U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Brouwers heeft het woord.

Minister, enkele maanden geleden kondigde de VRT aan dat ze samen met de boekensector een leesbevorderingscampagne zou opzetten onder de naam ‘LangZullenWeLezen’. Sinds eind april loopt de actie ‘LangZullenWeLezen’, een online-initiatief dat de mensen zin wil geven om boeken te lezen. Op het forum kunnen alle lezers en tien VRT-ambassadeurs leeservaringen uitwisselen en leesinspiratie vinden.

In de aanloop naar de Boekenbeurs werden de ‘LangZullenWeLezen’-trofeeën uitgereikt. Dat is geen klassieke literaire bekroning, maar het gaat eerder om breed gedragen publieksprijzen – althans, dat was het idee – voor Nederlandstalige boeken in tien verschillende categorieën.

In het persbericht van april konden we lezen: “Deze community en de prijzen vervangen de eerder aangekondigde boekenprijzen, de Hugo's. ‘Op de website ‘Langzullenwelezen’ inspireer jij andere lezers of word je zelf geïnspireerd. Je kan er schrijven over de eerste keer dat een verhaal je tot tranen toe bewoog, lezen over hoe dat ene gedicht je vriend troost bood en of je dit jaar niet eens een kunstboek als verjaardagscadeau wil’, zegt VRT-cultuurmanager Chantal Pattyn. ‘Je vrienden kunnen jouw boekenkast bekijken en jij kan in die van hen rondneuzen.’ De tien leesambassadeurs van de VRT en hun mobiliserende rol blijven verbonden aan ‘LangZullenWeLezen’. Zij maken een selectie van recent gepubliceerde boeken, vertellen over hun leeservaringen en pakken uit met hun boekenkast. Voor de samenstelling van de longlist voor de LZWL-trofeeën doet de VRT een beroep op een vakjury van boekenexperts. Na de zomer kan er door de community gedurende vijf weken gestemd worden voor de ‘LangZullenWeLezen’-trofeeën. De tien categorieën, gekozen in overleg met de boekensector, zijn: prenten- en kinderboek – tot 12 jaar –, jeugdboek – tot 16 jaar –, roman, thriller en detective, poëzie, actualiteit, geschiedenis, wetenschap, kunst en cultuur en strip en graphic novels. ‘LangZullenWeLezen’ is een initiatief van de VRT in samenwerking met Humo, Metro, boek.be en Fintro.”

Aanvankelijk waren wij enthousiast over de leesbevorderingsactie waarbij de VRT, ook in het kader van haar culturele opdracht, al haar zenders en kanalen wou inzetten om het brede publiek warm te maken voor het lezen van boeken. Ons enthousiasme kreeg tijdens de uitrol van de campagne al enkele deuken. Maar de reacties die we nadien opvingen in de boeken- en cultuursector – onder andere in een erg kritisch stuk in rekto:verso – sterken ons in de overtuiging dat er toch wel wat schort aan het opzet van deze campagne en dat er ruimte is voor verbetering.

Op een vraag van gewezen collega Caroline Bastiaens van maart 2016 naar aanleiding van de eerste geruchten over het stopzetten van de uitreiking van literaire prijzen door Boek.be en Fintro antwoordde u: “Literaire prijzen zijn een belangrijke stimulans voor de promotie van kwalitatief hoogstaande literatuur. Daarover zijn we het eens. De uitreiking van literatuurprijzen is belangrijk omdat het de aandacht vestigt op de boeken en hun auteurs en die ook, onder andere via de media, onder de aandacht brengt. Het is ook een instrument om verdienstelijke auteurs een vorm van erkenning te geven. Ik begrijp dat het hoofdzakelijk over erkenning, respect en zichtbaarheid gaat en niet zozeer over geld. Daarom wil ik zeker met de sectoren samenzitten om dat verder te bekijken. Mijn deur staat daarvoor open. Aan wie we prijzen zullen uitreiken en hoeveel prijzen per jaar, daar hebben we lang en goed over nagedacht, en daarvan hebben we u ook op de hoogte gebracht. Ik ben zeker bereid om het gegeven van erkenning en zichtbaarheid, of het nu voor deze sector is of voor een andere, verder te bekijken.”

Daar wil ik toch een aantal vragen over stellen, eigenlijk zijn het er nogal veel.

Deze actie was de opvolger, de vervanger eigenlijk, van de Fintro Literatuurprijs waarbij wel een geldprijs werd toegekend aan de winnende auteurs. Dat ging in totaal over 150.000 euro. Die middelen heeft Fintro ondertussen ter beschikking gesteld van de VRT, maar die geeft geen geldprijs meer aan de bekroonde auteurs. Hoe staat u daar tegenover? Waarvoor werd die 150.000 euro dan gebruikt? Ik hoop niet alleen voor die website. Dat lijkt me toch veel geld, en als je dan geen geldprijs aan de auteurs geeft, waarvoor werd het dan gebruikt?

