U bent hier

Mevrouw Soens heeft het woord.

Voorzitter, in het rapport over wapenhandel van de maanden juli en augustus lezen we dat een vergunning voor de uitvoer van militaire voertuigen en onderdelen naar Syrië werd uitgereikt. Het gaat om de categorie ML06a: voertuigen of onderdelen daarvan die aangepast zijn voor militair gebruik ter waarde van 34.000 euro voor de industrie in Syrië.

Het feit dat een vergunning is uitgereikt voor de uitvoer van voertuigen die geschikt zijn gemaakt voor militair gebruik naar Syrië, dat een land in oorlog is, deed bij mij de wenkbrauwen fronsen. Temeer daar je je de vraag kan stellen in welke mate de Syrische industrie onafhankelijk is van het regime van president Assad.

Een paar uur na de uitreiking van de vergunning volgde een verklaring vanuit het kabinet van de minister-president. Het gaat blijkbaar over tweedehands graafmachines die uitgerust zijn met verduisteringslichten, zodat ze niet opvallen als ze ’s nachts werken uitvoeren. Net omdat ze met verduisteringslichten zijn uitgerust, zijn ze volgens het kabinet vergunningsplichtig. Heel wat problemen hadden kunnen worden vermeden als die verklaring onmiddellijk aan het maandelijkse rapport was toegevoegd. Dit is bij uitstek een gevoelig dossier. Tijdens de vorige legislatuur werd kamerbreed een resolutie aangenomen waarin werd aanbevolen om de uitvoer van wapens naar Syrië niet meer mogelijk te maken.

Het dossier doet alleszins heel wat vragen rijzen. Ook het Vlaams Vredesinstituut noemt de uitreiking van een uitvoervergunning voor een land in oorlog zoals Syrië op zijn minst opmerkelijk. Het gaat onderzoeken of die vergunning niet in strijd was met de Europese embargoregels. Tijdens de bespreking van het jaarverslag 2013 en de eerste helft 2014 zei de minister-president nog dat hij in de mate van het mogelijke meer gedetailleerd zou rapporteren over gevoelige zaken.

Ik heb dan ook de volgende vragen. Waarom werd de uitvoervergunning alsnog goedgekeurd? Heeft de minister de zekerheid dat de militaire goederen geen andere eindgebruiker kennen, behalve de industrie zoals vermeld in het verslag? Kan hij de namen van het betrokken Vlaamse en het betrokken Syrische bedrijf meedelen, desnoods achter gesloten deuren? Bestaat een risico dat de graafmachines of de verduisteringslichten voor andere doeleinden worden gebruikt? Is de minister van plan om voor extra transparantie te zorgen, zeker in zo’n gevoelige dossiers? Met andere woorden, kan de bevoegde commissie op voorhand in kennis worden gesteld?

De heer Kennes heeft het woord.

Collega Soens heeft het probleem duidelijk toegelicht. Op basis van de EU-regels is het indien dat nodig is, nog mogelijk om materiaal te exporteren naar de door de EU erkende Syrische Nationale Raad, met ‘garanties voor de eindgebruiker en respect voor de Europese gedragscode’. Wat is het standpunt van de minister ter zake? Die interpretatie gaat immers minder ver dan de tekst van de resolutie die het Vlaams Parlement heeft aangenomen. Die resolutie is meer algemeen en bevat dergelijke nuances niet.

Zeer snel werd bekendgemaakt om welk type van voertuig het ging. Graafmachines kunnen echter ook voor militair gebruik worden ingezet in een land waar een burgeroorlog heerst. Onder een repressief regime kan ongeveer alles worden ingezet voor gevechtshandelingen of voor de onderdrukking van de bevolking. Welke garanties zijn er met betrekking tot de eindbestemming? Zijn er garanties dat de machines, die oorspronkelijk niet voor militair gebruik bestemd waren, uiteindelijk geen verkeerde bestemming krijgen in een land waar industrie, burgerlijke samenleving en repressieapparaat zeer nauw verweven zijn?

– Jan Van Esbroeck treedt als voorzitter op.

De meeste vragen die ik had, zijn inmiddels beantwoord. Wel heb ik nog vragen over de garanties met betrekking tot de eindbestemming en over de opvolging van de resolutie van het Vlaams Parlement, die mijns inziens strenger is dan de Europese regels.

Minister-president Bourgeois heeft het woord.

