U bent hier

De heer Schiltz heeft het woord.

Voorzitter, minister, een heel andere thematiek nu. Collega’s, mijn vraag over de toename van het gebruik van de waarborgregeling wil ik graag even situeren. De Vlaamse overheid heeft twee waarborgsystemen. Het ene is Gigarant, vooral bedoeld voor grote bedrijven en iets grotere leningen, met een waarborg tot 80 procent. Het andere is de generieke waarborgregeling, een automatisch systeem waarbij financiële instellingen waarborgen kunnen toekennen, waarbij punctueel via steekproeven wordt geaudit en gecontroleerd door Waarborgbeheer nv of aan de criteria is voldaan en dergelijke meer. Het essentiële is dat het een automatisch systeem is, en dat het dus niet de overheid zelf of een van de overheid afgeleid orgaan zelf is dat de waarborgen moet toekennen.

De reden voor mijn vraag is het bankenoverleg dat in februari heeft plaatsgevonden, en ook het verslag van het overleg dat in september heeft plaatsgevonden. Dat is zeer interessant. Ook voor de collega’s is het zeer nuttig om die verslagen van dat highlevel bankenoverleg te lezen. Daarin wordt ook een soort financieel-economische stand van zaken van het land en zijn regio’s gemaakt. Wat lezen we nu in die verslagen? Wat stellen we vast? Dat het aantal waarborgen, en vooral het aantal automatisch toegekende waarborgen, stevig stijgt.

Een en ander is mogelijk niet los te zien van een toename van het aantal kredieten dat sowieso werd versterkt. Enerzijds merken we bij de gezinnen een sterke toename van het hypothecair krediet, maar ook voor bedrijven worden er meer en meer kredieten toegekend. Dat lijkt mij een goede zaak. Mogelijk heeft een en ander te maken met de economische heropleving en dies meer.

Terecht werd in het verslag van het bankenoverleg aangehaald dat de stijging van de automatische toekenning in de gaten moet worden gehouden. Voorlopig lijkt het niet zo dat er een bovenmatige blootstelling is ten aanzien van de Vlaamse overheid, maar wanneer die enveloppes blijven toenemen, zou dat toch voor problemen kunnen zorgen, te meer dat het delven van mogelijke verliezen of verliezen bij uitwinning rechtstreeks ten laste van de Vlaamse begroting vallen. Er wordt verwacht dat het verlies van de garanties voor 2018 op11 miljoen euro zou vallen en toch wel enigszins hoger ligt dan wat we de afgelopen jaren hebben gezien, met uitzondering van een piek ten gevolge van de economische crisis.

Minister, we stellen vast dat er een toename is van het aantal automatisch toegekende kredieten. Voorlopig blijkt de dekking nog redelijk in orde en is er geen bovenmatige blootstelling aan risico. Maar, gelet op de cijfers die ik net heb toegelicht, zou ik u willen vragen wat hiervan volgens u de oorzaken zijn. Gaat het enkel om een toename van het aantal kredietvragen, waarbij het dan proportioneel logisch is dat het aantal waarborgregelingen toeneemt? Is er een wijziging in het kredietprofiel, waardoor er andere kredieten aan een ander soort bedrijven of andere investeringen worden toegekend? En, een heel belangrijke vraag: merken we al dan niet een tendens dat banken, aangezien zij vrij gemakkelijk kredieten onder die regeling kunnen schuiven, meer en meer risico naar de Vlaamse overheid schuiven? De rentes liggen laag, er is weinig te verdienen op een aantal kredieten. Het zou dus natuurlijk kunnen – de verleiding is groot – om stelselmatig of stilaan sluipend meer risico’s naar de Vlaamse overheid over te hevelen.

Hebt u reeds resultaten ontvangen van de analyse die de financiële instellingen zouden uitvoeren? Er is toen op het bankenoverleg gevraagd of de vragen die ik net heb gesignaleerd, op microniveau zouden worden onderzocht. Is er daarvan al resultaat? Welke factoren verklaren de waarborgtoename volgens de financiële instellingen? Op basis van de antwoorden op die vragen, welke beleidsconclusies trekt u uit die vaststellingen? Acht u een bijsturing van het waarborgsysteem nodig?

