U bent hier

Commissievergadering

donderdag 30 januari 2020, 13.55u

Voorzitter
van Bert Maertens aan minister Lydia Peeters
978 (2019-2020)

De heer Maertens heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega's, het onderwerp is al aan bod gekomen tijdens de hoorzitting met de gedelegeerd bestuurder van De Lijn.

Het televisieprogramma Pano heeft blijkbaar mensen opgeroepen om bepaalde zaken op bussen te filmen en die door te spelen aan de redactie die daar dan een programma over zou maken. Eigenlijk is het ruimer dan dat. We lezen en horen van chauffeurs ook steeds meer kritiek – en niet onterecht – dat zij worden gecontroleerd en gefilmd door mensen tijdens een discussie of wat dan ook, dat mensen hun rijgedrag in kaart brengen. Big Brother op de bus. Er zijn mensen die dat dan posten op sociale media.

Ik denk dat het een probleem vormt. Waarom? We weten allemaal dat De Lijn een overheidsbedrijf is dat baat heeft bij een goed imago voor kwaliteit van dienstverlening. We hebben het er al een paar keer over gehad. Als je je wilt positioneren als een goede werkgever, zeker in een wereld waar het beroep van buschauffeur een knelpuntberoep is – vorig jaar was er een probleem met het invullen van de vacatures –, als er ieder jaar zeshonderd tot zevenhonderd nieuwe buschauffeurs nodig zijn, als je weet dat er een hevige concurrentie is in die wereld, dan is het belangrijk dat De Lijn een positief imago heeft en dat ook de chauffeur in een positief daglicht wordt gesteld. Nu voelen ze zich al te vaak kop van jut in de ogen van de reizigers die om verschillende redenen niet geheel tevreden zijn. Ze zijn het gezicht van De Lijn en dan kun je ook wel eens de pispaal zijn – als ik het zo mag uitdrukken – van ontevreden mensen.

Minister, hebt u zicht op het aantal incidenten in 2019 die gemeld zijn door chauffeurs van De Lijn? Kunnen we een evolutie zien als we dit vergelijken met de cijfers van de afgelopen jaren?

Hoeveel chauffeurs vroegen in 2019 bijstand aan de controleurs van De Lijn of aan de politie nadat ze werden gefilmd waardoor een incident is ontstaan?

Welke maatregelen neemt De Lijn om de privacy van zijn chauffeurs te beschermen? Want ook dat is natuurlijk een belangrijk element in deze zaak.

Hoe zwaar schat u dit probleem in en is er naar aanleiding van de Panoreportage al contact geweest tussen De Lijn en de redactie van het programma? Zo ja, welke afspraken werden er gemaakt? Zo neen, zal dat nog gebeuren?

Tijdens de gedachtewisseling bleek dat er in 2019 in totaal 624 nieuwe chauffeurs werden aangeworven. Ook in 2020 en de jaren nadien zal er door de vergrijzing bij De Lijn een pak nieuwe chauffeurs nodig zijn. Om de rekrutering van nieuwe chauffeurs te stimuleren, is het belangrijk dat er gewerkt wordt aan een goed imago van De Lijn. Ik heb daarrond een concreet voorstel: zou De Lijn in dat verband een soort hoffelijkheidscampagne kunnen lanceren in 2020, waarbij de reiziger wordt opgeroepen om respect te tonen voor de chauffeurs? Want die hebben het niet altijd even gemakkelijk.

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

De Lijn heeft me laten weten geen uitspraken te kunnen doen over het aantal incidenten. Dat komt omdat er geen gestructureerde melding en registratie wordt gedaan over het filmen van chauffeurs bij De Lijn. Uiteraard is dit een gegeven dat almaar meer voorkomt in de maatschappij, waarbij mensen dingen zien, spontaan beginnen te filmen en dat vervolgens publiceren. Men houdt zich daarbij natuurlijk niet aan de privacyregels. Maar het is voor De Lijn zelf niet mogelijk om alle mogelijke incidenten daarrond in kaart te brengen.

Welke maatregelen neemt De Lijn om de privacy van de chauffeurs te beschermen? In de eerste plaats verwacht De Lijn dat niemand onze buschauffeurs spontaan gaat filmen bij het uitvoeren van hun job. We gaan er dan van uit dat zij zich correct gedragen. En zelfs als men toch gaat filmen, mag dat alleen voor eigen gebruik dienen; het mag in principe niet worden gepubliceerd.

