U bent hier

De heer De Loor heeft het woord.

Minister-president, zoals u weet, loopt in Campo & Campo in Antwerpen momenteel de tentoonstelling ‘Panamarenko Tribute: Around the World in 80 Years – part 1’, een pop-uptentoonstelling van twee maanden met een twintigtal werken van Panamarenko, aangevuld met een aantal zelden geziene tekeningen. Het gaat om werken die de kunstenaar heel na aan het hart lagen.

De tentoonstelling moest in feite een verrassing worden voor zijn 80e verjaardag, want op 5 februari 2020 zou hij 80 geworden zijn. Helaas overleed Panamarenko op 14 december 2019. Het verjaardagscadeau werd op die manier een tribute.

Minister-president, ik hoef u er niet van te overtuigen dat Panamarenko zonder twijfel een van de meest begeesterende hedendaagse Belgische kunstenaars was. Zijn website omschrijft het als volgt: “Zijn wondere wereld houdt het midden tussen pure wetenschap, technisch vernuft en kinderlijk enthousiasme.” Dat is een zeer goede omschrijving van de figuur Panamarenko en zijn werken.

Om het feestjaar extra in de verf te zetten hadden zijn echtgenote, mevrouw Eveline Hoorens, en een paar dichte vrienden en medewerkers een verrassingstribute uitgewerkt in twee delen: de pop-uptentoonstelling die momenteel loopt in Campo & Campo en een vervolg in de zomermaanden in het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) en de Antwerpse binnenstad. Naar aanleiding van de opening van de pop-uptentoonstelling verklaarde Eveline Hoorens tijdens een nieuwsuitzending, alsook in een interview in een aantal kranten, dat ze ervan droomt om een permanente tentoonstelling in de vorm van een museum of museumvleugel op poten te zetten met werken van Panamarenko, maar ze voegde eraan toe dat ze dat niet alleen kan en dat ze daarvoor ondersteuning nodig heeft.

Hoe staat u tegenover de vraag van Eveline Hoorens over het oprichten van een permanente Panamarenko-tentoonstelling of een Panamarenko-museum, of van een museumvleugel in het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA)?

Bent u van oordeel dat een Panamarenko-tentoonstelling of een Panamarenko-museum bijdraagt aan de culturele en toeristische uitstraling en attractiviteit van Vlaanderen?

Bent u bereid om als minister van Cultuur hiervoor ondersteuning te bieden? Hebt u daarover al nagedacht en hoe ziet u die ondersteuning concreet? Is dat in de vorm van advies, een logistieke en/of financiële ondersteuning?

Welke stappen zult u ondernemen om ervoor te zorgen dat dit project rond kunstenaar Panamarenko zal slagen?

Minister-president Jambon heeft het woord.

Minister-president Jan Jambon

Ik kan onderschrijven dat Panamarenko een van de belangrijkste hedendaagse kunstenaars in Vlaanderen is. Ik wil me dan ook ten volle scharen achter het veiligstellen en verder ontsluiten van zijn nalatenschap.

Ik ben echter niet overtuigd dat het oprichten van een apart museum de beste manier is om dat te doen. Het opbouwen van een eigen museum is een vraag die ik volledig begrijp, en die werd al vaker gesteld vlak na het overlijden van een belangrijke kunstenaar. Nader onderzoek leert dat dergelijke vragen op langere termijn problematisch blijken door de praktische en financiële beperkingen. Er zijn niet veel goede voorbeelden van musea die rond een kunstenaar zijn opgebouwd en blijvend dynamisch en financieel haalbaar zijn.

In Vlaanderen zijn er twee musea voor hedendaagse kunst die belangrijke werken van Panamarenko beheren: het SMAK in Gent en het M HKA in Antwerpen. Daarnaast is ook het beheer van de ‘Biekorf’ – de voormalige woning van de kunstenaar – en het Panamarenko-archief in handen van het M HKA. Een goede omgang met de nalatenschap van Panamarenko vereist een professionele omkadering. Hiervoor beroep doen op het M HKA en het SMAK, binnen een bredere museale werking, verdient volgens mij de voorkeur op het uitbouwen van een nieuw museum.

