U bent hier

– Wegens de coronamaatregelen werd deze vraag om uitleg via videoconferentie behandeld.

Mevrouw De Vroe heeft het woord.

Minister, de zwerfvuilproblematiek irriteert ons allen zwaar. We hebben ook allemaal kunnen vaststellen dat er met deze coronacrisis op heel wat plaatsen nu ook plastic handschoenen en mondmaskers op de grond liggen, vooral vlak bij tuincentra en supermarkten. De Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) liet vorige week weten dat ze daarover ook heel wat signalen had opvangen vanuit de lokale besturen. Die doen er natuurlijk alles aan om dat zwerfvuil op te rapen, maar bij de intercommunales vreest men dat het daarmee nog niet gedaan is.

De Vlaamse Regering heeft in juli 2018 het versterkte Vlaamse verpakkings- en zwerfvuilbeleid goedgekeurd, het zogenaamd verpakkingsplan 2.0. Daarnaast moet de SUP-richtlijn (Single Use Plastics) tegen 3 juli van volgend jaar zijn omgezet in Vlaamse en federale wetgeving. Vanaf januari 2023 moeten de kosten voor bewustmakingsmaatregelen ter preventie van zwerfvuil van peuken, voor de inzameling van die peuken via openbare afvalinzamelsystemen en hun verwerking, voor de opruiming van peuken die in het zwerfvuil terechtkomen en de verzameling en rapportering van gegevens worden gedragen door de producenten.

De minister heeft de intentie om samen met alle betrokken sectoren die een aandeel hebben in zwerfvuil tot een langdurige overeenkomst te komen, waarin niet alleen de financiële bijdrage wordt bepaald, maar ook de uit te voeren acties in het kader van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid worden bepaald. Hiervoor lopen verschillende studies over de samenstelling van het zwerfvuil en de kosten om het zwerfvuil op te ruimen. Ze zouden eind 2020 afgerond zijn, aldus de minister in haar antwoord op mijn schriftelijke vraag nr. 253.

Minister, plant u bijkomende maatregelen om het toenemende zwerfvuil, zoals handschoenen en mondmaskers, te beperken? Wat is de stand van zaken van het voorstel tot wijziging van het Materialendecreet dat het mogelijk moet maken om de kosten van zwerfvuil door te rekenen aan de producenten? Wat is de stand van zaken van de fractietelling van het zwerfvuil, waarbij men over de vier seizoenen de samenstelling van het zwerfvuil op verschillende plaatsen in Vlaanderen meet? Wanneer verwacht u de definitieve resultaten? Wat is de stand van zaken van de studie die de referentiekosten voor de zwerfvuilkosten moet bepalen? Kwam de klankbordgroep zwerfvuilmonitoring digitaal bijeen op 5 maart 2020? Zo ja, hoe verliep het overleg inzake de methodologie? Welke timing wordt hiervoor gehanteerd?

Tijdens de gedachtewisseling over de coronacrisis op 22 april verwees u naar het feit dat men met hoge boetes niets is als men de dader niet kan vatten. Het is belangrijk dat dat zoveel mogelijk geprobeerd wordt. Ik pleit er al lang voor om de pakkans te verhogen. In mijn gemeente Kampenhout hebben we camera’s ingezet tegen zwerfvuil en sluikstorten en we zien daar al de resultaten van. U ging bekijken wat er op Vlaams niveau nog zou kunnen gebeuren. Wat is de stand van zaken? Welke concrete acties plant u?

Minister Demir heeft het woord.

Minister Zuhal Demir

Mevrouw De Vroe, het is sowieso verboden om eender welk afval op de grond achter te laten. Ik heb reeds begin april via Mooimakers een aparte campagne gelanceerd specifiek over het niet achterlaten van dergelijk materiaal. De boodschap is ook verspreid via allerhande kanalen, gaande van nieuwsbrieven tot sociale media. Er zijn ook affiches en informatie ter beschikking gesteld aan lokale besturen, handelaars en bedrijven. Mooimakers plant eveneens een mailing naar de retail en de supermarkten om hen op deze problematiek attent te maken en met aanbevelingen om deze problematiek tegen te gaan, zoals het plaatsen van een specifieke coronavuilnisbak voorzien van zwerfvuilpictogrammen. Al het communicatiemateriaal is beschikbaar in de webshop.

