U bent hier

De heer Ceyssens heeft het woord.

Minister, in november werd tijdens het Deutscher Fahrlehrerkongress in Berlijn, het tweejaarlijkse congres voor de Duitse rijschoolbranche, gesproken over het feit dat Duitsland als eerste EU-land de code 78 op het rijbewijs zou schrappen.

Een rijbewijs met code 78 betekent dat het rijbewijs alleen geldig is voor voertuigen met automatische schakeling. Die code krijgt men vandaag wanneer het rijexamen is afgelegd in een voertuig zonder koppelingspedaal of met een motor zonder handbediende koppelingshendel. Iemand die nadien toch handgeschakeld wil rijden, moet extra lessen volgen en/of een aangepast rijexamen afleggen.

Minister, ik vraag niet om hierin op korte termijn een beslissing te nemen, maar ik stel vast dat vandaag vier op de tien auto’s automatisch geschakeld zijn. In de toekomst zullen onze auto’s waarschijnlijk steeds meer automatisch geschakeld moeten zijn. Een automaatauto is energiezuiniger en dus ook milieuvriendelijker, maar bovendien ook veiliger. Het Advanced Driver Assistance System (ADAS), dat onze bestuurders moet helpen om in gevaarlijke situaties in te grijpen, werkt nu eenmaal efficiënter in een auto met een automatische schakeling.

In dat opzicht is het eigenlijk onlogisch dat men vandaag een beperking krijgt als men een examen aflegt met de auto van de toekomst. Ik hoor vandaag zelfs de omgekeerde signalen, verleden week nog: papa heeft een automaat, mama heeft een automaat, de twee zonen moeten een rijbewijs gaan halen en dan wordt nog snel een handgeschakelde auto gekocht – een klein autootje – om toch maar zeker geen beperking te hebben. (Opmerkingen van Marino Keulen)

Mijn kinderen zijn nog een tijdje van een rijbewijs verwijderd, collega Keulen.

Dat vind ik eigenlijk de omgekeerde wereld. Terwijl we weten dat de auto van de toekomst een automaat zal zijn, gaan we voor het rijbewijs terug naar die handgeschakelde auto. Mijn pleidooi is om eens na te denken over een andere mindset. Tijdens de kerstvakantie kwam plots in de actualiteit dat de automaat de norm moet zijn en iemand die nog handgeschakeld wil rijden, moet maar extra lessen gaan volgen. Dat vond ik er wel een beetje over. Maar ik zou er durven voor pleiten, zoals Duitsland vandaag al overweegt, om er eens over na te denken om in de toekomst die code 78 gewoon te laten vallen, en als iemand zich nog aanbiedt met een handgeschakelde wagen, dat die dan de vermelding krijgt dat hij ook nog met een handgeschakelde wagen kan rijden. Het komt op hetzelfde neer, maar het is een totaal andere benadering. Door dit vandaag op te leggen als een beperking, zeggen mensen dat ze toch zeker een rijbewijs voor een handgeschakelde wagen moeten hebben, want anders hebben ze een aantal beperkingen.

Minister, hebt u al overleg gehad met uw federale college over de toekomst van code 78 op het rijbewijs? Indien ja, wat was daarvan de uitkomst? Indien neen, plant u hierover een overleg? Hoe staat u tegenover het schrappen van code 78 op het rijbewijs? Is Vlaanderen voorbereid op die eventuele schrapping? Welke gevolgen heeft die schrapping voor de rijopleiding en het rijexamen?

De heer Keulen heeft het woord.

Minister, collega's, collega Ceyssens heeft er al naar verwezen dat einde vorig jaar, op 27 december, Federdrive dit punt heeft gemaakt. Het zijn ook altijd nieuwsarme tijden, dan haal je daarmee heel veel aandacht, want er zijn veel media en die moeten worden gevoed. Het is dus de federatie van de autorijscholen Federdrive die op die bewuste datum eind vorig jaar een voorstel lanceerde om de rijopleiding grondig te moderniseren. Volgens de federatie is de opleiding vandaag nog te veel gebaseerd op de klassieke handgeschakelde wagen met verbrandingsmotor. Dat sluit aan bij het verhaal van collega Ceyssens. Wie het rijexamen aflegt in een wagen met automatische schakeling, krijgt momenteel nog een beperking in het toegekende rijbewijs.

