U bent hier

– Wegens de coronamaatregelen werd deze vraag om uitleg via videoconferentie behandeld.

De heer D’Haese heeft het woord.

Minister, meestal leg ik u hier in de commissie op de rooster, maar in dezen ga ik u toch moeten bedanken – en dat doe ik ook heel graag –, want mijn vraag is ondertussen al een beetje achterhaald door wat we in de pers hebben kunnen lezen.

Het gaat over de aanbesteding voor tweehonderd elektrische bussen, de eerste van de vierhonderd die De Lijn wil bestellen. Van Hool, de busbouwer uit Lier, werd daarbij uitgesloten op basis van selectiecriteria. Ik heb dat hier in de commissie aangekaart op 7 januari. U zei toen dat u De Lijn tekst en uitleg zou vragen en dat, als bleek dat er inderdaad dat soort criteria waren opgenomen, u zou vragen om die aan te passen.

Ik had daarbij de volgende vragen. Ik heb de antwoorden al in de pers kunnen lezen, maar bij deze kunt u ze nog eventjes bevestigen. Hebt u zich daadwerkelijk kunnen informeren? Werd het criterium uit de selectieleidraad aangepast?

En hoe wordt daarover gecommuniceerd naar potentiële leveranciers?

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

Mijnheer D’Haese, ik kan hier inderdaad kort over zijn. U heb dat inderdaad hier in de commissie te berde gebracht. Die geruchten hebben mij toen ook bereikt. Ik heb inderdaad aan de directeur-generaal gevraagd of dat klopte. Ik begreep op dat moment niet goed waarom de selectievoorwaarden voor een bestelling in 2019 voor 970 bussen, inclusief laadinfrastructuur, heel wat lichter waren dan de selectievoorwaarden voor wat een jaar later werd gelanceerd en waarbij er in hoofdorde 2 keer 20 à 30 elektrische bussen werden besteld.

Dat die voorwaarden enorm verschilden, kon er bij mij niet in. Ik heb de directeur-generaal van De Lijn tekst en uitleg gevraagd. Ik heb hem verteld dat iedereen minstens aan een selectiedraad moet kunnen participeren. Ik heb niet gezegd dat we het aan de een of andere moet gunnen. Daar houd ik me ver van af, maar ik vind wel dat iedereen in een openbare aanbestedingsprocedure de kans moet krijgen om mee te dingen. Ik heb vernomen dat de raad van bestuur van De Lijn gisteren heeft beslist de selectieleidraad stop te zetten en een nieuwe procedure te starten. Dat staat vandaag ook in de kranten.

Wie ermee schermt dat dit een vertraging kan betekenen van de uitrol van het plan om in 2025 emissievrije bussen in onze stedelijke kernen te laten rijden, kan ik zeggen dat we weten wat we bestellen. We bestellen elektrische bussen, zoals dat ook in andere Europese landen gebeurt. We weten wat we bestellen en volgens mij kan dat door middel van een eenvoudig bestek. Als dat niet kan, moeten er juridische argumenten op tafel worden gelegd om me te vertellen waarom het absoluut met een selectieleidraad moet gebeuren. Daar heb ik nog geen finaal antwoord op, maar ik heb begrepen dat de raad van bestuur de procedure gisteren heeft stopgezet. Weldra zal een nieuwe procedure volgen. Welke procedure dat exact zal zijn, is me nog niet duidelijk. Dat moet de raad van bestuur beslissen.

Ik ben alleszins blij dat de raad van bestuur heeft ingezien dat het niet kan om bepaalde busbouwers, waaronder zeker onze Vlaamse busbouwers, van tevoren met zeer zware selectiecriteria uit te sluiten zonder argumenten te hebben waarom die criteria veel strenger moeten zijn dan in 2019. Ik ben blij dat er een aanpassing is voorgesteld en dat de raad van bestuur dit heeft goedgekeurd.

De heer D’Haese heeft het woord.

Minister, ik wil u bedanken om op mijn vraag in te gaan. Ik ben heel bij dat dit op korte termijn tot resultaat heeft geleid. Zo zou de vertraging voor De Lijn beperkt moeten blijven. Het is jammer dat dit opnieuw moet worden stopgezet en opgestart, maar het is een goede zaak. Voor een keer is het een goede zaak dat De Lijn een procedure stopzet. Ik heb nog drie bijkomende vragen over het dossier van de vernieuwing van de busvloot en de aankoop van elektrische bussen.

