U bent hier

De voorzitter

De heer Vanlouwe heeft het woord.

Minister-president, de brexitonderhandelaars zijn tot een partieel, tussentijds akkoord gekomen over de transitieperiode. Met een ‘draft agreement’ werd op 19 maart een tekst gepubliceerd die gaat over de overgangsperiode na het vertrek op 30 maart 2019. Dat is exact over een jaar. Het referendum is ondertussen bijna twee jaar geleden, maar over exact een jaar zou het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie vertrekken. “A brexit is a brexit”, zei Theresa May, de eerste minister van het Verenigd Koninkrijk. Ondanks de hoop die er soms was dat de brexit niet zou doorgaan, lijkt het er toch wel toe te komen.

Maar heel finaal lijkt deze 'draft agreement' nog niet. Tijdens een persconferentie in Brussel stelde EU-onderhandelaar Michel Barnier – en niet de Britse minister David Davis – een tekst voor. Het gaat over een document opgesteld in drie onderdelen, drie kleuren. De passages in groen zijn overeengekomen door de onderhandelaars en behoeven enkel nog een technische juridische controle. De onderdelen in het geel zijn overeengekomen in algemene politieke lijnen, maar behoeven nog wijzigingen of verduidelijkingen. En de passages in het wit zijn voorstellen van de EU waarover de onderhandelingen nog bezig zijn. Ook moet de tekst nog worden ondertekend door de EU-27 op een Europese Raad.

In grote lijnen houdt het akkoord in dat het Verenigd Koninkrijk tot eind december 2020 – dus dan alweer anderhalf jaar na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk – toegang blijft genieten van de Europese interne markt en de douane-unie. Men zal ook alle Europese regels moeten blijven respecteren en de financiële bijdrages blijven betalen. Tijdens die periode zullen de Britten echter geen inspraak meer hebben in het besluitvormingsproces. Men draagt dus wel nog bij, men geniet nog wel van de voordelen, maar men kan niet meer aanwezig zijn op een Europese Raad en men draagt niet meer bij tot de regelgeving.

Daarnaast is er ook een akkoord gevonden over de rechten van de EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk – de cijfers ken ik niet meer uit het hoofd, maar ik dacht dat het er iets meer dan 3 miljoen waren en omgekeerd ongeveer 1 miljoen Britten die op het Europese vasteland wonen – en zijn de Britten bij geschillen hierover gebonden door de rechtspraak van het Europees Hof.

De grote molensteen om de nek van de brexitonderhandelaars blijft de Ierse grenskwestie. Hierover is nog steeds geen akkoord. En als ik me niet vergis, zijn we binnenkort bijna twintig jaar na het Goedevrijdagakkoord. Ik dacht dat het dateerde van 1989. Ik ben er niet helemaal zeker van, maar het is ruim twintig jaar geleden.

De ‘draft agreement’ werd met gemengde gevoelens onthaald, vooral dan in het Verenigd Koninkrijk. De meer eurokritische fractie binnen de Conservatieve partij vindt dat minister Davis te veel toegevingen heeft gedaan in de transitieperiode, en sommige stemmen in de Britse politiek vragen ondertussen het ontslag van het kabinet May. Maar dat is ondertussen al meermaals gevraagd en ik stel vast dat zij  nog steeds ‘prime minister’ is en haar kabinet nog steeds heeft in Downing Street 10.

Minister-president, ik heb een aantal vragen voor u over deze nieuwe brexitontwikkelingen.

Kunt u inhoudelijk meer toelichting geven over het bereikte akkoord? Wat is uw reactie op dit akkoord?

In hoeverre brengt dit akkoord rust en stabiliteit voor ons Vlaams bedrijfsleven? Minister-president, een delegatie van het Verbond van Belgische  Ondernemingen (VBO) is gisteren zelf naar London geweest. Ze is ontvangen in Downing Street 10 en ontvangen door een delegatie parlementsleden. Ze hebben daarbij hun ongerustheid overgebracht over de impact van de brexit op onze economie, onder meer op de haven van Zeebrugge.