Rijhulpsystemen zijn nochtans in moderne auto’s eerder de regel dan de uitzondering. Bij hybride en elektrische voertuigen is automatische schakeling zelf standaard aanwezig. Het is dan ook vreemd dat de rijopleiding deze evolutie niet volgt.

Federdrive stelt dan ook voor om de automatische schakeling als standaardoptie te voorzien bij het rijexamen en de procedure voor het opheffen van de beperking om met handgeschakelde wagens te rijden veel eenvoudiger te maken. Bovendien stelde Federdrive ook voor om een veel grotere aandacht te besteden aan het correcte gebruik van rijhulpsystemen. Dat lijkt me een reële en zeer interessante piste.

Afgelopen legislatuur werd de rijopleiding al grondig hervormd. Open Vld benadrukte daarbij meermaals dat we breder moeten kijken dan de rijopleiding voor wie een motorvoertuig bestuurt, maar dat alle weggebruikers een voldoende kennis moeten hebben van de wegcode. Ook het belang van het aanleren van het correcte gedrag bij een ongeval werd door ons meermaals herhaald. In het regeerakkoord is opgenomen: “De vernieuwde rijopleiding wordt verder uitgerold en geëvalueerd.”

Minister, hoe staat u tegenover de vragen van Federdrive? Bent u bereid hierover in overleg te treden met de sector en de andere ministers van Mobiliteit in dit koninkrijk?

Op welke manier zal de vernieuwde rijopleiding worden geëvalueerd? Zijn hiervoor al criteria en een timing voorzien?

Het correcte gebruik van rijhulpsystemen is ook voor meer ervaren bestuurders geen evidentie. We kennen allemaal onze wagens en waarschijnlijk meer dan de helft van alle knopjes gebruiken we nooit. Op het eind, wanneer je de wagen inlevert, weet je nog niet waarvoor ze allemaal dienen. Op welke manier zal er worden ingezet op het sensibiliseren van meer ervaren bestuurders over het correct gebruik en de beperkingen van rijhulpsystemen? 

Zal u bij de evaluatie van de vernieuwde rijopleiding ook aandacht hebben voor de verkeerseducatie voor weggebruikers die nog geen rijbewijs hebben behaald?

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

Op de eerste vraag, of ik al contact heb gehad met mijn federale collega om code 78 te schrappen, moet ik negatief antwoorden. Zover zijn we nog niet. We willen ons op het kabinet eerst een volledig beeld vormen van de noodzaak van wat eventueel moet worden gewijzigd. Daaromtrent plannen we eerst een overleg met alle mogelijke partners of stakeholders.

Hoe sta ik tegenover het schrappen van code 78 op het rijbewijs? Het is heel belangrijk dat de rijopleiding kwaliteitsvol is, ook met het oog op de nieuwe technologische ontwikkelingen die volop aan de gang zijn. Het schrappen van code 78 wordt verder onderzocht in de werkgroep Rijopleiding van het Vlaams Huis voor de Verkeersveiligheid. In deze groep zetelen tal van vertegenwoordigers van alle betrokken partijen, waardoor het thema vanuit alle relevante hoeken bekeken zal worden.

Mijnheer Ceyssens, u zei daarnet dat vier op de tien auto’s die rondrijden, een automatische versnellingsbak heeft. (Opmerkingen van Lode Ceyssens)

Van de nieuw gekochte? Ja, dan klopt het wel. We weten dat van de auto’s die rondrijden tout court, het merendeel handgeschakeld is. De automatisch geschakelde auto’s zijn sowieso wel enorm in opmars, zeker als we kijken naar de nieuw gekochte auto’s: dan is het inderdaad vier op de tien.

