U bent hier

De voorzitter

Mevrouw De Meulemeester heeft het woord.

Ingeborg De Meulemeester (N-VA)

Minister-president, de Amerikaanse regering heeft zich teruggetrokken uit de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties (VN). De regering van president Trump uitte eerder al meermaals kritiek op de werking van de raad. VN-mensenrechtencommissaris, Zeid Ra’ad Al Hussein, haalde uit naar Trumps migratiebeleid waarbij kinderen aan de Mexicaans-Amerikaanse grens van hun ouders worden gescheiden. De VS beschuldigen op hun beurt de raad van hypocrisie en chronische vooringenomenheid tegenover Israël. Voorts zou de raad schenders van mensenrechten beschermen. De VS hadden er ook voor kunnen kiezen om alleen nog met waarnemersstatus deel te nemen aan de Mensenrechtenraad, maar besloten om zich helemaal terug te trekken.

Hoe beoordeelt u het terugtrekken van de Verenigde Staten uit de VN-Mensenrechtenraad? Welke conclusies kunt u trekken en in welke mogelijke gevolgen voorziet u? Welke signalen zal Vlaanderen uitsturen op het gegeven dat de Verenigde Staten zich hebben teruggetrokken uit de raad?

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

De VS zouden normaal tot 2019 lid geweest zijn van de Mensenrechtenraad. Ze hebben aangekondigd dat ze die termijn niet zullen uitdoen en niet meer zullen deelnemen aan de sessies van de Mensenrechtenraad. Dit is het eerste zetelend lid dat zelf uit de Mensenrechtenraad stapt. Ik betreur die beslissing van de VS, zeker nu dit jaar de zeventigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens wordt gevierd. De Mensenrechtenraad is het enige multilaterale platform waar mensenrechten op het allerhoogste niveau tussen staten kunnen worden besproken.

De huidige werking van de Mensenrechtenraad vertoont inderdaad gebreken. Het klopt dat je je, zoals de VS, vragen kunt stellen bij de reputatie van een aantal leden. Er zijn inderdaad verbeteringen mogelijk op het vlak van lidmaatschap en doeltreffendheid van de raad, maar heeft een einde maken aan de samenwerking een beter effect dan te proberen om intern tot beterschap te komen? Dat is een fundamentele vraag. Het is onze opinie dat de raad een essentieel platform blijft, zeker in tijden waarin het multilateralisme en de mensenrechten steeds meer onder druk komen te staan.

De gevolgen van de terugtrekking zullen pas op termijn duidelijk worden. Het is evident dat de VS een heel belangrijke rol speelden in de Mensenrechtenraad, zowel door de initiatieven die ze lanceerden als het politieke gewicht dat ze in de schaal legden.

De vraag is wie de rol van de VS zal overnemen en wie in de plaats van de VS zal oproepen tot stemming voor een aantal resoluties.

Op korte termijn zal het erop aankomen om de ontmanteling van die Mensenrechtenraad te vermijden en om de verwezenlijkingen ervan te vrijwaren. De Algemene Vergadering van de VN zal zo snel mogelijk een nieuw lid moeten kiezen om de termijn van de VS uit te doen. Dat lid zal net als de VS uit de groep van ‘West-Europese en andere staten’ moeten komen. Het zou goed zijn dat dit snel kan gebeuren zodat het nieuwe lid kan deelnemen aan de stemming over enkele mensenrechtenresoluties die hangende zijn voor de Mensenrechtenraad.

Het is niet duidelijk of de VS nog zullen deelnemen aan de Universal Periodic Reviews of aan de aanduiding en werkzaamheden van de mandatarissen van de speciale procedures van de Mensenrechtenraad. Het is niet duidelijk welke rol de VS voor zichzelf nog weggelegd zien en of ze nog een rol zullen spelen als waarnemer in de Mensenrechtenraad. Uit de correspondentie valt af te leiden dat de VS inspanningen zullen blijven doen om de Mensenrechtenraad te hervormen, meer bepaald betreffende het lidmaatschap en de schrapping van agendapunt 7 van de agenda met betrekking tot Israël. De Verenigde Staten laten uitschijnen opnieuw actief lid te willen worden op het moment dat daaraan zou zijn voldaan.