Omdat Panamarenko door het M HKA als kernkunstenaar wordt gezien, heeft dit museum de intentie om diens werk in permanente tentoonstelling te tonen, naast ook eventuele afzonderlijke tentoonstellingen over de kunstenaar. Momenteel loopt er binnen het M HKA een traject voor de uitbouw van de museale infrastructuur, waardoor het museum bijkomende mogelijkheden zal hebben om zijn werk kwaliteitsvol tentoon te stellen. Er zijn reeds contacten geweest met het M HKA en de stad Antwerpen om te bekijken welke plaats Panamarenko binnen dat project kan krijgen. Ook het SMAK in Gent kan werken van Panamarenko in de permanente collectie tonen, want het heeft belangrijke werken van hem in beheer. 

Een blijvende aandacht voor de nalatenschap van Panamarenko zal zeker bijdragen tot de culturele en toeristische uitstraling en attractiviteit van Vlaanderen. Maar zoals aangegeven gebeurt dit dus beter niet in de vorm van een eigen museum.

De Vlaamse Gemeenschap richtte recent het Centrum voor Beeldende Kunstarchieven op. Dit centrum, dat verbonden is aan het M HKA, heeft mee als doel om een ondersteuning te bieden voor nalatenschappen, een uitdaging waar mevrouw Hoorens nu voor staat. Ik geef wel mee dat de mogelijkheden en taakstelling van het centrum beperkt zijn. Een permanente tentoonstelling of museum uitbouwen behoort niet tot de opdracht van dat centrum.

De Vlaamse Gemeenschap draagt, via het Centrum Kunstarchieven Vlaanderen (CKV), nu al zorg voor het Panamarenko-archief. 

Het M HKA staat daarnaast ook in voor het beheer van de ‘Biekorf’, de voormalige woning van de kunstenaar. Deze unieke kunstenaarswoning wordt niet ontwikkeld als museum, maar als open monument. Dit gebeurt vanuit een zorg voor duurzaam beheer, iets wat destijds ook met Panamarenko zelf overlegd is in kader van de overdracht van zijn woning.

Verdere samenwerking tussen het M HKA en de nazaten van de kunstenaar moet van onderuit groeien. Als minister kom ik niet tussen in de inhoudelijke keuzes van het museum of het Centrum voor Beeldende Kunstarchieven.

Tot slot bestaat ook de mogelijkheid om projectsubsidies aan te vragen. Dit gebeurt het best wel vanuit een onderbouwde aanvraag die professioneel omkaderd wordt. Voor projecten binnen het Cultureelerfgoeddecreet is om die reden bepaald dat aanvragen voor projectsubsidies moeten gebeuren in samenwerking met een professionele partner die een structurele subsidie ontvangt op dat decreet.

Door de objectiviteit van de procedure kan ik hier echter geen voorafnames op doen. Voor de beslissingen over de ingediende aanvragen baseer ik mij op het kwaliteitsoordeel van de experten die deze aanvragen adviseren.

U ziet dat er een aantal mogelijkheden zijn.

De heer De Loor heeft het woord.

Ik ben heel tevreden dat u er ook van overtuigd bent, waarschijnlijk samen met iedereen hier aanwezig, dat Panamarenko heel veel bijgedragen heeft en nog altijd bijdraagt aan de culturele en artistieke uitstraling van Vlaanderen. We moeten er ook heel ambitieus in durven zijn en die culturele troeven uitspelen. Panamarenko is er daar zeker één van, als beeldend kunstenaar, ook als tekenaar. Ik herinner mij trouwens de tentoonstelling hier in de Lokettenzaal, ondertussen vijftien jaar geleden, toen Panamarenko hier zelf met zijn echtgenote aanwezig was, en die ook een mooie uitstraling gaf, zowel voor de kunstenaar als voor dit Vlaams Parlement.

Maar u zegt dat u in eerste instantie niet te vinden bent voor een apart museum. Ik moet zeggen dat ik daar de mosterd al gehaald had bij het Felix De Boeckmuseum en ook het Roger Raveelmuseum, dat sinds iets meer dan twee jaar ook in Vlaamse handen is, nadat het overgeheveld is van de provincie Oost-Vlaanderen. Uw voorganger op Cultuur, minister Gatz, had daar nog een financiële injectie gedaan voor instandhoudings- en uitbreidingswerken van 2 miljoen euro, die nog altijd lopen. Ik had er in mijn vraagstelling ook bewust een ‘museumvleugel’ bij gezet en ik denk dat daar zowel voor het SMAK als voor het M HKA ook opportuniteiten liggen, zodat het verzameld werk van Panamarenko daar ook tentoongesteld kan worden en die grote culturele en toeristische troef verder uitgespeeld kan worden.