Hoe werden de andere mediapartners, Humo en Metro, gekozen? Welke afspraken werden er met hen gemaakt over de aard en omvang van de aandacht die zij aan de campagne zouden besteden? Waarom wou de VRT voor deze campagne bijvoorbeeld niet samenwerken met literaire tijdschriften?

Wat was het reglement? Daarover ging de kritiek toch voor een stuk in dat artikel. Was er eigenlijk een reglement voor het toekennen van die trofeeën? Die selectie werd gemaakt in overleg met de boekensector, maar waarom werd er bijvoorbeeld gekozen voor een puntentelling in plaats van een onderbouwd juryrapport, zoals dat normaal gebruikelijk is bij literaire prijzen? Hoe werden de juryleden geselecteerd? Waarom werden hun namen niet bekend gemaakt? Als het de bedoeling is om een lezerscommunity te laten kiezen welk boek een trofee krijgt, was het dan niet logisch om enkel de mensen met een LZWL-profiel te laten kiezen in plaats van, zoals nu, iedereen? In de praktijk zal het nu toch wel gebeurd zijn dat vrienden en familie en Facebookkennissen werden opgeroepen om te stemmen op dit of dat boek, of die of die auteur? Waren er afspraken gemaakt wat betreft de redactionele aandacht die de VRT aan alle genomineerde boeken zou besteden? Ik heb daar persoonlijk weinig van gezien, maar ik kijk nu ook niet elke dag tv, dat geef ik toe. Hoe garandeert de openbare omroep dat die stemming correct is verlopen, aangezien de VRT niet samengewerkt heeft met een gerechtsdeurwaarder, wat toch ook bijzonder is?

Een lezerscommunity is natuurlijk geen nieuw concept. Waarom hebben ze niet samengewerkt met bestaande Vlaamse community’s zoals de Facebookcommunity ‘Iedereen Leest - wat lees jij?’, die toch al meer dan 19.000 leden heeft? Werd er voor het uitwerken van dit lezersplatform samengewerkt met de Vlaamse leesbevorderingsorganisatie Iedereen Leest, of met Folio of de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen (VVBAD)?

Werd de campagne ondertussen reeds geëvalueerd door de VRT, samen met de boekensector en met andere actoren uit de culturele sector? Zo ja, welke conclusies zijn er dan getrokken? Komt er al dan niet een nieuwe versie, eventueel een verbeterde editie, van deze campagne?

Hoe evalueert u de evolutie van de uitreiking van literaire prijzen en de leesbevorderingscampagne van de VRT en welke mogelijkheden voor een duurzame samenwerking tussen de VRT en de boekensector ziet u? Heeft u hierover ondertussen contact opgenomen met het Boekenoverleg, Boek.be of het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL)?

Bent u bereid uw beleid wat betreft het uitreiken van literaire overheidsprijzen te herbekijken, nu opnieuw gebleken is dat het uitbouwen van een duurzame relatie met een private sponsor om literaire prijzen toe te kennen toch niet evident is?

De leesbevorderingscampagne van de VRT liep ook min of meer samen met de algemene boekencampagne ‘Koop tijd voor een Boek’. Hoe evalueert u die samenwerking?

Er waren veel anonieme getuigenissen, maar ik wil graag citeren wat Koen Van Bockstal, directeur van het VFL, in rekto:verso liet optekenen: “Dit is een halfslachtige marketingoefening, een promocampagne met weinig respect voor het vele werk dat verscheidene vzw’s op het vlak van leesbevordering al lang verzetten. Het had een mooie samenwerking kunnen zijn, als alle energie en middelen ook werden ingezet op inhoudelijk vlak. Er is zeker bereidheid binnen de sector, wij juichen elk initiatief rond boeken toe. Niemand wil elitair denken, iedereen wil een breed publiek bereiken en enthousiasmeren. Kunst, verhalen, schoonheid en emotie toegankelijk maken. Maar mag het alsjeblieft professioneel gebeuren en met oog voor inhoudelijk niveau?”

Minister, wat is uw globale beoordeling van de campagne ‘LangZullenWeLezen’ van de openbare omroep?

De voorzitter

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

Voorzitter, vanochtend hadden we het over doorspoelen van reclame. Het doorspoelen van parlementaire vragen kan nog niet, anders zou de commissie heel wat korter zijn. Ik moet ze dus voorlezen.

‘LangZullenWeLezen’ was de naam van een leesbevorderingscampagne die de openbare omroep VRT het afgelopen halfjaar op poten zette. De voorgeschiedenis van dit initiatief is het verdwijnen van destijds befaamde boekenprijzen zoals de Gouden Uil, de Libris Literatuurprijs, de AKO Literatuurprijs en de Fintro Literatuurprijs. Dat ging telkens om concoursen met een degelijke prijzenpot, met oog voor verschillende categorieën en genres, en niet het minst, veel prestige.

Ik wil hier het proces niet maken van de vernoemde organisaties en prijzen die niet langer bestaan. Ik stel wel vast dat ze worden gemist, en ook dat het boekenvak toch wel vragende partij is voor een opvolger.

– Miranda Van Eetvelde treedt als voorzitter op.

