U bent hier

– Wegens de coronamaatregelen werd deze vraag om uitleg via videoconferentie behandeld.

Mevrouw Segers heeft het woord.

De internationale organisatie Verslaggevers Zonder Grenzen (VZG) stelt elk jaar een internationale ranking op van de persvrijheid over de hele wereld. De bekende World Press Freedom Index. België zakt dit jaar drie plaatsen en komt pas op de twaalfde plaats van deze ranking te staan, terwijl het vorig jaar op de negende plaats stond.

Verslaggevers Zonder Grenzen stelt dat de bedreiging van de persvrijheid voornamelijk het gevolg is, toch in Vlaanderen, van de besparingen bij de openbare omroep die de Vlaamse Regering de VRT oplegde. Deze besparing bedraagt volgens de Vlaamse Regering 2 miljoen euro, doch loopt volgens de berekening van de VRT zelf op tot 44 miljoen euro indien alle andere besparingsmaatregelen worden meegerekend. Deze zware besparingen waren de aanleiding van verschillende acties van zowel het personeelsfront ‘Iedereen VRT’ als de vakbonden in december 2019. In het rapport van de Verslaggevers wordt er heel expliciet naar verwezen.

In algemeenheid verwijst het rapport naar de invloed van de coronacrisis op de persvrijheid. Onze privacy maar ook de persvrijheid komt op meerdere vlakken onder druk te staan. De journalistiek staat door de wereldwijde pandemie voor grote uitdagingen, die bedreigend kunnen zijn voor de persvrijheid. Mede door de toenemende desinformatie en ‘fake news’ is het essentieel dat onze media correct blijven informeren en dat ze het publieke vertrouwen kunnen blijven genieten. Vertrouwen is essentieel.

Minister, wat is uw appreciatie van het dalende resultaat van ons land op de index gepubliceerd door Verslaggevers Zonder Grenzen? Ondersteunt u de visie dat besparingen op de publieke omroep potentieel kunnen leiden tot minder persvrijheid? Welke consequenties koppelt u aan deze vaststelling opdat de persvrijheid in Vlaanderen kan worden gegarandeerd? Is het mogelijk dat de coronacrisis een impact heeft op de persvrijheid in Vlaanderen en op welk vlak bestaat dit gevaar? Hoe gaat u ervoor zorgen dat de persvrijheid ook in deze crisistijden wordt gewaarborgd en welke acties plant u daarvoor?

Minister Dalle heeft het woord.

Minister Benjamin Dalle

Mevrouw Segers, zondag is er een belangrijke dag over persvrijheid, dus uw vraag om uitleg komt zeker op het juiste moment. Ter voorbereiding van mijn antwoord op deze vraag heb ik contact gehad met de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) en de Raad voor de Journalistiek, omdat zij in Vlaanderen op dat vlak toonaangevend zijn en een belangrijke expertise hebben.

Ik heb natuurlijk kennis genomen van het verslag en de positie van België in het rapport van Reporters Sans Frontières of Reporters Without Borders. Dit rapport biedt een indicatie van hoe het wereldwijd met de persvrijheid is gesteld, maar ook niet meer dan dat. Ook de VVJ en de Raad voor de Journalistiek kijken op die manier naar het rapport.

Voor het dalen van België op de ranking met drie plaatsen – we zakken van negen naar twaalf – wordt in het rapport de volgende toelichting gegeven. Er zijn eigenlijk drie elementen die hebben meegespeeld. Ten eerste, zou het komen door het dalend budget van de VRT, waartegen onder meer door journalisten werd geprotesteerd. Ten tweede, komt het door het volgens het rapport arbitrair ontslag van enkele journalisten bij l’Avenir in de Franse Gemeenschap omdat die de aandeelhouder Nethys in een slecht daglicht zouden hebben gesteld. Ten derde, komt het door een wetsontwerp van de Federale Regering, dat een impact zou kunnen hebben gehad op het brongeheim.

Het is toch belangrijk te stellen dat die wet er uiteindelijk niet is gekomen. Hiernaar wordt in het rapport niet verwezen. Met andere woorden, het gaat om drie elementen waarvan er een zonder voorwerp is, en een betrekking heeft op de Franse Gemeenschap.

Ik hoor ook dat er wel eens kritiek wordt geuit op het rapport, over het gebrek aan transparantie inzake de precieze invulling van de gehanteerde criteria. Verder gaat het over de daling met drie plaatsen. We staan nog altijd op een mooie twaalfde plaats in de lijst van 180 landen. We zijn natuurlijk omringd door een aantal democratische landen met een sterke persvrijheid. Maar dat neemt niet weg dat elke daling ons alert moet houden. Dat spreekt voor zich. De persvrijheid is een van de fundamenten van Vlaanderen, van onze rechtsstaat – zeker ook in deze tijden van corona. Mevrouw Van den Brande en nog anderen hebben daarnaar verwezen. Dit is essentieel.

