U bent hier

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

In Vlaanderen wordt muziekerfgoed voornamelijk bewaard in de conservatoriumbibliotheken van Antwerpen, Brussel en Gent. Die bibliotheken worden enkel ondersteund als schoolbibliotheek, maar niet als bewaarinstelling of wetenschappelijke bibliotheek. Ze vallen dus onder Onderwijs en niet onder Erfgoed, en dat heeft consequenties. Ze hebben noch het personeel, noch de middelen om degelijk zorg te dragen voor hun grote collectie Vlaams muziekerfgoed.

Omdat ze in eerste instantie schoolbibliotheken zijn, is het logisch dat ze zich richten tot de studenten, docenten en onderzoekers van de school waartoe de bibliotheek behoort. Maar daarnaast fungeren ze ook als erfgoedbibliotheek. Conservatoria zijn instellingen met een lange geschiedenis en dus met rijke erfgoedcollecties, met zelfs werken die in de Topstukkenlijst van Vlaanderen staan. Hun collecties zijn historisch gegroeid en blijven aangroeien, onder andere door schenkingen. Als uitvoerder of onderzoeker van de Vlaamse/Belgische muziekgeschiedenis kan je dus niet om die bibliotheken heen.

Twee van de drie conservatoriumbibliotheken, die van Antwerpen en Brussel, kregen in 2010 het kwaliteitslabel ‘erkende erfgoedbibliotheek’. Antwerpen kreeg zelfs als eerste bibliotheek in Vlaanderen dat label. Jammer genoeg levert dat de instellingen geen extra middelen op en voor erfgoedsubsidies komen ze niet in aanmerking, want ze vallen niet onder het Cultureelerfgoeddecreet, ondanks hun erkenning als erfgoedbibliotheek.

In 2018 en 2019 werd er door minister Gatz een subsidielijn uitgeschreven voor een ‘inhaalbeweging in digitale collectieregistratie’. Een mooie kans voor de conservatoriumbibliotheken om een project in te dienen en extra middelen te krijgen, specifiek voor hun erfgoedwerking. Maar – en hier komt de kat op de koord – omdat ze niet onder het Cultureelerfgoeddecreet vallen, moesten ze samenwerken met een instelling die daar wél onder valt. De meest voor de hand liggende partner was de vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheken. Alleen diende die vzw één project in over middeleeuwse handschriften en één over Vlaamse kranten. Geen projecten die aansluiten bij muziekerfgoed.

Kortom, de conservatoriumbibliotheken hebben een primaire functie als hogeschoolbibliotheek, maar bezitten daarnaast een historisch gegroeide collectie aan muziekerfgoed. De facto fungeren deze bibliotheken ook als erfgoedbibliotheken, alleen krijgen ze daar geen middelen voor en dat gaat ten koste van ons muziekerfgoed.

In uw beleidsnota hebt u aangegeven dat u het Cultureelerfgoeddecreet wil optimaliseren op basis een evaluatie van de uitvoering van het decreet 2019.

Minister-president, erkent u het belang van onze conservatoriumbibliotheken voor het bewaren van muziekerfgoed? Bent u bereid in de toekomst conservatoriumbibliotheken te ondersteunen zodat ze verder degelijk zorg kunnen dragen voor hun grote collectie Vlaams muziekerfgoed? Zo ja, op welke manier denkt u dat te doen en op welke termijn? Zult u bij eventuele aanpassingen aan het Cultureelerfgoeddecreet rekening houden met de rol van de conservatoriumbibliotheken voor het bewaren van ons muziekerfgoed?

– Marius Meremans treedt als voorzitter op.

Minister-president Jambon heeft het woord

Minister-president Jan Jambon

Op uw vraag of ik het belang erken van onze conservatoriumbibliotheken is het antwoord ‘ja’. Ik ben ervan overtuigd dat onze conservatoriumbibliotheken schatkamers zijn van muzikaal erfgoed. Deze bibliotheken maken als erfgoedbibliotheken dan ook deel uit van het cultureelerfgoedbeleid in Vlaanderen.