Sponsor Fintro koos er in 2017 voor om niet langer een eigen boekenprijs op de kalender te houden, en ook hier kunnen we niets anders dan die beslissing respecteren. Fintro deed wel nog een geste: het prijzengeld van 150.000 euro zou rechtstreeks naar de VRT gaan, met de opdracht dat de omroep er een breed leesbevorderend project van zou maken. Dat werd ‘LangZullenWeLezen’. De VRT zou dus trekken en de sector betrekken, dat was de afspraak. In de marge liet het Boekenoverleg – uitgevers, auteurs, het Vlaams Fonds voor de Letteren, Boek.be, Iedereen Leest, de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie (VVBAD), literaire organisaties – weten dat het gemis van een literaire prijs hiermee niet weggewerkt zou zijn.

Dat de geboorte van het nieuwe initiatief moeilijk verliep, bleek al gauw uit de initiële naamkeuze: de ‘Hugo’ werd al gauw vervangen door het huidige ‘LangZullenWeLezen’, en de communicatie vanop de Reyerslaan dat eerste winnaar Jeroen Olyslaegers ‘eeuwige roem’ te beurt viel, klonk de boekenwereld ook eerder als een valse noot in de oren. Met andere woorden: het gemis aan een geldprijs bleef voelbaar.

Dat standpunt is begrijpelijk, zeker van mensen die van hun pen moeten leven. Maar ook het argument van de VRT snijdt hout, namelijk dat het niet tot de taak van de openbare omroep behoort om geldprijzen uit te reiken – aan wie of wat dan ook. De keuze voor het organiseren van een leesbevorderingscampagne ligt dan ook in het logische verlengde van die uitspraak.

Maar ook als leesbevorderingscampagne ligt ‘LangZullenWeLezen’ onder vuur. In een scherp stuk in het tijdschrift Rekto:Verso wordt stevige kritiek geuit op de ‘LangZullenWeLezen’-campagne, onder andere door het Vlaams Fonds voor de Letteren, de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en Iedereen Leest. De campagne zou haar doel niet hebben bereikt. Ook de uitreiking van de trofeeën op de vooravond van de Boekenbeurs bij Van Gils & gasten stuitte op heel wat kritiek. Enkele anonieme getuigenissen vanuit de VRT in Rekto:Verso brengen aan het licht dat er intern heel wat fout liep. De focus, de aanpak, de timing, de technische en logistieke uitwerking zaten niet juist. Het gebrek aan transparantie in de jurysamenstelling, de stemprocedure en uitkomst, het ontoereikende overleg met de sector en commerciële partners, de interactie of het gebrek aan interactie met de lezers, een vermoeden van favoritisme: zowat alles krijgt in het genoemde artikel een negatieve beoordeling. Voor een initiatief dat wil aanzetten tot lezen, moet het bijzonder pijnlijk zijn om het verwijt te krijgen soortgelijke, al langer bestaande, initiatieven te kannibaliseren.

Minister, hoe evalueert u de organisatie van ‘LangZullenWeLezen’door de VRT?

Welke acties kunt u en wilt u ondernemen om ervoor te zorgen dat de VRT binnen haar culturele opdracht op een degelijke manier aandacht zal besteden aan literatuur en boekpromotie?

Welke acties kunt en wilt u nog ondernemen om het gemis aan een degelijke literatuurprijs in Vlaanderen op te vangen?

De voorzitter

Mevrouw Segers heeft het woord.

Voorzitter, ik zal mijn intro overslaan en mijn vragen stellen.

Minister, de openbare omroep stelt ‘LangZullenWeLezen’ aan een grondige evaluatie te onderwerpen, ‘zonder taboes’. Wat is de uitkomst van deze evaluatie?

De VRT heeft reeds aangegeven dat er sowieso volgend jaar een vervolg komt. Op welke manier zal het project in de toekomst worden bijgestuurd? Hoe plant de openbare omroep om het draagvlak in de boekensector te vergroten en het overleg met partners uit het veld structureel te verankeren?

Kan de VRT klaarheid scheppen over de procedure die voor de uitreiking van de trofeeën werd gehanteerd? Op welke manier werden de juryleden geselecteerd en hoe werden zij logistiek bijgestaan? Waarom werd geopteerd voor een puur mathematische evaluatie? Hoe verliep de online stemming en hoe werd toegezien op het correcte verloop hiervan?

Hoe evalueert u ’LangZullenWeLezen’, met name als leesbevorderingscampagne? Acht u het wenselijk om bijkomende initiatieven te ontplooien?

Is er volgens u nood aan een betere afstemming tussen ‘LangZullenWeLezen’ en de promotiecampagnes van Boek.be?

De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron (Groen)

Voorzitter, minister, ook ik zal de intro overslaan. Mijn collega's hebben het probleem overduidelijk geschetst.

Minister, hoe evalueert u het project ‘LangZullenWeLezen’?

Droeg het project bij tot de leesbevordering en tot de versterkte uitstraling van onze auteurs?