Zijn wij bereid om de eventuele schrapping van code 78 te overwegen? Op dit moment ligt dat nog niet concreet op tafel, maar we willen alleszins het onderzoek daaromtrent voeren en bekijken welke maatregelen er moeten worden genomen, indien code 78 zou worden geschrapt. U weet ook dat we niet zonder meer zouden kunnen overschakelen naar een feitelijkheid waarin een automatisch geschakeld voertuig de regel is. U weet dat dat gemakkelijker is dan met een handgeschakeld voertuig rijden. Ga je dan een bijkomende scholing moeten doen om ook handgeschakeld te mogen rijden? Dan ga je die bepaalde groep benadelen. Ik denk niet dat dat een optie is. We zullen alleszins onderzoeken hoe we daarin een gelijkstroming kunnen bereiken. We weten dat we in de toekomst enkel nog met automatisch geschakelde voertuigen zullen rijden. Die hebben, zoals collega Ceyssens heeft geschetst, ook een aantal voordelen voor het rijgedrag en de veiligheid.

We zullen verder moeten onderzoeken welke gevolgen een schrapping van code 78 zou hebben. Op dit ogenblik zijn de rijscholen al in staat om kandidaten die nu alleen met het automatisch geschakeld rijden willen kennismaken, te begeleiden. In het kader van een volwaardige rijopleiding door de rijschool is het natuurlijk ook logisch dat er werk wordt gemaakt van de nieuwe technologische ontwikkelingen. De rijschoolinstructeurs maken dat ook duidelijk aan de studenten die bij hen een rijopleiding komen volgen. Wat dat betreft, denk ik dat er op dit ogenblik geen belemmering is om dat nu te doen.

Mijnheer Keulen, wij zullen met alle partners en dus ook met Federdrive contact opnemen om te bekijken hoe het verder moet lopen, maar op dit ogenblik ligt er nog geen pasklaar antwoord op tafel. Mocht straks blijken dat het toch nodig is snel werk te maken van een aanpassing van de rijopleiding, die nog zal worden geëvalueerd, zoals in het Vlaams regeerakkoord staat omschreven, zal deze commissie dat onmiddellijk weten. Alleszins zal de hervorming van de rijopleiding worden geëvalueerd. In het licht van de onderzoeksagenda van het Vlaams Huis voor de Verkeersveiligheid (VHV) zal het onderzoek nog voor de zomer opgestart worden. De commissie zal het verdere verloop kunnen opvolgen.

In dit onderzoek willen we eigenlijk op twee onderdelen focussen, enerzijds de product- en procesevaluatie en anderzijds de effectevaluatie. Beide zijn heel belangrijk. Met de product- en procesevaluatie beogen we vooral de beleving van de verschillende betrokken partijen in beeld te brengen tijdens de verschillende stappen voor het behalen van een rijbewijs. De effectevaluatie heeft vooral betrekking op de kennisoverdracht, de examenresultaten, de attitudes, de risicoperceptie, de ongevallenbetrokkenheid en dergelijke. Ook de terugkommomenten moeten hierin worden opgenomen. De onderzoeksvragen worden momenteel met de betrokken partners besproken en worden door onder meer de rijschoolsector en alle verantwoordelijke partners in de examinering gedragen.

Wat het correct gebruik van rijhulpsystemen betreft, is het heel belangrijk dat de kennis van de bestuurders de evolutie van de voertuigtechnologie kan opvolgen. Dit onderwerp is al aan bod gekomen in de Werkkamer Educatie en sensibilisering van het VHV en zal daar ook verder worden opgevolgd. Daarnaast dragen ook de constructeurs en de verkopers van de voertuigen een belangrijke verantwoordelijkheid. Het is cruciaal dat bij de aankoop of leasing van een wagen voldoende toelichting wordt gegeven over de rijhulpsystemen waarvan een voertuig is voorzien, zodat die systemen ook optimaal kunnen worden gebruikt.