Vlaanderen blijft het werk van de Mensenrechtenraad steunen. De Mensenrechtenraad behoort niet tot de gemengde bevoegdheden in het kader van de bestaande samenwerkingsakkoorden. Vlaanderen speelt dus geen directe rol in de Mensenrechtenraad. Uiteraard zetten we ons in om een kwaliteitsvolle bijdrage te leveren aan de evaluatie van België in het kader van de Universal Periodic Review. We werken ook mee met de speciale rapporteurs die worden aangesteld door de Mensenrechtenraad.

Op basis van onze bevoegdheden leveren wij ook belangrijke bijdragen aan de werkzaamheden van de Comités van de Specifieke Mensenrechtenverdragen. Op dit werk en deze bevindingen wordt vaak een beroep gedaan binnen de Mensenrechtenraad en dit draagt dus ook op een of andere manier bij aan de mensenrechtenreputatie van een VN-lidstaat.

Ik herhaal dat het geen gemengde bevoegdheid is en dus zijn we ook niet betrokken bij de voorbereidingen van de standpunten die daar worden ingenomen.

De voorzitter

Mevrouw De Meulemeester heeft het woord.

Ingeborg De Meulemeester (N-VA)

Minister-president, ik dank u voor uw antwoord. Jammer genoeg toont de ervaring van de afgelopen jaren aan dat de huidige Mensenrechtenraad niet immuun is voor politisering. Ik heb ook een beetje het idee dat de VN-Mensenrechtenraad kampt met een geloofwaardigheidsprobleem. Eind vorig jaar trad ook Congo toe. Dat is spijtig.

Nochtans is die multilaterale aanpak echt wel aangewezen. We zijn een relatief kleine deelstaat. Vlaanderen beschikt maar over een beperkt eigen aantal instrumenten om de problemen op het vlak van respect voor de rechten van de mens aan te kaarten. Met de meeste staten waar grove mensenrechtenschendingen plaatsvinden, onderhoudt Vlaanderen geen actieve bilaterale betrekkingen.

Het is daarom nog meer van belang om te investeren in twee waardevolle bestaande internationale fora waar we deze problemen op een institutionele wijze kunnen aankaarten, enerzijds de bijeenkomsten tussen de Europese Unie en de groepen van partnerlanden en anderzijds de VN-Mensenrechtenraad. Misschien is het van belang om eens na te denken over een EU-standpunt en een EU-strategie.

De voorzitter

De heer De Croo heeft het woord.

Herman De Croo (Open Vld)

Minister president, ik stel mij de vraag of de Verenigde Staten al dan niet het verdrag hebben geratificeerd. Ik denk van niet, maar ik aarzel een ogenblikje. Ze hebben het niet geratificeerd, wat deze administratie ook dagtekent.

Er zijn een aantal gewoonten in de Verenigde Staten. Het verdrag met betrekking tot het Internationaal Strafhof in Den Haag bijvoorbeeld hebben ze ook niet geratificeerd en ze hebben zelfs bilaterale contacten en akkoorden met landen om hun Amerikaanse staatsburgers en militairen niet door dat hof te zien dagvaarden. Het is vervelend dat zo’n groot land dat doet, want het is contradictorisch aan de exemplarische rol die ze in het algemeen spelen.

Op de ongeveer 197 leden en landen die lid zijn van de VN, ben ik niet zeker of een derde niet gediskwalificeerd is naar eigen gedrag om in die raad te gaan zetelen. Ik weet dat die aangeduid worden per continent en dat er binnen de continenten een soort rotatie is van landen. Zo is de Democratische Republiek Congo, die me na aan het hart ligt, ook lid geworden van die raad. Misschien is het een voorbeeldigheid voor dat land. Minister-president, in welke ‘tournante’ zit Israël en door welk continent – Europees waarschijnlijk – kan het worden voorgedragen om op zijn beurt, als die er komt, lid te worden van die raad?