In 2017 werd de waarborgenveloppe verhoogd naar 350 miljoen euro. Als we die prognoses doortrekken, betekent dit dat, als we dat aanhouden, de komende jaren de verliesfinanciering kan oplopen tot 20 miljoen euro. Welk waarborgvolume zult u volgend jaar ter beschikking stellen in het kader van de waarborgregeling? Welk niveau aan waarborgen acht u budgettair beheersbaar? Simpel gezegd: we zien dat het aantal waarborgen toeneemt. We hebben de portefeuille – of tenminste het beschikbaar budget – enigszins moeten optrekken. Ik dacht dat er bij PMV een eenmalige verhoging is gekomen – of anders kunt u mij daarin corrigeren.

Waarborgbeheer nv staat in voor het beheer van dit instrument van de automatische toekenning, via onder andere de inning van de premies – er moet een eenmalige premie worden betaald wanneer de waarborg wordt toegekend – en de uitvoering van controles en audits om de naleving van de regelgeving te controleren. Met andere woorden, banken kennen het toe, maar Waarborgbeheer nv controleert hier en daar met steekproeven of dit wel correct gebeurt. Is er, gelet op het toegenomen aantal verbintenissen dat moet worden gecontroleerd, nog voldoende controle en dus risicobeheersing mogelijk? Met andere woorden, is de slagkracht, de controlekracht en auditkracht van Waarborgbeheer nv voldoende groot om het toegenomen volume nog steeds adequaat te controleren?

Minister Muyters heeft het woord.

Collega, op het highlevel overleg van 21 september 2017 is opnieuw gesproken over die waarborgregeling. Ter voorbereiding daarvan had Febelfin een rondvraag gedaan bij de voornaamste banken in de Vlaamse markt over de verwachte toename van het gebruik van die waarborgregeling in de toekomst. Uit die rondvraag bleek dat, geaggregeerd, het gebruik van de waarborgregeling in de komende jaren nog wel verder zou stijgen, maar wel minder uitgesproken dan het stijgingspercentage van de voorbije jaren.

Betreffende de specifieke oorzaak voor de toename van de aangevraagde waarborgen brachten de financiële instellingen geen specifieke analyse naar voor. Maar ik denk dat je wel duidelijk de toename kunt zien. Dat is dus al een eerste reden. Die toename loopt parallel met de toename van de ondernemerskredieten die worden verleend. Volgens de kredietbarometer van Febelfin bereikte het uitstaande bedrag aan kredieten verleend aan ondernemers eind december 2016 het hoogste punt ooit. De toename van die ondernemerskredieten wordt in belangrijke mate ondersteund door de lage rentetarieven. Dat is vanzelfsprekend. Het is een goed moment om leningen aan te gaan. De rentes staan heel laag. Bovendien is de waarborgregeling een belangrijk instrument ter ondersteuning van de kredietverlening aan startende ondernemingen. De toename van het aantal starters heeft dan ook een rechtstreekse invloed op het gebruik van de waarborgregeling.

Er is nog een tweede reden. Daarnaast gaven de banken tijdens het highlevel bankenoverleg ook aan dat de bekendheid van het instrumentarium van Waarborgbeheer sterk toeneemt bij hun medewerkers door de vereenvoudigingsinspanningen die hier samen met PMV geleverd zijn, wat opnieuw leidt tot een verhoogd gebruik ervan. Maar dat is een positieve zaak. Als er een instrument is, is het de bedoeling dat het kan worden gebruikt voor wie het nodig heeft. Er is het feit dat de mensen het beter kennen, samen met de mensen van PMV, en daardoor een betere kennis in de markt zetten.

