U bent hier

De heer Caron heeft het woord.

Half februari begon het mestseizoen. Mijn vraag om uitleg gaat over de problematiek van mestvervoerders. De combinatie van het uitzonderlijk mooie voorjaarsweer en wellicht ook de volle mestkelders bij veehouders en mestverwerkers zorgden voor veel drukte op het veld. De mestwetgeving heeft strikte regels met betrekking tot het uitrijden van mest vanuit milieukundig en maatschappelijk oogpunt. We kennen die problematiek.

Daar zijn vermoedelijk ook momenten bij waarop het technisch moeilijker is om handhavingscapaciteit in te zetten, die dan weer nodig is om toe te kijken of het opbrengen van de mest wel volgens de regels gebeurt. Om controle te krijgen over het uitrijden van mest dienen een heel aantal spelers in de landbouwsector hun mesttransporten uit te voeren met het zogenaamde AGR-GPS-systeem, dat nauwlettend registreert wanneer er waar precies wordt uitgereden.

De voorbije week kreeg ik diverse meldingen van mesttransporten – uiteraard vooral van mestverwerkers – die de verbodsbepalingen met betrekking tot de uitrijregeling negeerden door nog laat na zonsondergang of in het weekend uit te rijden, wat niet is toegelaten. Dat zijn inbreuken. Dat het toch gebeurt, en blijkbaar meer dan we denken of kunnen zien, doet vermoeden dat men op het terrein handelt vanuit de kennis dat het risico op sanctionering via overgemaakte AGR-GPS-data voldoende klein is. Anders zou men waarschijnlijk niet het risico nemen deze inbreuken te plegen.

Minister, hoe verloopt het protocol AGR-GPS, enerzijds bij veehouders die ertoe gedwongen worden en anderzijds bij mestverwerkers die er standaard hun transporten mee moeten uitvoeren? Op welke manier worden de data die worden gegenereerd uit deze systemen overgemaakt aan de Mestbank? Gebeurt dat in real time, zodat controleurs zo nodig onmiddellijk ter plaatse een vaststelling kunnen doen van eventuele inbreuken of worden deze data a posteriori ter beschikking gesteld aan de diensten van de Mestbank?

Worden AGR-GPS-datasets vandaag standaard door de handhavingsdiensten van de Mestbank via desktopanalyse gecontroleerd op inbreuken op de mestwetgeving? Dat zou je kunnen vermoeden met een geautomatiseerd systeem waarbij de controledienst vanop een laptop op een bepaald moment weet wie waar rijdt. Wordt voor zulke inbreuken dan ook automatisch een handhavingstraject opgestart? Dat kan, eenmaal IT-geroutineerd, geen al te zware opdracht zijn.

Indien er vanuit het handhavingsbeleid geen standaard desktopcontroles zijn op AGR-GPS-data en via die weg dus geen inbreuken kunnen worden vastgesteld, hoe verlopen zulke vaststellingen dan wel? Moet er door de controleur een fysieke vaststelling zijn van het uitrijden buiten de toegelaten tijdstippen opdat een inbreuk officieel kan worden vastgesteld?

Indien onregelmatigheden met betrekking tot de uitrijregeling enkel of hoofdzakelijk via fysieke vaststellingen op het terrein tot een handhavingstraject kunnen leiden, betekent dit dan niet dat de door het Mestdecreet opgelegde registratie van milieurelevante data ondergewaardeerd wordt voor het handhavingsluik van ons mestbeleid? Zeker gezien de in het Mestrapport weergegeven hoge inbreukcijfers, lijkt een desktopgeorganiseerde routinecontrole van deze data toch een grote meerwaarde om de navolging van dit luik uit de mestwetgeving af te dwingen?

Welke controlecijfers met betrekking tot het uitrijden buiten de toegelaten tijdstippen kan de Mestbank voorleggen voor 2015, 2016 en 2017? Hoeveel gerichte controles werden daarvoor uitgevoerd en hoeveel inbreuken werden daarbij vastgesteld?

Minister Koen Van den Heuvel heeft het woord.

Minister Koen Van den Heuvel

Ik wil toch starten met mee te geven dat bemesten omdat mestkelders vol zijn niet meer van deze tijd is.

Er zijn andere oplossingen zoals mestverwerking of opslag bij derden. Willen we de waterkwaliteit in landbouwgebied verbeteren, dan zal bemesting oordeelkundig moeten gebeuren in functie van de gewasbehoeften en niet in functie van de grootte van de mestkelder.