U hebt daarnet gezegd, wat ik beaam, dat een van de belangrijkste punten van die raad erin bestaat de Universal Periodic Review te maken. België met al zijn ‘rechtstaatheid’ en de bescherming van rechten heeft daar ook enkele jaren geleden op het appel gestaan door onze gevangenissen. Die review is interessant omdat die wordt gemaakt door de ‘peers’ en wordt beantwoord door het land zelf waarom de review draait. Ik vind dat positief.

We hebben al zo weinig internationaal moreel of uitvoerbare geldende regels die de mensenrechten beamen, dat de terugtrekking van zo'n land hopelijk maar tijdelijk zal zijn.

De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Tine Soens (sp·a)

Voorzitter, we hebben tijdens de plenaire vergadering van twee weken geleden unaniem een resolutie goedgekeurd over de schending van kinderrechten in de VS. Het ging toen specifiek over kinderen die werden opgesloten aan de grens en gescheiden werden van hun ouders. Een van de vragen aan de regering van het parlement was om er bij de “Federale Regering op aan te dringen dat België in de VN-Mensenrechtenraad waar het tot eind dit jaar deel van uitmaakt een voorstel van resolutie indient om de schendingen van de kinderrechten in de VS te onderzoeken”. Hebt u daartoe al initiatieven genomen? Zal de Federale Regering dit doen?

De voorzitter

Mevrouw de Bethune heeft het woord.

Sabine de Bethune (CD&V)

Voorzitter, mijn tussenkomst gaat volledig in dezelfde richting als die van mevrouw Soens. De Verenigde Staten hebben het Kinderrechtenverdrag getekend, maar niet geratificeerd. Dat is toch ook al een belangrijk teken aan de wand in het gekende mensenrechtendebat.

Ik wil ook concreet focussen op de recente evenementen in de Verenigde Staten. Mevrouw Soens verwijst terecht naar de resolutie die door het Vlaams Parlement is goedgekeurd. We vernemen via de media dat de Amerikaanse president een halt toeroept aan de politiek om gezinnen te scheiden. Ik heb geen investigatieopdracht en ik heb ook geen gedetailleerd onderzoek gedaan, maar er zijn toch wel wat dissidente geluiden. Blijkbaar is het niet zo evident.

Ik heb een reportage gezien van een vooraanstaande democratische kandidate, Elizabeth Warren, die op een heel aangrijpende manier verslag uitbrengt van haar bezoek aan de gesloten centra. Mannen, vrouwen en kinderen worden nog altijd in kooien vastgehouden. Verschillende getuigenissen zeggen dat de hereniging van de kinderen met hun ouders heel moeizaam verloopt. Men denkt dat men in bepaalde gevallen zelfs helemaal niet tot een hereniging zal kunnen komen omdat de ouders al gedeporteerd zijn, terug naar hun land gebracht zijn en waarvan de gegevens niet juist opgeslagen zijn. Ze zullen geen bewijs kunnen geven dat het over hun kinderen gaat. Misschien moet er een DNA-onderzoek komen, dat maanden en maanden duurt.

Hebt u al de kans gehad om dit heel specifieke probleem aan te kaarten bij de Amerikaanse vertegenwoordigers in ons land? Hebt u opdracht gegeven aan onze Vlaamse vertegenwoordigers in de Verenigde Staten om dit ginds via hun kanalen aan te kaarten?

Het gaat hier over een zeer grove schending van de mensenrechten en de kinderrechten. Het is normaal dat we dit van heel nabij opvolgen. Dit sluit helemaal aan bij de Vlaamse bevoegdheden inzake welzijn, kinderrechten, kinderwelzijn en dergelijke. ‘In foro interno, in foro externo.’ We zitten daar in de kern van de Vlaamse bevoegdheden.

Het zou een steun zijn voor ons werk en voor onze inzet als we zouden weten dat de Vlaamse Regering dit ook ter harte neemt, niet alleen in Congo maar ook in de Verenigde Staten wanneer zich een dergelijk misbruik voordoet.

