U bent hier

Mevrouw Fournier heeft het woord.

Eind oktober kopten de kranten dat de stad Antwerpen op advies van de lokale politie het proefproject met vierkant groen voor fietsers en voetgangers voorlopig op stop heeft gezet. Nog volgens deze berichten zou de Vlaamse Stichting voor Verkeerskunde (VSV) de beslissing begrijpen, aangezien de wegcode rond het concept te weinig duidelijkheid zou bevatten rond de aansprakelijkheid bij ongevallen.

Het vierkant groen houdt in dat fietsers en voetgangers op een kruispunt in alle richtingen tegelijkertijd groen licht krijgen, terwijl alle auto's moeten stoppen. Antwerpen, een van de vier steden waar proefprojecten lopen, stopt nu echter met de verdere uitrol, omdat de wijzigingen in de wegcode te onduidelijk zouden zijn. Tot slot wijst de VSV op de moeilijkheden voor bromfietsen klasse A en speedpedelecs. Zij mogen op het fietspad rijden, maar mogen geen gebruik maken van vierkant groen. Dat is terecht een zeer rare situatie.

De beslissing van Antwerpen is wel een vreemde beslissing, want eind 2018 hadden we hier in de commissie met uw voorganger een evaluatie van het vierkant groen. De vier proefprojecten in Wijnegem, Ieper, Gent en Wingene werden geëvalueerd in de commissie. Het agentschap was duidelijk in de voorlopige conclusies: de ongevallen bleven beperkt, ook al was het moeilijk om correcte cijfers te hebben, en er was geen bezwaar om vierkant groen toe te passen.

De bedoeling van het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) was om het proefproject verder af te ronden en tegen het voorjaar 2019 definitieve criteria vast te leggen. Wat zijn de definitieve criteria vastgelegd door AWV voor vierkant groen?

Hoe wilt u het project vierkant groen verder vorm geven?

Wat zijn de gevolgen voor het project, nu Antwerpen het proefproject gestopt heeft?

Mevrouw Lambrecht heeft het woord.

Om de veiligheid van de zwakke weggebruiker op kruispunten met lichten te verhogen, is het principe van vierkant groen een te overwegen mogelijkheid.

Hierbij is er in de verkeerslichtencyclus een specifieke groenfase waarbij de zachte weggebruikers in alle richtingen op het kruispunt tegelijk groen krijgen terwijl het gemotoriseerd verkeer rood heeft. Dat heeft twee grote voordelen. Zo is er een fase zonder conflict tussen de zachte weggebruikers en het gemotoriseerd verkeer. Een tweede voordeel is dat de fietsers in één beweging linksaf kunnen slaan, wat de doorstroomtijd voor hen een pak sneller laat gaan.

Vierkant groen is op dit moment echter nog niet wettelijk gereglementeerd. Is dat intussen al opgelost, minister? Artikel 61.3.2 van het verkeersreglement stelt immers dat het groene licht slechts mag verschijnen wanneer de rode lichten branden voor het verkeer dat uit de dwarswegen komt. En artikel 3.1.2 van het reglement voor de wegbeheerder bepaalt dat de veiligheidsinrichting van de verkeersregelinstallatie de werking van de lichten in alle richtingen moet onderbreken, door de lichten op knipperstand te zetten of door ze te doven zodra twee verkeersstromen elkaar kunnen snijden of zodra als gevolg van een defect, een reglementair rood licht niet meer brandt wanneer het zou moeten branden. Ook de mogelijkheid om vierkant groen te signaleren met pijltjes op de fietserslichten, moet nog ingevoerd worden door een federale wijziging van het verkeersreglement.