De elementen waaraan een mesttransport met AGR-GPS-verplichting moet voldoen, zijn dezelfde ongeacht of het transport vertrekt bij een veehouder of een mestverwerkingsinstallatie. De erkende mestvoerder meldt het transport voor vertrek aan in het Mesttransport Internetloket (MTIL), waarbij informatie wordt gemeld over de aanbieder, de afnemer, het transportvoertuig, de transportdatum, de bestemming – rechtstreeks naar de landbouwgronden of naar een mestopslag. Het beheer van dit e-loket is in handen van de Mestbank, waardoor alle gegevens onmiddellijk ter beschikking zijn van de toezichthouders van de Mestbank.

Via de AGR-GPS-registratie worden het start- en einduur van het mesttransport geregistreerd, de GPS-coördinaten van de vertrek- en aankomstplaats en het positiesignaal om de 15 kilometer. Deze gegevens zijn in realtime beschikbaar bij de Mestbank. Wanneer onregelmatigheden vastgesteld worden in de ontvangen data, gaan de toezichthouders ter plaatse om vaststellingen te doen van eventuele inbreuken.

Ik zal nu het antwoord op vragen twee en drie samen behandelen.

Ik wil benadrukken dat het verbod op bemesten na zonsondergang, voor zonsopgang en op zon- en feestdagen is ingegeven door de hinder die de transporten mogelijk met zich meebrengen. Vanuit het perspectief van stikstofverliezen in het grond- en oppervlaktewater speelt het namelijk weinig rol op welk tijdstip van de dag of op welke dag van de week de meststoffen worden opgebracht.

De AGR-GPS-gegevens worden effectief gebruikt voor administratieve controles via desktopanalyse. Via prikacties worden alle gegevens van bepaalde dagen gecontroleerd, waarbij naargelang de vastgestelde inbreuken, waarschuwingen of boetes worden opgelegd.

Daarnaast volgen toezichthouders van de Mestbank de transporten op via een mobiele terreinapplicatie. Dit maakt gerichte terreincontroles op transport, meststaalname en mestopbrenging mogelijk. Deze toezichthouders concentreren zich op fraudedetectie en toezicht op de milieukundige aanwending van meststoffen. Bij vaststellingen op het terrein van inbreuken op de uitrijregeling wordt er geverbaliseerd.

Onregelmatigheden met betrekking tot de uitrijregeling zijn niet beperkt tot mesttransporten die opgevolgd worden met AGR-GPS. Bovendien treden de grootste fraude- en milieuproblemen op wanneer mest getransporteerd wordt zonder opmaak van de nodige documenten en zonder opvolging van AGR-GPS. Dat zijn de zogenaamde zwarte transporten. Deze problematiek kan alleen worden aangepakt door het uitvoeren van fysieke terreincontroles. Deze worden uitgevoerd op basis van een analyse van de AGR-GPS-gegevens enerzijds, maar ook door onaangekondigde controles bij de erkende mesttransporteurs anderzijds.

De inbreukcijfers uit het Mestrapport spreken over transportinbreuken en niet over inbreuken tegen de uitrijregeling. De meest voorkomende inbreuken tegen de vervoersreglementering zijn het niet of niet correct gebruiken van AGR-GPS of de juiste documenten.

Bij de controles op bemestingspraktijken wordt gecontroleerd op het uitrijden binnen de toegelaten tijdstippen. Dit gaat verder dan het uitrijden voor zonsopgang en na zonsondergang of op zondag, maar ook over uitrijden in de verbodsperiodes voor bemesting in de winter. We zullen de cijfers voor 2015 en 2016 schriftelijk bezorgen. In 2017 zijn op 2806 controles van bemestingspraktijken 21 inbreuken tegen de uitrijregeling vastgesteld.

De heer Caron heeft het woord.

Ik heb de vraag zo neutraal mogelijk proberen te stellen. Een mens kan vermoedens hebben, maar uit uw antwoord blijkt dat de problematiek dus eigenlijk zit bij het niet gebruiken van de juiste documenten of van de AGR. Zwart werken, zoals we dat dan zeggen, in het zwart.

Minister Koen Van den Heuvel

Zwarte transporten, ik heb het zelf gezegd.

U hebt het letterlijk gezegd, het siert u dat u daarin ook heel duidelijk bent.

Ik ben ook blij dat de treinapplicaties voor die toezichthouders er zijn. Ik denk eigenlijk dat zij kunnen analyseren, op basis van de regelmaat of de onregelmatigheid van AGR-data, of er al dan niet iets verdachts gebeurd zou kunnen zijn.

Als ik dat dan zo mag beschouwen, valt het eigenlijk wel mee: 21 inbreuken op 2806 controles, is eigenlijk zeer weinig. Dat is 1 procent.

Ieder van ons die met de thematiek bezig is, krijgt regelmatig wel meldingen van illegale transporten en illegaal uitrijden van meststoffen. De vraag is hoe we dat kunnen verhinderen. De essentie is dat er juist bemest moet worden, en de waterkwaliteit van de oppervlakte- en grondwaterlagen moet beter zijn. Hoe kunnen we nu verhinderen dat er daar problemen zijn?

