U bent hier

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Op 15 juni 2018 zou een nieuwe Green Deal huishoudelijke houtverwarming in werking treden. Een Green Deal biedt opportuniteiten om tussen verschillende overheden en sectoren tot afspraken te komen en sneller voortgang te bereiken op een beleidsdomein.

Het is goed, aangezien de tekst openbaar is, dat we in het parlement hier vooraf over van gedachten kunnen wisselen. Deze Green Deal heeft als doel om met de betrokken partijen acties te ontwikkelen en te realiseren die een bijdrage leveren aan de doelstellingen van het Vlaamse Luchtplan. De specifieke doelstellingen van deze Green Deal zijn drievoudig.

Ten eerste moet de uitstoot van fijn stof ten gevolge van huishoudelijke houtverwarming in houtkachels en open haarden worden verminderd en zo de luchtkwaliteit binnen- en buitenshuis worden verbeterd.

Ten tweede moeten technologische vernieuwingen worden gestimuleerd richting emissiearme en energiezuinige houtkachels.

Ten derde moet een visie worden ontwikkeld rond de positie van huishoudelijke houtverwarming binnen andere vormen van huishoudelijke verwarming. Daarbij worden onder andere in rekening gebracht: de maatschappelijke kost, de afzetmarkten van houtstromen, mogelijke technologische vernieuwingen, doelstellingen inzake hernieuwbare energie en klimaat.

Hout is een vorm van hernieuwbare energie, maar zorgt tegelijk voor luchtvervuiling. Door de omschakeling naar meer performante houtkachels te steunen, kunnen we de uitstoot van fijn stof terugdringen. Op termijn is een verdere transitie nodig in het warmtebeleid naar warmtepompen en warmtenetten.

Op de website van de FOD Volksgezondheid staat een lijst van verwarmingstoestellen voor consumenten. Maakt men de keuze voor hernieuwbare vaste brandstof, dan vindt men een keuzelijst van 3644 hout- of pelletkachels en -ketels. Vaak zijn het dezelfde merken maar andere types. Het is niet aan de consument om het kaf van het koren te scheiden: daar is wetenschappelijk verantwoorde ondersteuning bij nodig. Vandaar dat het belangrijk is dat ook de federale overheid bij deze Green Deal betrokken is.

Maar bij nader inzien wordt er in het ontwerp van Green Deal huishoudelijke houtverwarming vooral veel studiewerk aangekondigd. Onder het motto ‘meten is weten’ heeft de overheid inderdaad nood aan goede kennis over houtverbranding: welke types en hoeveelheden van houtverbranding zijn er? Hoe oud zijn kachels? Hoeveel hout wordt er verbrand? En in navolging van dieselgate: hoeveel fijn stof stoten die kachels in werkelijke omstandigheden uit in plaats van in een labotestomgeving? De haalbaarheid van veel acties wordt onderzocht, maar in feite weten we via metingen van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) al veel over de vervuiling door houtverwarming. Volgens de VMM is houtverbranding in de winter verantwoordelijk voor maar liefst een derde van de totale hoeveelheid fijn stof in de lucht. Elk jaar opnieuw rapporteert de VMM over het dringend en dwingend karakter van ingrepen ten voordele van de volksgezondheid. Het kan toch niet zijn dat door deze Green Deal acties, die dringend nodig zijn, meer dan nodig worden afgeremd.

Minister, op Batibouw 2018 kondigde u een premie aan om de Vlaming te motiveren zijn oude, vervuilende kachel te vervangen door een nieuw efficiënt toestel. Andere maatregelen kunnen gaan over schrootpremies of een terugnameplicht voor de sector bij vervanging van oude kachels om te vermijden dat oude kachels in omloop komen op de tweedehandsmarkt; strengere normen of labeling zoals een verbod vanaf 2022 op het gebruik van verwarmingstoestellen met een uitstoot van meer dan 400 gram/gigajoule PM10; een certificeringssysteem dat de performantie en de duurzaamheid van de kachels aangeeft; een officiële erkenning van installateurs; een brede informatiecampagne over het gebruik en onderhoud van houtkachels; en een kwaliteitslabel voor brandhout, samen met de federale overheid.

Minister, wanneer treden de eerste concrete acties in werking, meer bepaald de uitfasering van oude smoorkachels?