Onze partners hebben in dit verband een opleidingsaanbod. Zo kan ik onder meer verwijzen naar Edulogia en de ADAS-opleiding. Er zijn ook specifieke opleidingen voor de constructeurs. Ze worden zo goed mogelijk geïnformeerd over deze rijhulpsystemen en andere technologische snufjes die vandaag of morgen op de markt komen. Die kennis wordt zo veel mogelijk overgedragen.

Tot slot is me nog gevraagd of we tijdens de evaluatie van de vernieuwde rijopleiding ook aandacht zullen hebben voor de verkeerseducatie van de andere weggebruikers. De rijopleiding focust natuurlijk voornamelijk op diegenen die een rijbewijs willen halen. Andere verkeerseducatie komt daar niet zo zeer aan bod.

Voor de andere weggebruikers zijn er nog verschillende andere middelen. Ik denk onder meer aan de verkeersweken in het secundair onderwijs. Tijdens die weken wordt aan verkeerseducatie gedaan. Daarnaast hebben we het online leerplatform www.mijnrijbewijsb.be, waar iedereen zich kan voorbereiden op het behalen van het rijbewijs, ook wie op dat ogenblik nog geen rijopleiding volgt. Ook mensen die hun geheugen willen opfrissen, kunnen naar dat online leerplatform gaan. Tot slot is er nog ‘Rijbewijzer in de Klas’, dat leerlingen in het secundair onderwijs voorbereidt op het behalen van hun rijbewijs, maar uiteraard ook verkeerseducatie in het algemeen biedt. Die educatie is uiteraard zeer belangrijk en gaat verder dan enkel het behalen van het rijbewijs.

De heer Ceyssens heeft het woord.

Minister, ik dank u voor uw volledig en duidelijk antwoord. Ik heb, voor alle duidelijkheid, deze vraag om uitleg niet gesteld naar aanleiding van de berichtgeving in de kerstvakantie. Ik heb deze vraag om uitleg al op 12 december 2019 ingediend.

Ik ben blij dat u bezig bent met die code 78. Dit moet niet op zeer korte termijn worden beslist, maar als het ons menens is met de vergroening van ons wagenpark, zal die automaat ongetwijfeld een belangrijke rol spelen en een veel groter aandeel in ons wagenpark innemen. In dat licht lijkt het me onlogisch dat het afleggen van een examen met een automaat nog als een beperking wordt gezien.

Minister, ik denk dat het inderdaad nodig is om in de evaluatie van de rijopleiding de nodige aandacht te besteden aan die ADAS-systemen. Als vandaag een arbeider in een bedrijf met een bepaalde machine werkt, hoe klein ook, moet hij, voor hij daarmee aan de slag gaat, een document ondertekenen dat hij de gebruiksaanwijzing van die machine volledig doorgenomen heeft en dat hij die machine door en door kent en daar misschien zelfs een cursus voor gevolgd heeft.

Wij gaan met een wagen met, zoals de heer Keulen zegt, heel veel knopjes die we nooit gebruiken, gewoon de weg op. Ik denk dat heel veel gebruiksaanwijzingen, zelfs bij een auto die klaar is voor de schroothoop, nog nagelnieuw zijn. U kunt inderdaad vragen aan verkopers om daar de nodige aandacht te schenken bij het afleveren van de wagen. Ik denk toch dat er veel meer energie gestoken zal worden in het aanprijzen van de wagen, vooraleer die verkocht wordt, dan in het bij het afleveren veel uitleg geven over die ADAS.