Ten eerste hebt u net gesteld dat er oorspronkelijk een bestelling van 970 bussen was gepland. We hebben het daar de vorige keer uitgebreid over gehad. Aangezien ik me toen enkel kon aansluiten, kon ik hier niet diep op ingaan. Ik zou daar nu wat dieper op willen ingaan.

Ik vraag me af waarom de Vlaamse Regering er bij De Lijn niet op aandringt die bestellingen te vergroten en te versnellen. Er zijn doelstellingen in verband met de schone lucht in onze stadskernen en daarna in heel Vlaanderen die in 2025 en in 2035 moeten  worden gehaald. Er is ook een economische crisis ten gevolge van het coronavirus. Ik zie niet in waarom we op dit moment niet meer overheidsmiddelen zouden inzetten voor investeringen die de komende tien tot vijftien jaar toch moeten gebeuren. Ik vraag me af waarom we dat niet versnellen. Vindt u ook dat we die investeringen moeten versnellen, zodat we kunnen zorgen voor contracten met en bestellingen bij de busbouwers die in ons land voor belangrijke werkgelegenheid zorgen?

Ten tweede heb ik vlak voor het zomerreces in deze commissie een voorstel van resolutie ingediend om in dergelijke aanbestedingen een aantal bijkomende criteria op te nemen. Het gaat dan niet enkel om een kostenbatenanalyse. Het gaat erom in de baten ook een aantal criteria inzake duurzaamheid en lokale tewerkstelling op te nemen. We hebben het nagekeken en volgens de Europese richtlijnen kan dit. Iedereen schermt er altijd mee dat van de EU niet mag, maar dat kan perfect en in het buitenland gebeurt dat ook. Wat is uw standpunt hierover? Bent u van mening dat we in de toekomst meer dergelijke criteria in de bestellingen van elektrische bussen moeten opnemen om er zo voor te zorgen dat de aanwezigheid van busbouwers in ons eigen land een criterium wordt? Uiteraard moeten we het niet aan hen gunnen als ze brol leveren. Dat is mijn standpunt niet. We zijn het er echter over eens dat ze geen brol leveren.

Mijn derde vraag is heel technisch en betreft de financiering van deze bestelling. U hebt vorige keer verklaard dat dit jaar in 96 miljoen euro voor bussen is voorzien. We hebben het er vorige keer over gehad dat 93 miljoen euro van dat bedrag uit de relancemiddelen komt. U hebt toen ook gesteld dat dit bedrag van 96 miljoen euro exclusief voor hybride bussen bedoeld was en dat u De Lijn hebt gevraagd die middelen meer voor elektrische bussen in te zetten. U hebt echter ook gesteld dat dit niet betekent dat we het bestaande raamcontract voor hybride bussen zouden stopzetten. Mijn vraag is hoe het financieel juist zit. Als een gedeelte van dat bedrag van 96 miljoen euro voor elektrische bussen wordt gebruikt, is er minder over voor hybride bussen.

Is het dan de bedoeling om minder hybride bussen aan te kopen? Ik zou dat ergens kunnen begrijpen, maar dat is niet wat u hebt gezegd. U hebt gezegd dat u het raamcontract verderzet. Het is mij niet duidelijk hoe die financiering juist in elkaar zit.

De heer Bex heeft het woord.

Minister, dank u wel voor uw antwoord. Eerst en vooral ben ik het eens met collega D'Haese dat het een goede zaak is dat Van Hool zou kunnen meedingen voor die contracten. Ik wil u danken om zo snel in te grijpen.

Collega D'Haese maakt nog een aantal andere pertinente opmerkingen. Er is de discussie over bijvoorbeeld hoe we aanbestedingen kunnen verduurzamen door dichter bij huis te bestellen en daarvoor een aantal criteria op te nemen. Ik denk dat we dat moeten onderzoeken. Misschien kan dat een aspect zijn dat we in de hoorzitting op 11 maart kunnen behandelen.