Is retrofitting van oude toestellen sowieso een goed idee? Is wachten op de resultaten van onderzoek naar de haalbaarheid en het potentieel ervan, actie 2.1.2, niet eerder tijdverlies?

Wanneer komen er stimuli om oude kachels en ketels te vervangen door echt performante houtpelletketels?

Wanneer wordt de omslag gemaakt naar het echte alternatief van warmtepompen en warmtenetten? Wordt deze Green Deal gecoördineerd en naast het Warmteplan van minister Tommelein gelegd?

Er is nood aan inventarisatie, controle en handhaving. Waarom trekt Vlaanderen de tweejaarlijkse controle van cv-ketels niet door naar verwarming op hout en pellets zoals Bond Beter Leefmilieu voorstelt? De onderhoudstechnicus kan na controle alle gegevens invoeren in een centrale databank. Die kan de overheid vervolgens gebruiken om een gericht vervangings- en stimuleringsbeleid te voeren zodat we snel opnieuw gezonde lucht kunnen inademen.

Bent u bereid om in overleg met de federale minister van Consumentenzaken een extra doelstelling toe te voegen onder artikel 3, namelijk de doelstelling om te komen tot concrete, duidelijke en nuttige informatie voor de consument? Bedoeling is dat wie kiest voor houtverwarming, in functie van zijn beschikbare middelen, bewust kan kiezen voor een performante kachel of ketel die vriendelijk is voor klimaat, milieu, gezondheid en bovendien zuinig is. Want laten we ervan uitgaan dat het de minder gegoeden zijn die vaker kiezen voor houtverwarming.

Minister Schauvliege heeft het woord.

Mevrouw Meuleman, de Green Deal is momenteel nog in volle bespreking. Op 30 maart was er een stakeholderoverleg. Op basis daarvan is de ontwerpversie aangepast, die wordt nu nog verder besproken. Pas daarna volgt ondertekening en inwerkingtreding.

U stelt een aantal inhoudelijke vragen. Aangezien het nog niet gaat over een definitieve Green Deal, is het moeilijk om daar in detail op door te gaan.

Retrofitting kan een mogelijke oplossing bieden voor toestellen die nog niet zo oud zijn, maar toch niet aan bepaalde criteria voldoen. Uit onderzoek blijkt dat vooral kachels die dateren van voor het jaar 2000, zeer vervuilend zijn. Daarnaast weten we dat de kachels die sindsdien verkocht zijn, ondertussen ook performanter zouden kunnen worden gemaakt. Vaak is het voor de eigenaars van deze kachels nog te vroeg om een nieuwe kachel aan te schaffen. In dergelijke situaties is het beter dat er dan aan retrofitting kan worden gedaan. Op die manier is er toch al op korte termijn een positief effect op de luchtkwaliteit.

Naast het uitfaseren van oude kachels kan ook de vervanging van de oudere houtkachels snel leiden tot een betere luchtkwaliteit.

De Green Deal moet ook zorgen voor een visieontwikkeling voor de lange termijn van de positie van huishoudelijke houtverbranding in de toekomst. Bij deze visieontwikkeling zal rekening worden gehouden met het klimaatplan 2030 en het energieplan 2030 dat minister Tommelein voorbereidt. Die visie zal ook in lijn moeten zijn met de ontwerpklimaatvisie 2050 en de verlaging van de warmtevraag ten gevolge van de stapsgewijze uitwerking van het Energiepact.

Die diensten van minister Tommelein zijn ook betrokken bij de voorbereidingen van de Green Deal. Zo kan de Green Deal afgestemd worden met het Warmteplan.

In het kader van de Europese verordening voor ketels en de Europese verordening voor kachels moeten deze toestellen verplicht voorzien zijn van een energielabel. Op basis hiervan wordt de consument op de hoogte gesteld van de energieprestaties en dus de zuinigheid en de eraan gerelateerde impact op het klimaat en de uitstoot van een kachel en ketel. Het label gaat van A++ als beste score tot G als slechtste score. Een A-label komt overeen met wat actueel minimaal vereist is in België voor nieuwe kachels overeenkomstig het koninklijk besluit van 12 oktober 2010. Dat betekent dat de kachels en ketels die in België verkocht mogen worden, al goed scoren.

Daarnaast is er ook een Europees ecolabel voor ketels. Dat is niet verplicht, maar heeft extra strenge minimumvoorwaarden op het vlak van rendement en emissie van de polluenten koolstofmonoxide (CO), fijn stof, vluchtige organische stoffen (VOS) en stikstofoxiden (NOx). Toestellen die hieraan voldoen, zijn dus extra performant.