Hoe ziet u de volgende stappen in de brexitonderhandelingen, en op welke manier zult u hierop vanuit Vlaanderen proberen te wegen?

Ik kijk uit naar uw antwoord.

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Mijnheer Vanlouwe, het is inderdaad zo dat de onderhandelaars op 19 maart jongstleden een tussentijds akkoord hebben bereikt over de brexittransitiefase. Die fase loopt nu tot 31 december 2020 en moet minstens tot dan rechtszekerheid bieden aan de Europese en Britse bedrijven en moet de onderhandelaars de tijd geven om verdere akkoorden te sluiten.

Tijdens deze transitiefase wordt een status quo beoogd. Dat wil zeggen dat het Verenigd Koninkrijk als derde land verder gebonden blijft door de bestaande en nieuwe EU-wetgeving, door de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie en door internationale verdragen die de Europese Unie heeft afgesloten.

Het Verenigd Koninkrijk zal tijdens die periode ook blijven deelnemen aan EU-samenwerkingsprogramma’s, zoals Erasmus. En, als ware het een lidstaat, zal het Verenigd Koninkrijk ook blijven bijdragen aan de begroting van de Europese Unie.

Het VK wordt als derde land echter grotendeels uitgesloten van de besluitvorming van de EU. Dat is ook logisch aangezien het VK geen lidstaat meer is tijdens deze transitiefase. Het akkoord bepaalt wel dat het VK bij uitzondering door de EU zal worden geconsulteerd waar dit opportuun is.

Wat de besluitvorming in het visserijbeleid betreft, wordt er een speciaal regime ingericht waarbij het VK verplicht geconsulteerd moet worden bij de jaarlijkse vastlegging van quota.

Onze reactie is positief. U weet dat de Vlaamse Regering als een van de eersten heeft aangedrongen op een brexittransitiefase na 29 maart 2019. Deze transitiefase moet onze bedrijven en burgers rechtszekerheid bieden en moet hun de tijd geven om tot een kwaliteitsvolle deal te komen inzake de toekomstige relaties. Ik ben blij dat beide hoofdonderhandelaars tot dat standpunt zijn gekomen. Voor het overige kijk ik samen met u uit naar een oplossing voor de Ierse grenskwestie.

Ik heb vorige maandag uit eerste hand van de Ierse Minister of State for European Affairs Helen McEntee vernomen dat het VK nu ook principieel akkoord gaat om de backstopregeling van Michel Barnier juridisch te vertalen. Dat is intussen ook bekend geraakt. Ik vertel eigenlijk geen nieuws meer. Helen McEntee kwam toen net terug van een belangrijke vergadering.

Men aanvaardt die backstopregeling wanneer het VK er niet in slaagt om voor oktober zelf met een realistische en voor de unie aanvaardbare alternatieve oplossing te komen – optie 1 – of wanneer de toekomstige douanesamenwerking tussen de EU en het VK niet van dien aard is dat ze een frictieloze grens, zonder fysieke douanecontroles aan de grens tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek toelaat – optie 2. Ingeval die hypotheses niet vervuld zijn, onderschrijft het VK principieel akkoord te gaan met de derde backstopoptie, wat wil zeggen dat het VK zijn regelgeving volledig zal moeten afstemmen op het Unierecht om die frictieloze overgang tussen de Republiek en Noord-Ierland mogelijk te maken.

Full regulatory alignment – ik heb het al uiteengezet in de commissie of in de plenaire vergadering, ik weet het niet meer precies – betekent in dit geval dat men komt tot een harde grens tussen het hele eiland en het VK. De Britten zijn daar principieel mee akkoord gegaan. Opties 1 en 2 blijven natuurlijk open. Als men daar de kwadratuur van de cirkel vindt, komt de derde optie niet ter sprake. Wat die derde optie betreft, wil ik nog toevoegen dat het slechts gaat over een principieel akkoord. Dat betekent niet dat ze akkoord gaan over wat en hoe men juridisch die backstopoptie zal vertalen, maar wel dat ze principieel hebben aanvaard om, wanneer de eerste twee opties niet vervuld geraken, tot die backstopoptie te komen. Ik kijk ernaar uit hoe dit belangrijk akkoord tot stand zal komen.

