U bent hier

– Wegens de coronamaatregelen werd deze vraag om uitleg via videoconferentie behandeld.

De heer Vandenhove heeft het woord.

Ik denk dat u zeker het probleem rond synthetische drugs, zoals amfetamines, kent, en dan het specifieke probleem dat wij daar spijtig genoeg in Limburg mee hebben. De chemische drugs worden geproduceerd in illegaal opgerichte laboratoria, bijvoorbeeld in afgelegen loodsen of vroegere boerderijen of andere bedrijfsgebouwen. Uit cijfers die zowel Knack als Le Soir opvroegen bij de verschillende parketten en bij de federale gerechtelijke politie, blijkt dat in België in minder dan drie jaar tijd negen labs voor de productie van de gevaarlijke synthetische drug methamfetamine zijn ontmanteld. Het eerste Belgische methlab is in maart 2018 ontdekt in Vorselaar, maar ook in Wuustwezel, Peer, Hasselt, Bilzen, Leopoldsburg en Maasmechelen werden recent laboratoria ontmanteld. 70 procent van de aangetroffen labo’s voor synthetische drugs bevinden zich in Belgisch Limburg. U weet dat we vanuit Limburg proberen om de federale gerechtelijke instanties er attent op te maken dat er meer mensen en middelen nodig zijn om dat probleem aan te pakken.

Dat probleem heeft ook een milieuaspect. Het opsporen en vervolgen van drugsmisdrijven is de taak van justitie een federale bevoegdheid maar de productie van synthetische drugs in Vlaanderen brengt ook specifieke problemen met zich mee die binnen uw bevoegdheid voor Leefmilieu en Omgeving vallen of waar u toch mee verantwoordelijk voor bent. Hierbij valt te denken aan branden en ontploffingen, en het dumpen van gevaarlijk drugsafval. Zowat 80 procent van het drugsafval in de provincie Limburg verdwijnt in de riolering of wordt op een veld geloosd. Het gif komt zo in het grondwater terecht en daarmee ook in ons drinkwater. In 2018 werd 95 ton chemisch afval uit labo’s gedumpt in de Limburgse regio.

Beschikken de administraties en/of Vlaamse instellingen waarvoor u als minister bevoegd bent over exacte en recente cijfers over de omvang van het probleem? In een recente toelichting van zowel de federale gerechtelijke politie als van de procureur des Konings blijkt dat er geen exacte cijfers zijn. Er zijn wel ramingen daarover.

Is er een specifiek plan of zijn er specifieke maatregelen om de impact op het leefmilieu en onze leefomgeving aan te pakken?

Terwijl het aantal labo's eerder constant blijft, neemt het aantal dumpingen exponentieel af. Dat is een probleem omdat politie- en justitiële diensten vrezen dat het chemische afval, onder andere zoutzuur en cyanide, rechtstreeks in de natuur wordt geloosd. Daardoor stijgen de risico's voor de volksgezondheid en het leefmilieu en de kosten voor het saneren van de vervuilde gronden. Hebt u aanwijzingen voor deze analyse? Deelt u de analyse dat het eerder van dumpingen naar lozingen gaat? Zijn er specifieke acties en/of initiatieven binnen uw bevoegdheden om deze problematiek aan te pakken?

Het zou zeer moeilijk zijn om bepaalde stoffen terug te vinden in de bodem en het grondwater. Ik neem aan dat uw betrokken administraties of agentschappen op de hoogte zijn van deze problematiek. Worden er eventueel nieuwe methodes onderzocht om deze lozingen te achterhalen?

Ik kijk uit naar uw antwoord.

Minister Demir heeft het woord.

Minister Zuhal Demir

Zoals u aangeeft, is de grond van het probleem crimineel. De dumping van afvalstoffen en bodemverontreiniging is slechts een van de gevolgen van deze criminele feiten.

De parketten hebben in hun richtlijnen aangegeven dat zij eerst aan zet zijn. Zij staan in voor het sporenonderzoek om te bepalen over welk type drugs het gaat en of het gekoppeld kan worden aan bepaalde labo's. Door het parket worden er dus bij achtergelaten drugsafval vaak al initiatieven genomen met het oog op sporenonderzoek en verwijdering.

De Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) beschikt daarom niet over de volledige dataset van deze problematiek. De OVAM beschikt enkel over de info die aan haar werd overgemaakt door derden, zoals de gemeenten, politiediensten of andere lokale diensten. In 2019 registreerde de OVAM zes exploitaties van drugslabo’s en zes illegale dumpings van drugsafval. In 2020 werden zes exploitaties en drie dumpings gemeld.

Op dit moment onderzoeken we of de OVAM als single point of contact zou kunnen fungeren om zo alle data op een plek te krijgen. Ik heb dat met de OVAM ook opgenomen nadat ik een jaar geleden een gesprek had met een procureur des Konings die daar erg mee bezig was. We moeten een volledig beeld krijgen van die drugsafval, maar op dit moment krijgen we de info van anderen. Toch zou het verstandig zijn als we alle data op een plek kunnen verzamelen waarbij de OVAM als single point of contact fungeert. Dan kunnen we binnen mijn bevoegdheid Handhaving kijken welke samenwerkingen nodig zijn om het probleem veel proactiever op te sporen. Hierbij hebben we ook al contact opgenomen met de handhavers in Nederland.