Ik deel niet de analyse over de impact van de besparingen. Ik ben het er niet mee eens dat het besparingstraject voor de VRT leidt tot minder persvrijheid. De besparingen hebben overigens niet noodzakelijk een impact op het journalistieke aanbod van de VRT. In elk geval niet op de journalistieke autonomie en bijgevolg de persvrijheid van de VRT. Ik heb vanaf mijn eedaflegging op 2 oktober 2019 altijd heel duidelijk gezegd dat voor mij een aantal heel duidelijke principes, die internationaal zijn bepaald, en ook in onze Grondwet maar ook in het Mediadecreet, essentieel zijn – bijvoorbeeld de autonomie van onze nieuwsredacties. Dat houdt heel sterk verband met de persvrijheid. Daar wordt uiteraard op geen enkele wijze aan getornd. Het besparingstraject heeft daar ook geen impact op.

Ik wijs er ook op dat de besparing dit jaar 2,4 miljoen euro bedroeg op een totale dotatie van meer dan 260 miljoen euro, met een totale inkomst van de VRT van iets minder dan 0,5 miljard euro. Dit is een zeer beperkte besparing. Ik weet niet of ze bij Reporters Zonder Grenzen visionair zijn, maar ik denk niet dat zij data hebben die moeten bewijzen dat dit een impact zou hebben op de nieuwsredactie. In die zin vind ik het bijzonder kort door de bocht om een besparing van 2,4 miljoen euro onmiddellijk mee te tellen in een index over journalistieke autonomie.

Ik moet er ook op wijzen dat de besparingen bij de VRT ook geen impact hebben op de persvrijheid bij andere nieuwsmedia in Vlaanderen of België. Ik stel in het algemeen vast dat onze nieuwsmedia het vandaag bijzonder goed doen en dat hun autonomie wordt gerespecteerd.

Ik ben dus van mening dat de persvrijheid in Vlaanderen nog steeds gegarandeerd is en ook zeer sterk is, met ook kritische journalisten en autonome redacties, zowel vanuit de VRT als vanuit de private media.

U hebt ook gepeild naar de impact van de coronacrisis en de acties die in die context nodig zijn. Ik ben daar vorige week zeer uitvoerig op ingegaan. Ik herneem hier een aantal essentiële elementen.

Ik ben van mening dat er geen impact is van de coronacrisis op de persvrijheid. Ten eerste worden de media, de journalisten en de diensten van de communicatie beschouwd als noodzakelijk voor de bescherming van de vitale belangen van de natie en de behoeften van de bevolking. Onder meer op vraag van Vlaanderen. Ze genieten van een uitzonderingsregime op de door de overheid aangekondigde maatregelen. Specifiek voor journalisten die de baan opgaan, publiceerden het Nationale Crisiscentrum van Binnenlandse Zaken en de FOD Volksgezondheid nog enkele praktische richtlijnen om te informeren in alle veiligheid. Daarin wordt expliciet bepaald dat de maatregelen die opgenomen zijn in de richtlijn, niet tot doel hebben de persvrijheid op enige manier te beperken omdat journalisten nodig zijn als essentiële partners om de mensen te informeren.

In het kader van de persvrijheid en het verslaan van de gemeenteraden heeft minister Somers aangegeven dat er vanzelfsprekend rekening moet worden gehouden met de openbaarheid van bestuur en de rol van de pers. De lokale besturen trachten daar zoveel mogelijk rekening mee te houden.

Er zijn ook maatregelen getroffen voor onze eigen persconferenties van de Vlaamse overheid en de Vlaamse Regering in het Errerahuis. Dat spreekt voor zich. Het is belangrijk om nog eens op te merken dat de vier grote omroepen – VRT, VTM, RTBF en RTL – afspraken hebben gemaakt over het uitwisselen van beeldmateriaal in het kader van de Wetstraatberichtgeving, zodat niet alle journalisten en cameraploegen van alle omroepen altijd aanwezig moeten zijn voor interviews. De Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) heeft opgemerkt dat als deze beelduitwisseling zich te sterk en structureel doorzet, er te vrezen valt voor het pluralisme van de nieuwsmedia en de diversiteit van het nieuwsaanbod. In noodgevallen, zoals vandaag, kan en moet het zeker een uitweg zijn, maar ik deel wel de mening van de VVJ, dat dat na de crisis opnieuw moet worden herbekeken. Dat mag geen gewoonte worden. Het uitgangspunt moet wel degelijk het pluralisme van de nieuwsmedia blijven, wat er in de praktijk op neerkomt dat er toegang wordt verleend aan alle professionele journalisten die zich aanbieden.