Op dit moment loopt vanuit Vlaanderen een proefproject op elf locaties met vierkant groen. Daarnaast lopen ook lokaal nog een aantal proefprojecten, waaronder in Antwerpen. Maar daar heeft bevoegd schepen Koen Kennis nu beslist die proefprojecten stop te zetten als gevolg van een lacune in de wegcode. Die stelt dat het bewuste licht dat groen licht geeft aan fietsers uit alle richtingen tegelijk, enkel voor fietsers geldt en dus niet voor speedpedelecs of bromfietsen, ook al zijn zij wel toegelaten op het fietspad dat naar een dergelijk verkeerslicht leidt. Dat zorgt volgens hem voor verwarring en gevaarlijke situaties.

Minister, heeft de beslissing van de stad Antwerpen om het proefproject stop te zetten een invloed op de Vlaamse of andere lokale proefprojecten die lopen?

Zijn er buiten Antwerpen nog andere lokale overheden die proefprojecten hebben opgezet met vierkant groen? Zo ja, kunt u een overzicht geven van de lokale proefprojecten of eventueel van het aantal per provincie? Lopen er proefprojecten in West-Vlaanderen? Werd daar al een evaluatie van gemaakt of zijn er toekomstige plannen voor toekomstige proefprojecten in West-Vlaanderen?

Hebt u al overleg gehad met federaal minister van Mobiliteit Bellot over de problematiek die in Antwerpen wordt aangekaart? Zo niet, kan dit op korte termijn opgelost worden door een aanpassing van de wegcode of moeten we hiervoor wachten op de herziening van de wegcode? Zult u die aankaarten tijdens het overleg met minister Bellot dat u vandaag hebt aangekondigd?

In deze commissie werd eind vorig jaar een gedachtewisseling gehouden over de proefprojecten vierkant groen. Daarin werd gezegd dat de Adviesgroep voor Verkeersveiligheid op de Vlaamse Gewestwegen (AVVG) een systematiek op poten wil zetten om ongevallen tussen voetgangers, fietsers, bromfietsers en speedpedelecs op vierkantgroengeregelde kruispunten zorgvuldig te monitoren en zo nodig criteria en randvoorwaarden aan te vullen of bij te stellen. De timing om een definitieve set van criteria vast te leggen werd gelegd op voorjaar 2019. Is dit al uitgewerkt? Zo ja, kunt u daarvan een toelichting geven? Zo neen, wat zijn volgens u de criteria die een kruispunt geschikt maken voor vierkant groen?

Nog tijdens die gedachtewisseling vernamen we dat volgens de criteria die toen werden gehanteerd, 150 kruispunten potentieel geschikt zijn voor vierkant groen. Welke verdere stappen werden hierin gezet?

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

Elk initiatief in het kader van de verkeersveiligheid kunnen we alleen toejuichen, maar het moet natuurlijk voldoen aan het huidige wettelijke kader. Vierkant groen kan daar in de toekomst zeker een bijdrage toe leveren. Vandaar dat een aantal pilootprojecten werden opgestart: een project van de stad Antwerpen enerzijds en een aantal pilootprojecten van het Agentschap Wegen en Verkeer anderzijds.

AWV heeft de lopende proefprojecten geëvalueerd op vlak van doorstroming en verkeersveiligheid en de mogelijkheden tot het signaliseren van vierkant groen via de verkeerslichten in kaart gebracht. Op basis van deze evaluatie werd een eerste voorstel van toepassingscriteria bepaald. Dit voorstel werd voorgelegd op de Adviesgroep voor Verkeersveiligheid op de Vlaamse Gewestwegen (AVVG) en werd eveneens toegelicht in deze commissie van 29 november 2018.

De voorlopige conclusies van de AVVG werden begin 2019 verder besproken met alle stakeholders in het Vlaams Huis van de Verkeersveiligheid met het oog op het verder aanpassen en verfijnen ervan en te komen tot gedragen toepassingscriteria en -principes. Dit leverde acht toepassingscriteria en -principes op voor vierkant groen. Ik zal die hier vandaag niet tot in detail toelichten.

Heeft AWV vandaag al gezorgd voor een verdere uitrol van vierkant groen? Neen, dat hebben ze nog niet gedaan. De proefprojecten die zijn opgestart, lopen nog steeds. Men wil daar later een volledige evaluatie van maken. Voor de volledige uitrol moeten nog een aantal wettelijke criteria worden aangepast. Mevrouw Lambrecht, ik neem zeker uw suggestie mee naar een overlegvergadering met minister Bellot.

