U bent hier

De voorzitter

Mevrouw Soens heeft het woord.

Tine Soens (sp·a)

Minister-president, op woensdag 27 september hadden we met een aantal collega’s het genoegen om hier in het Vlaams Parlement Igor Kochetkov te ontmoeten. Hij is een lgbt-activist (lesbian, gay, bisexual, transgender) die het Russische lgbt-netwerk leidt. Voor mij was het een echte eyeopener, gezien de huidige sfeer na de arrestaties en gruwelkampen in Tsjetsjenië, die we eerder al besproken hebben in deze commissie. In die hoeken van Europa is het op dit moment niet evident om als homoseksueel of transgender door het leven te gaan. Wij moeten erop blijven toezien dat hun rechten worden gerespecteerd en dat ze geen geweld moeten ondergaan.

Onlangs kreeg ik te horen dat ook in Azerbeidzjan de autoriteiten een heksenjacht zijn gestart tegen homoseksuelen en transgenders. Opnieuw ontkent de overheid dat de acties specifiek gericht zijn op de gemeenschap, maar, zo zeggen ze zelf: ‘De gearresteerden tonen bewust geen respect voor hun omgeving, irriteren andere burgers met hun gedrag. Ook pakt de politie alleen mensen op die volgens hen of volgens medische autoriteiten dragers zijn van infectieziekten.’ Het is de uitleg die je eraan geeft, natuurlijk. Maar dat baart me toch wel wat zorgen.

Toen we de situatie in Tsjetsjenië hier in de commissie bespraken, stelde u dat u bezorgd was over de gebeurtenissen. U schaarde zich ook achter een onafhankelijk onderzoek, zoals voorgesteld door de hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid van de EU. Daarnaast benadrukte u dat Vlaanderen de lgbt-rechten voornamelijk bevordert door middel van het samenwerkingsakkoord met UNAIDS (Joint United Nations Programme on HIV/AIDS). Het programma erkent de lgbt-gemeenschap als een sleutelbevolkingsgroep die prioritair moet worden benaderd om de strijd tegen aids en hiv te kunnen winnen. Dat is een erg positief gegeven, maar het is mijns inziens ook een te eenzijdige benadering, als we de gebeurtenissen horen. De rechten van lgbt’s gaan natuurlijk verder dan enkel de focus op hiv en aids.

Minister-president, hoe reageert u op de gebeurtenissen in Azerbeidzjan? Welke acties wenst u te ondernemen? Hoe staat het met de verhoudingen tussen het Departement Buitenlandse Zaken en de internationale lgbt-netwerken? Zult u het beschermen van de lgbt-gemeenschap structureel integreren in het kaderdecreet inzake ontwikkelingssamenwerking van 22 juni 2007? Zijn er andere maatregelen die u misschien zult nemen ter bevordering van de bescherming van de lgbt-gemeenschap in de Vlaamse ontwikkelingssamenwerking? Zo ja, welke?

De voorzitter

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

Collega Soens, de situatie in Azerbeidzjan is inderdaad zorgwekkend. De politie heeft er in september een gewelddadige campagne gevoerd tegen homo- en biseksuele mannen en transgendervrouwen. Er zijn lgbt’s gearresteerd en mishandeld, allemaal zonder een duidelijke aanklacht. Volgens de overheid zijn 83 personen aangehouden, volgens Amnesty International gaat het om meer dan 100 personen. Sommigen hebben kort na hun aanhouding hun vrijheid herwonnen, maar minstens 48 personen zijn tussen 10 en 20 dagen van hun vrijheid beroofd. De overheid ontkent de gebeurtenissen niet en verdedigt het politieoptreden, omdat het noodzakelijk zou zijn geweest om de ‘traditionele waarden’ en de volksgezondheid te beschermen.

Los van de gebeurtenissen in september is de situatie van de lgbt-gemeenschap in Azerbeidzjan steeds zeer moeilijk. Volgens ILGA-Europe (International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association), een organisatie die op Europees niveau ijvert voor lgbt-rechten, is Azerbeidzjan de slechtste plek in Europa voor holebi’s.

Ik zal, om actie te ondernemen op dat vlak, mevrouw Mogherini aanschrijven met die boodschap en met de vraag welke concrete inspanningen de EU heeft geleverd of plant te leveren in de nabije toekomst.

Vlaanderen bevordert de lgbt-rechten rechtstreeks door middel van een samenwerkingsovereenkomst met het Joint United Nations Programme on HIV/AIDS. De meeste contacten tussen het Departement Buitenlandse Zaken en de internationale lgbt-netwerken vinden plaats in die context. Het departement en Sensoa hebben ook geregeld contacten, onder meer in het kader van het expertennetwerk Because Health. Buiten het kader van UNAIDS zijn er ook nog occasionele contacten tussen het departement en de internationale lgbt-netwerken, bijvoorbeeld naar aanleiding van de deelname van Vlaamse ministers aan ‘prides’ in het buitenland. Die contacten verlopen dan wel meestal via de vertegenwoordigers van de Vlaamse Regering in het buitenland.

De ILGA Europe-conferentie heeft in oktober 2018 in Antwerpen plaats. De bijeenkomst van Transgender Europe heeft in juni 2018 in Brussel plaats, met financiering vanuit mijn Departement Buitenlandse Zaken en Gelijke Kansen. Vanuit Buitenlandse Zaken zal dat 25.000 euro zijn, vanuit Gelijke Kansen is er nog geen bedrag bekend.