De VVJ neemt natuurlijk zelf ook initiatieven om bepaalde moeilijkheden op te lossen en ervoor te zorgen dat de journalisten hun job kunnen blijven uitoefenen. Dat gebeurde bijvoorbeeld na de aankondiging van de rechtbank van Dendermonde van half maart dat ze voortaan alle zittingen achter gesloten deuren zou houden. Toen is er contact geweest met de VVJ en is dat herbekeken.

De VVJ liet me in een reactie weten dat ze wel zorgen hebben over de verhouding tussen privacy en de mogelijke tracingapps. Dat is vandaag minder aan de orde en minister Beke is daarop ook ingegaan. Het is een algemene privacybezorgdheid waar we gezondheid en privacy in evenwicht moeten brengen, maar dat heeft niet specifiek betrekking op onze nieuwsmedia.

Mevrouw Segers heeft het woord.

Minister, ik dank u voor uw uitvoerig antwoord. Het is maar één manier van meten en ze is misschien weinig transparant, maar er wordt wel wereldwijd naar die index gekeken. Het is goed dat u aangeeft dat we alert moeten zijn bij elke positie die we zakken.

Zoals u aangaf, waren er inderdaad drie redenen waarom we drie posities zakten. Eén ervan betrof het federaal wetsontwerp over het brongeheim. Het rapport vermeldt wel expliciet dat het door de Raad van State was verworpen.

Op die index worden we voorafgegaan door de Scandinavische landen, met op één Noorwegen, dan Finland, Denemarken, Zweden. Dan volgen Nederland, Jamaica, Costa Rica, Zwitserland, Nieuw-Zeeland, Portugal, Duitsland en België. We moeten dus sowieso onze alertheid behouden.

U geeft misschien terecht aan dat de besparingen bij de VRT niet in de eerste plaats de sterke redactie treffen en dat is goed. Het is belangrijk dat de VRT het op deze manier kan blijven doen, want meer dan ooit rekenen we op alle mediabedrijven. We consumeren gigantisch veel nieuws. We hebben een onstilbare nieuwshonger in deze crisis, maar ook nood aan ontspanning. Alle media zorgen daarvoor, maar toch in de eerste plaats de VRT. We moeten dat allemaal beamen. In deze tijd zien we hoe sterk een openbare omroep is en zeker ook de nieuwsredactie. Voor mij is dat geen voetnoot en mag dat ook geen voetnoot zijn. In de opmaak van de nieuwe beheersovereenkomst moeten we echt meenemen hoe belangrijk de openbare omroep in crisistijden is. Ze zouden daar eigenlijk ook extra middelen voor moeten kunnen krijgen. Ik heb de laatste tijd vaak gekeken hoe de BBC omgaat met het educatieve aanbod. De VRT zou nog veel meer kunnen doen, maar dat kan vandaag niet.

We zouden in de beheersovereenkomst een bepaling moeten opnemen die stipuleert welke rol we precies verwachten van de openbare omroep bij crisissen. In landen als Japan, die vaak met natuurrampen worden geconfronteerd, staat dit in de beheersovereenkomst. De openbare omroepen hebben daar een expliciete taak in. We moeten daar dan wel extra middelen tegenover plaatsen.

Mevrouw Van den Brande heeft het woord.

Verslaggevers Zonder Grenzen geeft in zijn rapport aan dat onlinebedreigingen en cybergeweld tegen journalisten toeneemt. Zelfs Noorwegen, dat inderdaad de ranking aanvoert, ontsnapt daar niet aan.

Minister, in uw antwoord op onze schriftelijke vraag omtrent diversiteitdoelstellingen binnen de VRT beaamde u dat nieuwe personen die meewerken aan een programma vaak negatieve reacties krijgen, onder andere op sociale media, en dat dit het aantrekken van nieuwe experten heel erg bemoeilijkt. U antwoordde ook dat er nagegaan moet worden op welke manier haatspraak en online-intimidatie aangepakt kunnen worden.

Het is duidelijk dat verschillende mediasectoren hiermee te maken krijgen en dat we dit probleem niet mogen onderschatten. Ik kijk dan ook heel erg uit naar een eventueel plan van aanpak om deze tendensen te keren zodat journalisten in de toekomst hun job in alle veiligheid kunnen blijven uitoefenen. Hebt u al een idee hoe u dit verder zult aanpakken? Op welke termijn mogen we in dat opzicht een plan van aanpak verwachten?