Minister, het is echt nodig dat we die hoorzitting hebben en dat De Lijn eindelijk duidelijkheid komt geven. U werkt heel duidelijk in een moeilijk kader. De Lijn heeft in dat krantenartikel vandaag ook aangegeven dat ze uw bemoeienis eigenlijk niet op prijs stelt. Ze geeft nog een aantal zaken aan: waarschijnlijk zal het wat meer tijd in beslag nemen en zou er nu geen ruimte zijn om te onderhandelen. Ik begrijp dat eerlijk gezegd niet. Ik dacht dat die procedure om eerst twee producenten de mogelijkheid te geven om dertig bussen aan te leveren – vandaag zegt u twintig tot dertig, blijkbaar is daar ook onduidelijkheid over – juist de mogelijkheid gaf om de tijd te nemen om te kijken welke producent en welke leverancier als betrouwbare partner kan fungeren voor het onderhoud en dergelijke en om kinderziektes te vermijden. De hele procedure was er eigenlijk al op voorzien. Ik snap helemaal niet waarom deze aanpassing, namelijk de mogelijkheid om meer producenten te laten kandideren, tot vertraging zou moeten leiden, en al zeker helemaal niet waarom dat tot minder ruimte tot onderhandelen zou leiden. Misschien kunt u daar wat duidelijkheid over geven.

Ik heb alleszins de vraag dat we dit moeten meenemen wanneer we De Lijn daarover horen, want eerlijk gezegd is daar een totaal gebrek aan ambitie. Collega D'Haese heeft gelijk dat de ambitie hoger moet. Daarnaast is ook de totale onduidelijkheid rond dit dossier echt stuitend. Het gaat nochtans over bijzonder veel belastinggeld.

Mevrouw Robeyns heeft het woord.

Minister, ook langs onze kant willen wij u danken om te hebben ingegrepen en de kans te geven aan onze eigen busbouwer om deel te kunnen nemen aan die procedure. Ik denk dat de situatie bij Van Hool ernstig is en dat het positief is dat we op die manier wat perspectief en hoop aan die onderneming kunnen bieden, want het bedrijf realiseert toch een belangrijke tewerkstelling. Er zijn heel veel bezorgdheden en onduidelijkheden die we hier al vaak geuit hebben. Laten we hopen dat we in die hoorzitting antwoorden op de vele vragen krijgen.

Minister, wat is het gevolg van die ingreep op de timing? Wanneer zal die procedure afgelopen zijn? Als ik u goed heb begrepen, is het nog niet eens duidelijk welke weg de nieuwe procedure zal volgen, of er nu opnieuw met een selectieleidraad of een eenvoudig bestek zal worden gewerkt. Kunt u daar wat de timing betreft al iets meer duidelijkheid over geven?

De heer Verheyden heeft het woord.

Minister, ook onze fractie is bijzonder tevreden dat u busbouwer Van Hool de kans geeft om deel te nemen aan de aanbestedingsprocedure.

Ik denk dat de vraag van De Lijn om te kunnen bewijzen dat je al 150 bussen geleverd hebt, er eigenlijk minder toe doet omdat ik denk dat Van Hool een kwalitatief hoogstaand bedrijf is en de nodige innovatie toepast. Ze leveren trouwens ook elektrische trams aan Scandinavië en de eerste bussen zijn al verscheept naar de Verenigde Staten. Ik denk dus wel degelijk dat ze de knowhow hebben en dat ze het verdienen om aan die aanbestedingsprocedure deel te nemen.

Ik heb toch nog een bedenking. Van Hool is gespecialiseerd in waterstofbussen. Ik dacht dat we in een commissievergadering al hebben aangehaald dat ook in het openbaar vervoer bussen technologisch zullen evolueren. Ik vind het een beetje vreemd dat we daar geen perspectieven op openen. We moeten naar schonere bussen, maar waarom bekijken we dan ook niet de mogelijkheid om in Vlaanderen waterstofbussen te laten rondrijden? De nodige expertise is in eigen land al aanwezig, dus ik denk dat dat een piste is die toch eens moet worden bekeken.

Ten slotte sluit ik me aan bij de opmerking van collega Bex. Wij stellen ons ook vragen bij de houding van De Lijn wanneer ze zeggen dat er minder ruimte is om te onderhandelen nu de aanbestedingsprocedure is aangepast. Ik had daarover toch graag een beetje meer uitleg gekregen. Dank u.

Mevrouw Brouwers heeft het woord.