Ik wil mijn tussenkomst niet ontkrachten, maar ik wil toch verwijzen naar een beslissing die de Federale Regering heeft genomen om ook in ons land in 127bis gezinnen met kinderen op te sluiten, om dat mogelijk te maken, met het oog op uitwijzing, voor veertien dagen en verlengbaar met veertien dagen. Mijns inziens is dit een schending van de mensenrechten. Het debat zal worden gevoerd. Ik hoor dat onze vertegenwoordigers in Genève ook al van internationale instanties en de Raad van Europa hebben vernomen dat men dit als een schending van de kinderrechten ziet. We moeten niet alleen naar de Verenigde Staten kijken, we kunnen ook kijken naar wat gebeurt in eigen land. Ook dit dossier is lang niet gesloten. We moeten die beslissing van de Federale Regering ongedaan maken.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

De Verenigde Staten hebben het Mensenrechtenverdrag wel geratificeerd, want anders zouden ze geen lid kunnen zijn. De VS hebben nooit het Kinderrechtenverdrag geratificeerd, zoals ik meedeelde in de plenaire vergadering. Dat is ook niet gebeurd onder Obama. Hij heeft dit ook niet voorgelegd aan de Senaat. Het is nooit geratificeerd door de VS.

Ik herhaal wat ik heb gezegd. De VS hebben een aantal punten met betrekking tot de werking van de Mensenrechtenraad. Als ik bijvoorbeeld zie dat er meer resoluties gegaan zijn over de situatie in Israël dan in Noord-Korea, Syrië en andere landen samen, dan kun je je niet van de indruk ontdoen dat de Mensenrechtenraad disproportioneel focust op een aantal landen en een aantal andere landen disproportioneel buiten de focus laat. Betekent dit dat je je moet terugtrekken? Ik denk van niet en de Europese Unie denkt ook van niet.

De EU heeft in een officiële mededeling gezegd dat ze bereid is om te komen tot hervormingen en veranderingen en een andere aanpak binnen de Mensenrechtenraad. Terugtrekken betekent altijd een eenzijdige act, waardoor je ook niet meer kunt wegen op de besluitvorming en er geen inbreng meer in kunt hebben.

Dit wordt gelinkt aan het dossier van de kinderrechten. Kort na de actuele vragen is Trump op zijn beslissing teruggekomen. De Amerikaanse ambassadeur wordt normaal in juli aangesteld. Ik heb mij voorgenomen om onmiddellijk met de ambassadeur te spreken, eerder dan nog eens met de zaakgelastigde, die trouwens bij Didier Reynders is geweest. We zijn toen ook tussengekomen om te zien of we daarbij aanwezig konden zijn. Dat bleek niet mogelijk. Het is interessanter om met de nieuw aangestelde ambassadeur te spreken, eerder dan nog eens bij de zaakgelastigde dat standpunt te herhalen. We zullen dat punt niet uit het oog verliezen. Er zijn ook nog andere zaken, zoals ik meedeelde in de plenaire vergadering, die voorwerp van bespreking kunnen vormen.

We zijn daar niet rechtstreeks bij betrokken, maar uiteraard zijn mensenrechten voor ons een heel belangrijk thema. Dat is ook een heel belangrijk thema voor de Europese Unie. Samen met de federale minister van Buitenlandse Zaken, Didier Reynders, en samen met de Europese Unie betreuren wij sterk de terugtrekking van de VS. Dit maakt natuurlijk deel uit van een groter geheel van maatregelen waarbij de VS zich uit het multilateralisme terugtrekt, wat leidt tot onrust en onzekerheid en negatieve effecten heeft wereldwijd. De vraag is of eender welke reactie enig effect zal hebben op de beslissing van de president daaromtrent. Ik verwijs naar de protectionistische maatregelen, waar ook binnen de VS steeds meer reactie op komt. Maar goed, als de president een decreet uitvaardigt, dan is dat zo.

Het is een evolutie die zorgen baart en waartegen we ons op alle mogelijke manieren verzetten zonder mee te gaan in een spiraal die steeds meer leidt tot maatregelen en tegenmaatregelen, ook al is de Europese Unie in een aantal gevallen verplicht om dat te doen.

We krijgen natuurlijk het heel bezorgde signaal van de Europese industrie dat we de zaken niet op de spits mogen drijven. Het is geen gezellige of goede situatie. Ik hoop dat we de zaken in de loop van deze periode nog ten goede kunnen zien keren.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.