U bent hier

Mevrouw Bastiaens heeft het woord.

Caroline Bastiaens (CD&V)

Minister, de campagne ‘Verborgen parels’ van Locus en Bibnet, ondertussen beter bekend als Cultuurconnect, onder andere ter promotie van het digitale boek, is nu helemaal afgelopen. De applicatie ‘Verborgen parels’ kon gedownload worden tot 20 januari. Via de app konden mensen op heel eenvoudige wijze hun weg vinden naar vijftien meesterwerken, die gratis te lezen vielen.

Voor zover wij konden nagaan, werd de applicatie 27.000 keer gedownload. Dat is qua bereik toch niet weinig, zeker in vergelijking met de vorige campagne, die vroegtijdig werd stopgezet wegens technische defecten en die slechts 4000 mensen kon bereiken om het digitale boek te gebruiken.

Minister, de app werd 27.000 keer gedownload, maar weten we ook hoeveel boeken er effectief werden gedownload? Hoe evalueert u de campagne? Ziet u mogelijkheden in een verdere uitbouw of continuering van het project? 27.000 gebruikers lijkt mij een stevige basis om op verder te kunnen werken. Hoe ver staat u intussen in het overleg met de verschillende actoren rond een breder aanbod van e-boeken in de Vlaamse bibliotheken?

Minister Gatz heeft het woord.

Minister Sven Gatz

Mevrouw Bastiaens, volgens de informatie waarover ik beschik, ligt het aantal downloads iets lager dan het getal van 27.000 dat in de media naar voren is gekomen. Het exacte cijfer zou 23.800 zijn, maar dat doet niet zoveel af aan de ordegrootte. Alles samen heeft het gebruik van de app geleid tot 131.500 gedownloade boeken, wat natuurlijk veel is.

Uit dat grote aantal gedownloade boeken kunnen we afleiden dat er zeker interesse is en dat de intentie om digitaal te lezen, toeneemt. Als we dan echter kijken welke boeken ook gelezen werden, blijkt dat 11.200 boeken daadwerkelijk gelezen werden. Daarvoor zijn verschillende verklaringen. De applicatie was maar tijdelijk beschikbaar, gedurende drie maanden, en de campagne liep in het najaar, terwijl we weten dat er in de zomermaanden meer wordt gelezen. Ook weten we dat liefhebbers van e-boeken een echte e-reader verkiezen boven een tablet. De applicatie ‘Verborgen Parels’ was enkel beschikbaar op tablet, om de mensen meer naar het legaal downloaden te leiden. Een andere mogelijke verklaring voor het beduidende verschil tussen het aantal gedownloade boeken en het uiteindelijke effectieve aantal gelezen boeken kan schuilen in het gratis karakter: gebruikers downloaden een maximaal aantal titels en beslissen dan later welke ze zullen lezen.

Wat er ook van zij, de participatiecampagne, waar ik ook zelf met plezier aan meegewerkt heb door mijn eigen verborgen parels bekend te maken, evalueer ik zeker als positief over de hele lijn. Dankzij de beschikbare MijnBibliotheek-accounts kon Cultuurconnect een zeer gerichte directe mailing opzetten. Tijdens de stemperiode voor het grote publiek, van 1 tot 18 oktober 2015, telde verborgenparels.be 70.000 bezoekers. Daarvan brachten 12.500 mensen hun stem uit, wat uiteindelijk zorgde voor een totaal van 38.500 stemmen. Niet alleen de directe mailings waren verantwoordelijk voor de vele bezoekers van de website, ook de enthousiaste medewerking van de openbare bibliotheken zorgde voor verhoogde aandacht.

De meest gehoorde positieve punten vanuit gebruikershoek zijn het gebruiksgemak en de mooie collectie. Wel vroegen de gebruikers om een permanent aanbod van e-boeken en dat dit aanbod beschikbaar zou worden gesteld op een e-reader, in plaats van de tablet.