Een voorontwerp van het Materialendecreet is voorbereid door de OVAM en heeft een gunstig advies ontvangen van de Inspectie van Financiën. Binnenkort zal ik dit voorleggen aan de Vlaamse Regering voor een eerste principiële goedkeuring.

Daarnaast lopen er gesprekken met de andere gewesten over het afsluiten van een interregionaal akkoord om de inning van de vergoeding voor de zwerfvuilkosten door de producenten op een uniforme wijze in heel België te laten verlopen.

Voor de fractietelling van het zwerfvuil zijn de metingen in de herfst en winter afgerond. Als gevolg van de coronacrisis zijn de metingen voor de lente en zomer uitgesteld naar 2021. Hiervoor zijn meerdere redenen: zo is de kans op blootstelling van de terreinmeters en sorteerders aan besmet materiaal reëel en kan de samenstelling van het zwerfvuil sterk afwijken door de abnormale omstandigheden. Tot slot zou door het verderzetten van de metingen in 2020 de helft van de gegevens in de studie beïnvloed zijn door de omstandigheden.

Aangezien de resultaten van de fractietelling een belangrijke input vormen voor toekomstige onderhandelingen over uitgebreide producentenverantwoordelijkheid is het belangrijk om te vertrekken van resultaten die representatief zijn voor een normale situatie in Vlaanderen. Het uitstel is daarom essentieel. In de klankbordgroep zwerfvuilmonitoring van 4 mei 2020 werd het uitstel goedgekeurd. Het eindrapport van de studie zal daardoor een vertraging van het eerste kwartaal naar het derde kwartaal van 2021 oplopen.

Wat is de stand van zaken van de studie die de referentiekosten voor de zwerfvuilkosten moet bepalen? De studie is momenteel lopende en steunt sterk op de interactie met de verschillende stakeholders. In de klankbordgroep zwerfvuilmonitoring van 5 maart 2020 werden het doel, de aanpak en de eerste resultaten van de interviews met de verschillende stakeholders voorgesteld. De opmerkingen van de leden van de klankbordgroep werden meegenomen in het verdere proces. In de klankbordgroep van 4 mei 2020 werd een deelrapport besproken waarin het referentiekader en de ontwikkelde methodiek voor het bepalen van de referentiegetallen werden voorgesteld. Een eerste ontwerp van een rekenblad waarin de verschillende kosten verzameld worden, werd besproken.

De actiepunten die op 4 mei werden geformuleerd, worden meegenomen in de verdere ontwikkeling van de methode. Wijzigingen die als gevolg hiervan worden doorgevoerd, zullen voor de volgende bijeenkomst van de klankbordgroep op 6 juli 2020 verder afgestemd worden met de leden. In de loop van september 2020 wordt een eindrapport afgeleverd.

Tijdens de gedachtewisseling over de coronacrisis van 22 april 2020 verwees ik naar het feit dat men met hoge boetes niets is, als men de dader niet kan vatten. Voor alle duidelijkheid: het bestraffen van dergelijk foutief gedrag valt niet onder mijn bevoegdheid, maar onder de GAS-wetgeving. Hiervoor zijn politieagenten en GAS-vaststellers en -ambtenaren bevoegd. De GAS-wetgeving is een federale bevoegdheid. Een aantal van de problemen die dikwijls opduiken bij de vaststellers is dat ze niet altijd de ruimte krijgen om binnen hun takenpakket deze taak op te nemen. Er is dikwijls een groot verschil tussen wat de sanctionerende ambtenaren effectief aanpakken en wat de vaststellers op het terrein doen. De politiezones dekken meestal verschillende gemeenten. Het kan zijn dat het politiereglement in die verschillende gemeenten niet overal hetzelfde is. Gelet op het feit dat de vaststellers wel naar de identiteitskaart mogen vragen, maar burgers niet verplicht zijn deze te tonen, is het dikwijls moeilijk om de identiteit vast te stellen. Betrapping op heterdaad lokt bovendien soms agressie uit. Mooimakers geeft opleidingen over hoe je mensen kunt aanspreken op een veilige manier.