Het wijzigingsdecreet is al een eerste keer goedgekeurd. Ik kan u zeggen dat ik de definitie van ‘gender’ vervangen heb door een meer accurate omschrijving. In het huidige decreet staat er als definitie: “Concept dat verwijst naar het verschil in sociale status en rol tussen mannen en vrouwen in de samenleving en de machtsonevenwichten die hieruit voortvloeien.” De nieuwe definitie is veel inclusiever. De definitie die ik u voorgelezen heb, ging veeleer uit van de verschillen tussen mannen en vrouwen, en accentueerde die verschillen misschien ook, terwijl in de nieuwe definitie de klemtoon wordt gelegd op gelijke rechten, gelijke keuzes en mogelijkheden voor mannen en vrouwen, dus de facto ongeacht de genderidentiteit waarmee ze zich associëren. Het artikel luidt nu: “Het concept dat verwijst naar het nastreven van gelijkwaardige rechten, keuzes en mogelijkheden in de maatschappij voor mannen en vrouwen.”

Ik heb een cruciaal element uit de 2030-Agenda voor Duurzame Ontwikkeling laten opnemen als principe voor de Vlaamse ontwikkelingssamenwerking: ‘leaving no one behind’. Dat is als volgt omschreven: “De Vlaamse ontwikkelingssamenwerking besteedt bijzondere aandacht aan kwetsbare of moeilijk bereikbare doelgroepen, opdat niemand achterblijft.” Het inclusiviteitsprincipe laat dus toe om op beleidsniveau en op projectniveau oog te hebben voor bijzonder kwetsbare groepen. Specifiek voor projecten op het vlak van hiv/aids is het opportuun om de lgbt als kwetsbare doelgroep op te nemen. Dat is bijvoorbeeld zo binnen onze samenwerking met UNAIDS.

Zoals ik al heb toegelicht in antwoord op vroegere vragen om uitleg, bevordert Vlaanderen de lgbt-rechten rechtstreeks door middel van het samenwerkingsakkoord met het Joint United Nations Programme on HIV/AIDS. UNAIDS erkent de lgbt-gemeenschap als een van de sleutelbevolkingsgroepen die prioritair moeten worden benaderd om de strijd tegen de ziekte te kunnen winnen.

Onze vertegenwoordiger in de raad van bestuur van UNAIDS heeft al meermaals concrete gevallen van homofoob geweld aangegeven en ook het fenomeen in zijn algemeenheid aangeklaagd. Ik ondersteun UNAIDS met een core support van 250.000 euro per jaar. Daarbovenop is er uiteraard mijn steun aan de landenkantoren van UNAIDS in acht landen in Zuidelijk Afrika voor een bedrag van 500.000 euro per jaar.

Tegelijk investeer ik ook in wetenschappelijk onderzoek. Uit dit onderzoek blijkt dat discriminatie van lgbt-gemeenschap negatieve gevolgen heeft voor de globale volksgezondheid. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door het Speciale Programma voor Onderzoek naar Menselijke Voortplanting, gehuisvest binnen de Wereldgezondheidsorganisatie.

Vlaanderen stuurt binnen de bestuursraad van het programma ook aan op het intensifiëren van dit onderzoek, voor 750.000 euro per jaar. Dat kan nu iets vlotter verlopen, aangezien Vlaanderen momenteel de voorzitter van deze bestuursraad levert. Ik bepleit de multilaterale aanpak bij dergelijke dossiers. De meer neutrale bemiddeling van een multilaterale, gespecialiseerde instelling is grootschaliger en bijgevolg meer efficiënt dan versnipperde ad hoc bilaterale inspanningen die dan heel vaak gemakkelijk worden gezien als ‘westerse bemoeienissen’. Als het multilateraal gebeurt, komt deze reactie minder voor. Het is door samenwerking binnen de multilaterale instellingen dat er draagvlak ontstaat voor dit thema bij de internationale gemeenschap.

Tine Soens (sp·a)

Minister president, het gaat natuurlijk niet alleen om het feit dat die mensen worden opgepakt en vastgehouden, maar we horen van Human Rights Watch dat ze ook worden geslagen en dat er elektrische shocks worden toegediend. Hoewel homoseksualiteit in Azerbeidzjan niet langer wordt gezien als illegaal, worden de mensen nog altijd opgepakt en gemarteld. Er is geen enkele lgbt-vereniging geregistreerd in het land en er is een lange lijst van valse aanklachten tegen activisten en critici die vervolgens mishandeld worden in de gevangenis.

Ik ben blij om te horen dat u een schrijven zult richten aan de Europese Unie. Ik denk dat de rol van de EU hier cruciaal is. Het is belangrijk dat u daarbij vraagt om een onafhankelijk onderzoek op te starten. De vraag is er ook gekomen naar de situatie in Tsjetsjenië om ook in Rusland dat onafhankelijk onderzoek op te starten. Vooralsnog, na al die maanden, is daar helaas nog niets van in huis gekomen.

U hebt gezegd dat u ILGA Europe steunt via projectmiddelen voor een bedrag van 25.000 euro. U steunt daarmee twee projecten, het zijn geen structurele middelen, als ik me niet vergis. Die projecten zullen volgend jaar hier in België doorgaan. Het is goed dat minister Homans als minister van Gelijke Kansen middelen toekent, en niet alleen Buitenlands Beleid.

Tegelijk ben ik ook blij dat de definitie van ‘gender’ in het kaderdecreet Ontwikkelingssamenwerking zal worden aangepast. Als ik het goed begrepen heb, gaat het wel nog altijd over man/vrouw. Misschien is het wel een idee om daar ook ‘transgender’ te benoemen. Er zijn immers altijd mensen die zich niet willen definiëren als man of als vrouw. Misschien moeten we daar aandacht voor hebben in de definitie en de transgenders daarin ook opnemen.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.