Op basis van de gegevens die vandaag beschikbaar zijn, zal het beschikbaar gestelde waarborgbedrag voor 2017 voldoende zijn om aan de vraag naar waarborgen te kunnen voldoen. Ook voor 2018 zal, op basis van de inschatting van de banken, het in de markt geplaatste waarborgbedrag voldoende zijn. Een bijsturing van de regeling op korte termijn is volgens mij dus niet aan de orde. Ik kom daar straks ook op terug in verband met uw vraag naar controle.

De verliesfinanciering blijft op dit moment beheersbaar door een relatief beperkt aantal waarborgafroepen, mede veroorzaakt door de verbetering van de algemeen economische toestand en het dalende percentage van default bij de verschillende financiële instellingen.

De evolutie van de verliesfinanciering zal, zoals in het verleden, uiteraard van nabij worden opgevolgd. In het verleden was de situatie dat het bedrag niet helemaal werd uitgeput. Door de stijgende waarborgaanvragen wordt het bedrag nu wel uitgeput, maar we zitten nog niet aan de limiet. Ik heb daarnet al in mijn lichaamstaal laten verstaan dat er niets is veranderd. Sinds 2010 is 350 miljoen euro het plafond voor waarborgen die aan kmo’s en grote ondernemingen kunnen worden verleend. Het budget dat in 2017 beschikbaar is gesteld voor waarborgen in de waarborgregeling en dat in 2018 zal worden gebruikt, is ook 350 miljoen euro. Ik heb in mijn eerste antwoord al verwezen naar het grote succes. De banken verwachten een verdere stijging. We lopen stilaan tegen dat plafond aan. We gaan nu met simulaties na of het wenselijk is het beschikbare waarborgbedrag dat in 2018 zal worden gebruikt voor 2019 te verhogen. Er is nog niets beslist. De toekomstige budgettaire impact is het belangrijkste criterium dat in overweging wordt genomen. Dat lijkt me duidelijk. Op dit ogenblik is er geen enkel probleem. We kijken het na aan de hand van simulaties. Ik kan nu nog niet zeggen of het al dan niet nodig zal zijn het bedrag van 350 miljoen euro te verhogen.

De operationele organisatie binnen de nv Waarborgbeheer laat toe de audits in de toekomst te garanderen of zelfs uit te breiden. We houden rekening met de stijgende productie en we zetten in op de optimalisering, de informatisering en gerichte controles. Op die manier kunnen we effectief waken over de kwaliteit van de portefeuille. Vooraleer tot de uitbetaling van een waarborg wordt overgegaan, wordt elke afroep sowieso aan een grondige controle onderworpen. Dankzij onze steeds groeiende mogelijkheden kunnen we de controle op dit ogenblik effectief op een degelijke wijze blijven garanderen.

De heer Schiltz heeft het woord.

Minister, ik dank u voor het antwoord. Indien ik het goed heb begrepen, worden er niet meer risico’s naar de Vlaamse overheid doorgeschoven. In de economisch gunstige omstandigheden is het risico veeleer beperkt. Hierdoor vormt de volumetoename geen probleem zolang de economische conjunctuur voldoende goed is. Met dergelijke maatregelen stimuleren we natuurlijk de economie. U mag gerust zijn. Zolang de ratio van de hefboomrisico’s in orde is, wat het geval lijkt te zijn, zijn wij grote voorstanders van het instrument.

Wat de budgettaire impact betreft, houdt u de vinger aan de pols. Dat is voor ons natuurlijk een zeer belangrijk element. Volgens u heeft de nv Waarborgbeheer voldoende slagkracht om het toegenomen volume te blijven monitoren. We moeten de vinger aan de pols houden. Indien dit niet meer het geval zou zijn, moeten we die signalen detecteren.

Minister, ik heb nog een aanvullende vraag. Er zijn twee systemen. Ik heb me nu gefocust op de automatische toekenning. Ik ben blij te vernemen dat dit systeem werkt en onder controle is. Ik vraag me echter af waarom we met Gigarant nog een apart vehikel hebben. Zou het niet interessant kunnen zijn dat onder een hoedje te brengen? Het zijn iets andere leningen, maar misschien kunnen we dan nog een bijkomende efficiëntiewinst boeken en er wat overheadkosten uit halen. Dat geld zouden we dan kunnen gebruiken om een extra hefboom te realiseren.