Om een slagkrachtigere toepassing van deze wetgeving te verkrijgen, zijn mijn federale collega’s aan zet. Ik denk dat zij ook weten wat de hinderpalen zijn. Zij kunnen dat oplossen. Ik zou iedereen willen aansporen om hun vertegenwoordigers in de Federale Regering te vragen dat men aan al deze punten tegemoetkomt. Het is natuurlijk wel een frustratie van heel wat mensen, ook van mij. Maar, helaas. Het enige wat ik kan doen is de lokale besturen financieel ondersteunen wanneer ze mobiele camera’s willen aanschaffen. Dat doe ik ook, maar het is natuurlijk zo dat camera’s overtredingen kunnen vaststellen, maar dat er daarna nog het hele proces van bestraffing en meer komt.

Mevrouw De Vroe heeft het woord.

Minister, ik dank u. Dat is inderdaad een heel duidelijk antwoord. Ik zou nog even willen terugkomen op dat laatste punt. Ik denk inderdaad dat we naar een slagkrachtig beleid moeten gaan tegen zwerfvuil en eenieder die nog vuil op de grond gooit. Het moet inderdaad echt bestraft worden. Ik ondersteun zeker uw vraag om dat op federaal niveau bij mijn collega’s ook aan te kaarten. Ik heb dat trouwens al gedaan. Ik denk dat we dat inderdaad met z’n allen moeten doen.

Ik heb verwezen naar mijn eigen gemeente Kampenhout en de afvalcommunale. Elke gemeente heeft daarop ingetekend. We hebben daar effectief mobiele camera’s ingezet, en we zien echt resultaten op het terrein. Mensen weten dat ze bestaan, er staan bordjes als je de gemeente binnenrijdt. We hebben ook al effectief beelden kunnen gebruiken, dus het werkt wel. Ik zou willen aanraden om de lokale besturen daar via de OVAM zeker toe te stimuleren. Want het is echt een stap vooruit.

Ik heb nog een kleine inhoudelijke vraag met betrekking tot de tabakssector. U had op een schriftelijke vraag van mij geantwoord dat u de mening bent toegedaan dat die in de toekomst financieel meer zou moeten bijdragen. Dat was toen 150.000 euro. Ik wilde eens informeren of er intussen al een nieuwe stand van zaken rond is rond dat bedrag.

De heer Van Rooy heeft het woord.

Ik bedank de vraagsteller, want ik ben zeer begaan met schoonheid en netheid – laat het mij zo betitelen. We hebben het enkele weken geleden ook al gehad over toenemend zwerfvuil. Ik heb goed geluisterd naar het antwoord van de minister. En ik ben daar eigenlijk maar deels tevreden mee, in die zin dat ik vooral verwijzingen hoor naar studies, campagnes enzovoort. Maar uiteindelijk komt het toch altijd neer op hetzelfde: dat er toch heel wat mensen, te veel mensen, hardleers blijken te zijn als het gaat over zwerfvuil op straat gooien. Zeker met de coronacrisis is dat een toenemend probleem.

De conclusie is hier terecht gemaakt. Het is eigenlijk federaal waar de bevoegdheden liggen wat betreft bijvoorbeeld de GAS-wetgeving. Ik neem aan dat iedereen in deze commissie opnieuw hetzelfde zal verkondigen, namelijk dat hij of zij het zeer erg vindt dat er zoveel zwerfvuil is, en dat hij of zij het zal aankaarten bij de collega’s in het federaal parlement.

Maar laat mij dan een voorstel doen. Laat ons met z’n allen het adagium ‘wie niet horen wil, moet voelen’ eren, en pleiten voor veel zwaardere boetes en straffen. De pakkans moet inderdaad veel hoger, en met mobiele camera’s lukt dat ook. Maar dan blijken die GAS-ambtenaren niet genoeg bevoegdheden te hebben om identiteitscontroles te doen. Goed, dat is van in het begin ook onze kritiek geweest op die GAS-wetgeving. Wat ons betreft kan er niet hard genoeg worden ingezet, ook door de politie, op het voorkomen en bestraffen van zwerfvuil.