Ik ben geen grote fan van het zetten van een inspecteur achter elke mestverwerker of -vervoerder. Dat zal de problemen in de samenleving niet oplossen. Maar we moeten ze wel oplossen. Er zijn dus duidelijk nog een aantal andere problemen waar we vandaag weinig vat op hebben. Als je je AGR-GPS thuis laat liggen, rijdt hij natuurlijk niet. Als je je documenten niet meeneemt of niet invult, ben je niet op weg. Waarschijnlijk gebeuren er een aantal dingen die aan onze aandacht ontsnappen. Dat is eigenlijk de achtergrond van mijn bekommernis. We weten dat ze er zijn, we kunnen alleen niet inschatten of het intens of zeer uitzonderlijk is. De twee extremen, dat is het punt. Mochten we dat kunnen bestrijden, denk ik dat we, ook in het licht van MAP5, al een serieuze win-winsituatie zouden kunnen hebben. 

De heer Vandaele heeft het woord.

Minister, mocht het systeem goed functioneren, dan is het natuurlijk een fantastisch systeem, waar je eigenlijk in realtime ziet wat er gebeurt, en dan ook in realtime kunt optreden of handhaven.

U zegt dat er in een aantal gevallen toch niet correct mee wordt omgesprongen. Ik heb in de wandelgangen ook al eens gehoord dat er, los van het feit dat men misschien af en toe eens iets niet doet wat men zou moeten doen of gegevens niet aanreikt die er zouden moeten zijn, vaak in realtime toch veel informatie bij de mestbank of bij de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) komt, waaraan men zou kunnen zien dat er iets niet pluis is op dat moment, maar waar men dan toch niets mee doet.

Hebt u aanwijzingen dat dit inderdaad klopt, dat men soms de informatie wel heeft, maar om allerlei redenen – wegens personeelsgebrek of omdat het buiten de werkuren is – een aantal dingen qua handhaving toch niet doet?  

Minister, ik denk dat wij inderdaad overtuigd zijn dat het systeem op zich wel een grote meerwaarde heeft. Maar wat als mensen inderdaad in de illegaliteit willen treden en het effectief niet gebruiken? Ik denk dat hier terreincontrole dan ook belangrijk is. Natuurlijk heeft de mestbank niet overal op elk moment mensen rondlopen, maar ik denk dat de samenwerking met politionele diensten hier ook belangrijk is.

Het vervoer in de nachturen is door de mensen die vandaag al op het terrein aanwezig zijn, eenvoudig vast te stellen en te controleren op welke documenten ze bij hebben. In die zin moet het geen rechtstreekse impact op het milieu hebben, maar het zou wel een aanwijzing kunnen zijn om een verdere controle te doen van het bedrijf of van de vervoerder. Ik ga ervan uit dat daar de nodige samenwerking wordt uitgebouwd en dat er aandacht is om met die terreinwerkers samen te werken.

Minister Van den Heuvel heeft het woord.

Minister Koen Van den Heuvel

We voelen allemaal aan wat er gebeurt. Het AGR-GPS-systeem is een heel krachtig systeem dat in real time een juiste stand van zaken geeft. Dat systeem moet maximaal worden aangewend om inbreuken in beeld te brengen.

Jammer genoeg gelooft niet iedereen voor 100 procent in het AGR-GPS-systeem en dus zijn er nog terreincontroles nodig. De suggestie om politionele diensten daarvoor in te zetten, kan goed zijn. Die moeten dan geoptimaliseerd worden. Dat kan absoluut gebeuren. Ik zal met de VLM bekijken in welke mate dit systeem verder kan worden geoptimaliseerd en of er extra samenwerkingsverbanden mogelijk zijn om de controles op het terrein te verscherpen.

De heer Caron heeft het woord.

De meeste meldingen van overtredingen komen, als ze niet van het AGR-GPS-systeem komen, van burgers. Ik verneem dat burgers zelf de Mestbank of de VLM, al dan niet via het lokale bestuur, verwittigen van nachtelijk vervoer van mest.

Het zou zinvol zijn dat lokale politiediensten, die wel degelijk nachtelijke patrouilles hebben, worden gemobiliseerd. Anders is het niet mogelijk om voor elk onderdeel van handhaving in de samenleving aparte diensten te hebben. Dat is dus een goed voorstel.

Minister, zoals collega Vandaele ook al zei, kan er enige systematiek te vinden zijn in dataverzamelingen van de Mestbank van bepaalde regio's, vervoerders enzovoort. Op die manier kan men misschien al gerichter controles doen.

Minister, zou het mogelijk zijn om bij de cijfers die u mij zou nabezorgen, de aard van de inbreuk te vermelden en de aard van de administratieve sanctie of aanmaning tot boete?

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.