Hoe verliep de selectie van de namen op de shortlist en hoe werden de uiteindelijke laureaten verkozen? Klopt de kritiek dat dit alles nogal amateuristisch en ondoorzichtig werd aangepakt?

Hoe staat u tegenover het feit dat genomineerde auteurs niet geldelijk vergoed werden voor prestaties die zij leverden in het kader van het project ‘LangZullenWeLezen’?

Hoe komt het dat er geen treffelijke samenwerking kon worden opgezet tussen de VRT en de organisaties die boeken en lezen sinds jaar en dag als corebusiness hebben?

De voorzitter

Minister Gatz heeft het woord.

Minister Sven Gatz

Collega's, ik zal uiteraard de vier uitgebreide vragen samen behandelen en proberen om met een thematische bundeling aan de verschillende vragenstellers genoegdoening geven.

Ten eerste is er de vraag van mevrouw Brouwers over de rol van Fintro en de mediapartners. Na de uitreiking van de laatste Fintro Literatuurprijs in mei 2017 kondigde de toenmalige directie van Boek.be aan dat deze literaire prijs zou ophouden te bestaan.

Fintro opteerde ervoor om met de VRT als nieuwe partner aan tafel te gaan zitten – wat uiteraard een vrije keuze is – in het kader van een ander en nieuw concept. Dat werd dus de campagne ‘LangZullenWeLezen’. De keuze van Fintro om deze prijs stop te zetten was een eigen, autonome keuze.

Boek.be kon, zoals we weten, voor de Fintro Literatuurprijs een beroep doen op 150.000 euro. Fintro besliste om eenzelfde bedrag ter beschikking te stellen van de campagne ‘LangZullenWeLezen. Dit bedrag werd door de VRT ingezet voor een marketingcampagne en voor de creatie van het webplatform en, aangevuld met eigen middelen, voor de uitbouw van het webplatform en voor de dekking van loonkosten.

Wat de mediapartners betreft, besloot de VRT na verkennende gesprekken in zee te gaan met enerzijds een populair weekblad, genaamd Humo, en anderzijds een dagblad, genaamd Metro, en dit naar eigen zeggen “gezien de brede en niet-exclusief literaire focus van het project”. Humo en Metro werden via ruilovereenkomsten aangetrokken als mediapartners van de campagne.

Humo werkte redactioneel samen met de VRT-ambassadeurs van de actie in een rubriek in het tijdschrift: “Het lezen zoals het is”. Twee journalisten van Humo zetelden ook in de vakjury, met name voor de categorieën ‘fictie’ en ‘thriller & detective’.

Wat betreft de samenwerking met Metro werd ervoor gekozen dat gedurende tien maanden telkens een LangZullenWeLezen-ambassadeur peter of meter was van de Metro-leesclub. Er zetelde ook een Metro-journaliste in de vakjury voor de categorie ‘mens & maatschappij’.

Er werden heel wat vragen gesteld over de procedure en het reglement, door zowat alle interpellanten. Ik zal het volledige Reglement LangZullenWeLezen 2018 – dat blijkbaar werd opgesteld in overleg met de juridische dienst van de VRT – aan de commissie bezorgen. In dit reglement worden de selectie van de namen op de shortlist en de verkiezing van de uiteindelijke laureaten uitgebreid beschreven. Zie daarvoor de delen 2 en 3 van het document.

De VRT koos “omwille van pragmatische redenen aangaande tijd en werkdruk voor de juryleden” – zo werd me meegedeeld – een volgens hen werkbare manier van werken, een format dat operationeel haalbaar was voor een dergelijk breed leesproject met tal van boekencategorieën.

Daarbij kenden de juryleden, onafhankelijk van elkaar, punten toe aan boeken waardoor er inderdaad een mathematisch samengestelde longlist tot stand kwam. Een uitvoerige motivering per boek werd niet gevraagd. De vakjury’s – één per categorie – kozen dus niet de winnaars, maar droegen elk tien boeken voor de longlist voor. Dat waren de boeken die, volgens hun oordeel, de aandacht verdienden van een breder publiek. De trofeeën werden uiteindelijk toegekend na een publieksstemming die, zoals u wellicht weet, gedurende een maand liep.

Dan wil ik even ingaan op het toezicht en het al dan niet inschakelen van een gerechtsdeurwaarder bij heel deze procedure. Volgens informatie verkregen via de VRT, diende een gebruiker, eens hij of zij zijn of haar stem had uitgebracht, die keuze te bevestigen via het VRT-profiel. Enkel de stemmen die via het VRT-profiel werden bevestigd, werden in de database geregistreerd. Omdat voor sommige gebruikers het gebruik van deze bevestigingsknop niet duidelijk was, werd deze op de tweede dag van de actie prominenter op de stempagina geplaatst. Aan het principe zelf werd niets gewijzigd. Gebruikers konden verschillende keren stemmen met hetzelfde VRT-profiel, maar enkel de laatste stem werd geregistreerd voor de stemming.

Volgens de VRT waren de profielen telkens “uniek geverifieerde identiteiten”, in die mate dat er telkens een geverifieerd e-mailadres tegenover staat. Het klopt dat de VRT geen absolute garantie kan bieden dat achter elk e-mailadres een unieke, echte persoon staat, maar men heeft zich voldoende ingedekt, als ik het zo mag uitdrukken.