We hebben wat dat betreft de ‘Gids voor de Reiziger’, die zich richt tot iedereen die het openbaar vervoer gebruikt. Daarin staat dat het verspreiden van filmpjes zonder expliciete toestemming van wie wordt gefilmd strafbaar is. Onder het luik ‘Respect’ vraagt die gids dat men geen foto’s of films maakt van de chauffeurs zonder hun toestemming. Als iemand toch specifiek opnames wil maken voor welbepaalde doeleinden, dan kan men in principe contact opnemen met De Lijn om daar toestemming voor te vragen.

Wanneer personeelsleden van De Lijn vaststellen dat zij zonder hun toestemming toch werden gefilmd, dan kunnen zij natuurlijk klacht indienen bij de politie of bij de Gegevensbeschermingsautoriteit. En dat geldt uiteraard voor iedereen, niet alleen voor de personeelsleden van De Lijn. Men kan daar klacht indienen en vragen om die filmpjes te verwijderen, of om op zijn minst onherkenbaar te worden gemaakt.

Daarnaast hopen wij als Vlaamse overheid natuurlijk ook dat de journalisten die oproepen tot het maken van dergelijke filmpjes en dus overgaan tot dergelijke incognitojournalistiek, nog altijd de deontologische code respecteren. Ik heb zelfs begrepen dat ze hun facebookbericht hebben moeten aanpassen, omdat ze het zelf ook niet erg koosjer vonden. Zij moeten zeker ook geen reizigers aanmoedigen om zonder meer chauffeurs te filmen zonder hun toestemming.

U vraagt hoe zwaar we dit probleem inschatten. De ruime verspreiding van smartphones en het gebruik van sociale media laten nu eenmaal toe dat eender welke persoon nu iets kan filmen om dat achteraf online te plaatsen. Dus opnieuw, wij hebben daar eigenlijk geen gegevens van en kunnen dat moeilijk inschatten, maar ik denk dat het niet aangenaam is voor een buschauffeur – eigenlijk eender wie – om continu te worden gefilmd. Dat kan alleen maar leiden tot zenuwachtigheid en daardoor tot minder alert gedrag. Dan denk ik zeker specifiek aan onze buschauffeurs. Ik hoop dat zij in alle veiligheid hun werk kunnen uitvoeren. Ik vind het dus allesbehalve wenselijk dat iemand staat te filmen met zijn smartphone om te zien of een chauffeur zijn werk wel correct doet.

Ik heb van De Lijn vernomen dat het wel degelijk contact heeft opgenomen met Pano. Daarbij heeft De Lijn ook heel expliciet gevraagd om in geen geval personeelsleden herkenbaar in beeld te brengen, tenzij die daar expliciet toestemming voor zouden hebben gegeven.

Dan was er de vraag over het goede imago van De Lijn en het voorstel om eventueel een hoffelijkheidscampagne te lanceren. Op dit moment is er niet echt sprake van een hoffelijkheidscampagne bij De Lijn. Wel voert ze opnieuw een mediacampagne om te proberen zo veel mogelijk mensen warm te maken om te kiezen voor een job bij De Lijn. Ik zeg het opnieuw: bij De Lijn werken er ruim 7500 chauffeurs die hun werk vaak heel graag en ook goed uitvoeren. Zij vragen natuurlijk ook waardering voor hun job. Het feit dat De Lijn vorig jaar toch ruim 640 nieuwe chauffeurs heeft kunnen aanwerven, maakt toch ook wel dat ik denk dat De Lijn een attractieve werkgever is, ondanks het feit dat buschauffeur inderdaad een knelpuntberoep is. Opnieuw, we willen al het mogelijke doen om het beroep nog aantrekkelijker te maken. Daar heeft De Lijn zelf een aantal concrete maatregelen voor, die ze ook samen met de vakorganisaties bespreekt.

We proberen ook om de selectieprocedure voor chauffeurs bij De Lijn in te korten. Dat is hier ook al aan bod gekomen. Zo kan men, ondanks de krapte op de arbeidsmarkt en de grote nood aan extra chauffeurs bij De Lijn, toch zo snel mogelijk overgaan tot de aanwerving van nieuwe chauffeurs, gezien de vergrijzingsgolf die ons ook in 2020 nog parten speelt.

De heer Maertens heeft het woord.

Minister, dank u wel. Het is natuurlijk een beetje jammer dat we niet over cijfers beschikken om het probleem in kaart te brengen, maar ik begrijp natuurlijk wel dat u onmogelijk van alles meldingen en cijfers kunt bijhouden en registreren. Ik denk dat die ‘Gids voor de reiziger’ een nuttig instrument kan zijn om daar wat meer mee aan de slag te gaan.

