U bent hier

Mevrouw Remen heeft het woord.

Grete Remen (N-VA)

Meer en meer kopen we onze geschenkjes, pakjes en outfits voor Kerstmis en nieuwjaar online. De cijfers liegen er niet om. In de traditionele pakjesmaanden kreeg Vlaanderen miljoenen pakjesleveringen te verwerken. Bol.com alleen al leverde tussen november en midden december 5,5 miljoen pakjes. Het bedrijf levert op hoogdagen tot wel honderdduizend pakjes per dag in Vlaanderen. Dat is een stijging van 60 procent ten opzichte van vorig jaar. Het is maar de vraag hoeveel pakjes er tijdens de feestdagen in totaal werden verstuurd. Ik spreek nog niet over die gratis retourzendingen die zullen volgen.

Een schatting van de Universiteit Antwerpen ging vorig jaar uit van gemiddeld 150.000 pakjes per dag in België. Daar kwam nog een maatschappelijke kost bij van 45.000 euro per dag door files, verkeersongevallen, luchtvervuiling, geluidsoverlast en klimaatverandering. Dan spreek ik nog niet over de economische kost, met name de geldstroom naar het buitenland en de oneerlijke concurrentie voor onze lokale handelaars. Een jaar later moeten de onderzoekers hun schatting drastisch bijsturen: een gemiddelde van 400.000 pakjes per dag lijkt hun nu realistischer. De maatschappelijke kostprijs loopt zo dus op van 45.000 euro naar 120.000 euro per dag.

De Federale Overheidsdienst (FOD) Mobiliteit zag het aantal kilometers die worden afgelegd door bestelwagens in 2017 met 3,6 procent toenemen ten aanzien van 2016. Het is gebleken dat 2018 hier ook weer alle records zal breken.

Dit is een onhoudbare situatie. Dat blijkt niet alleen uit de objectieve cijfers. Ook transportbedrijven kunnen de druk van gratis leveringen en retourzendingen niet meer aan. Ik geef een voorbeeld. Zalando, dat groot werd door gratis aan huis te leveren en ook weer op te halen, stapt af van dit concept. De beurswaarden van e-commercegiganten dalen, ze maken verlies en hun werknemers staken tegen de mensonterende arbeidsomstandigheden.

In een eerdere vraag om uitleg vroeg ik u naar uw mening over de Franse e-commercetaks. Die taks heft, afhankelijk van het aantal kilometers dat het pakketje moet afleggen, een tarief van 1 tot 2 procent op de waarde van het pakketje. Kleine zelfstandigen en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) worden hier ontzien. Zo wil het land duurzame leveringen aansporen. U stond weigerachtig tegenover dit voorstel, maar vindt u niet dat deze heffing wenselijk en zelfs broodnodig is, gezien de frappante cijfers over het aantal pakjes in Vlaanderen en de maatschappelijke kost daarvan? Ziet u enige vorm van een groene taxshift als oplossing voor de schadelijke gevolgen voor onze luchtkwaliteit?

Ik weet dat deze problematiek verspreid zit over verschillende domeinen en niveaus. Toch is er een krachtig signaal nodig. De impact op onze luchtkwaliteit, mobiliteit en lokale economie is immers heel groot. Welke acties plant u en welke collega’s zult u hierover contacteren?

Nog in een eerdere vraag om uitleg haalde ik in deze commissie de Nederlandse tool ‘Bewust Bezorgd’ aan, die vanuit de sector is georganiseerd. Die tool wil consumenten online sensibiliseren en ook informeren over de ecologische voetafdruk van hun aan huis geleverde pakje. Ondanks de inspanningen om ook de Belgische en Vlaamse sector hierover aan te moedigen, blijven antwoorden en initiatieven uit. Vindt u het nodig om de sector hierover aan te spreken?

Ik dank u voor uw antwoorden.

Minister Schauvliege heeft het woord.

Collega Remen, ik zal natuurlijk een aantal zaken moeten herhalen, want op 3 juli hebben we hierover ook van gedachten gewisseld in deze commissie.