Wat de lezerscommunity in de procedure betreft: de oproep tot deelname aan de stemming richtte zich tot alle Vlamingen, zoals u weet, en niet enkel tot de geregistreerde lezers op het platform.

Er werden ook een aantal vragen gesteld over de jury. Per categorie werd een vijfkoppige jury samengesteld. Die bestond telkens uit VRT-experten en externen. Volgens de verantwoordelijken van de LangZullenWeLezen-campagne werden deze geselecteerd “in het kader van hun beroepsbezigheden en professionele interesse en hadden ze een ruime kennis van het aanbod van de boeken die vallen binnen de categorieën en doelstelling van LangZullenWeLezen”.

De namen van de vakjuryleden bekendmaken aan het brede publiek zou volgens de VRT de communicatie hebben verzwaard. Net als bij de Music Industry Awards (MIA’s) koos de VRT er daarom voor om de lijst van vakjuryleden niet in de communicatie op te nemen.

In totaal werden 10 vakjury’s gevormd met in totaal 49 vakjuryleden. 1 jurylid zetelde in 2 jury’s. Volgens de VRT werd daarbij voldoende rekening gehouden met diversiteit, de man-vrouwverhouding, een gelijke participatie van jong en oud, en dergelijke.

De juryleden hadden toegang tot een uitgebreide lijst van boeken die in aanmerking konden komen. Deze uitgebreide lijst werd gevormd op basis van enerzijds VRT-research en anderzijds de input van uitgeverijen. Vakjuryleden konden bovendien ook zelf boeken toevoegen. Op basis van deze lijst vroegen de juryleden, indien ze dat wensten, ook recensie-exemplaren aan.

De bekendmaking en uitreiking van de eerste LangZullenWeLezen-trofeeën kregen een plaats bij het Eén-programma Van Gils & gasten. Dat gebeurde in de week van 22 oktober, aan de vooravond van de Boekenbeurs in Antwerpen. Op maandag, dinsdag en woensdag werden telkens twee winnaars bekendgemaakt. Op donderdag werden, in een boekenspecial van het programma, vier winnaars bekendgemaakt. De manier waarop dat gebeurde, viel onder de redactionele vrijheid van de redactie van Van Gils & gasten.

Over redactionele aandacht gesproken: de return beperkte zich voornamelijk tot de winnende auteurs en/of boeken en uitte zich enerzijds in de vermelding in de promotionele campagne op radio en in print en anderzijds in de redactionele aandacht in de VRT-programma’s.

Tijdens de Boekenbeurs van Antwerpen werden de winnende auteurs ook centraal gesteld op de LangZullenWeLezen-stand. Ze werden er ook geïnterviewd voor een Facebook Live en gestreamd op de LangZullenWeLezen-website.

Dan wil ik nog meer specifiek ingaan op de lezerscommunity en de samenwerking met andere organisaties, en daarmee ingaan op de vragen van mevrouw Brouwers en de heer Caron. De VRT gaf naar eigen zeggen voldoende informatie aan de partners van het Boekenoverleg over het opzet van LangZullenWeLezen. Dat gebeurde in aanwezigheid van de vertegenwoordiging van alle partners uit de sector.

Er werd met hen nagegaan of er kon worden samengewerkt om zo elkaar te kunnen versterken.

Het is een publiek geheim dat er ten aanzien van LangZullenWeLezen op zijn minst enige scepsis heerste vanuit de boekensector, onder andere over het feit dat boeken zonder geldprijs zouden worden bekroond. Dat het ging om publieksprijzen en geen vakjuryprijzen, en ook dat LangZullenWeLezen werd gepercipieerd als een opvolger van de Fintro Literatuurprijs.

Die samenwerking met andere actoren uit de boekensector bleef dan ook beperkt.

In overleg met de VVBAD polste de VRT de Vlaamse bibliotheken, zowel bij de opstart als bij het stemmen, naar hun interesse in de LangZullenWeLezen-affiches en -bladwijzers en in het ander campagnemateriaal, om in hun eigen communicatie te gebruiken.

Via Iedereen Leest, de CANON Cultuurcel en de VVBAD werden een kandidaat-  boekenmeester, een onderwijzeres en gespecialiseerde bibliotheekmedewerkers als juryleden opgenomen.

Boek.be, de organisator van de Boekenbeurs in Antwerpen, was wel partner van LangZullenWeLezen. LangZullenWeLezen had een eigen stand op de Boekenbeurs, waar live uitzendingen werden georganiseerd en aandacht werd geschonken aan de LangZullenWeLezen-trofeeën.

Droeg dit project bij tot de leesbevordering? Naar eigen zeggen wil de campagne via de ambassadeurs en de lezers die actief zijn op het platform iedereen mobiliseren om mee en meer te lezen, en dit op verschillende manieren: door inspiratie te bieden, boekentips te delen en het leesplezier uit te dragen. Het verbindende karakter van lezen is immers ook voor de VRT belangrijk. Dat uit zich volgens de VRT onder meer in het feit dat er het voorbije jaar meer aandacht was voor boeken in het algemeen en voor onderbelichte genres zoals jeugd en young adult, en thriller en detective in het bijzonder.