Voor mij is het nog altijd niet duidelijk wat er nu wel of niet mag op basis van de Europese regels. Die Europese aanbestedingen zijn hoe dan ook al moeilijk, maar nu is de bepaling eruit gehaald dat degene die meedingt voor de opdracht moet bewijzen dat hij al minstens 150 dergelijke bussen heeft rondrijden. Het is goed dat die eruit is gehaald, want dat is in dezen toch niet zo belangrijk. We weten toch wel dat Van Hool een kwalitatief bedrijf is dat de kans moet krijgen om mee te doen. De vraag is echter of er binnen het Europese kader en binnen de regels van openbare aanbestedingen een mogelijkheid is om nabijheid als criterium te nemen, om zo bijvoorbeeld snel onderhoud te krijgen. Voor het Stadskantoor van Leuven hebben we liften uit Spanje besteld, maar die liften hebben bijna twee jaar niet gewerkt omdat er onderdelen uit Spanje moesten komen. Dus, in welke mate kan nabijheid ingeroepen worden? Ik denk dat dat allemaal juridisch goed moet onderzocht worden, maar misschien moet door de Vlaamse overheid toch eens nader bekeken worden wanneer we nabijheid wel kunnen inroepen. We moeten binnen Europa iedereen een kans geven, ik begrijp dat, want onze bedrijven krijgen op die manier ook kansen in het buitenland, maar misschien kun je zeggen dat we bijvoorbeeld binnen een straal van 100 of 200 kilometer moeten blijven. In welke mate mag dat? Ik heb dat zelf nog niet echt onderzocht, maar het lijkt me toch de moeite om dat eens nader te onderzoeken. Dat geldt trouwens ook voor andere aanbestedingen, niet alleen voor dit geval.

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

Dank u wel voor de vele bijkomende vragen.

Een aantal collega’s hebben gezegd dat we in deze commissie binnenkort de hoorzitting hebben waarbij de mensen van De Lijn zelf hun plan rond de e-bussen en elektrificatie van de vloot kunnen toelichten. Dat is op zich een goede zaak. Ik ben blij vandaag te vernemen dat de meeste collega’s het een goede zaak vinden dat we aan de raad van bestuur van De Lijn gevraagd hebben om die procedure toch te hernemen. Iedereen is hier van oordeel dat iedereen in de aanbestedingsprocedure zou moeten kunnen meedingen, zeker ook de Vlaamse bussenbouwers. We mogen op voorhand niemand uitsluiten, maar ik heb ook gehoord dat een aantal leden van de raad van bestuur van De Lijn vonden dat ik daarmee mijn boekje te buiten ging en dat ik zo intervenieerde in de exploitatie van De Lijn. Dat is alleszins niet mijn opzet. De Lijn is een extern verzelfstandigd agentschap – dat heb ik hier al vaker gezegd – en ze moet zich bezighouden met de exploitatie als dusdanig. Anderzijds krijgen zij van de Vlaamse overheid investeringsmiddelen ter beschikking. De Vlaams overheid stelt de doelstelling voorop om tegen 2025 de stedelijke kernen emissievrij te hebben en om tegen 2035 heel Vlaanderen emissievrij te hebben. Als dat een beleidsdoelstelling en beleidspunt is waar deze Vlaamse Regering achter staat, dan mogen wij aan ons extern verzelfstandigd agentschap ook wel vragen om al het mogelijke te doen om die daadwerkelijk te halen.

Ik denk dat wij in het kader van die krijtlijnen perfect kunnen vragen aan De Lijn om enerzijds in te zetten op een versnelling van de vergroening van de vloot en er anderzijds toch ook voor te zorgen dat alle objectieve criteria ten volle gerespecteerd worden. Ik hoor graag een aantal collega’s pleiten voor nabijheidscriteria. Wij kunnen niemand bevoordelen. De aanbestedingsprocedure moet in alle objectiviteit verlopen en moet de Europese regelgeving voor aanbestedingen naleven. Benadelen kan ook niet.

Ik begrijp alleszins niet waarom de voorwaarden in het kader van een selectieleidraad voor de bestelling van 970 bussen in 2019 veel soepeler zijn dan wanneer men een jaar later een bestelling plaatst van 2 keer 20 tot 30 bussen. Mijnheer Bex vraagt naar de details van het verloop van de aanbesteding. De aanbesteding wordt goedgekeurd door de raad van bestuur, na voorbereiding door het management van De Lijn. Er is daar in eerste instantie een nog beperkter plan voorgelegd, van 3 keer 15 bussen. Die zouden geleverd worden in 2023, als ik het juist voor heb. Ik heb toen gezegd dat wij daarmee nooit de beleidsdoelstelling van emissievrije steden en kernen in 2025 zouden kunnen halen. Toen heb ik gevraagd om bij te sturen. Bij de bespreking van de begroting heb ik aangekondigd extra relancemiddelen vrij te maken, 93 miljoen euro, voor De Lijn. Wij vragen dan ook aan De Lijn ten volle in te zetten op de vergroening van de vloot en op de elektrificatie.