Mijn oproep is de volgende. Laat ons kijken naar een land als Singapore – ik heb dat de vorige keer ook gezegd –, waar je draconische boetes krijgt als je iets op straat gooit. En daar is het piekfijn op straat, daar is het echt proper. Daar heeft men simpelweg nog nauwelijks last van zwerfvuil, of alleszins veel minder dan hier. De oorzaak daarvan is heel evident: als je daar iets op straat gooit, krijg je 2000 dollar boete. Word je een tweede keer betrapt, dan bedraagt de boete 4000 dollar. Als je een derde keer wordt betrapt, betaal je 10.000 dollar. En ik heb zelfs verhalen gehoord van gevangenisstraffen voor mensen die dingen op straat gooien. Laat ons daar een voorbeeld aan nemen, want alleen dat zal uiteindelijk leiden tot piekfijne straten en pleinen.

Mevrouw Perdaens heeft het woord.

Ik treed collega De Vroe bij in de vaststelling. Ik woon zelf niet meteen bij een doe-het-zelfzaak of een tuincentrum, maar ook in mijn straat, in mijn wijk, liggen overal op de grond handschoenen en mondmaskers. Ik sta ervan versteld hoe de mensen zich wel bewust zijn van de maatregelen voor hun eigen veiligheid en gezondheid, maar dan niet stilstaan bij de effecten van hun gedrag op hun directe leefomgeving. Ik sta daar werkelijk van versteld. Dat is dus een probleem om op te lossen en aan te pakken.

Ik ben ook heel erg blij – collega De Vroe heeft er een schriftelijke vraag over gesteld – met de financiële bijdrage van de producenten, het traject dat opgestart wordt en het overleg met de producenten om te komen tot een duidelijkere producentenverantwoordelijkheid. Hun verpakking moet anders, ze moeten ervoor zorgen dat er minder vuil wordt geproduceerd dat kan gaan zwerven en dat uiteindelijk gedumpt wordt. Dat staat dan naast de handhaving.

De pak- en strafkans en de strafmaat zijn federale bevoegdheden. Mooimakers geeft opleidingen om mensen te leren hoe ze vervuilers, zwerfvuilstorters of mensen die een inbreuk plegen, veilig kunnen aanspreken. Er waren al klachten en gevallen van agressie. Hebt u zicht op de ernst van het probleem? Elk geval van agressie is er in mijn ogen een te veel. Als we zicht hebben op de grootteorde krijgen we meer duidelijkheid. Ik ben nogal fan van duidelijkheid. Zijn er naast die opleidingen nog plannen om vaststellers te ondersteunen? Om de vaststellingen anders te doen? Om de veiligheid te garanderen als ze mensen aanspreken?

Mevrouw Schauvliege heeft het woord.

Ik wil me aansluiten bij de vraag rond zwerfvuil. Het klopt, het is een steeds weerkerend probleem. Of er meer zwerfvuil is naar aanleiding van corona zal de evaluatie aantonen. Het is hoe dan ook een enorm groot probleem. De cijfers worden jaar na jaar slechter.

Wij geloven niet echt dat alleen maar afspraken maken met de industrie en hen op hun verantwoordelijkheid wijzen voldoende zal zijn om het zwerfvuilprobleem aan te pakken. Het opruimen van dat zwerfvuil kost ettelijke miljoenen. De grote kost zal hoe dan ook bij de steden en gemeenten blijven. We willen nog een keer pleiten om dat probleem echt bij de wortel aan te pakken. Echt gaan voor de beste verpakking is geen verpakking. We moeten vooral inzetten op hergebruik en gaan voor ecodesign. Het moet én-én zijn om te vermijden dat het zwerfvuil in ons milieu terechtkomt. Verschillende studies bevestigen dat de fractie plastic flesjes en blikjes bijvoorbeeld 40 procent van het zwerfvuil uitmaakt.

