U bent hier

De voorzitter

De heer Maertens heeft het woord.

Voorzitter, minister, collega's, op 10 oktober 2017 vond er een actiedag plaats van de socialistische overheidsvakbond ACOD. Ook de binnenvaart ondervond hiervan de nodige hinder. Zo werd de sluis in Zemst geblokkeerd, waardoor de trafiek op het kanaal Brussel-Schelde onderbroken werd. Aan de sluis in Wijnegem werden er geen binnenschepen versast, en ook de sluizen van Ham en Hasselt lagen stil.

Minister, in een schriftelijke vraag van ongeveer twee jaar geleden ondervroeg ik u al over de impact van de nationale actiedag van toen op 22 april 2015. U gaf toen aan dat er, naar aanleiding van voorbije stakingsacties, een juridisch onderzoek zou worden gevoerd naar de wettelijke mogelijkheden om toekomstige bezettingen van sluizen te voorkomen.

Minister, kunt u de uitkomst van dit juridische onderzoek nader toelichten?  Worden er al dan niet juridische stappen gezet tegen de actievoerders die de binnenscheepvaart op 10 oktober 2017 hinderden? Welke maatregelen zult u nemen om de continuïteit van de dienstverlening op de cruciale vaarverbindingen in de toekomst te verzekeren?

De voorzitter

Minister Weyts heeft het woord.

Minister Ben Weyts

Collega, de resultaten van het juridisch onderzoek zijn vrij technisch, maar u hebt de resultaten gevraagd, dus ga ik ze geven.

Het stakingsrecht is een fundamenteel basisrecht. Van het stakingsrecht dient evenwel op wettelijke wijze gebruikgemaakt te worden, dat wil zeggen met respect voor andere rechten. Dat is de hele discussie waar altijd alles om draait. Het stakingsrecht kan dus principieel worden beperkt wanneer de aanwending ervan gebeurt op een dergelijke wijze dat andere basisrechten en vrijheden in het gedrang komen of dat de openbare orde wordt bedreigd. Het gaat onder meer over het recht op vrije scheepvaart, het recht op arbeid, het recht op vrij verkeer van personen en diensten en de vrijheid van onderneming. Het Hof van Justitie heeft zich in het verleden reeds uitgesproken over conflicten tussen het stakingsrecht en andere basisrechten. Het Hof erkent hierbij het stakingsrecht als een fundamenteel grondrecht, maar stelt eveneens dat de staking niet verder mag gaan dan strikt noodzakelijk om het doel te bereiken. Dat is een soort proportionaliteitstoets die men toepast.

Beide rechten zijn dus evenwaardig. De opportuniteits- en doelmatigheidstoets zijn afhankelijk van de toets door de rechter zelf, casus per casus.

Op basis van zo’n analyse kunnen we bij een stakingsactie waarbij het recht op vrije scheepvaart wordt bedreigd, maatregelen nemen. Op gerechtelijk vlak is de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg handelend in kort geding bevoegd om de beëindiging te bevelen van gedragingen die basisrechten aantasten ten gevolge van sociale conflicten. Wanneer er dus een vrees is voor de aantasting van de vrijheid van het scheepvaartverkeer en het recht op arbeid van werkwilligen bij De Vlaamse Waterweg, kan er een verbod op dergelijke aantastingen worden gevraagd aan de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg in kortgedingprocedure. Je kunt ook een procedure op eenzijdig verzoekschrift voeren.

Indien er strafrechtelijk beteugelde feiten worden gepleegd, dan kan in het kader van de handhaving van de openbare orde de tussenkomst van de politie worden gevraagd. Specifiek voor De Vlaamse Waterweg kan de bediening van de sluizen op grond van de regelgeving enkel gebeuren door sluis- en brugwachters. De overtreding van dat artikel wordt strafbaar gesteld. In principe kan de politie het bedienen van sluizen door onbevoegden beletten aangezien het een strafrechtelijk gesanctioneerd misdrijf betreft.

Ten slotte kan ook, indien de openbare orde wordt verstoord, de politie tussenkomen. Het komt dan aan de burgemeester en de politie toe te oordelen of er verstoring is van de openbare orde. In de praktijk dien je enkele elementen tegen elkaar af te wegen, namelijk in welke mate tegenmaatregelen een effect hebben op de verstrenging en verharding van bepaalde sociale, syndicale acties. Die afweging moet je altijd maken wanneer je tegenmaatregelen zou willen inzetten.