De campagne heeft veel publiek bereikt en heeft geleerd dat er interesse is bij bibliotheken om met e-boeken aan de slag te gaan. De bibliotheken én het publiek zijn dus vragende partij voor een vast e-boekenaanbod, veeleer dan voor opnieuw een campagne met een tijdelijk aanbod. Momenteel lopen er gesprekken met de bibliotheken om te toetsen wat een permanent aanbod van e-boeken dan wel moet inhouden, zowel wat betreft de collectie waar de bibliotheken op willen mikken, als het doelpubliek dat ze willen bedienen. De campagne ‘Verborgen parels’ leert immers dat de belangstelling voor een campagne groot kan zijn, maar dat zich dat niet automatisch vertaalt naar intensief gebruik van de boeken, wat toch de eigenlijke doelstelling is van de leesbevordering. In die gesprekken met de bibliotheken wordt ook getoetst hoeveel middelen zij kunnen vrijmaken voor de uitrol van een e-boekenaanbod, uiteraard ook mee gesteund vanuit de Vlaamse overheid.

Het overleg met de verschillende actoren, waarvan de regie duidelijk en terecht bij Cultuurconnect ligt, loopt op dit ogenblik parallel op twee sporen. De gesprekken met de bibliotheken, om te toetsen wat een permanent aanbod van e-boeken volgens hen moet inhouden, zijn aan de gang. Zij zijn uiteindelijk ook de centrale verdelers. Daarnaast zijn er gesprekken met leveranciers die een e-boekenplatform voor bibliotheken kunnen aanbieden. Die gesprekken vragen tijd, want er zijn op dit moment geen leveranciers kant en klaar op de Nederlandstalige markt. De gesprekken moeten dus uitmonden in de beslissing van een leverancier om daadwerkelijk op onze markt te treden. Die leveranciers opereren in een nichemarkt van aanbod van e-boeken, gericht op bibliotheken. Cultuurconnect heeft gesprekken met verschillende bedrijven, maar om die zakelijke onderhandelingen niet te hypothekeren – we moeten immers ook buitenlandse bedrijven mogelijk overtuigen om op de Vlaamse markt te komen – worden de gesprekken in alle discretie gevoerd tussen Cultuurconnect en de leveranciers.

Er is nog een derde spoor. Ik sprak immers over de Nederlandstalige markt. Er wordt onderzocht of er intensiever kan worden samengewerkt met Nederland. Het gaat dan concreet om een samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek van Nederland, die op dit ogenblik al een ruim aanbod van e-boeken aanbiedt via onder andere de bibliotheken. We moeten daarbij ook wel rekening houden met niet alleen de gelijkenissen, namelijk het Nederlands in de e-boeken, maar ook met een aantal maatschappelijke, juridische en politieke elementen die niet helemaal gelijk lopen.

Na eerdere aarzelende stappen rond het e-boek in de bibliotheken, is dit wel een geslaagde campagne. We moeten dit nu als hefboom gebruiken als we de gesprekken met potentiële leveranciers voor het e-boekenplatform afgerond hebben – en met ‘we’ bedoel ik dan vooral onze onderaannemer Cultuurconnect – om dan de volgende stap te zetten. In dit geval ben ik hoopvoller gestemd dan bij de iets moeilijkere gesprekken over deze thematiek zes maanden geleden.

Mevrouw Bastiaens heeft het woord.

Caroline Bastiaens (CD&V)

Bedankt, minister. Ik ben blij dat u dezelfde analyse maakt als wij, namelijk dat dit een zeer geslaagde campagne was, die een hefboom kan zijn om stappen vooruit te zetten. We kunnen er inderdaad heel wat lessen uit leren over het gebruiksgemak en dergelijke, en ook uit gegevens over wie de gebruikers van de app waren en zo meer.

