U bent hier

De heer Daniëls heeft het woord.

Minister, collega’s, na slaapproblemen, na cookies bij allerlei websites, nu een vraag over echte koekjes. Uit een recent rapport van UNICEF blijkt dat nog steeds een op vier Belgische kinderen kampt met overgewicht, vooral in armere gezinnen. Gezonde voeding is meestal gemakkelijk te verkrijgen. Bereide maaltijden zijn duurder en hebben ook minder voedingswaarde. Ik kan ervan meespreken: als ik op jeugdkamp te weinig tijd heb en bereide voeding ga halen, dan ben ik duurder af en is het meestal veel zoeter en zouter. Als je daarentegen verse groenten koopt, dan kom je heel wat verder met je budget, maar dat vraagt uiteraard meer tijd.

Het is echter niet helemaal godgeklaagd, want ten opzichte van 1990 tekenen we inzake het aantal kinderen die obees zijn, in België wel een daling op met bijna 2 procent. Daarmee zijn we eigenlijk het enige land van de 41 onderzochte OESO- en EU-landen met een daling. Daar mogen we een beetje blij mee zijn, maar nog altijd heeft 1 op 4 overgewicht.

Het rapport vermeldt een aantal goede praktijken die hier worden toegepast, zoals eenvoudig te begrijpen etiketten met de voedingswaarde, de Nutri-Score, maar ook fruitacties die men op school doet. Ik heb recent nog in onze eigen gemeente, Sint-Gillis-Waas, mee een dergelijke actie mogen opzetten, met groentemanden, maar er was ook het vroegere Tutti Fruttiproject van uw collega van Landbouw en Visserij, waarmee we proberen ervoor te zorgen dat er in scholen toch minstens eenmaal per week fruit aanwezig is. (Opmerkingen)

Oog voor Lekkers. Juist. Zo heet het project. Vroeger was dat Tutti Frutti. Die naam was niet zo goed gekozen, denk ik. Ik denk dat Oog voor Lekkers inderdaad iets gezonder klinkt.

In Vlaanderen hebben we al diverse stappen gezet om in te zetten op bewustwording met betrekking tot gezonde voeding. De voormalige ministers van Onderwijs en Welzijn sloten vorige legislatuur een pact met diverse partners uit de voedingsindustrie, met als doel tegen het schooljaar 2020-2021, dus komend schooljaar, in een evenwichtig assortiment tussendoortjes en een gezond aanbod in drankautomaten of tussendoorautomaten in scholen te voorzien.

Minister, deze vraag is toch niet onbelangrijk: hoe ver staat het met de uitwerking van dat pact? Welke stappen zijn er ondertussen gezet? Dat komt immers wel dichterbij, natuurlijk. Welke acties acht u belangrijk in deze legislatuur om die gezonde voeding, in het bijzonder bij de meest kwetsbare groepen, nog meer onder de aandacht te brengen? Alvast dank voor uw antwoord.

Minister Beke heeft het woord.

Minister Wouter Beke

Inderdaad, mijn voorganger heeft samen met de vorige minister van Onderwijs in 2016 een engagementsverklaring ondertekend, die nu wordt voortgezet, met als bedoeling tegen 2021 enkel nog gezonde drankjes en tussendoortjes aan te bieden. Dat is ook uitgewerkt in een aantal richtlijnen, over gezonde dranken in het basis- en het secundair onderwijs, over gezonde tussendoortjes in het basis- en het secundair onderwijs, en in een checklist voor het basis- en het secundair onderwijs, zowel wat drankjes als tussendoortjes betreft. Dat is dus allemaal uitgerold door mijn voorgangers, en ik hoop dat met mijn nieuwe collega van Onderwijs verder opnieuw te mogen opnemen.

We hebben in 2018 een tussentijdse evaluatie gedaan. Er is een bevraging gedaan bij 495 basisscholen en 159 secundaire scholen. Daaruit bleek dat de meeste van de uitdoofbeleidsdoelstellingen voor het schooljaar 2017-2018 werden gehaald.

Wat het basisonderwijs betreft, zijn er telkens de dranken en de tussendoortjes. De doelstelling rond het uitdoofbeleid voor 2018 voor dranken in het basisonderwijs is geslaagd voor gezoete melk- en sojadranken, koffie of thee, groentesap, gearomatiseerd water en dranken op basis van granen, noten en zaden. Voor fruitsap werd deze doelstelling nog niet behaald. Er is echter wel een duidelijke daling merkbaar. De doelstelling rond het uitdoofbeleid voor 2018 voor tussendoortjes in het basisonderwijs is wel geslaagd.