Twee van de drie conservatoriumbibliotheken, namelijk die van Antwerpen en Brussel, dragen al een kwaliteitslabel als erfgoedbibliotheek. Dit geeft hen rechtstreeks de mogelijkheid projectsubsidies binnen het Cultureelerfgoeddecreet aan te vragen. Ook de conservatoriumbibliotheek van Gent kan een beroep doen op deze middelen, indien in het kader van de projectaanvraag wordt samengewerkt met een cultureelerfgoedorganisatie die een kwaliteitslabel draagt of gesubsidieerd wordt in het kader van het Cultureelerfgoeddecreet.

Wat zijn de plannen voor de toekomst? De conservatoriumbibliotheken die een kwaliteitslabel dragen, kunnen projectsubsidies aanvragen op het Cultureelerfgoeddecreet. Momenteel ontvangt de conservatoriumbibliotheek Brussel trouwens al een projectsubsidie die de digitalisering en de ontsluiting van de historische bladmuziekcollectie van de openbare omroep omvat. Voor 2019 gaat dat over een bedrag van 129.000 euro.

Een belangrijke cultureel-erfgoedspeler die binnen het Cultureelerfgoeddecreet ondersteund wordt, is het Centrum voor Muziek- en Podiumerfgoed (CEMPER). CEMPER adviseert, ondersteunt en begeleidt iedereen die met muziek- of podiumerfgoed in aanraking komt. Ook conservatoriumbibliotheken kunnen een beroep doen op CEMPER, dat voor de beleidsperiode 2019-2023 een werkingssubsidie kreeg toegekend van 678.000 euro.

Daarnaast is er ook de vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheek, een netwerk van erfgoedbibliotheken dat eind 2008 werd opgericht. Dit netwerk wil met diverse projecten en met onderzoek expertise ontwikkelen en kennis verspreiden rond de ontsluiting, digitalisering en conservering van deze bewaarcollecties. De Vlaamse Erfgoedbibliotheek werkt voor alle erfgoedbibliotheken in Vlaanderen. Ook de conservatoriumbibliotheken kunnen dus op hen een beroep doen voor ondersteuning en samenwerking. De toegekende jaarlijkse werkingssubsidie aan de Vlaamse Erfgoedbibliotheek voor de beleidsperiode 2019-2023 is 438.000 euro.

Het feit dat de conservatoriumbibliotheken geen werkingssubsidie kunnen ontvangen op het Cultureelerfgoeddecreet is het gevolg van een subsidiëringsvoorwaarde die van toepassing is voor alle collectiebeherende cultureelerfgoedorganisaties die een werkingssubsidie willen aanvragen. Ik citeer uit artikel 48 van het Cultureelerfgoeddecreet: “De collectiebeherende cultureelerfgoedorganisatie heeft een afzonderlijke, op zichzelf staande, cultureelerfgoedwerking die geen onderdeel is van een andere werking die uitgevoerd wordt binnen dezelfde organisatie in het kader van een omvangrijkere kerntaak van deze organisatie.” De conservatoriumbibliotheken werken binnen hun kerntaak onderwijs. Het cultureel erfgoed dat ze binnen deze werking beheren en verzamelen, kan bijgevolg niet als aparte werking gesubsidieerd worden binnen het Cultureelerfgoeddecreet.

De achterliggende reden hiervoor is dat er veel organisaties zijn die in het kader van hun basiswerking cultureel erfgoed beheren, bijvoorbeeld stadsarchieven, universiteitsbibliotheken, openbare besturen en kunstenorganisaties. De zorg voor het eigen erfgoed moet worden opgenomen binnen de basiswerking. Het is niet haalbaar om aan al deze organisaties een werkingssubsidie toe te kennen.