Dat De Lijn een campagne voert om mensen te rekruteren, is natuurlijk een heel goede zaak, maar ik wil toch suggereren dat men eens overweegt om in het algemeen een hoffelijkheidscampagne te organiseren op bussen. Dan gaat het natuurlijk niet alleen over dat filmen, maar breder. Dan kan de link worden gelegd met die ‘Gids voor de reiziger’, die volgens mij bij heel weinig mensen echt bekend is. Misschien moeten we daar wat meer mee aan de slag gaan. Ik wil die suggestie toch aanhouden. Het lijkt me immers belangrijk dat we niet alleen voldoende chauffeurs vinden, maar dat die hun werk ook kunnen doen in alle veiligheid, zoals u zegt, maar ook in alle rust en in een sfeer van respect. Enkel zo zullen die mensen niet worden opgejaagd, zullen ze minder ongevallen veroorzaken enzovoort. Dat lijkt me van cruciaal belang. Ik wil er toch nog eens op aandringen om het idee van die hoffelijkheidscampagne niet zomaar in de vuilnisemmer te gooien, maar dat toch eens mee te nemen in een overleg met De Lijn.

Mevrouw Lambrecht heeft het woord.

Ik wil de collega bijtreden in verband met die hoffelijkheidscampagne. Vlaanderen geeft geld aan De Lijn, dus denk ik dat wij ook iets te zeggen mogen hebben over het soort campagnes dat ze voert. Het gaat niet alleen over die hoffelijkheidscampagnes, die dan kunnen zorgen voor toch wel wat beter gedrag op de bussen, maar eigenlijk heeft dit indirect ook te maken met het vinden van nieuwe chauffeurs. Als die mensen immers zien dat De Lijn haar best doet om ervoor te zorgen dat ze in de allerbeste omstandigheden kunnen werken, dan kan dat de rekrutering alleen maar ten goede komen. Ik steun dus zeker de collega als het erover gaat nog eens aan te dringen bij de top van De Lijn om de marketingdienst eens de opdracht te geven om met hoffelijkheid bezig te zijn.

De heer Verheyden heeft het woord.

Ook wij sluiten ons aan bij de vraag van de heer Maertens. Ik denk dat het een en-enspel is. Wat Pano nu doet, is gericht op wat sensatie. De Lijn stond al in een niet zo goed daglicht. Dit is naar mijn mening pure sensatie. Ik denk dat we daar inderdaad paal en perk aan moeten stellen. Ik kijk ook regelmatig eens naar Pano. Daar zijn goede reportages bij, maar ik denk dat ze zich af en toe op glad ijs begeven.

Misschien moeten we ook eens de andere kant, de kant van de chauffeurs, kunnen toelichten. Die mensen hebben het toch niet elke dag onder de markt. Zij zijn inderdaad de eersten die in aanraking komen met de passagiers, die vaak hun ongenoegen uiten naar hen toe. Het is niet altijd de fout van de chauffeur natuurlijk. Ik denk daarbij aan onveiligheid. We herinneren ons allemaal het geval van de buschauffeur die enkele weken geleden in Kontich werd neergestoken en zijn busrit toch nog afmaakte. Laat ons dat eens toelichten, laat ons die werkomstandigheden eens toelichten. En dan denk ik dat er ook van de kant van de passagiers al heel veel begrip zal komen voor de toch af en toe heel moeilijke werkomstandigheden.

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

Ik wil uw suggesties, die er allemaal op focussen om De Lijn in een positiever daglicht te stellen, zeker meenemen. Ik zal hun zeker de suggesties over een hoffelijkheidscampagne, of hoe men die ook zal noemen, overmaken.

Zoals u zelf zegt, bestaat er een code of gids voor de reiziger waarin er een rubriek over het gedrag van de reiziger is opgenomen. De mogelijkheid van overlastboetes bestaat dus, maar misschien moeten die nog wat meer ‘in the picture’ worden gezet, samen met de vraag naar hoffelijkheid.

Hier gaat het over de oproep in Pano om onze chauffeurs te filmen. Opnieuw kan men zich daarbij heel wat vragen stellen. Maar ik sta zeker open voor alle suggesties die voor een positievere beeldvorming van De Lijn zorgen. Ik zal ze ook doorgeven aan De Lijn zelf.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is geopend met een beperkt aantal plaatsen. Bezoekers die een plenaire vergadering willen bijwonen, sturen een mailtje naar 
onthaal@vlaamsparlement.be met daarin naam en geboortedatum.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.