In het secundair onderwijs is wat de dranken betreft, de doelstelling rond het uitdoofbeleid voor 2018 gehaald. We zien een sterke stijging in het percentage secundaire scholen dat nooit meer frisdrank aanbiedt. De doelstelling rond het uitdoofbeleid voor tussendoortjes in het secundair onderwijs voor 2018 is geslaagd voor chips, zoute nootjes en andere zoute snacks, koffiekoeken, croissants, donuts, worstenbroodjes en pizzabaguettes. Voor koeken met chocolade of vulling, wafels, cake, taart en ander gebak, chocolade, snoeprepen en snoep werd deze doelstelling nog niet gehaald. Er is echter wel een stijging merkbaar in het percentage scholen dat dit nooit aanbiedt.

De meer uitgebreide resultaten zijn terug te vinden in de infographics en de samenvatting die we desgevallend kunnen bezorgen. In 2021 zullen we een nieuwe evaluatie maken.

In april 2019 werd aanvullend een charter afgesloten voor gezonde, evenwichtige en duurzame schoolmaaltijden. Het charter ondersteunt het voedingsbeleid in scholen met de nadruk op gezondheid in combinatie met duurzaamheid. De ondertekening gebeurde door de Unie voor Belgische Catering, verschillende cateraars, Horeca Vlaanderen, het Vlaams Instituut Gezond Leven, Rikolto, de onderwijsverstrekkers en de koepels van ouderverenigingen samen met voormalig Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits en voormalig Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Jo Vandeurzen. In het charter engageren de partners zich om in te zetten op de implementatie van de richtlijnen voor gezonde broodjes en gezonde warme maaltijden. Daar zijn ook richtlijnen rond uitgeschreven.

In deze legislatuur zullen we deze acties voortzetten voor de uitvoering van de gezondheidsdoelstelling ‘De Vlaming leeft gezonder in 2025’, zoals vervat in het strategisch plan.

Zorg en Gezondheid volgt de lopende beheersovereenkomst met het Vlaams Instituut Gezond Leven verder op voor onder andere de thema’s voeding, beweging, sedentair gedrag en ondervoeding en algemene gezondheidsbevordering om de strijd met de obesitasepidemie aan te gaan.

Volgende acties worden daarin voorzien: in het onderwijs worden de inspanningen voor een voedingsbeleid op school, met aandacht voor de verschillende strategieën, voortgezet op het vlak van educatie, omgevingsinterventies en projecten. ‘Oog voor Lekkers’ en ‘Snack & Chill’ zijn daar voorbeelden van.

Ook via de setting kinderopvang wordt gezonde voeding bij kinderen gepromoot. Voor de gezonde kinderdagverblijven gaat het over het bevorderen van gezonde voeding, minder lang stilzitten en beweging in kinderdagverblijven. Vanaf 2020 wordt dit project ook uitgebreid naar de onthaalouders. Ook voor de actieve kinderopvang gebeurt dat: het project over gezonde voeding, minder lang stilzitten en beweging voor naschoolse kinderopvang.

Vanaf 2021 zullen materialen ter beschikking zijn om sportclubs te ondersteunen rond gezonde voeding. Deze materialen worden in 2020 ontwikkeld en uitgetest.

De heer Daniëls heeft het woord.

Eigenlijk zou ik nu moeten repliceren ‘appel, peer, banaan’ om uw overaanbod aan snacks die de smaakpapillen enigszins stimuleren, in evenwicht te brengen. Ik ben blij dat we de projecten die goed lopen, voortzetten. Dat is een belangrijk luik, denk ik. Ik wil graag nog twee zaken extra in de kijker zetten. We hebben ook in het regeerakkoord gezet dat we de inspanningen bestendigen voor gezonde voeding en voor extra bewegen op school binnen het ruime gezondheidsbeleid. We moeten de twee componenten samen aanbrengen. U hebt al aangehaald om bij kinderopvang ook voldoende beweging te promoten. Dat is een eerste luik.

Een tweede luik – het is eigenlijk een suggestie die ik doe – is dat ik vaststel dat mensen die in een iets meer precaire situatie zitten, sneller naar bereide maaltijden grijpen, omdat die sneller klaar zijn, eenvoudiger zijn en minder tijd vragen. Die zijn meestal duurder en meestal ook ongezonder. Zij weten niet altijd goed wat men kan klaarmaken en denken dat verse maaltijden per definitie duurder zijn.

Via de scholen, maar ook via kinderopvang, kunnen we alle ouders bereiken. Ik verwijs naar de suggestie die u zelf deed, om in de kinderopvang gezonde voeding te promoten. Kunnen we langs die weg, en ook via Kind en Gezin, proberen om de ouders nog meer te bereiken, om gezonde voeding te promoten en concrete tips te geven? We kunnen dan ook meegeven dat het goedkoper is om vers te koken. En op die manier kunnen we de strijd tegen snelle suikers en vetten aangaan.

Mevrouw Saeys heeft het woord.