Voor ons bedrijfsleven is het een kleine opluchting dat er ook een positieve dynamiek kan komen in de verdere onderhandelingen, maar ik herhaal dat het een tussentijds akkoord is. Dat betekent dat het niet op zichzelf staat: het maakt deel uit van het ontwerp van terugtrekkingsakkoord dat eerder deze maand gepubliceerd werd. Indien de onderhandelaars er uiteindelijk niet in zouden slagen om het terugtrekkingsakkoord rond te krijgen, valt ook dit tussentijds akkoord over transitie in het water. De regel is immers: ‘Nothing is agreed until everything is agreed.’

Dit terugtrekkingsakkoord zal de komende weken en maanden het onderwerp zijn van verdere onderhandelingen tussen de beide partijen. Een ‘no deal’-scenario met desastreuze gevolgen voor onder andere de Vlaamse economie is dus helaas nog niet definitief van de baan.

Het blijft ook belangrijk om te onderstrepen dat de onderhandelingen over het toekomstig samenwerkingsmodel spoedig moeten worden verdergezet. Ik kom daar nog op terug.

Tijdens de komende maanden moet er een oplossing worden gevonden voor de resterende discussiepunten van het terugtrekkingsakkoord.

De twee belangrijkste overblijvende thema’s zijn de governance-aspecten die niet aan de rechten van burgers en aan de financiële regeling zijn gerelateerd en de kwestie van de Ierse grens. Idealiter zal dit in oktober 2018 resulteren in een uittredingsverdrag dat door beide partijen wordt goedgekeurd. Indien er een akkoord is, moet dit worden bezorgd aan het Europees Parlement, dat zijn goedgekeuring moet verlenen. Het Europees Parlement heeft al meermaals te kennen gegeven dat eind oktober 2018 de deadline is om tegen brexit day een afgeklopt uittredingsakkoord te hebben.

Naast de lopende onderhandelingen over het terugtrekkingsakkoord heeft de Europese Raad verleden week tevens richtlijnen aangenomen over de visie van de 27 Europese lidstaten op de toekomstige relaties. We hebben daar met de Directie-Generaal voor Europese Zaken en Coördinatie op kunnen wegen. We ondersteunen de ambitie om te komen tot een zo handelsvriendelijke toekomstige relatie en tot een zo allesomvattend mogelijke plus-samenwerking, zoals we dat noemen. We hebben de lijn bewaakt dat voor toekomstige goederenhandel een nultarief geldt, zonder quota of andere uitvoerrestricties. Mede op onze vraag is ook de toekomstige plus-samenwerking met betrekking tot onderzoek en ontwikkeling (O&O), de opvolger van Horizon 2020, tot de Erasmusuitwisselingen en tot mobiliteit en transport in het vooruitzicht gesteld.

Op basis van deze richtlijnen zal de Europese Commissie verder onderhandelen. Die onderhandelingen moeten in oktober 2018 resulteren in een politieke verklaring over de toekomstige relaties. Die verklaring moet resulteren in een verdragstekst over een toekomstig partnerschap.

Vlaanderen is zeer nauw betrokken bij de Belgische standpuntbepaling. Onze belangen zijn bijzonder groot. Ik heb de voorbije maanden zeer veel bilaterale contacten gehad. Ik heb onze Vlaamse visie op de brexit uiteengezet tijdens mijn gesprekken met de hoofdonderhandelaar, de heer Barnier, met andere Europese ministers, met ambassadeurs en met leden van de Europese Commissie. Ik benadruk telkens hoe groot de belangen zijn die op het spel staan. Het is onze uitdrukkelijke wil de schade zo veel mogelijk te beperken. We weten helaas al lang dat het natuurlijk uitgesloten is dat iemand hierbij wint.