De Vlaamse Regering heeft uiteraard aandacht voor de evolutie van onze mobiliteit en pakjesleveringen. Die hebben een impact op de luchtkwaliteit en het klimaat. Daarom hebben we het ook opgenomen in het Vlaams Klimaatbeleidsplan. Als we meer rekening willen houden met de vervuilende componenten en ook de toename van het aantal kilometers, moeten we naar die slimme kilometerheffing gaan voor personenwagens en lichte bestelwagens. Vlaams minister bevoegd voor Mobiliteit Weyts heeft ook gezegd dat hij aan de invoering daarvan werkt.

We moeten er wel voor zorgen dat er geen verschuiving komt, zoals we met de kilometerheffing voor vrachtwagens gezien hebben. Daar zendt men meerdere kleinere vracht- of bestelwagens op de baan in plaats van een grote vrachtwagen. Je kunt dus ook een averechts effect hebben. De slimme kilometerheffing moet dus goed uitgewerkt worden.

Zoals u daarnet zei, zit deze problematiek verspreid over verschillende beleidsdomeinen. Mobiliteit ligt bij minister Weyts. Hij heeft het Vlaams beleidskader rond duurzame stedelijke logistiek uitgewerkt. Zijn departement zorgt voor coördinatie rond het thema stedelijke logistiek. E-commerce is daar een belangrijke stroom binnen. Een van de maatregelen opgenomen in dit beleidskader is de organisatie van een projectoproep vanuit ‘Clean Power for Transport’ (CPT). In 2018 werd zo’n projectoproep georganiseerd rond het gebruik van zero-emissievoertuigen voor stedelijke logistiek. In die projectoproep zitten de projecten ‘Pilot schone en stille bevoorrading stedelijke horeca’ en ‘DHL goes green in Flanders’.  Voor verdere informatie kunt u terecht bij minister Weyts, die u wel bekend is, collega. Hij heeft dat allemaal uitgewerkt.

Ons departement werkt daarnaast aan een Green Deal Duurzame Stedelijke Logistiek en wil daar zoveel mogelijk partners bij betrekken. Tot midden januari kan men zich engageren om dit mee te ondertekenen. De bedoeling is om efficiënt en emissievrij beleveren van steden te organiseren. Dit kan door acties die voertuigkilometers vermijden of verschuiven naar een milieuvriendelijker transportmiddel of zero-emissievoertuigen. De betrokken entiteiten zijn het Departement Omgeving, het Departement Mobiliteit en Openbare Werken en het Vlaams Instituut voor de Logistiek. Lokale besturen zijn daar ook bij betrokken.

Eind 2017 verscheen ook het rapport ‘Het potentieel van lichte elektrische voertuigen in Vlaanderen’ van de Katholieke Universiteit Leuven, waarin de sector in kaart gebracht werd. Daarin werden ook aanbevelingen geformuleerd om het potentieel meer te ontsluiten. De verdere uitwerking in het beleid van deze aanbevelingen maakt onderdeel uit van het Vlaamse Klimaatbeleidsplan om de uitstoot van de transportsector te doen dalen.       

Ik sta uiteraard nog altijd positief ten opzichte van het initiatief ‘Bewust Bezorgd’ uit Nederland. Dat enkele spelers hier ook positief tegenover staan, is een goede zaak.  Om de kans op succes zo groot mogelijk te maken, vind ik het belangrijk dat de sector er ook achter staat. Ik wil daar gerust verder aan meewerken, maar eigenlijk is de Green Deal ook een dergelijk initiatief dat gegroeid is.

Collega, de partners die op dit moment al betrokken zijn bij de Green Deal Duurzame Stedelijke Logistiek, zijn The Shift, de Koning Boudewijnstichting, het Departement Omgeving, het Departement Mobiliteit en Openbare Werken, de VVSG, VIL en MOBI-VUB. Ik denk dat dat al een heel pak interessante partners zijn, maar er kunnen er nog bij komen.

