritische vragen over alle denkbare onderwerpen gesteld moeten kunnen blijven worden, ook al zijn ze rechts of conservatief geïnspireerd, zonder dat een bepaald deel van het academisch personeel daardoor geïntimideerd wordt door hun linkse collega’s, wat blijkbaar in het verleden toch al gebeurd is.

Dat probleem doet zich voornamelijk voor in de menswetenschappen, in de richtingen sociologie, politieke en sociale wetenschappen, filosofie en psychologie. In 2019 verscheen een artikel van hoogleraar filosofie Andreas De Block van de KU Leuven, waaruit bleek dat zowat driekwart van zijn collega’s in dit soort richtingen links zijn. Op zich is dat geen probleem, want dat behoort tot de vrijheid van meningsuiting, maar het wordt wel een probleem als de objectiviteit in het gedrang komt of als collega’s geboycot worden omdat de conclusies van een wetenschappelijk onderzoek niet overeenstemmen met hun politieke visie, terwijl afwijkende meningen net nodig zijn. In deze kwestie gaat het eigenlijk over de tegenstelling tussen academici die met een open blik kritische vragen stellen versus de wokeactivistische onderzoekers die het onderwijs en onderzoek willen sturen richting onderzoeksvragen die passen in hun beeld van inclusie, diversiteit, multicultuur, gender enzovoort, een beeld waarbij veel van onze normen of gebruiken worden afgedaan als racistisch of seksistisch en dus achterhaald zijn en gecanceld moeten worden. Het gevolg daarvan is dat wie niet in de pas loopt of daar bedenkingen bij heeft, gebrandmerkt wordt als racistisch of seksistisch.

Nu, als we naar het buitenland kijken, zien we dat er zich daar ontwikkelingen voordoen die naar hier overwaaien en waarover we ons zorgen moeten maken: de cancelcultuur wordt bijvoorbeeld in de hand gewerkt door een uitzuivering van het curriculum, iets wat meer en meer gebeurt sinds de opkomst van de ‘Black Lives Matter’-beweging. Sommigen willen bijvoorbeeld de volledige dekolonisatie van het curriculum, waarin alles wat wijst op het koloniaal verleden, uitgebannen moet worden. Voor alle duidelijkheid: tijdens de kolonisatie zijn heel wat slechte zaken gebeurd, maar de geschiedenis is wat ze is en kan nu eenmaal niet veranderd worden. Een bepaald deel van het diversiteitsbeleid kan misschien nobele bedoelingen hebben, maar de verscheidenheid aan opinies mag zeker niet geofferd worden op het altaar van de diversiteit.

De heer Daniëls heeft het woord.

Collega en minister, bedankt. Wat een speciale vraag, over het woke-extremisme.

Ik verwijs naar het antwoord van de minister, wat eigenlijk wel een goed antwoord was, alsook naar de slogan van de UGent, de universiteit in mijn eigen provincie: ‘Durf Denken’. Dat is eigenlijk de oproep die ik doe aan alle studenten: ‘Durf Denken’. Studeren wil inderdaad zeggen: durven te denken, durven te reageren. Ik moedig dat ook aan. En collega’s, als er één voordeel is aan al die digitale lessen – en dat is fantastisch –, dan is het dat als er proffen zouden zijn die zeer activistisch of politiek gekleurd zijn, studenten dermate bedreven zijn met filmpjes, dat wij dat in groten getale online zouden hebben vastgesteld. Maar ik stel met u vast, collega’s, dat dat al bij al goed meevalt.

Maar mijn oproep aan alles en iedereen is alvast: ‘Durf Denken’.

Minister Weyts heeft het woord.

Minister Ben Weyts

Ik heb daar weinig aan toe te voegen. Durf te denken en durf je gedachten te uiten.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.