Hoe evalueert de VRT dit geheel? De VRT gaf inderdaad al aan dat in 2019 een nieuwe editie van de LangZullenWeLezen-campagne zal worden opgezet. Met het oog daarop nam de VRT de eerste editie onder de loep. Uit die evaluatie werden onder andere volgende punten gedestilleerd.

De eerste editie mobiliseerde 9871 lezers om hun stem uit te brengen. De VRT erkent zeker dat er kinderziektes waren. De punten van kritiek zullen stuk voor stuk bekeken worden, om na te gaan hoe ze in een volgende editie kunnen worden aangepakt. De openbare omroep heeft ook de ambitie om het leesplatform uit te breiden met actuele redactionele boekencontent. Op redactioneel vlak wil de VRT de campagne beter verankeren. De openbare omroep onderzoekt hoe hij dit project een vaste plaats kan geven in de programmatie bij bepaalde netten.

Een nieuw overleg met Boek.be en de uitgeverijen zal in de loop van de maand december plaatsvinden. Met de partners uit het Boekenoverleg, zoals Iedereen Leest, de CANON Cultuurcel en de VVBAD, moeten wel nog afspraken worden gemaakt voor verdere evaluatie van het project en de verschillende samenwerkingen.

Tot slot hebben alle vraagstellers ook naar mijn evaluatie gevraagd. Vooreerst wil ik wel duidelijk stellen dat de LangZullenWeLezen-campagne een samenwerking was tussen de VRT, een aantal private partners zoals Fintro en Boek.be, en in mindere mate het Boekenoverleg. De Vlaamse overheid is nooit rechtstreeks, noch financieel noch inhoudelijk, bij de uitwerking van deze campagne betrokken.

Ik denk dat het geen geheim is dat er van bij de start van de campagne vanuit het Boekenoverleg en diverse actoren uit de boekensector enige argwaan bestond tegenover het project. Er zijn ook wel enkele problemen geweest, dat valt niet te ontkennen.

Maar zoals wel vaker moeten we proberen af te stappen van het ‘elk zijn gelijk’-principe en bekijken hoe we in de toekomst tot meer overleg tussen de verschillende partners kunnen komen, en vandaaruit tot een betere samenwerking.

Wat in mijn ogen alvast positief was, is dat de samenwerking tussen de VRT en Boek.be tot afspraken heeft geleid rond de timing. De timing van de LangZullenWeLezen-campagne rond boeken hield dus wel degelijk rekening met de agenda van Boek.be. Dat de campagnes samenvielen, is wat mij betreft positief te noemen. Beide campagnes versterkten elkaar en de aandacht voor het boek werd er alleen maar groter door.

De campagne LangZullenWeLezen zat in een opstartjaar. Dat heeft inderdaad enige kinderziektes met zich meegebracht. Ook kampte de LangZullenWeLezen-campagne met de perceptie dat het de opvolger, en zelfs de financiële opvolger, van de Fintro Literatuurprijs was. Dat is echter nooit de bedoeling geweest.

Dat de VRT de inbreng van een private partner niet gebruikte om geldprijzen uit te reiken, valt onder de operationele werking van de VRT, waarvoor enkel en alleen de gedelegeerd bestuurder verantwoordelijk is. Ik wil me hier dan ook niet verder over uitspreken. Maar meteen stellen dat samenwerken met een private sponsor niet werkzaam is, hetzij voor de uitreiking van prijzen hetzij voor het opzetten van campagnes, is toch ook wel een beetje het kind met het badwater weggooien. Ik denk dat privé-inbreng zeker en vast mogelijk moet blijven.

Meer zelfs, ik denk dat dit een noodzaak is aangezien u allen ook weet dat de middelen van de overheid beperkt zijn. Alleen moeten we de lijnen goed bewaken en inderdaad streven naar een duurzamere en transparantere samenwerking. Ik zal het Departement daarom ook vragen om een diepgaandere analyse en visie op te maken. Ook aan het Vlaams Fonds voor de Letteren (VFL) werd gevraagd om input in die zin te bezorgen.

Tot slot wil ik ook nog meegeven dat het ondertussen duidelijk moet zijn dat ik pleitbezorger ben van een VRT die als een katalysator moet samenwerken met alle spelers uit de culturele sector, en uiteraard dus ook de boekensector. Ik vertel hiermee niets nieuws. De VRT heeft, zoals dat is vastgelegd in de beheersovereenkomst, als openbare omroep de taak om in samenwerking met diverse cultuurpartners cultuur uit te dragen. Een performante en duidelijke afstemming met die partners maakt daar uiteraard een wezenlijk deel van uit.

De voorzitter

Mevrouw Brouwers heeft het woord.