Mevrouw Remen heeft het woord.

Grete Remen (N-VA)

Dank u voor uw antwoord, minister. Ik probeer ook positief te blijven. Er zijn zeker en vast een aantal goede maatregelen. Het gaat om een heel breed debat, zoals u zelf ook aangeeft: mobiliteit is erbij betrokken, economie, de luchtkwaliteit … We moeten ergens starten. Klimaat is een thema dat geen partijgrenzen mag kennen, vind ik. Studenten spijbelen nu voor een beter klimaat, voor een betere lucht. Ze kaarten ook aan dat we het land zijn met de meeste regeltjes op het vlak van klimaat, maar dat we in Europa onderaan bengelen. Er moeten maatregelen komen, zeggen de jongeren zelf, die gerust iets mogen kosten. Dat zeggen ze zelf: het luxeleventje dat we nu kennen, is onhoudbaar. Ik weet het: soms moeten we als beleidsmakers onpopulaire voorstellen formuleren op korte termijn, want we horen niet graag ‘taksen’ in een kortetermijnvisie. Ik vind het positief dat de jongeren daarmee bezig zijn. Ze worden ook uitgenodigd door de Vlaamse Regering. Ik hoop dat u samen met uw collega’s deze problematiek ernstig neemt, die oproep ernstig neemt en ook oplossingen durft voor te stellen. De jongeren moeten ook beseffen welke impact dat online shoppen, leveren en retourneren van pakjes heeft op ons klimaat.

Minister, ik wil nog eventjes iets aanhalen. U gaf in november aan een voorstander te zijn van een luchtvaarttaks. U wilt dit op Europees niveau, zodat reizigers niet uitwijken naar buitenlandse luchthavens, mocht België een dergelijke taks invoeren. Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Zweden, Noorwegen en Nederland hebben al een dergelijke vliegtaks of zullen die invoeren. Ze deinzen er niet voor terug om een lans te breken en op de barricade te staan voor groene taksen om ons leefmilieu, onze leefomgeving, te beschermen. Zij doen dat ook zonder Europa.

Het is natuurlijk ook weer een breed debat. Het is een sector die ook overgesubsidieerd wordt en die talrijke belastingvoordelen geniet. Dat is nu niet de discussie die we hier moeten voeren. U zegt het zelf: het is te goedkoop om te vliegen en we betalen niet mee aan de milieuschade die wij veroorzaken. Ik vind dat u gelijk hebt. U hebt mijn steun in dezen. Wel, ik vind het dus ook te goedkoop om pakjes aan huis te leveren. Vaak is het zelfs gratis. We betalen hier ook niet mee voor de milieuschade die we zelf veroorzaken of die veroorzaakt wordt. Waarom pleiten we dan niet voor een aanpak van dit probleem op Europees niveau? Waarom durft u vanuit Vlaanderen dan ook geen lans breken voor een Belgische taks op vervuilende pakjesleveringen? Het Franse voorbeeld kunnen we hier handig aanhalen. Het is maar even gluren bij de buren. Ze hebben dit al uitgewerkt, omdat – en ik heb eigenlijk geen antwoord gekregen op mijn vraag – de sector maar blijft aanmodderen en weinig initiatief neemt, is mijn aanvoelen en ook mijn kennis daarvan. Sommige bedrijven lijken zelfs liever verlies te maken dan hun businessmodel duurzamer te maken. Ik vind dat het de taak is van ons, van de overheid, om de samenleving te beschermen, ook al moeten we in eerste instantie, in een eerste fase, dan toch wel onpopulaire maatregelen nemen. Ik had nu nog graag uw mening hierover gehoord.

De heer Ceyssens heeft het woord.