De uitkomst van gerechtelijke procedures tegen stakingsacties is onzeker, want er is natuurlijk een grote mate van creativiteit. Als je de ene actie aanvecht en juridisch kunt verhinderen, kan dat aanleiding geven tot misschien een andere en nog scherpere actie, die je vervolgens weer juridisch moet aanvechten. Dan hol je achter de feiten aan en uiteindelijk ligt het scheepvaartverkeer dan toch stil.

Bij de acties van 10 september werd ervoor geopteerd om via dialoog tijdens die acties toch zoveel mogelijk kunstwerken te bedienen. Hierbij was het de bedoeling de impact van die acties zoveel mogelijk te beperken. Er werd een vergelijk beoogd tussen waterwegbeheerder en actievoerders. Ik heb aan De Vlaamse Waterweg gevraagd om op basis van de vaststellingen van de recente stakingsdag na te gaan welke preventieve maatregelen kunnen worden genomen om de hinder voor de binnenvaart bij zulke acties te voorkomen of alleszins te beperken, en in welke mate we lering hebben getrokken uit de recente praktijkervaring.

De voorzitter

De heer Maertens heeft het woord.

Minister, ik onthoud een aantal dingen. Ten eerste dat stakingsrecht een basisrecht is. Uiteraard, dat gaan we zeker niet betwisten, maar het recht op ondernemen, het recht om te kunnen gaan werken en het recht op vrije scheepvaart zijn dat evenzeer. De twee zijn evenwaardig. U zegt terecht dat er geen behoefte is aan een juridisch steekspel, een kat-en-muisspel tussen overheid en vakbonden. Wij en ook de scheepvaart hebben daar niets bij te winnen op die actiedagen.

Het is wel een goede beslissing om De Vlaamse Waterweg te vragen een protocol met de vakorganisaties op te stellen. Ik hoop dat dat tot resultaat kan leiden. Een soort afsprakenkader, een soort minimale dienstverlening voor de binnenvaart, daar zou het toch moeten kunnen in uitmonden – en dan hebben we het nog niet eens over de loodsen en andere problematieken –, alleen al om de trafiek op onze binnenwateren te kunnen garanderen.

Minister, daarnaast zie ik ook nog een aantal andere zaken die u niet hebt vernoemd. U bent bezig met een investeringsprogramma voor de automatisering van sluizen. Dat kan natuurlijk ook een oplossing bieden. Ik weet dat het enorm veel geld kost, maar op termijn moeten we naar een volledige automatisering van de sluizen, bruggen en andere kunstwerken kunnen gaan. Dat is trouwens ook een onderdeel van de resolutie, die hier enige tijd geleden werd goedgekeurd. Dat heeft het voordeel dat er op stakingsdagen toch scheepvaart zou kunnen gebeuren, tenzij natuurlijk de bediener van de sluizen op afstand ook actie gaat voeren. Maar misschien kan die nog sneller ter vervanging worden geroepen. Het biedt ook de mogelijkheid om op termijn aan meer vaaruren, 24 op 24 en 7 op 7, te werken.

Niet te vergeten, in de toekomst is er ook het onbemand varen. Over enkele jaren zal dat er zijn. Zo ongelooflijk lang zal het echt niet meer duren. Dan zullen we onbemande schepen zien op onze binnenwateren. Geautomatiseerde sluizen zullen daar ook hun steentje toe kunnen bijdragen.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

Wegens de Coronacrisis vinden de plenaire vergaderingen op woensdagen (14u) plaats met een beperkt aantal volksvertegenwoordigers. De overige parlementsleden kunnen van thuis uit digitaal stemmen. De plenaire vergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 
De publiekstribune is gesloten.

De commissiewerkzaamheden zullen voor het grootste deel digitaal en via videogesprekken gebeuren. Als de werkzaamheden het vereisen, vinden sommige vergaderingen fysiek plaats. Alle commissievergaderingen zijn rechtstreeks te volgen via deze website. 

U kunt steeds de vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube.

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.