Dank u wel, minister, voor het al even uitgebreide antwoord. Ik onthoud vooral dat er kinderziektes waren. Er moet nog een evaluatie komen met een deel van de sector, een niet onbelangrijk deel dat de kritiek leverde. Ik hoop dat men dat niet uit de weg gaat. Voor de rest is het natuurlijk jammer dat er van de prijzen voor auteurs en voor de verschillende genres, zoals poëzie, essay enzovoort, in de loop der jaren niet meer zo veel overblijft. We zien hier dat er voor de 150.000 euro, waarvoor we als samenleving dankbaar mogen zijn dat Fintro dit wil geven, geen prijzengeld meer gaat naar auteurs.

Ik heb daar zeker geen kritiek op maar een echte grote boekenprijs ontbreekt toch wel. Dat is voor het publiek nochtans interessant om te volgen. In de sport hebben we bepaalde kampioenschappen, in de boekenwereld bestaan die niet of nauwelijks of toch veel minder dan vroeger. Dat is een beetje jammer en wij betreuren dat, maar het is nu wat het is. Wij hopen dat dit zal worden bestendigd in meer overleg en in een nog beter format, en dat dit verder aan bod kan komen in het overleg dat de VRT moet plegen met de culturele sector. We hebben daar van u nog bijkomende antwoorden over ontvangen.

Wij hebben die vraag in de beheersovereenkomst gesteld en die is hier ook al aan bod gekomen. Dit moet verder worden uitgebouwd. Grote broer VRT moet zich een beetje inschikkelijk opstellen tegenover al die kleinere partners. Wij hebben het gevoel dat dit soms een beetje ontbreekt. Het is echt niet alleen Rekto:Verso dat heeft gereageerd, ik heb die reactie wel als voorbeeld genomen omdat het de strafste was. We hebben daar heel veel mails over ontvangen van mensen uit de sector die absoluut niet tevreden waren over de gang van zaken. U hebt nu al een en ander in het juiste perspectief geplaatst. Er is verbetering op komst maar u hebt zelf ook gezegd dat het overleg belangrijk is. Wij steunen u wanneer u hen aanmoedigt om dat voort te zetten, in de diepte en met luisterbereidheid.

De voorzitter

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

Minister, een samenwerking van de VRT met de boekensector is natuurlijk een zeer positieve zaak. Het is altijd mooi meegenomen wanneer men steun krijgt van de VRT want dan wordt het initiatief breed verspreid. De grote bezorgdheid van de sector en de perceptie van de sector dat het niet helemaal goed is verlopen, mogen we absoluut niet negeren. Het gemis aan prijzengeld blijft een manco. Bij de tweede editie zullen de kinderziektes wellicht voor het grootste deel worden weggewerkt maar zal Fintro dan nog hetzelfde bedrag beschikbaar stellen?

De voorzitter

Mevrouw Segers heeft het woord.

De boekensector is eigenlijk onze oudste culturele industrie. Boeken hebben onze maatschappij en onze wereld veranderd en ze blijven dat doen. We leven in een tijd van ontlezing en we moeten er dan ook alles aan doen om de leesbevordering te ondersteunen. Prijzen spelen daar een heel belangrijke rol in. Dat we boekenprijzen hebben, is dan ook een zeer belangrijke zaak. Dat daarbij zoveel mogelijk mensen worden betrokken, is van minstens even groot belang.

Vorige week waren we op de uitreiking van de Prijs der Nederlandse Letteren en konden we vaststellen dat die prijzen een impact hebben. We moeten dat ook in Vlaanderen hebben. We blijven bij de vaststelling dat de VRT dit niet heeft aangepakt zoals het moest gebeuren.

Minister, u hebt in de evaluatie ook benadrukt dat overleg het kernwoord is. U hebt gezegd dat het boekenoverleg in mindere mate is betrokken maar dat kan niet meer gebeuren. Er moeten lessen worden getrokken voor de volgende editie en er moet een maximaal overleg zijn vanuit de VRT, die dit coördineert, liefst ook met private partners – daarin volg ik u. Het is belangrijk dat ook een aantal bedrijven zich achter dat project zetten en de leesbevordering ondersteunen. Er moet overleg zijn met de hele sector, dat is een cruciale zaak. Laat dat de les zijn voor een volgende editie.

De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron (Groen)

Minister, ik dank u voor uw antwoord. Ik wil vooraf duidelijk stellen dat het een legitieme keuze is om een leesbevorderingscampagne te voeren en dit niet te vermengen met boeken- of literatuurprijzen voor auteurs als dusdanig.

Het is oké dat de VRT voor leesbevordering kiest en ik hoop dat er in Vlaanderen ook andere mensen rechtstaan en dat partners worden gezocht buiten de VRT om een opvolger van de Gouden Uil, de Fintro-literatuurprijs enzovoort te realiseren. Ik ben geen voorstander om die te vermengen. Dat punt van kritiek, dat hier en daar wordt geuit, deel ik dan ook niet.