We weten allemaal dat obesitas een toenemend probleem is. Maar we moeten ook toegeven dat het aanpassen van onze levensstijl vaak een van de moeilijkste zaken is om te doen. Vooral het volhouden daarvan is moeilijk.

De heer Daniëls heeft er al op gewezen, en ik wil het nog eens benadrukken: in die ‘nudging’ liggen heel wat mogelijkheden om van de gezonde keuze de gemakkelijkste te maken. Dat gaat zowel op voor voeding als voor beweging. Minister, ik wil er bij u dan ook op aandringen om daarvan gebruik te maken bij het uitwerken van maatregelen. Het is natuurlijk geen mirakeloplossing, maar het kan wel een aanvullend instrument zijn om onze doelstellingen te bereiken.

In ons regeerakkoord staat een zeer interessant voorstel, meer bepaald de geïntegreerde coachingprogramma’s. Het is heel belangrijk dat we daar werk van maken, zeker met betrekking tot gewicht, roken, stress en beweging. We moeten de mensen echt helpen om die levensstijl aan te passen. Ook obesitas is vaak niet het gevolg van één probleem, maar van vele problemen.

De heer De Reuse heeft het woord.

Het is duidelijk dat er een samenhangend en ambitieus voedingsplan moet komen.

Die engagementsverklaring met de scholen is zeker een goede stap vooruit. Die moet zeker en vast verder worden opgevolgd en uitgebreid.

Een van de voorstellen die het Vlaams Instituut Gezond Leven op tafel legt, is een taks op ongezonde voeding. Volgens hun redenering zou het duurder maken van ongezonde voeding ertoe leiden dat dat minder gekocht wordt, zeker door de kwetsbare groepen.

Minister, volgt u die zienswijze? Zult u die piste verder onderzoeken?

Minister Beke heeft het woord.

Minister Wouter Beke

Wat uw laatste opmerking over de fiscaliteit betreft, denk ik niet dat dat een Vlaamse bevoegdheid is. De autonomie in Vlaanderen is nog niet zo groot dat we dat op vlak van btw en accijnzen kunnen bepalen. U zult mij moeten ontslaan om daar op dit ogenblik iets over te zeggen.

Twee, de geïntegreerde coachingprogramma’s zullen we nadien opnieuw mee opnemen om die verder uit te rollen.

Drie, nudging begint natuurlijk op zijn minst bij de keuzemogelijkheden. Toen ik 16 jaar was, boden ze op mijn school suikerwafels en chips aan tijdens de middag. Toen begonnen wij met het leerlingenparlement met fruit. Na drie weken moest ik bij de zuster van het economaat komen. Zij vroeg: "Hoelang zal dat nog duren? Want onze kas wordt niet meer gespijsd." Ik heb toen gezegd tegen die zuster: "Maar onze kas loopt goed, en wij zullen dit nog voortzetten.” Dat hebben we uiteraard ook gedaan.

Toen spraken we over de keuzevrijheid. Nu zetten we toch de stap verder – we zijn natuurlijk ook wat ouder geworden – om een aantal dingen niet meer aan te bieden op school.

Zoals de collega’s hier ook hebben gezegd, is het gebruik van dranken en tussendoortjes er één aspect van, maar heeft obesitas ook veel andere aspecten: bewegen, het gebruik van media en sociale media, op de meest onmogelijke momenten. We hadden het daarnet over slaapproblemen. Ik kan me inbeelden dat dat voor velen ook wel een issue is. Ik zal niet uitweiden over hoe ik daar thuis soms mee te maken krijg.

Dat betekent ook dat we daar met z’n allen werk van moeten maken. Dat is ook een zaak van de bevoegde minister van Sport, Onderwijs enzovoort.

De heer Daniëls heeft het woord.

Dank u wel, minister. Ik denk inderdaad dat we daar in de vele domeinen – Onderwijs, Welzijn, Sport – samen aan moeten werken, om maximaal te werken aan de aanpak van obesitas, een aandoening die eigenlijk een tikkende tijdbom is voor die kinderen en jongeren, maar die ook een impact heeft op de kosten van onze gezondheidszorg – dat mogen we ook durven te zeggen.

Ik geef nog even mijn tip mee: probeer maximaal de ouders te bereiken. En wat Oog voor Lekkers betreft, denk ik dat als we dat meer automatisch kunnen toekennen aan scholen, en niet via allerlei formulieren die ze tegen een bepaalde datum moeten opvragen, we nog veel meer scholen zullen hebben die instappen in het project. En zodra je bent ingestapt, kun je er ook een beleid rond voeren op school, inderdaad samen met gezonde beweging. Ik denk daarbij aan ‘Start to run’ van Evy Gruyaert. De muziek is momenteel al wat gedateerd, maar als daar een update van komt, denk ik dat we opnieuw veel mensen aan het lopen zullen krijgen.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.