Het klopt dat Cultuurconnect hier de eerste partner is en degene die de verschillende partijen bij elkaar moet proberen te brengen. Ondanks uw enthousiasme hoor ik toch ook enige aarzeling over hoe we nu verder gaan en tegen wanneer. Er is nu een momentum gecreëerd en ik zou niet graag zien dat het als een pudding weer in elkaar zakt. In die zin speelt er wel een tijdsfactor mee. Natuurlijk is er ook de verdere digitalisering. Als we deze campagne over een jaar zouden doen, zouden wellicht weer wat meer mensen meedoen, omdat de digitalisering weer wat verder is doorgedrongen in de samenleving. Hoe dan ook zou ik de investering die we nu gedaan hebben, niet graag verloren zien gaan.

De discussie over de leveranciers hebben we in vorige gesprekken over dit onderwerp ook al aangehaald. Op een gegeven moment moeten we wel eens, misschien samen met de Nederlanders, een keuze maken. We zullen eens een ei moeten leggen.

U zei dat er ook gesprekken lopen met de bibliotheken over welke middelen zij kunnen vrijmaken. We kennen allemaal de financiële situatie van de bibliotheken. Ik heb begrepen dat daar ook een Vlaamse component in zit. Heb ik uw boodschap goed begrepen dat, als er op een gegeven moment een gedragen keuze is met verschillende partners, u als bevoegd minister het sluitstuk wilt geven en daar mogelijk financiële middelen in wilt investeren?

De heer Bajart heeft het woord.

Minister, de bedoeling is hier om digitaal lezen te bevorderen. Dat is de maatstaf om te kijken of dit project succesvol is. Hoeveel boeken werden er uiteindelijk gelezen? Dat antwoord had ik niet helemaal begrepen.

De heer Meremans heeft het woord.

Minister, het is niet de eerste keer dat we over de e-boeken spreken. Mevrouw Bastiaens zegt terecht dat het momentum nu daar is. Dan zou je verder kunnen gaan. Ik begrijp wel dat er gesprekken moeten worden gevoerd, maar daar zijn we toch al een tijdje mee bezig. Ik hoop dat het ei dan uiteindelijk ook gelegd wordt.

U zei dat er gesprekken lopen met de bibliotheken, ook aangaande de financiering. Ik denk wel dat een ontlener in een bibliotheek er geen moeite mee heeft om een bepaalde som te betalen voor het lezen van e-boeken als een extra service. We hebben de vorige keer echter gezien wat de prijs was, en die lag volgens mij te hoog in dat project, dat dan ook gestopt is. Daar moet dus inderdaad naar een oplossing gezocht worden. Nu ga je in een bibliotheek gewoon een boek halen, in de meeste bibliotheken zelfs gewoonweg gratis. Dat dat misschien niet mogelijk is voor extra diensten, daar kan ik inkomen. Dan kun je nog gradaties maken voor schoolgaande kinderen, mensen in bepaalde sociale situaties en dergelijke. Maar ik vind het geen probleem dat een gebruiker betaalt voor die extra service. De vraag is dan natuurlijk wat de kostprijs daarvan mag zijn. Het moet laagdrempelig en toegankelijk zijn. Dat zijn de twee elementen die daarin naar voren treden.

Dat u daarover een werking wilt opzetten met de Nederlandse bibliotheken, daar sta ik natuurlijk achter. Ik zou zeggen: Sire, er is nog steeds Nederlandstalige cultuur. Nietwaar, mijnheer Poschet? (Opmerkingen van Joris Poschet)

Minister Gatz heeft het woord.

Minister Sven Gatz

Mijnheer Bajart, we zitten in de waterval der aantallen. Er zijn meer dan 130.000 boeken gedownload door zo’n 24.000 personen. En er zijn 11.200 boeken effectief gelezen. Dat zijn de ordes van grootte waarin we zitten.