Wat mij betreft, zal ook energiearmoede in die Green Deal voldoende aan bod komen. We zijn echter nog volop in bespreking.

Mevrouw Meuleman heeft het woord.

Minister, er blijven inderdaad nog een aantal vragen over waarop u geen antwoord hebt gegeven, wellicht omdat u nog in bespreking bent. Ik hoop dat u een aantal suggesties zult meenemen. Ik denk aan de schrootpremie en de terugnameplicht. Ik denk ook aan de duidelijkheid die misschien best wordt gecreëerd over de verschillende pelletkachels, die allemaal milieuvriendelijker zouden zijn, maar waarvan er toch nog 3644 verschillende zijn, wat het voor de consument moeilijk maakt. Is er daarover overleg met het federale niveau? Zullen er samen acties worden ondernomen? Wanneer denkt u dat het kachelplan dan wel klaar kan zijn en dat de Green Deal zou worden afgesloten? Misschien hebben we tegen de zomer best nog een akkoord, zodat er volgende winter al wat merkbaar kan zijn van dat actieplan.

Fijn stof beroert de gemoederen echt. Als er in de winter opnieuw een piek zal zijn, zullen ouders en stadsbewoners opnieuw van zich laten horen. Graag krijg ik een antwoord op mijn vraag naar timing.

De heer Vandaele heeft het woord.

Minister, we zijn er nog niet helemaal uit wat die kachels betreft. Retrofitting, een filter op de schouw of op de pijp zetten, dat zal zeker wel helpen, maar het is ook nog niet ideaal. Ik hoor mensen zeggen dat het een beperkt rendement geeft. Het werkt ook op elektriciteit, dus als je de stekker eruit trekt – ook met andere filtersystemen gebeurt dat soms, men installeert ze wel maar verder gebruikt men ze niet –, dan werkt het niet.

Er wordt vaak gezegd dat de nieuwe kachels performanter zijn, maar de meest performante kachels zijn nog altijd vele keren vervuilender dan bijvoorbeeld centrale verwarming. De Vlaamse Milieumaatschappij zei onlangs dat als je een nieuwe kachel slecht gebruikt, die soms nog meer vervuilt dan wanneer je een oude kachel correct gebruikt. Het is dus niet zo'n eenvoudige oefening door te zeggen: ‘Als we dit doen of dat laten, dan zijn we er.’

Minister, als ik u goed beluister, dan ziet u toch nog een plaats voor private houtkachels, ook in de toekomst. U zegt dat de nieuwe kachels toch beter zijn. Ik leid daaruit af dat u nog een rol weggelegd ziet voor houtverbranding in huishoudens. Een tijd geleden was dat in de actualiteit en we hebben er ook over gediscussieerd, maar overweegt u nog steeds om met een premie te werken, om de oude kachels uit circulatie te halen? Zo ja, hoe kunt u zeker zijn dat u daarmee het juiste publiek bereikt? Minder kapitaalkrachtige mensen zult u waarschijnlijk toch niet meekrijgen in zo'n systeem van inruilen. Het lijkt hoe dan ook moeilijk in te schatten hoeveel niet-performante kachels we hebben en hoeveel we er uit circulatie halen, tenzij we overal aanbellen en kijken wie wat heeft staan. Maar dat lijkt me allemaal niet zo gemakkelijk. Misschien kunt u daar iets meer over zeggen?

Mevrouw De Vroe heeft het woord.

Het komt niet zo vaak voor dat we hier vragen stellen over ontwerpteksten die nog niet formeel of ondertekend zijn. Dit is een primeur. Maar goed, misschien is het niet slecht dat we hier toch al over kunnen praten, maar ik heb dit nog niet meegemaakt in deze commissie.

Minister, het was de bedoeling om deze Green Deal tegen Batibouw getekend te krijgen. Er is wat vertraging op gekomen. We hebben in een vorige vraagstelling al gepraat over de Green Deal en hoe u dat zag. Een houtkachel is geen milieuvriendelijke manier om te verwarmen. Er zijn veel milieuvriendelijkere alternatieven. Waarom zijn er in dat ontwerpplan nog geen alternatieven voor duurzame verwarming opgenomen?