In Antwerpen heeft men het project stopgezet omdat men daar een ander soort van lichten gebruikte die wettelijk niet toegelaten is. Dit was niet het geval bij de proefprojecten van AWV. Daarom kunnen die proefprojecten wel nog voortlopen.

Zodra de juridische bezwaren zijn weggewerkt, zal vierkant groen – en dit dan bij een volledige herziening van een verkeerslichtenregeling – worden overwogen als mogelijk regelprincipe in de toekomst, en dat rekening houdend met die acht toepassingscriteria.

Het verhaal van de stad Antwerpen heeft dus geen specifieke invloed op de andere proefprojecten omdat daar de reguliere lichten gebruikt werden.

AWV blijft alleszins achter het principe van vierkant groen staan. Zodra de lacune in de wetgeving is opgelost, kunnen we verder gaan met dit verhaal. Dat zal dan voor een latere fase zijn, wanneer een en ander in de wetgeving is aangepast.

Mevrouw Fournier heeft het woord.

Minister, we zijn in ieder geval blij dat u achter het project van vierkant groen blijft staan. Ik vind het een beetje een bizarre uitleg van de stad Antwerpen dat zij de verkeerde verkeerslichten hebben gebruikt. In alle artikelen in de krant heb ik nergens van de bevoegde schepen vernomen dat het gaat over verkeerde verkeerslichten. Zij spreken over aansprakelijkheid bij ongevallen en over speedpedelecs die hun plaats niet vinden bij het vierkant groen. Ik vind het dan ook een beetje een rare uitleg, maar dit terzijde.

U zegt dat er acht criteria zijn vastgelegd, maar dat deze nog verfijnd moeten worden en ingepast moeten worden in een federaal wettelijk kader. Ik ben benieuwd wat die criteria zijn. Ik veronderstel dat we die binnenkort wel zullen krijgen zodat we die ook nog eens uitgebreid kunnen bekijken.

Zoals u ook al zei aan het begin van uw antwoord is het belangrijk dat wij streven naar zoveel mogelijk conflictvrije kruispunten. Er zijn daar verschillende mogelijkheden. Vanuit onze fractie vinden wij nog altijd de beste oplossing de ongelijkgrondse kruising via tunnels en bruggen. Dat is natuurlijk het duurste en het meest ingewikkelde systeem. Het is ook niet altijd mogelijk om dit te realiseren. Er is ook nog een tweede mogelijkheid om conflictvrije kruispunten aan te leggen, namelijk de voorstart voor fietsers. Fietsers krijgen dan in tijd en ruimte voorrang. En dan is er natuurlijk ook het vierkant groen, dat hier nu ter sprake komt.

In de discussie in deze commissie van december 2018 verwees uw voorganger naar ongeveer 1700 verkeerslichtengeregelde kruispunten die in aanmerking zouden komen voor slimme verkeerslichten, waar het verkeer gemakkelijker en veiliger kan worden geregeld.

Uw voorganger zei ook dat er ongeveer 350 kruispunten per jaar zouden kunnen worden aangepast. Hij had daarvoor 5 miljoen euro per jaar uitgetrokken. Ik stel nu misschien een heel technische vraag – ik heb ondertussen ook al een schriftelijke vraag ingediend – maar wat is de stand van zaken van de kruispunten? Klopt het dat het 350 kruispunten per jaar zijn? Er werd gestart in 2016. Als ik de jaren van 2016 tot 2019 maal 350 doe, dan zitten we waarschijnlijk bijna aan de totaliteit van de kruispunten die aangepast zouden moeten worden. Hebt u daar nu al een uitleg voor, of wacht ik op het antwoord op de schriftelijke vraag?

Mevrouw Lambrecht heeft het woord.