De heer Bothuyne heeft het woord.

Minister, ik dank u voor het antwoord. Het waarborgsysteem van de Vlaamse overheid heeft al vele jaren zijn merites bewezen. We zijn dan ook zeer blij met de cijfers. Ik heb nog een bijkomende vraag. In 2016 is tijdens het highlevel bankenoverleg aangegeven dat het waarborgsysteem – en dan meer bepaald de leningen verstrekt door Gigarant – eens zou moeten worden herbekeken in functie van een betere financiering van doorstartbedrijven. PMV heeft toen verklaard dat er op dat vlak een manco of eventueel een probleem bestaat dan kan worden opgelost. U hebt toen verklaard mee aan tafel te zullen zitten om proactief te werken in functie van de ondernemingen die een doorstart nodig hebben en met financieringsproblemen zitten. Kunt u hierbij wat meer duiding geven? Is op dat vlak iets gebeurd? Is voorzien in een systeem waarbij de waarborgregeling wordt gebruikt?

De heer Gryffroy heeft het woord.

Voorzitter, als we over waarborgen spreken, krijg ik als voormalig ondernemer altijd een eng gevoel. Een waarborg kost ook geld. Ik heb op de website van PMV een tekst gevonden. Ik heb dit niet uitgevonden. Dit is een publiek document. Het betreft een casestudy in verband met het bedrijf Ecoworks. Ik lees het even voor: “Door een snelle groei, zeker de laatste jaren, moest er regelmatig vers geld in de onderneming gepompt worden. Gezien de arbeidsintensieve aard van hun sector en verschillende projecten op hetzelfde moment was de nood aan werkkapitaal dan ook groot. In 2015 klopten ze nog aan bij de bank voor een krediet van 200.000 euro, maar ondanks hun sterke cijfers was de groene spirit nog niet direct aanwezig bij de bank. Een waarborg van PMV van 75 procent van het krediet zorgde echter voor soelaas.”

Mijnheer Schiltz, ik kan me gedeeltelijk vinden in wat u hebt gezegd. Het is voor een bank soms een gemakkelijke oplossing. De ontlener betaalt de kosten, maar het gaat om de totale balans van de onderneming. Een onderneming kan maar zo veel waarborgen krijgen als de balans toelaat. Er wordt naar de totale kredietlijn gekeken. De borg maakt daar deel van uit, zelfs al zit die borg bij derden. Zo beschouwen banken dit toch.

Ik maak soms de vergelijking met Duitsland en Oostenrijk. Ik heb daar regelmatig contact met banken gehad. Daar heerst een totaal andere spirit als naar ondernemingen wordt gekeken. Er is veel meer technische knowhow om investeringen te beoordelen.

We hebben het vorige week over de klimaatdoelstellingen gehad. Soms hebben bedrijven een iets lager rendement omdat ze een maatregel hebben genomen die in een energiebeleidsovereenkomst past. Ze kunnen dan moeilijk bij de bank terecht. De bank heeft het niet altijd door en vindt dat financiële mensen niet plots over een technische zaak kunnen beslissen. Als PMV dan soelaas kan bieden, kan de bank dat misschien wel ondersteunen.

Dat is een oplossing, maar eigenlijk zou de oplossing moeten zijn dat de banken soms een beetje minder rigide denken. De vraag is of dit niet meer kan worden meegegeven in het highlevel overleg met de banken.