Dus ik vind dat er inderdaad meer aandacht aan besteed zou mogen worden. Ik wil trouwens ook een suggestie doen, die de fractiesecretaris misschien kan meenemen voor de volgende regeling van de werkzaamheden. In de vorige legislatuur heb ik het voorstel gedaan om eens op werkbezoek te gaan bij ProMove, waar men toen al bezig was met rijvaardigheidscursussen in het kader van het terugkommoment. Een aantal collega’s waren daar toen in geïnteresseerd, maar dat is er eigenlijk nooit van gekomen. Misschien is het toch nuttig om daar, of bij andere gelijkaardige instellingen, eens een namiddag te spreken over die ADAS en ook over het terugkommoment an sich en hoe dat geëvalueerd wordt. Dat is eigenlijk mijn laatste bijkomende vraag aan u, minister: dat terugkommoment zal ook geëvalueerd worden. Kunt u vandaag voor uzelf al een korte evaluatie maken van het terugkommoment an sich, van hoe het vandaag opgevolgd wordt en hoe het gepercipieerd wordt?

De heer Keulen heeft het woord.

Bedankt voor het uitgebreide antwoord, minister. Het gaat eigenlijk over twee thema’s: het rijbewijs en de uitrustingsstukken.

Wat het rijbewijs betreft, zou eigenlijk de uitspraak van wijlen William Gladstone kunnen worden toegepast: ‘You can’t ignore the signs of the times.’ Datgene wat gisteren nog de uitzondering was, is vandaag het nieuwe normaal. Gisteren was die automatische schakeling inderdaad voor de happy few. Vandaag vormt die de meerderheid. Op een zeker ogenblik moet je het nieuwe normaal als zodanig erkennen en dus ook de reglementering daaraan aanpassen. Al de rest zijn achterhoedegevechten. Je vindt altijd wel een uitleg waarom dit of dat misschien beter nog niet gebeurt. Ik denk dat je daar inderdaad die stap moet zetten. Je moet daar uiteraard ook een draagvlak voor hebben. Maar het aandeel van die automatische schakeling groeit alleen maar. De handschakeling is een aflopende zaak. Ik heb mijn rijbewijs behaald in 1982. Toen werd je inderdaad handgeschakeld opgeleid. De overgang naar een automaat ging eigenlijk spelenderwijze. Het enige wat je vooral moest leren, was om dat met één voet te doen. Voor de rest wijst dat zichzelf eigenlijk uit. Dat is zoals werken met een iPhone of dergelijke.

Een tweede punt gaat over de uitrustingsstukken. Ook in die wereld bestaat een eigen dynamiek, minister. Ik heb mijn laatste wagen gekocht op 1 augustus 2018 in de deelgemeente Lanklaar van de stad Dilsen-Stokkem. U kent daar ook wel wat mensen. Het gaat om een Duits merk. Ik ben eigenlijk geen techneut en vroeg aan die verkoper wat ik daaraan had. Het enige wat die verkoper altijd deed, was dat dan vergelijken met  andere Duitse modellen. Want eigenlijk is dat een wereld op zichzelf. Het is een Audi, waar ik mee rijd. Het ging dan over wat andere Duitse modellen en andere populaire merken hebben en over hoe veel beter Audi was. Dat is op zich ook allemaal oorbaar vanuit marketingoogpunt. Maar dat gaat al lang niet meer over de functionaliteit. Ik zeg er een beetje populistisch bij: dat verantwoordt waarschijnlijk de toch wel relatief dure aankoopprijs, want alle auto’s kosten toch hun geld. Dat is inderdaad een wereld die op zichzelf staat. Laten we daarover elkaar niets wijsmaken. Die dashboards lijken steeds meer op de cockpits van vliegtuigen. Op dat vlak denk ik dat de sector zelf misschien zelf eens in de spiegel moet kijken.

Aan de andere kant zou dat bij de terugkommomenten net eens een kans kunnen zijn om de populairste dingen onder de aandacht te brengen, misschien zelfs al bij de rijopleiding zelf. De helft van die snufjes gebruiken we niet en zelfs dat is een understatement, want in de praktijk gebruiken we er hoogstens een vierde van. Die snufjes hebben ook wel allemaal hun functie en die kunnen de verkeersveiligheid ook wel in bepaalde benarde weersomstandigheden ten goede komen. Dat zou een aspectje kunnen zijn in de rijopleiding of bij die terugkommomenten, want er zijn toch een aantal van die snufjes die universeel bij alle modellen en merken aanwezig zijn. Die kunnen misschien worden meegepakt en zo kun je ook een stuk functionaliteit geven aan alles wat je hebt, wat je misschien niet gebruikt, maar waar je wel voor betaalt.