Voor alle drugsincidenten die aan de OVAM gemeld worden, zoekt de OVAM een gepaste werkwijze om het probleem ter plaatse zo snel mogelijk en ten gronde aan te pakken. De OVAM maakt een onderscheid tussen een terrein waarop drugsafval werd gedumpt door onbekenden en een terrein waarop een drugslabo werd geëxploiteerd. Veroorzaakt een onbekende een bodemverontreiniging op een terrein door het achterlaten van drugsafval, dan is dit voor de eigenaar of gebruiker van dat terrein een onvoorziene gebeurtenis. In die gevallen is de eigenaar niet saneringsplichtig en kan de schadegevallenprocedure opgestart worden om het probleem zo snel mogelijk aan te pakken. De exploitatie van een drugslabo op een terrein beschouwt de OVAM als een illegale risico-inrichting. De schadegevallenprocedure kan hiervoor niet toegepast worden. In deze gevallen moet minstens een oriënterend bodemonderzoek uitgevoerd worden om een inschatting te kunnen maken van de bodemproblematiek op het gehele terrein. Het spreekt voor zich dat de vervuiler betaalt als we weten wie de dader is. Die kosten gaan rechtstreeks naar de daders, maar je weet niet altijd wie dat zijn. Soms blijven ze helaas onbekend.

Dan uw derde vraag. Het is voor de OVAM en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) onmogelijk om hiervan inschattingen te maken met de voor hen beschikbare informatie. Er zijn ook geen concrete aanwijzingen terug te vinden die de analyse of conclusie staven die u in uw vraag opwerpt. Door het samenbrengen van alle beschikbare informatie, kunnen we misschien wel missing links vinden. Daarom heb ik dan ook het initiatief genomen om naar een single point of contact toe te werken voor deze drugsdumpings of -lozingen.

Het klopt dat het heel moeilijk is om bepaalde stoffen terug te vinden in de bodem en het grondwater. Hoewel Vlaanderen over een uitgebreid grondwatermeetnet beschikt, is de kans om hiermee drugsafval op te sporen zeer laag. Het is als zoeken naar een speld in een hooiberg, aangezien het over geconcentreerde puntlozingen gaat. 

U vraagt naar de impact op het grondwater, maar ik wil u ook meegeven dat we voor incidenten op oppervlaktewateren zeer nauw en heel goed samenwerken met de lokale besturen, politie en waterlopenbeheerders. Die samenwerking verloopt goed en de laatste jaren almaar beter. De VMM heeft nog geen directe aanwijzing kunnen vinden, na bijvoorbeeld de analyse van een staal ingevolge een incident, dat deze met drugs en/of zijn bijproducten zijn gerelateerd.

De parameters die geanalyseerd worden bij een bodemonderzoek, variëren naargelang de aard van de productie en de productiestap. De bodemsaneringsdeskundige kan informatie inwinnen bij het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC) over welke parameters moeten worden geanalyseerd op een specifieke locatie.

Dat laatste was misschien wat technisch. Mijn excuses, mijnheer Vandenhove, maar soms is het een beetje technisch. Ik denk dat we vooral goed moeten onthouden dat we al gesprekken hebben, dat we ook kijken naar het ‘single point of contact’, dat we alle informatie goed beheren, dat we over alle data beschikken, dat we kijken hoe we onze handhavers daarop zetten en vooral hoe we de kosten die ermee gepaard gaan, maximaal kunnen doorsturen naar de daders.

De heer Vandenhove heeft het woord.

Minister, bedankt voor het antwoord. Ik heb ook getwijfeld of ik die vraag nu moest stellen vanuit de bevoegdheid Justitie of de bevoegdheid Leefmilieu. Eigenlijk gaat het hier inderdaad over Leefmilieu en ligt de bevoegdheid wat Justitie betreft op federaal niveau, maar dat belet u toch niet in uw ambitie, denk ik, rond alles wat onder Handhaving kan vallen in Vlaanderen.

Het is goed dat deze problematiek wordt aangepakt. Het is goed dat u met de OVAM werkt om daar alles te verzamelen. Het is een vrij recent fenomeen, dus ik begrijp dat het allemaal nog niet rond is, maar ik zou toch willen aanraden om daar verder mee te doen. Want ondanks het goede werk van het Limburgse parket en de Limburgse federale gerechtelijke politie, is er natuurlijk een luik dat ontbreekt. Het zou goed zijn dat er echt een praktisch draaiboek komt, waarbij op een bepaald moment de activiteiten van het parket en de gerechtelijke politie gedaan zijn en er dan andere instanties, zij het Vlaamse instanties, op het terrein komen.