Overweegt u een uitbreiding van het type maatregelen tegen zwerfvuil, zoals het invoeren van statiegeld en het opleggen van strengere normen voor herbruikbare verpakkingen en ecodesign? Ik wil ook nog eens pleiten om de evaluatie te vervroegen en niet te wachten tot 2022 om daar conclusies uit te trekken. Dan zijn we hopeloos te laat, en gaan we ettelijke miljoenen blijven investeren in het opruimen van zwerfvuil, terwijl we eigenlijk allemaal heel goed beseffen waar het probleem ligt. Nogmaals, een pleidooi om de evaluatie te vervroegen zodat we aangepaste maatregelen kunnen nemen.

Minister Demir heeft het woord.

Minister Zuhal Demir

Wat de budgetten voor de camera's betreft: Vlaanderen heeft helaas niets te zeggen over de bestraffing. De budgetten aan de lokale besturen bedragen 7 miljoen euro, maar het gaat over meer dan camera's. Deze week is er nog een dossier voor drie mobiele camera's goedgekeurd. Lokale besturen kunnen voor 50 procent worden gesubsidieerd en de meeste aanvragen worden gehonoreerd. Collega De Vroe, ik ben blij te horen dat het helpt om daders effectief te pakken en te bestraffen.

U vroeg ook naar de stand van zaken over de tabakssector. De onderhandelingen worden opnieuw opgestart omdat ze tijdens corona hebben stilgelegen. Het is de bedoeling om voor de periode 2020-2022 een bijdrage van hen te verkrijgen in afwachting van de uitvoering van de subrichtlijn op 5 januari 2023. Binnen enkele weken zal een eerste vergadering plaatsvinden. Alhoewel de richtlijn niet van toepassing is op kauwgumproducenten, onderhandelen we ook met hen om na te gaan wat de bijdrage vanuit die sector zou moeten zijn.

Collega Van Rooy, de GAS-boete voor zwerfvuil bedraagt 250 euro. Of het nu moet worden verhoogd of verlaagd, daar kan ik helaas niets aan doen. We moeten alles inzetten op het verhogen van de pakkans. Dat wil zeggen dat lokale handhaving en politie hiervoor cruciaal zijn en ook de prioriteiten die lokale besturen hieraan geven. Ik ben voorstander om streng te zijn en het niet te dulden; het hoort niet in onze samenleving. Ik begrijp niet dat mensen dingen op de grond gooien. Het is ook een kwestie van opvoeding. Ik kreeg vroeger kletsen als ik iets op de grond gooide. Het is een en-enverhaal. Vlaanderen probeert dus in te zetten op de camera's waarvoor de lokale besturen tot 50 procent subsidies kunnen krijgen.

Exacte cijfers over agressie in het kader van de zwerfvuilproblematiek en de coaching zal ik moeten opvragen, collega Perdaens. Ik heb ze nu niet.

Het inzetten op herbruikbaarheid en ecodesign is opgenomen in verschillende uitvoeringsplannen over verpakking, die door de regering zijn goedgekeurd. Het debat over statiegeld kennen we. Ik heb daar mijn eigen mening over. Statiegeld dekt slechts een deel van de lading. Bovendien zijn er in het Verpakkingsplan heel duidelijke doelstellingen vastgelegd waaraan moet worden voldaan. De sector moet haar verantwoordelijkheid opnemen. Zo niet, zal het duidelijk zijn wat er zal gebeuren.

Mevrouw De Vroe heeft het woord.

Minister, ik ga heel kort zijn. We gaan het dossier kort opvolgen. We kijken uiteraard heel sterk uit naar de evaluatie. Wat de pakkans betreft, gaan we het natuurlijk ook niet nalaten om u op regelmatige basis te bevragen, om te zien welke stappen we daarvoor gaan zetten. Ik denk dat lokale besturen daar ook nu al stappen vooruit kunnen zetten. We volgen dat dus van heel kortbij op en we hopen ook dat de producenten in de toekomst nog meer hun steentje zullen bijdragen, althans diegenen die tot nu toe nog niet gedaan hebben wat ze volgens mij hadden moeten doen.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

zullen de commissiewerkzaamheden voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.