Mevrouw Meuleman verwijst naar pelletkachels, maar er zijn veel milieuvriendelijkere alternatieven. Ik mis dat een beetje in het ontwerpplan. Minister, ik weet dat u nog aan het bespreken bent, u hebt gezegd dat het kabinet van minister Tommelein daar ook mee bezig is, maar dit mis ik hier toch heel hard. Als de onderhandelingen lopende zijn, vraag ik om dat nog meer in de verf te zetten in het ontwerpplan.

Minister Schauvliege heeft het woord.

Collega's, het blijft een vreemde discussie waar ik altijd mijn ogen van opentrek. Dit debat wordt hier al lang gevoerd: hoe gaan we om met houtkachels en de houtverwarming? Samen met mobiliteit is dit een belangrijke veroorzaker van fijn stof. De vraag om iets aan houtkachels te doen, leeft al lang in het parlement. Als er dan een initiatief loopt op basis van een Green Deal, waarmee we goede ervaringen hebben in een aantal andere sectoren zoals gedeelde mobiliteit, waar we met alle stakeholders bekijken hoe we een beleid kunnen uitrollen voor de houtkachels, dan komt de vraag waarom we ons enkel tot de kachels beperken. Dat is altijd een raar debat.

Uiteraard moeten we dit zo breed mogelijk opentrekken. Dan is de vraag natuurlijk wat onze bedoeling is met die Green Deal. Initieel is dat gestart om na te gaan hoe we de houtverbranding in Vlaanderen op een redelijke manier, zowel op de korte als op de lange termijn kunnen oplossen. We moeten een duidelijk onderscheid maken tussen de kortetermijnmaatregelen die we kunnen nemen om de luchtkwaliteit te verbeteren, en de lange termijn. Op de lange termijn is het belangrijk de visie van het Warmteplan mee te nemen. Op korte termijn moeten we kunnen zien hoe we bepaalde zaken beter kunnen laten werken, vervangen of op de juiste manier laten gebruiken.

Collega Vandaele, het is de bedoeling om in de Green Deal zelf voldoende aandacht te hebben voor sensibilisering over hoe te stoken, hoe te gebruiken, de manier waarop, welk hout. Dat heeft uiteraard een enorme impact.

De vraag om alles in kaart te brengen of een eigen label te maken, kwam ook al bij vorige gelegenheden aan bod. We moeten zien dat we niet iets uitwerken dat gigantisch veel geld en mankracht kost en dat eigenlijk weinig impact heeft op het verbeteren van de luchtkwaliteit. We doen het vooral om de luchtkwaliteit te verbeteren. Ik heb de indruk dat sommigen die doelstelling uit het oog verliezen, maar ik vind dat in ieder geval belangrijk.

De federale overheid is ook betrokken. Het is belangrijk om dat te weten. Het is net omdat er zo'n grote range van stakeholders rond de tafel zit dat het wat tijd vraagt om na te gaan welke de juiste maatregelen zijn om uit te werken. Als het van mij afhangt, komt dat er snel. Ik hoop dat we dat kunnen finaliseren. Nogmaals, het zijn ontwerpteksten die nu circuleren, waar iedereen uiteraard nog opmerkingen over kan formuleren. Bepaalde suggesties die hier zijn geformuleerd, nemen we ook graag mee.

Minister, ik hoop dat er iets klaar zal zijn tegen de volgende winter. U hebt nog geen antwoord gegeven op mijn vraag naar de timing en het moment waarop u denkt dat er maatregelen in voege zouden kunnen treden. Ik ben het helemaal eens met uw visie dat we moeten proberen op korte termijn maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat er grote stappen vooruit worden gezet in het properder omgaan met houtverwarming. Een aantal voorstellen kunnen daar zeker voor dienen.

Op langere termijn kan er samen met minister Tommelein worden gekeken hoe we de houtverwarming kunnen vervangen door duurzame alternatieven. Het voorstel van de Bond Beter Leefmilieu voor een tweejaarlijkse controle op houtkachels zou u heel snel in staat stellen om de problemen te vinden. Zo zou u er heel gericht voor kunnen zorgen dat er een vervangings- en stimuleringsbeleid komt.

Het lijkt me zeker de moeite hiermee rekening te houden. Ik kijk absoluut uit naar de definitieve Green Deal en naar het definitieve plan. Ik hoop dat er snel resultaten zullen zijn.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.