Het is niet de eerste keer dat we ondervinden dat de VRT iets opzet en daarbij het veld, dat heel veel ervaring heeft in een aantal zaken, niet of weinig betrekt. Als dat wel gebeurt, is het meestal een alibi en geen oprechte samenwerking. Onder het motto: ‘de VRT weet het beter, de VRT weet het best’. Ik betreur dat. Minister, u hebt zelf in uw antwoord gezegd dat zij als katalysator van het veld moet optreden en een samenwerking tot stand moet brengen. Ik deel die woorden voor 110 procent en ik wil in mijn repliek vooral dat accent leggen. De boekenwereld is al zo’n moeilijk veld, als de VRT dan met de krachtige instrumenten van radio en televisie waarover zij beschikt om te sensibiliseren voor het lezen, nog nalaat om de partners die de knowhow hebben te betrekken, dan gebeurt wat nu gebeurt, namelijk dat er allerlei amateurfouten worden gemaakt in de organisatie omdat de VRT het beter en best wist. Ik betreur dat. Ik ben een grote fan van onze openbare omroep. De VRT heeft op cultureel vlak een heel grote rol te spelen. Zij moet moderator, katalysator en coördinator zijn met veel partners uit de profit- en de non-profitsector, ten behoeve van het lezen en van het boekenvak. Zij moet dus niet per se zelf het warm water willen uitvinden.

Ik ben niet alleen door die twee of drie artikelen geraakt maar ik werd persoonlijk gecontacteerd door veel mensen uit het boekenvak, die ervaringen vertelden die niet bepaald aangenaam en fris waren. Dat kan toch niet, dat is echt niet aanvaardbaar en in het ‘Huis van Vertrouwen’ moet men zich daar absoluut van bewust zijn.

De voorzitter

Minister Gatz heeft het woord.

Minister Sven Gatz

Ik neem de opmerkingen in de replieken zeker mee. Ik zal de VRT op het hart drukken dat ze alle opmerkingen en gevoeligheden moeten meenemen bij de evaluatie van de eerste campagne en bij het overleg over de tweede campagne en ik denk dat ze daar ook wel toe zullen overgaan.

Nog één element: al bij al moest de eerste campagne relatief snel tot stand komen en dat is misschien een verklaring voor een deel van de moeilijkheden en kritiek. De VRT zal er nu op toezien dat haar rol om het overleg zo breed mogelijk te houden, correct wordt ingevuld. Ik neem aan dat we daar in een later stadium op terug kunnen komen.

De voorzitter

Mevrouw Brouwers heeft het woord.

Minister, dit is een leesbevorderingscampagne, zo werd ze althans opgezet, maar er waren natuurlijk elementen aanwezig van een literaire prijs, want in verschillende categorieën werden er boeken gekozen. Dat is nu net ons punt. We denken dat het beter zou zijn om er met ons allen over na te denken of we in een volgende legislatuur opnieuw een jaarlijkse prijs voor de verschillende categorieën van letteren, eventueel beurtelings, op poten kunnen zetten. Vergelijk het met de sport. Daar kan het niet op: sportman, sportvrouw, sporttrofee, sportverdienste, sportjuweel, … Dan is het toch wel triest gesteld dat er jaarlijks maar één Ultima voor de Letteren wordt uitgereikt voor alle genres samen. Ik doe een oproep aan mijn collega’s om daar samen eens over na te denken.

De voorzitter

Mevrouw Van Werde heeft het woord.

Ik wilde dezelfde oproep doen. Zoals u zegt, is een geldprijs voor de VRT inderdaad toch peanuts. Het geeft een enorme stimulans aan de sector, denk ik. Het is een blijk van waardering voor de auteurs en dat is meer dan nodig, vind ik.

U hebt niet geantwoord op mijn vraag of die 150.000 euro voor volgend jaar, na deze ervaring, nog klaar ligt.

Minister Sven Gatz

Ik zal dat nagaan, maar ik heb geen enkele indicatie dat het partnerschap tussen de VRT en Fintro zou verbroken zijn, integendeel. Voor de zekerheid zal ik het nog eens nagaan.

De voorzitter

Mevrouw Segers heeft het woord.

Dank u, minister, voor uw antwoord, vooral ook het laatste deel. Het is goed dat u al onze opmerkingen zal doorspelen aan de VRT. Dat we hier met vier dezelfde vraag stellen, bewijst toch dat het heeft geleefd en dat er verontwaardiging was. Het is belangrijk dat de VRT die ook ter harte neemt. Zoals de heer Caron aangeeft, is het nog maar een paar weken geleden, dat we soortgelijke vragen hebben gesteld, omdat we vanuit de brede culturele sector signalen krijgen dat er geen, of te weinig, overleg is of dat het niet op een ernstige manier gebeurt. Een openbare omroep haalt het grootste stuk van haar legitimiteit uit het feit dat ze doet wat commerciële zenders niet doen, met name cultuur in haar meest diverse vormen stimuleren en ondersteunen, zoals ook heel duidelijk in de beheersovereenkomst staat. Het overleg met de sector is daarbij van levensbelang.

De voorzitter

De vragen om uitleg zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

zullen de commissiewerkzaamheden voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. De publiekstribune is gesloten.

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.