Wat is op dit ogenblik de omkadering die Cultuurconnect geeft en kan geven in het digitaliseringsverhaal van de bibliotheken? Er zijn twee sporen die parallel lopen, maar tegelijk elkaar ook raken. Ten eerste is er dit debat over hoe we een permanent e-boekenaanbod introduceren in onze bibliotheken. Dat is inderdaad een stuk het initiatiefrecht van de bibliotheken, maar we begrijpen allemaal dat, als we dat een beetje deftig willen doen, dat op een groter platform moet gebeuren. En Cultuurconnect is daar de goede partner voor.

Een tweede spoor, waar Cultuurconnect natuurlijk ook mee bezig is, is kijken hoe we die verschillende bibliotheken digitaal op elkaar kunnen laten aansluiten. Het ene heeft ogenschijnlijk niet met het andere te maken, maar toch weer wel, omdat we op die manier de kritische massa genereren die nodig is om hier mee te spelen. Als alle openbare bibliotheken in Vlaanderen op elkaar aangesloten zullen zijn in één digitaal platform, wat nog in deze legislatuur zou moeten gebeuren, zullen wij virtueel de grootste bibliotheek ter wereld gerealiseerd hebben. Dat is de enige manier, ook in alle andere culturele zaken die wij hier in de commissie bespreken, om als Vlaanderen in de Champions League der culturen mee te spelen. De term ‘Champions League’ en het uitlenen van een individueel boek horen nu niet meteen in dezelfde zin thuis, maar u begrijpt wat ik bedoel.

Op de terechte vraag van collega Meremans over de concrete uitleenprijs van zo’n boek ga ik nu even niet in, maar dat is psychologisch inderdaad wel een belangrijk element.

Die twee werven waarmee Cultuurconnect parallel bezig is, vragen nu wat tijd voor aanbestedingen en lastenboeken. Voor het eenmaken van een digitaal aanbod over alle bibliotheken heen zijn er verschillende kandidaten, terwijl we bij het maken van een e-boekenplatform veeleer op zoek zijn naar de meest gerede partij. Je moet zorgen dat je aanbestedingen maakt die juridisch in orde zijn en die economisch-financieel kloppen. Als ik zeg dat Vlaanderen investeert, is dat wel degelijk met de middelen die Cultuurconnect nu heeft. En er zijn wel wat middelen, ook investeringsgewijs, om die opdracht aan te kunnen. Dat dan nog eens allemaal afstemmen op de inhoudelijke noden, dat vraagt net iets meer tijd. Maar de informatie die ik van Cultuurconnect heb, is dat daar wel degelijk maand per maand vooruitgang mee wordt geboekt en dat men wel degelijk in een gunstige richting aan het evolueren is.

Op een gegeven moment moeten we nog eens de discussie hebben, los van deze precieze vraag, over wat Vlaanderen nu nog zal betekenen voor de ondersteuning, begeleiding en dergelijke meer van de openbare bibliotheken, nadat de bibliotheken zogenaamd volledig losgelaten zijn door ons. Hierin ligt natuurlijk de kern. Cultuurconnect neemt die handschoen op, zoals ook door ons gevraagd is, en is nu de stappen aan het zetten om de autonomie van de openbare bibliotheek, die ons na aan het hart ligt, toch te koppelen aan een voldoende sterk digitaal platform, of het nu gaat over connectie tussen bibliotheken, dan wel over het e-boekenplatform voor de lezer, en om die aan elkaar te koppelen.

Mevrouw Bastiaens heeft het woord.

Caroline Bastiaens (CD&V)

Minister, ik kan mij alleen maar aansluiten bij uw ambitie om op cultureel vlak in de Champions League te willen spelen. Ik ben heel blij om te horen dat u dat ook voor de bibliotheken wilt doen, omdat zij een van de kernstenen van het lokale cultuurbeleid vormen en er van daaruit heel wat kan vertrekken.

Ik hoop dan ook wel dat die aandacht voor de bibliotheek in de toekomst veel verder zal gaan dan alleen maar het digitale. Ook Cultuurconnect heeft een rol te spelen die veel verder gaat dan het digitale en het omgaan met digitalisering in de culturele sector. Dat is een bezorgdheid die ik nog wil meegeven.

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.