Bij één zaak wil ik toch een correctie aangeven. Ik ben het absoluut met u eens dat de vervuiler moet betalen, maar het probleem is hier dat we meestal de vervuiler niet kennen. Dat is ook een van de redenen waarom men nu soms, als men toch nog net kan ontsnappen, het spul snel weggiet in plaats van het achter te laten. Daardoor komt het inderdaad onder andere in het afvalwater terecht. Uiteraard moeten we proberen om alles zo maximaal mogelijk op de vervuiler te verhalen, maar het komt er vooral op neer om ervoor te zorgen dat zo weinig mogelijk van dit soort producten of producten die gebruikt worden om de zaak aan te maken, in het milieu of in het water terechtkomen.

Mevrouw Perdaens heeft het woord.

Collega, bedankt voor de vraag. Dit is een zeer verontrustende evolutie. Het is kwalijk, ook qua oorzaak en gevolg. De meeste oorzaken moeten, zoals al is aangehaald, op een ander niveau aangepakt worden. Maar het leefmilieu zit wel met de gevolgen – met de gebakken peren, zoals ze bij ons zeggen.

Ik ben heel blij dat er heel erg wordt ingezet om die gevolgen te gaan aanpakken. Er wordt onderzocht om de OVAM alle data te laten verzamelen. Er wordt gekeken naar de handhavingssamenwerkingen. Ik heb nog een bijkomende vraag, minister. U gaf aan dat we, ondanks ons heel uitgebreide grondwatermeetnet, heel moeilijk drugsafval kunnen opsporen. Ik vraag me dan af in welke mate waterzuiveringsinstallaties binnen hun stalen of metingen iets kunnen traceren van die drugs.

Mevrouw Rombouts heeft het woord.

Bedankt voor het antwoord, en ook voor de vraag. De problematiek van synthetische drugs, zowel wat betreft het storten van afval als het lozen, is en blijft een knelpunt dat we niet zomaar weg kunnen toveren. We moeten goed zien hoe we daarmee omgaan en hoe we er efficiënt voor kunnen zorgen dat het leefmilieu in dezen minimale schade ondervindt. Het is een problematiek die in Limburg vaak naar voren komt, maar ook hier in het noorden, aan de Nederlandse grens, moeten we spijtig genoeg vaststellen dat dat feiten zijn waarmee we wel eens worden geconfronteerd.

Minister, het lijkt mij een goede zaak dat u van de OVAM een ‘single point’ wilt maken voor het verzamelen van informatie, maar ik zou willen suggereren dat er in dezen dan ook een permanentiedienst binnen de OVAM zou zijn. Op het moment dat er zaken worden vastgesteld, moet er immers zeer snel gehandeld worden. Zeker als het over zulke specifieke zaken gaat als lozingen en dergelijke meer, kun je niet verwachten dat elke noodambtenaar alle kennis in pacht heeft. Vaak kijkt men dan ook naar de brandweer. Als het over synthetische producten gaat en men heeft iemand in het korps die met gevaarlijke stoffen kan omgaan, kan men daar inderdaad kijken dat er op de best mogelijke manier gehandeld wordt. Maar als lokaal bestuur is het interessant dat, wanneer er zaken worden vastgesteld, je op dat moment vanuit één punt informatie kunt krijgen over hoe je ermee moet omgaan en je ook informatie kunt doorgeven. Als u denkt aan dat ‘single point’ bij de OVAM, hoever bent u met het uitwerken daarvan? En staat de suggestie om met een permanentiedienst te werken op uw agenda? Hoe kijkt u daarnaar?

U stipt ook zeer terecht de kosten aan. Als de dader wordt gevonden, moeten we de kosten daar maximaal op verhalen. Dat staat buiten kijf. Maar de heer Vandenhove verwees ernaar dat die in de meeste gevallen niet te traceren is. Dan is natuurlijk de vraag wie in dezen opdraait voor de kosten. En we moeten vaststellen dat er soms getouwtrek is tussen gerecht en lokale besturen, afhankelijk van waar en wie welke acties ondernomen heeft. Kunt u dat ook meenemen in de procedure? Is er voor eventuele kosten, als dat niet door de federale overheid of het parket kan worden meegenomen, een socialisering mogelijk? Ik denk niet dat het terecht is dat gemeenten die frequenter met deze zaak te maken hebben, buiten hun eigen wil om, daar dan volledig de kosten voor moeten dragen. Hoe kijkt u daarnaar? Welke mogelijkheden ziet u daarin?

Minister Demir heeft het woord.

Minister Zuhal Demir

Er zijn veel suggesties gedaan door de parlementsleden. Ik zal ze sowieso meenemen en bekijken.

Belangrijk om te weten is dat zuiveringsinstallaties bij de drinkwaterproducenten eventuele afvalstoffen zuiveren. Het heeft dus geen invloed op onze drinkwaterkwaliteit. Dat is wel belangrijk: eventuele stoffen hebben geen invloed op de kwaliteit van het gezuiverde water.

De andere opmerkingen en suggesties nemen we mee.

De heer Vandenhove heeft het woord.

Dank u wel, met de oproep om door te werken.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.