Ik weet eigenlijk niet of ik me moet richten tot mevrouw Remen of tot de voorzitter van de commissie. Ik vind eigenlijk dat we hier een debat aan het voeren zijn dat hier eigenlijk niet thuishoort, collega Remen, in die zin dat de e-commerce op zich natuurlijk niet vervuilend is, maar wel de mobiliteit daarrond. Ik lees in het advies van de MORA over de lage-emissiezones duidelijk dat dit zou moeten passen binnen een breed mobiliteitsbeleid op lange termijn. Ik denk dat we daar eens werk van moeten maken. We zijn bijna aan het einde van deze legislatuur. Ik hoop dat het er nog komt, ons mobiliteitsplan waarop we al een hele legislatuur zitten te wachten. Daarvan zou dit natuurlijk een onderdeel moeten zijn. Want ik denk dat we onszelf ook niks moeten wijsmaken: de e-commerce zal in de toekomst alleen maar toenemen. Maar het gaat natuurlijk over de mobiliteitsafhandeling van die e-commerce. Wat mij betreft is die vervuilend en moeten we daar iets aan doen. Maar die is nog veel meer dan dat, u hebt het zelf ook aangevoeld: die veroorzaakt mee onze files, wat op zich natuurlijk ook weer vervuilend is. Die veroorzaakt meer verkeersonveiligheid, want het zijn dikwijls bestelwagens die dan ook nog aan vrij hoge snelheden over lokale wegen scheuren. Dit is dus een mobiliteitsprobleem an sich. Ik vind dat dat perfect zou moeten passen binnen ons mobiliteitsplan, waarop we al een heel tijdje wachten. Daar zou ik dat probleem graag met u samen onder de aandacht brengen, mevrouw Remen.

Collega, het staat u uiteraard vrij om minister Weyts te bevragen over het vervoersplan, waarin een luik hierover vervat zit. Vandaag werd de vraag gesteld aan collega Schauvliege, die trouwens de link duidelijk onderstreept heeft. Het staat u dus vrij om uw vraag ook te stellen aan minister Weyts.

Minister Schauvliege heeft het woord.

Ik denk dat het belangrijk is om dat in een ruimer kader te zien. Je kunt een specifieke sector aanpakken, maar het probleem kan zich uiteraard ook verplaatsen. Ik ben een sterke believer van die Green Deals, zoals we er ook een hadden rond gedeelde mobiliteit. Ik verwacht daar dus wel veel van. Een aantal voorstellen die u doet, collega Remen, lijken me wel in strijd met wat we hebben afgesproken in het regeerakkoord. We hebben in het regeerakkoord heel uitdrukkelijk afgesproken dat we no gold-plating zouden toepassen. Hier nu pleiten om dat niet te doen, lijkt me gevaarlijk. Het lijkt me een risico. Argumenten die ik hoor van uw fractie tegen het statiegeld, hoor ik hier op dit vlak pro gebruiken om te zeggen dat we een koploper moeten zijn. Ik zou daar toch voorzichtig mee zijn. Ik vind dus wel dat we het moeten aanpakken, maar laten we toch een beetje consequent zijn en zorgen dat we de afspraken die we hebben gemaakt in het regeerakkoord ook toepassen.

Een heel concreet voorbeeld: we kunnen hier ‘op een eiland’ een aantal zaken beslissen rond die e-commerce. Ik woon zelf op 5 kilometer van Nederland. Ik denk dus dat we daar een globale oplossing moeten hebben om die problematiek ook effectief aan te pakken.

Mevrouw Remen heeft het woord.

Grete Remen (N-VA)

Ik wil aan collega Ceyssens nog zeggen dat het een en-enverhaal is. Ik ben ook sportief genoeg om te zeggen dat het hier gaat om luchtkwaliteit. Natuurlijk is het ook een issue van mobiliteit. Iedereen moet hier dus zijn verantwoordelijkheid dragen.

Ik ben een beetje teleurgesteld, minister, omdat u niet echt antwoordt op mijn vraag, die ik u al een paar keer gesteld heb. Hoe staat u tegenover het Franse voorstel – nu ook weer, gezien de hoogdringendheid van de oproep voor een beter klimaat? Misschien moet ik nogmaals in herhaling vallen en de vraag nogmaals stellen in een volgende commissievergadering.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.