De heer Vandaele heeft het woord.

Rapporten zoals dit van Verslaggevers Zonder Grenzen vind ik doorgaans interessant maar nu moest ik toch een paar keer de wenkbrauwen fronsen en zelfs een paar lichte buikkrampen onderdrukken. Ten eerste, en het is al gezegd door de minister, vind ik het jammer dat een organisatie met de naam Verslaggevers Zonder Grenzen dan niet een klein beetje onderzoek doet naar de staatsstructuur van dit land om te weten dat je hier te maken hebt met twee heel aparte gemeenschappen en bevoegdheden. Ik zou graag weten hoe de cijfers zouden zijn voor Vlaanderen apart.

Daarnaast lees ik dat men besparingen bij de VRT, die niet worden doorgevoerd bij de nieuwsdienst en alles wat daarmee te maken heeft, linkt aan persvrijheid. Met de beste wil van de wereld zie ik die link echt niet. Alsof de mate van persvrijheid recht evenredig is met het budget dat men in de openbare omroep investeert. Ik kan daar echt niet bij.

Dit gezegd zijnde, moeten wij natuurlijk altijd alert zijn voor persvrijheid. Mevrouw Segers, wij hebben in dit land een historische traditie op dat vlak en we moeten daar ook aandacht voor blijven hebben. Wij moeten weinig landen laten voorgaan, enkel onze buurlanden Nederland en Duitsland. Voor het overige zitten wij goed.

De minister zei ook al dat België twaalfde staat op 180 landen. Als ik in alle ondernemingen waar ik me aan begeef, als twaalfde eindig op 180, dan wil ik daar onmiddellijk voor tekenen.

Minister Dalle heeft het woord.

Minister Benjamin Dalle

Mevrouw Segers, in het rapport werd wel verwezen naar het negatief advies ‘by our Council of State’, onze Raad van State dus, maar toch werd het vermeld. Er werd ook niet duidelijk aangegeven dat er uiteindelijk ook niet werd gestemd. Dat is toch belangrijk, men schept daar een bepaalde teneur die vandaag niet met de realiteit strookt.

Mevrouw Segers en mevrouw Van den Brande zeggen dat de rol van de openbare omroep belangrijk is, maar er is ook niemand die dat betwist. Maar zoals ook de heer Vandaele heeft gezegd, is er geen rechtstreekse impact van de dotatie op die journalistieke autonomie. Dat hangt af van zeer verschillende factoren en de publieke omroep speelt daar een belangrijke rol in maar autonomie hangt ook niet alleen samen met de evolutie van de publieke dotatie.

Mevrouw Van den Brande, u had nog een vraag over cybersecurity en dergelijke meer. We houden daar zeker rekening mee. Een plan van aanpak kan ook niet beperkt blijven tot Vlaanderen alleen, dat wordt ook op nationaal en op Europees niveau opgevolgd. Wat cybersecurity betreft, heeft mevrouw D’Hose in de Senaat recent nog een vraag gesteld. Ook de Senaat werkt dus nog, collega’s. 

Dit is een complexe problematiek, die ook nog aan bod zal komen in het kader van de beheersovereenkomst van de VRT. Het gaat dan vooral over de veiligheid van de journalisten in die context, samen met de private media, en in de context van de federale overheid en Europa. Ik kan op dit moment nog geen specifiek plan van aanpak voorleggen, maar we nemen dat in de komende maanden zeker mee.

Mevrouw Segers heeft het woord.

Het is niet omdat we ineens drie plaatsen zakken op die index, maar nog altijd bovenaan staan, dat die index geen goede index is. We hebben bijna elk jaar gekeken naar de resultaten in het Vlaams Parlement. Het is belangrijk dat we de vinger aan de pols houden.

Volgens de heer Vandaele zouden we misschien anders scoren als we dat regionaal zouden bekijken, maar dat geldt ook voor andere landen. Er zijn nog veel landen, zoals Duitsland, waar media regionaal worden geleid.

Het zijn niet de besparingen as such waar Reporters Zonder Grenzen bezorgd om zijn, maar wel het feit dat voor de eerste keer in de geschiedenis journalisten zijn gaan protesteren tegen de besparingen bij de VRT. Daar moeten we alert voor blijven. We moeten die signalen blijven capteren en ermee aan de slag gaan.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

De plenaire vergadering en de commissievergaderingen zijn in principe openbaar, tenzij anders vermeld. 

U wil een vergadering bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.