Betekent dat, mijnheer D’Hase, dat wij geen hybride bussen meer gaan inzetten? Neen. In 2021 gaan wij 270 bussen geleverd krijgen, hybride bussen. Maar voor de nieuwe contracten trekken wij volop de kaart van de elektrificatie. Het is juist dat Nederland daarin al veel verder staat. De Lijn is een overheidsbedrijf en wij mogen daar ook ten volle op inzetten.

Wat is nu het voorstel van de selectieleidraad? Dat is een selectieleidraad met heel strenge voorwaarden voor enerzijds de omzet en anderzijds dat men moet kunnen aantonen dat men al 150 bussen heeft rijden. Ook moet men een referentie kunnen aantonen waarbij men in 1 lot 25 bussen heeft geleverd. Het voorstel was om iedereen die aan die strenge voorwaarden voldeed, uit te nodigen om verder mee te dingen in het kader van het bestek. Volgens dat bestek zouden in eerste orde 2 busbouwers geselecteerd worden om 20 tot 30 elektrische bussen te leveren. Uit dat project zou men dan de lessen trekken. En dan zou er een bestelling volgen tot 200 bussen.

Dat was het plan. Die maximaal zestig bussen zouden geleverd worden eind 2022, begin 2023, en dan die opschaling. Ik zie sommigen met de ogen draaien, dat was ook mijn reactie. Aan dat tempo gaan we er niet geraken. Ik vind dat als we als beleidsdoelstelling vooropstellen dat de stedelijke kern rond moet zijn tegen 2025, we dan mogen vragen om daaromtrent bij te sturen. Sommigen vinden dat niet, oké, dan verschillen we daar van mening. Opnieuw, het is goed dat de commissie aan het management gevraagd heeft om daarover toelichting te geven, en om ook hun plan technisch en zeer uitgebreid voor te stellen. Misschien is de commissie er dan van overtuigd dat het een ideaal plan is en dat we het ten volle moeten volgen. Dan leg ik me daarbij neer. Mijn bekommernis is alleszins: inzetten op de vergroening van de vloot, dus moeten we kunnen vragen dat onze voorstellen worden meegenomen.

Wat ligt er nu nog op tafel? Moeten we die beperktere aanbesteding die we nu hebben, zij het dat die maximaal zestig kunnen worden opgeschaald naar tweehonderd, weer via een selectieleidraad doen of kan dat door een bestek onmiddellijk in de markt geplaatst worden? Ik ben wel jurist maar geen specialist overheidsopdrachten. De wet op de overheidsopdrachten verplicht niet om via een selectieleidraad te werken. Het is een mogelijkheid, geen verplichting. Als we een gewoon bestek in de markt plaatsen, en dan bussen laten leveren, twee keer dertig en maximaal zestig, kunnen we daar veel uit leren en dat verder opschalen.

Oké, daar zullen we misschien ook van mening over verschillen. Ik heb het al gevraagd: bezorg mij dan een juridische motivering waarom het absoluut via een selectieleidraad moet gaan. Die heb ik tot nu toe niet ontvangen. Misschien krijg ik ze ook niet.

We willen allemaal inzetten op die vergroening. We moeten niet ter plaatse blijven trappelen. We moeten zorgen dat de selectievoorwaarden soepel genoeg zijn voor alle mededingers. Toewijzen moet natuurlijk in alle objectiviteit gebeuren. De elementen die hier gebracht zijn, geven we zeker mee aan De Lijn.

Ik nodig iedereen uit om de gedachtewisseling binnenkort in de commissie aandachtig mee te volgen. Met hoe meer mensen we ons erover buigen, des te beter de beslissing straks gaat zijn. Wordt vervolgd.

De heer D’Haese heeft het woord.

Dank voor uw uitgebreid antwoord, minister, het was zeer interessant. De financiën zijn me nog niet helemaal duidelijk, u ook niet, denk ik. Als we de vergroening van de bussen willen versnellen, zijn er extra middelen voor nodig. Die moeten dan wel komen, De Lijn kan die niet uit de lucht plukken.

Ik ben heel blij dat iedereen achter de beslissing staat om de selectieleidraad aan te passen en dat dat gelukt is. Ik ben ook heel blij om te horen dat er al meer steun is voor criteria inzake de lokale tewerkstelling of nabijheid. Men gaat erover nadenken. Dat is al meer dan toen ik het voorstel van resolutie voorlegde in juli. Ik ben blij dat de geesten rijpen.

Ten derde wil ik iedereen uitnodigen. Zondag voeren de mensen bij Van Hool actie om de bestellingen te versnellen en om voor bestellingen te zorgen. Iedereen is daar welkom.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.