Collega Gryffroy, ik zie het wel een beetje anders. Ik heb zelf niet het gevoel dat de banken te rigide zijn in het toekennen van financiering. Maar soms, door bijvoorbeeld een zeer snelle groei van bedrijven – wat ook een reden kan zijn waardoor het moeilijk is –, wenst men effectief een extra waarborg – of om techniciteit en dergelijke meer. Alleen, het punt dat de hoeveelheid waarborgen, zoals ik ook al aan collega Schiltz zei, evolueert samen met de hoeveelheid van de financiering, is duidelijk dat men het niet doorschuift naar de Vlaamse Regering. Het blijft een instrument dat mogelijkheden geeft daar waar volgens mij banken soms, misschien wel terecht, zeggen dat men meer waarborg wil. De vraag die zich dan stelt, is of, als de bank het vraagt om zekerheid of voldoende zekerheid te hebben in hun totaliteit en wij het als Vlaamse Regering niet doen, de banken die middelen dan wel zouden kunnen vinden. Daarop willen wij een antwoord bieden. We kunnen leningen geven, we kunnen waarborgen geven en we kunnen participaties nemen. Ik vind dat een waarborg een zeer specifiek element in het geheel blijft. Ik ben er nogal voorstander van om dat te bewaren. En ik heb niet het gevoel dat de banken het risico doorschuiven. Het zijn vaak heel goede dossiers waarvan je je zelfs zou kunnen afvragen waarom de bank het niet doet, maar waarover je dan wel uitleg krijgt waarom de bank het niet doet. Dan kun je in een totaalbeeld naar voren kijken.

Collega Schiltz, Gigarant gaat sowieso over grotere bedragen. De manier van toekennen, wat toch bijna meer automatisch gebeurt bij kleinere waarborgen, vraagt meer inzicht en meer duiding. Het is zelfs zo dat ik voor sommige bedragen naar de Vlaamse Regering moet om goedkeuring te krijgen. Ik denk dat het goed is dat het op die manier gebeurt. Echt naar een systeem gaan, zou het te moeilijk maken voor de kleinere waarborgen die moeten worden gegeven. Wat we doen voor de grote, zou voor de kleine te moeilijk zijn en wat we doen voor de kleine, zou, denk ik, niet goed zijn voor de grote waarborgen die we geven. Ik heb tot nu toe geen klachten gehad dat het systeem te moeilijk of slecht is. Ik denk dat we op deze manier verder kunnen.

Collega Bothuyne, wat de doorstart betreft, ik herinner me dat we dat hebben gedaan, maar ik heb geen stand van zaken bij. Ik stel voor dat u daarover een vraag doorgeeft.

Minister, ik geef mijn suggestie niet mee omdat er iets slecht zou functioneren. Misschien moeten we het eens grondig onderzoeken, want het is niet omdat er twee verschillende systemen bestaan, dat ze niet onder een orgaan kunnen worden gebracht met een eenheid van leiding enzovoort. Het is een kwestie van een efficiëntieoefening die u ook al in andere economische instrumenten van de Vlaamse overheid hebt doorgevoerd.

Het valt me wel op dat ik in het verslag van het highlevel bankenoverleg van september veel van de dingen die u hebt verteld, niet heb teruggevonden. Het verslag was heel wat korter. Dat is wel jammer omdat er in het verslag van februari uitgebreid op is gealludeerd. De cijfers zijn in het volgende verslag niet aan bod gekomen, maar dat is dan nu wel rechtgezet.

U hebt terecht aangehaald dat er verschillende manieren zijn om de economie te ondersteunen. U kunt zelf leningen geven. Collega Gryffroy, ik denk dat het beter is om waarborgen te geven dan om zelf de bank te gaan spelen. Dan loop je het risico dat je de concurrentie verstoort en banken nog sneller zullen zeggen dat je maar bij de overheid moet aankloppen.

Wel is het zo dat we een zeer scherp oog moeten houden op de manier waarop banken die waarborgen toekennen, vooral omdat zij er direct baat bij hebben en zelfs een stuk van hun risico kunnen contingeren.

Ter informatie: van het totaal aantal waarborgen die de Vlaamse overheid geeft, is dit niet het grootste volume, maar het zijn wel de meest kwetsbare omdat ze rechtstreeks economische waarborgen stellen. Daarom doe ik dus opnieuw een oproep om zeker met Waarborgbeheer nv en andere organisaties de vinger aan de pols te houden. Maar voorlopig hartelijk dank voor uw antwoord.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.