Minister, bent u verder bereid om er mee uw schouders onder te zetten om dit ambitieuze project te kunnen realiseren? En bent u al langs geweest op de tribute in Campo & Campo? Zo neen, dan mocht ik u van de weduwe van Panamarenko de uitnodiging overmaken om zeker eens langs te gaan.

Mijnheer De Loor, we hebben inderdaad een uitnodiging binnengekregen voor de volledige commissie, maar die valt op de avond dat we ook de ontmoeting hebben met Kunstenpunt, op 19 maart. De andere prominente genodigden zullen misschien die avond wel kunnen, maar we hebben gevraagd of wij als commissie op een andere avond mogen gaan. We zijn dat aan het regelen, we zullen dat straks bespreken in de regeling der werkzaamheden.

De heer Van de Wauwer heeft het woord.

We begrijpen ergens de vraag van collega De Loor, zeker gezien het overlijden, en vooral de pop-uptentoonstelling die nu loopt. Maar ik wil me wel volledig aansluiten bij het antwoord van de minister-president. Ik denk dat het veel duurzamer is om die tentoonstelling rond Panamarenko te voorzien in het M HKA of het SMAK, omdat dat een veel duurzamere manier is om zo’n kunstenaar en zijn werken tentoon te stellen en dat dat zelfs naar bezoekersaantallen op langere termijn veel interessanter kan zijn.

Als ik dan toch een kleine voorkeur mag uitspreken – ik vermoed dat de minister mij mijn Antwerps chauvinisme niet kwalijk zal nemen –, zou ik heel graag die permanente tentoonstelling in het M HKA houden, in Antwerpen, in zijn stad. Ik zie daar ook een opportuniteit binnen de nieuwe plannen van het M HKA om daarvoor een mooie ruimte te reserveren. Minister-president, wij staan dus volledig op uw lijn wat uw antwoord betreft. Het M HKA als museum van de Vlaamse Gemeenschap is daarnaast ook een mooie manier om de werken vanuit Vlaanderen uit te dragen.

De heer Pelckmans heeft het woord.

Ik sluit daar ook bij aan, ik denk dat het zelden een goed idee is om iets te isoleren. Een kunstenaar wordt alleen maar sterker als hij voortdurend geconfronteerd wordt met collega’s, en zeker in het M HKA en het SMAK kan dat op een professionele manier gebeuren. We moeten toch opletten dat we hier niet vlug weggeraken en zeggen dat we het zo gaan oplossen; geef die beide huizen dan ook de nodige middelen om dat goed te doen. We kunnen dat niet genoeg benadrukken: professionaliteit, om dat goed te omkaderen, om die duurzaamheid mee te verantwoorden en te garanderen. Zij hebben daar zowel de fysieke als financiële middelen als omkadering voor nodig. Hoe lovend we hier ook allemaal zijn, ik zou toch willen aandringen dat we dat ook absoluut mee opnemen in onze cijferoefening.

Minister-president Jambon heeft het woord.

Minister-president Jan Jambon

Alles begint en eindigt natuurlijk met middelen. Dat besef ik maar al te goed.

Mijnheer De Loor, uit mijn antwoord blijkt volgens mij dat ik mijn schouders verder onder dit gegeven zal zetten, samen met het M HKA en het S.MA.K. Dat is de Vlaamse Gemeenschap.

Ik ben nog niet langsgegaan, maar dat ben ik wel van plan in het weekend van 14 en 15 maart – niet volgend weekend dus, maar het weekend daarop. Mijn vriendin wees me erop dat we dat zeker moesten doen. Ik word er in elk geval elke dag mee geconfronteerd – al is ‘confronteren’ misschien niet het juiste woord –, want in het kabinet hangen nogal wat kunstwerken van Panamarenko. Er is daar zelfs een Panamarenkozaal.

De heer De Loor heeft het woord.

Ik wil daar enkel nog aan toevoegen dat uw vriendin, in dezen, een goede smaak heeft, dus u mag haar zeker volgen. Voor de leden van de commissie is het zeker ook een aanrader om eens langs te gaan, zodat ze ook eens met het culturele belang van Panamarenko geconfronteerd worden.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.