Dank u wel, minister. Ik heb een beetje eenzelfde gevoel. Ik hoor wel bereidwilligheid om daarmee verder te gaan. AWV heeft geëvalueerd, heeft in kaart gebracht, heeft acht criteria, heeft principes, en dan stopt het verhaal voor mij. Die projecten blijven maar lopen, maar hoelang moet je kijken of het werkt of niet? Elke dag worden die kruispunten gebruikt. Als het over auto's gaat, zou het weer net iets sneller gaan als het over verbeteringen gaat. Nu is het voor fietsers, en het lijkt alsof we al de tijd van de wereld hebben. Maar we hebben niet al de tijd van de wereld, want er is een zeer grote inhaalbeweging in de verkeersveiligheid voor fietsers te maken, minister. Ik hoop toch niet dat wij hier vier jaar gaan nemen om te wachten tot wanneer men genoeg proefgedraaid heeft. Zeker als ik hoor dat AWV al criteria en principes heeft, waarop wachten wij dan om er hard mee door te gaan?

Ik had gevraagd hoeveel projecten per provincie er lopen, hoeveel projecten vanuit AWV en hoeveel lokale besturen dat op eigen houtje hebben beslist. Ik heb daar niet echt een antwoord op gekregen, maar ik denk dat ik dat beter schriftelijk zou vragen. Er is ook geen antwoord gekomen op de vraag of we het hebben over 150 potentiële kruispunten die hiervoor in aanmerking komen. Ik hoor de collega 350 zeggen. 150 of 350 kruispunten: dat is geen klein verschil.

U bent nog niet lang bezig – ik wil daar begrip voor hebben – maar ik ben niet tevreden met het antwoord dat ik gekregen heb op mijn vragen. Ik zou willen voorstellen aan de collega's, nu er zoveel klaar is, nu er principes en criteria zijn, om een hoorzitting of gedachtewisseling te houden met mensen die het ons eens goed kunnen uitleggen. Dan heb ik het niet enkel over de adviesgroep van de Vlaamse overheid. Deze is uiteraard in eerste instantie zeer welkom. Maar ik denk dat we bijvoorbeeld ook de Fietsersbond moeten vragen die ook zijn bedenkingen kan geven. Want het project loopt nu toch al een tijd. Het loopt zo lang dat een collega in Antwerpen kan zeggen: ‘Ik doe het niet meer, want het is te gevaarlijk.’ Dat lijkt mij lang genoeg. We moeten ons toch niet altijd door Antwerpen laten doen. Met mijn excuses voor de mensen van Antwerpen die hier zitten, maar er wordt niet enkel in Antwerpen gefietst.

Mevrouw Lambrecht, we zullen uw laatste opmerking de volgende vijf jaar goed meenemen. Een hoorzitting over vierkant groen is er vorige legislatuur geweest, toen u hier nog niet was. Misschien is het goed om, zodra de evaluatie er is, in deze commissie daaromtrent een initiatief te nemen.

De heer Lantmeeters heeft het woord.

Voorzitter, uw suggestie neem ik met alle plezier aan. In een tweede opmerking die ik wil maken, stel ik mij in zeer gevaarlijk vaarwater. Toen het daarstraks ging over de aanpassing van de wegcode, heb ik een opmerking gemaakt die ik opnieuw zou willen maken. Ik wil vragen om er zo snel mogelijk bij het federaal niveau op aan te dringen dat de reglementering in orde is.

Ik wil ook de collega's geruststellen. Men praat vandaag graag over wat in kranten staat maar ik zou ook willen vragen dat men leest wat in het regeerakkoord staat. Daarin staat heel duidelijk: “We maken kruispunten daarom waar mogelijk in functie van veiligheid en doorstroming, conflictvrij onder andere door ‘vierkant groen’ uit te rollen op geschikte kruispunten (...).”