De voorzitter

De heer Vanlouwe heeft het woord.

Minister-president, ik dank u voor uw omstandig antwoord. Ik denk dat we in Vlaanderen allemaal op die lijn zitten. We moeten de schade, die er zeker zal zijn, beperken. Ik heb de ondernemers van het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) er gisteren voor horen pleiten dat we ervoor moeten zorgen dat de onderhandelingen alvast niet in chaos verzanden. We stellen vast dat het niet gemakkelijk of evident is.

Ik heb vastgesteld dat nu een tweede tussentijds akkoordje is gemaakt. Wat me dan weer ongerust maakt, is dat enkele dagen later, tijdens de vergadering van de Europese Raad, waarop alle ministers, staatshoofden en regeringsleiders aanwezig waren, een boodschap naar voren is gebracht over het standpunt van het Verenigd Koninkrijk die een nauwe handelsrelatie moeilijk maakt. Volgens mij moeten we net werken aan een goede handelsrelatie. Het Verenigd Koninkrijk zal nog steeds onze buur blijven. Het Verenigd Koninkrijk behoort misschien niet meer tot dezelfde familie, maar blijft onze buur.

Minister-president, u hebt al bijzonder veel inspanningen geleverd. U hebt al meermaals contact gehad met de heer Barnier, u hebt de haven van Zeebrugge bezocht en u hebt een forum met bedrijfsleiders opgericht. Vanuit mijn bescheiden positie in het Vlaams Parlement, maar ook in het Comité van de Regio’s, probeer ik andere regio’s die door de brexit worden getroffen te wijzen op de impact die dit zal hebben op onze economie, onder meer op onze havens. Het gaat niet enkel om Vlaanderen, maar evengoed om Nederland, Denemarken en zelfs het noorden van Frankrijk.

Ik heb in het Comité van de Regio’s alvast voorgesteld een bezoek te brengen aan de haven van Zeebrugge en daar met de CEO, de heer Coens, in de mate van het mogelijke contacten met bedrijven te leggen. We zullen dat volgende maand doen. De andere partners uit Europese regio’s moeten weten welke impact dit heeft op ons, als nauwste buur van het Verenigd Koninkrijk, maar ook kan hebben op andere regio’s in Europa.

Minister-president, ik ben ervan overtuigd en ik heb er alle vertrouwen in dat u dit in het belang van onze economie verder op een goede en correcte wijze zult opvolgen.

Rik Daems (Open Vld)

Minister-president, ik wil nog een kleine opmerking maken. Ik heb al vaak gesteld dat het Britse parlement dit op het einde van de rit moet goedkeuren. Dit is een bijzonder zwak punt en een recente evolutie draagt hier nog toe bij.

Vandaag is een of andere klacht ingediend met betrekking tot de partijfinanciering van de brexitcampagne. Er zou zijn aangetoond dat naar aanleiding van dit referendum illegale partijfinanciering is aangewend. Ik kan het me bijna niet voorstellen, maar indien dit gerechtelijk zou worden bewezen, wil ik er u attent op maken dat u misschien eens moet nakijken of het referendum hierdoor kan worden geannuleerd. U moet zich voorstellen in welke situatie we dan zouden terechtkomen.

Er is nog een tweede aspect, namelijk het lopende onderzoek naar de organisatie Cambridge Analytica. Nu wordt onomstotelijk bewezen dat informatie is vervalst. Ik weet niet in welke mate dit ten aanzien van het referendum als een juridisch element kan worden aangevoerd, maar ik kan me wel voorstellen dat als Engelse volksvertegenwoordigers het akkoord moeten goedkeuren nadat onomstotelijk is vastgesteld dat het resultaat van het referendum bepalend is gestuurd op basis van manipulatie en valse informatie … Dan valt het volgens mij niet uit te sluiten dat dit een risico vormt.