Zullen we bij eventuele aanpassingen rekening houden met de rol van de conservatoriumbibliotheken? De conservatoriumbibliotheken zijn actoren die een rol opnemen binnen het muzikaal erfgoed in Vlaanderen. Zoals hierboven geschetst, maakt muzikaal erfgoed deel uit van het cultureel-erfgoedbeleid van Vlaanderen. In die zin worden de noden die zich stellen op het vlak van het muzikaal erfgoed, meegenomen in het verder ontwikkelen van het cultureel-erfgoedbeleid in Vlaanderen.

– Elisabeth Meuleman treedt als voorzitter op.

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

Minister, ik dank u voor uw eerste antwoord. Ik twijfelde er uiteraard niet aan dat u ons muzikaal erfgoed een warm hart toedraagt.

Maar er is ergens een misverstand over de subsidies. Want u zegt dat instellingen met een het kwaliteitslabel projectsubsidies kunnen aanvragen. Maar op de website van  CEMPER lees ik – ik quoot: “Projectsubsidies uit het Cultureelerfgoeddecreet zijn wel mogelijk voor instellingen met een kwaliteitslabel die samenwerken met een instelling die werkingssubsidies ontvangt uit het Cultureelerfgoeddecreet.” En daar wringt het schoentje. Want zoals ik al zei, is samenwerking net heel moeilijk voor de conservatoriumbibliotheken, omdat het zo'n specifieke materie is. Voor de meeste andere kunsten is er wél een erfgoedinstelling waarmee ze direct kunnen samenwerken. Voor de kunsten zijn dat de musea, voor literatuur is dat bijvoorbeeld het Letterenhuis. Voor muziek zouden de conservatoriumbibliotheken zo'n instelling kunnen zijn, maar in de feiten zijn ze dat niet. En dat is een pijnpunt. Ik haalde in mijn vraag het voorbeeld aan van de inhaalbeweging digitale collectieregistratie, waaraan alleen díé instellingen kunnen meedoen die een structurele werkingssubsidie ontvangen in het kader van het Cultureelerfgoeddecreet.

U zei het al: CEMPER ondersteunt en begeleidt iedereen die met muziek of podiumerfgoed in aanraking komt. CEMPER levert handleidingen, zorgt voor onlineplatformen, geeft advies op maat. Ook de Vlaamse erfgoedbibliotheken stellen expertise ter beschikking. Het gaat dan over de bewaring, restauratie, digitalisering en ontsluiting van bibliotheekerfgoed.

Maar ik wil erop wijzen dat het bij de conservatoriumbibliotheken concreet ook over erfgoedzorg gaat. Iemand moet die fysieke dragers, het bladpapier, inventariseren, eventueel restaureren – want daar zitten oude stukken tussen –, zuurvrij verpakken en in bewaring nemen. Daarvoor zijn personeel en middelen nodig. Anders gaat dat erfgoed letterlijk kapot, mét alle goede adviezen en mét een bruikbare handleiding. Daar ben je niets mee als het papier uit elkaar valt.

Semper en de vzw Vlaamse Erfgoedbibliotheken zijn allebei heel nuttige organisaties. Maar het echte probleem zit hem in de fysieke zorg voor dat erfgoed. Daar krijgen de conservatoriumbibliotheken geen middelen voor omdat ze worden beschouwd als een schoolbibliotheek, dus kunnen ze geen volwaardige erfgoedwerking uitbouwen. Daar zit het vacuüm. Dat is heel jammer, want het zijn net de conservatoriumbibliotheken waar het overgrote deel van ons muziekerfgoed zit en waar het de kans krijgt om te worden gevaloriseerd, waar musici en studenten van de conservatoria terechtkunnen om de materie, de fysieke dragers, te ontlenen.

Minister-president Jambon heeft het woord.

Minister-president Jan Jambon

Mevrouw Van Werde, ik wil dat nog allemaal wel eens herbekijken in het kader van de visienota Cultureel Erfgoed, die volgend jaar op de agenda staat.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is geopend met een beperkt aantal plaatsen. Bezoekers die een plenaire vergadering willen bijwonen, sturen een mailtje naar 
onthaal@vlaamsparlement.be met daarin naam en geboortedatum.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.