Het staat dus heel duidelijk in het regeerakkoord. Maar ik begrijp niet dat men vandaag al zo ongeduldig is om u daarmee lastig te vallen. Ik wil de collega’s toch geruststellen. Ik wil hier ook wel mijn vertrouwen in u uitdrukken: ik geloof dat u hier snel werk van zult maken, natuurlijk nadat u hiervoor ofwel de heer Bellot hebt aangesproken, ofwel de heer Magnette.

Het is fijn dat u terugkomt op uw uitspraken van daarstraks, collega Lantmeeters.

De heer Rzoska heeft het woord.

Mijnheer Lantmeeters, ik begrijp dat u verwijst naar het regeerakkoord. Maar het ongeduld van de collega’s heeft te maken met het feit dat wij hier de afgelopen jaren al zeer lang, over de partijgrenzen heen, hebben aangedrongen op het verhogen van de fietsveiligheid. Het is ook nog niet zo lang geleden dat we de ongevallencijfers hebben gezien waaruit blijkt dat wat ik graag de ‘actieve weggebruikers’ noem, vaak diegenen zijn die kwetsbaar zijn.

Minister, we hebben in deze commissie inderdaad die interessante gedachtewisseling gehad over vierkant groen. De betrokken administratie gaf toen aan daarmee vooruit te kunnen. Het klopt wel, collega Lantmeeters, dat er op federaal niveau in de wegcode ook wel duidelijkheid moet zijn om dat te doen. Ik denk dat het ongeduld daardoor te verklaren is.

Voorzitter, daarom wil ik graag uw oproep ondersteunen: laten we die evaluatie afwachten en dan snel doorgaan. Minister, ik denk wel dat, als we nog meer mensen willen overtuigen om functioneel de fiets te gebruiken – en daar waren we het toch wel allemaal over eens tijdens de vorige legislatuur, er zijn ook conceptnota’s voorgelegd door fracties die daarop aangedrongen hebben – we snel werk moeten maken van een inhaalbeweging om die kruispunten veiliger te maken en op die manier het woon-werkverkeer en woon-schoolverkeer op een veilige manier te laten verlopen.

U zult dus in onze fractie, net zoals tijdens de vorige legislatuur, een bondgenoot vinden om daar werk van te maken.

Minister Peeters heeft het woord.

Minister Lydia Peeters

Ik wil eerst even iets verduidelijken. Ik heb niet gezegd dat Antwerpen foute verkeerslichten gebruikt heeft. Ze hebben specifieke verkeerslichten gebruikt met daarop het fietsertje en daaromheen het vierkant met de pijltjes. Die specifieke verkeerslichten zijn vandaag nog niet toegelaten door de Wegverkeerswet, met als gevolg dat daaromtrent onduidelijkheid bestaat. Wat als er een ongeval is? Wat dan met de aansprakelijkheid? Daarom heeft men gezegd: dit kan voorlopig niet. Daarom moet de wegcode aangepast worden. Ze hebben dus specifieke lichten gebruikt, daar waar AWV de reguliere verkeerslichten gebruikt heeft op de plaatsen waar het vierkant groen heeft ingevoerd. Dat proefproject loopt op dit moment nog.

Iedereen heeft het over verkeersveiligheid. Het is goed dat we daar waakzaam over zijn, maar ik denk dat het belangrijk is dat we dan ook echt onderzoeken en heel grondig evalueren wat effectief de bijdrage is aan de verkeersveiligheid wanneer we een maximale uitrol doen van vierkant groen. Ik zeg dus: een maximale uitrol, want het Agentschap Wegen en Verkeer beheert ruim 1700 kruispunten. Niet alle kruispunten komen echter in aanmerking voor de vierkantgroenregeling. Daarvoor moet ik opnieuw verwijzen naar de acht toepassingscriteria, waaraan voldaan moet worden. Ook de Provinciale Commissie Verkeersveiligheid (PCV) zal haar advies moeten geven over elk specifiek kruispunt.