De heer Verheyden heeft het woord.

Ik denk dat we wat dit onderwerp betreft, allemaal toch min of meer op dezelfde golflengte zitten. Dat automatisch rijden de norm aan het worden is, is evident als we naar de ontwikkelingen van nieuwe wagens kijken, maar om van automatisch rijden nu meteen ook de norm te maken bij het behalen van een rijbewijs, lijkt mij op dit moment nog iets te veel van het goede te zijn.

Men zegt inderdaad dat vier op de tien aangekochte wagens automatisch geschakeld zijn, maar dat neemt niet weg dat er tegelijkertijd nog zes op de tien van de nieuw verkochte wagens handgeschakeld zijn. Men verwijst naar de opkomst van de hybride en van de elektrische wagens, maar laat ons eerlijk zijn: zolang de prijzen van die wagens niet echt dalen, zal een significant gedeelte van de Vlamingen nog steeds naar die handgeschakelde wagen grijpen.

Wij volgen de minister in haar redenering dat men toch zelf moeten kunnen beslissen met welk systeem men in de eerste plaats wil rijden. Nu, wil dat zeggen dat wij tegen de modernisering van de rijopleiding zijn? Nee, helemaal niet. Mag die code 78 voor ons geschrapt worden? Ja, maar dan zijn er toch wel een aantal overwegingen die we moeten bekijken. Volgens ons zou het misschien evident zijn dat leerlingen die handgeschakeld leren rijden ook een paar uur de kans krijgen om automatisch te rijden en omgekeerd, zodanig dat men beide systemen leert kennen. Dat men daarbij wil inzetten op het leren omgaan met hulpsystemen, want die zitten zowel in handgeschakelde als in automatische wagens, dat lijkt me een pluspunt, maar het is ook belangrijk dat we voor die extra lessen de prijzen van die cursussen niet nogmaals laten stijgen. Laat ons eerlijk zijn: ik hoor toch heel veel mensen zeggen dat het nog altijd prijzig is om een rijbewijs te halen. Ik denk dat we dat ook in het oog moeten houden.

Het argument van Federdrive dat automatisch rijden aanzet tot een rustigere rijstijl, kan misschien wel voor een deel waar zijn, maar ik denk toch ook dat het merendeel van de chauffeurs die met een handgeschakelde wagen rijden eerder een rustigere rijstijl hanteren. We moeten daar toch voorzichtig in zijn. Ik denk dat dat afhankelijk is van chauffeur tot chauffeur. Ik ken genoeg chauffeurs die met een automatische wagen rijden en die ook een zware voet hebben. Ik zou zeggen dat dat zaken zijn die bij de haren zijn getrokken. Dat is afhankelijk van persoon tot persoon.

Maar ik denk dat we voor de modernisering naar een cursus moeten gaan waarbij men kan opteren voor twee systemen en dat men als bijkomend argument dat tweede systeem kan leren kennen.

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

Dank u wel, collega’s, voor uw bijkomende opmerkingen en zeker de heren Ceyssens en Keulen voor het delen van hun proefondervindelijke ervaringen met al de technologische snufjes, de ene al iets meer dan de andere. We zullen het alleszins opvolgen. We gaan nu niet specifiek die code 78 schrappen, maar we zullen het allemaal zeker blijven opvolgen.

Ik heb al verschillende vragen gekregen om eens een terugkommoment bij te wonen, dus ik denk dat men zeker openstaat om de commissie daaromtrent te ontvangen. We kunnen daar alleen maar uit leren en suggesties uit meenemen om daar straks eventuele wijzigingen in door te voeren.

De vragen om uitleg zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

zullen de commissiewerkzaamheden voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.