Ik vraag u niet om hier nu op te antwoorden. Dat is het punt niet. Het zijn een paar elementen in de rand die vanuit een voorzichtigheidsoverweging misschien eens moeten worden bekeken. Ik kan me immers niet voorstellen dat een volksvertegenwoordiger een akkoord moet goedkeuren indien juridisch zou blijken dat met het referendum illegale partijfinanciering was gemoeid en indien onomstotelijk zou worden bewezen dat er sprake was van manipulatief gedrag in de extreme zin. We zullen tijdens een verkiezingscampagne allemaal wel eens het een en het ander vertellen en een overdrijving is niemand vreemd. Dat is het punt niet. Hier gaat het echter een heel andere richting uit.

Persoonlijk sluit ik niet uit dat heel dit ding op het einde van de rit nog zou kunnen kapseizen. Dat is een persoonlijk buikgevoel. Of dat al dan niet goed zou zijn, laat ik in het midden. Ik kan me niet voorstellen dat dit goed zou zijn. We moeten hier vanuit een voorzichtigheidsgevoel minstens even naar kijken. Zonder hier te veel gewicht aan te geven, lijkt dit me toch niet onverstandig. Ik vermeld dit hier als een bedenking in het geval die twee elementen vast komen te staan.

Het strafste zou zijn dat het referendum wordt geannuleerd. Dat is perfect mogelijk, en waar staan we dan? Het is niet meer dan een bedenking waar ik vandaag geen verdere conclusies aan kan verbinden. Ik heb echter van in het begin verklaard dat de staart van de slang het probleem zou kunnen vormen, en dat is de goedkeuring van het akkoord in het Brits parlement.

Minister-president Geert Bourgeois

Mijnheer Daems, aangezien ik het belangrijk vind, wil ik hier kort op ingaan. Wat u hebt gezegd, klopt inderdaad. Er loopt een onderzoek, en indien de feiten ernstig blijken te zijn, is het goed mogelijk dat hier andere gevolgen aan worden gekoppeld. Los daarvan hebben zeer belangrijke conservatieve volksvertegenwoordigers verklaard dat zij het laatste woord moeten hebben. Ik denk dan aan wat de heer Clarke heeft verklaard. Zij zullen hierover beslissen. Dit doet me besluiten dat andere wendingen nog mogelijk zijn.

Ik heb tijdens plenaire vergaderingen van het Vlaams Parlement al de hoop uitgedrukt dat de Britten hierop terugkomen. Ik blijf, samen met vele anderen, herhalen dat ze welkom blijven.

Ik heb een Burgerdialoog gedaan met commissaris Frans Timmermans. Die heeft exact hetzelfde gezegd. Als de Britten tot een ander inzicht komen, dan zijn en blijven ze welkom.

Een tweede bedenking. Het loopt een beetje raar. Niet alleen tijdens de transitieperiode maar anders ook, zie je nu meer en meer stemmen opgaan in de richting van bijvoorbeeld een partiële douane-unie. Dat ontlokt de bedenking dat zolang de Britten er bij waren, ze veel opt-outs hadden, en als ze eruit gaan, ze een aantal opt-ins willen hebben. Dat is een beetje bizar aan het evolueren. Maar we zullen zien hoe het loopt. Ik denk dat het belangrijk is om ondertussen de goede relaties te onderhouden. Ik heb officieel geen aanwijzingen daarvan. Alle mensen die ik spreek, zeggen: ‘Het volk heeft gesproken, we houden ons daaraan.’ Maar je ziet dat er boven of onder de waterlijn een aantal zaken in beweging zijn.

De voorzitter

De heer Vanlouwe heeft het woord.

Ik heb ook gelezen waarnaar u verwijst, voorzitter. Ik denk dat we ons alvast op het vasteland moeten focussen op de toekomstige handelsrelatie. Dat is natuurlijk een intern probleem. We zullen de uitslag moeten afwachten, wat die ook is. Maar laat ons vooral focussen op goede toekomstige relaties met het Verenigd Koninkrijk.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.