Ik herhaal dat op dit ogenblik het proefproject van AWV nog verder loopt. Zodra we weten dat het vierkant groen een belangrijke bijdrage heeft in de verkeersveiligheid – waarvan we volgens mij al grotendeels overtuigd zijn – kunnen we verder gaan. Maar opnieuw denk ik dat het belangrijk is dat we alle mogelijke onzekerheid – in het geval van ongevallen, in het geval van aansprakelijkheidskwesties – moeten wegnemen. Daarvoor zou de wegcode, zoals hier al enkele keren gezegd werd, aangepast moeten worden. Als we de wegcode kunnen aanpassen, met toevoeging van de specifieke lichten die in Antwerpen gebruikt zijn, dan kan dat misschien nog een extra meerwaarde geven. Die lichten geven namelijk veel meer duidelijkheid: kijk, hier is een vierkantgroenregeling, in tegenstelling tot de andere lichten, de klassieke verkeerslichten zoals we die vandaag kennen. Wordt dus ongetwijfeld vervolgd.  Opnieuw: dat alle kruispunten in aanmerking komen, is niet het geval.

Ik krijg hier ook de informatie dat er klaarblijkelijk wel een verschil was tussen het aantal dat het Agentschap Wegen en Verkeer vooropstelt. Het agentschap zou gezegd hebben dat een 150-tal kruispunten al snel in aanmerking zouden kunnen komen. Vroeger heeft het cijfer van 350 nog gecirculeerd. Dat laat ik voorlopig in het midden. We moeten zo snel mogelijk de grondige evaluatie bekijken en de aanpassing van de wegcode. We moeten gaan voor de optimale juridische rechtszekerheid en ook voor de verkeersveiligheid.

Mevrouw Fournier heeft het woord.

Ik verwijs naar het verslag van de gedachtewisseling, minister. Daar staat letterlijk: “Het streefdoel is voor de drie categorieën samen 350 kruispunten per jaar aan te pakken.”

Het staat hier wel degelijk genoteerd. De collega zei 150, maar hier staat 350. Via een schriftelijke vraag gaan we wel wat meer uitleg krijgen.

Ik verwijs ook nog graag naar een federale wet. Er werd hier in de commissie al heel veel naar het federale niveau verwezen. De federale overheid staat niet stil, toch niet altijd. Er is een wet tot wijziging van het KB van 1 december 1975 houdende het algemeen reglement op de politie van het wegverkeer en het gebruik van de openbare weg teneinde de regeling ‘alle fietsers tegelijk groen’ in te voeren. Er is wel degelijk een wetswijziging gebeurd op 21 mei 2019 inzake het vierkant groen. Ik wilde toch nog eens vermelden dat onze federale collega’s ook wel hun werk doen.

Mevrouw Lambrecht heeft het woord.

De fietsveiligheid moet beter, en dat is een van de middelen om die beter te krijgen. De collega zegt dat we ons geen zorgen moeten maken, dat het in het regeerakkoord staat. Ik vind het een beetje jammer, minister, dat u niet bent begonnen met dat te zeggen. Dat zou mij gerustgesteld hebben. Als u als minister zou zeggen: ‘het staat in het regeerakkoord en ik zal daar volop voor gaan’, dan zou ik wat meer gerustgesteld zijn.

Ik ben bezorgd. Ik was hier niet in de vorige commissie. Ik zou niet willen dat – wie het ook is – hier in de volgende legislatuur zit en moet zeggen: ‘Ja maar, in de vorige legislatuur zijn er hoorzittingen geweest.’ Laat ons het engagement nemen om er met deze groep volop voor te gaan, dat het kan komen. De proefprojecten zijn er, de evaluatie is er, de criteria zijn er, enkel de wegcode moet in orde komen.

Dan moeten wij maar iets vinden zodat het toch kan gaan, als het blijft botsen op dat federale niveau en dat dit niveau het niet kan. Ik zal nog eens met aandrang vragen, minister, om hoorzittingen te organiseren zodat het op de agenda blijft staan.

De vragen om uitleg zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

De plenaire vergadering en de commissievergaderingen zijn in principe openbaar, tenzij anders vermeld. 

U wil een vergadering bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.