Minister-president Geert Bourgeois

De vergunningsaanvraag is goedgekeurd omdat er, rekening houdende met de aard van de goederen, de aard van de eindgebruiker en de eindbestemming, geen redenen waren om ze te weigeren. Het gaat om tweedehands graafmachines van het merk Zettelmeyer, die worden uitgevoerd voor civiel gebruik. De machines zijn niet ontworpen voor militair gebruik en kunnen ook niet voor militaire operaties worden ingezet. Ze worden als ‘militair’ omschreven omdat ze zijn uitgerust met zogenaamde verduisteringslichten. Bij de aanwezigheid van dergelijke lichten vallen ze onder de officiële EU-lijst van militaire goederen, ongeacht de aard of de capaciteit van het voertuig in kwestie en ongeacht de vraag of er andere militaire componenten aanwezig zijn. Het is niet zo dat de aanwezigheid van de verduisteringslichten ertoe leidt dat de voertuigen worden gekwalificeerd als ‘voertuigen aangepast voor militair gebruik’.

Dat zou pas zijn als er andere eigenschappen zijn van het voertuig, bijvoorbeeld kogelbestendige luchtbanden, bepantsering van vitale delen, speciale versterkingsplaten, bevestigingspunten voor wapens enzovoort. Geen enkel van die elementen is hier aanwezig. Die vaststellingen spelen dus een rol in de beoordeling van het eindgebruik.

Die machines zijn uitermate geschikt voor het opgegeven eindgebruik, namelijk het verplaatsen van ruwe kalk naar maalinstallaties en het verplaatsen van het vermalen materiaal naar verpakkingsmachines. Zoals ik al gezegd heb in een eerste reactie, biedt die graafmachine een Syrisch bedrijf in dit geval de mogelijkheid om industriële activiteiten verder te kunnen ontplooien.

Zoals in elk dossier heeft het Departement internationaal Vlaanderen (DiV) het eindgebruik en de eindgebruiker gecontroleerd. Zoals ik al zei, gaat het om een levering aan een private onderneming die de machine zal gebruiken voor eigen activiteiten. Het is een gekende producent van kalk. Het gebruik in die fabriek is uitsluitend en logischerwijze ook civiel: het verplaatsen van ruwe kalk naar maalinstallaties en het verplaatsen van het vermalen materiaal naar verpakkingsmachines.

Het bedrijf heeft er zich in een eindgebruikersverklaring ook toe verbonden om deze machine alleen voor eigen activiteiten te gebruiken en niet verder te verkopen. Die verklaring is gelegaliseerd door de kamer van koophandel in Damascus, en dat geeft bevestiging over de legitieme activiteit van het bedrijf en de authenticiteit van het eindgebruikerscertificaat. Vervolgens heeft de dienst Controle Strategische Goederen het betreffende bedrijf geverifieerd aan de hand van zowel de relevante databanken als van beschikbare openbare bronnen, met een positief gevolg.

– Rik Daems treedt als voorzitter op.

Minister-president Geert Bourgeois

Ik geef nog mee, voor zover nodig, dat kalk – chemische benaming calciumcarbonaat – geen militaire toepassingen kent. De meest voor de hand liggende toepassing van kalk is in de bouwnijverheid, bouwsteen, in de landbouw als bodemverbeteraar, in de voeding en geneeskunde als kleurstof en ontzuringsmiddel, in de verpakkingsindustrie voor papier, lijm en plastiek. Het gaat dus niet over een gevoelig dossier, gelet op het goed en de eindgebruiker. Ik ga wel bekijken met de dienst Controle Strategische Goederen of bij de publicatie van de maandrapporten geen extra duiding noodzakelijk is over als militair gecatalogeerde leveringen naar onhold- of embargolanden, mits waarborg van de confidentialiteit van het zakelijk belang van de exporteur.

Het antwoord op de vraag om de namen mee te delen, is negatief. Dat kunnen we niet doen. Maar zoals u weet, krijgt u in het jaarrapport daarover meer explicitering. Ik denk dat in een dergelijk dossier dat eventueel aanleiding kan geven tot een misverstand, we misschien in het maandrapport een toevoeging zullen doen. U kunt inderdaad een vraag stellen om meer transparantie.

Maar collega Soens, u zet vandaag nog op uw website ‘Geert Bourgeois voert militair materiaal uit naar Syrië – sp.a eist verklaring’ met daarbij een foto van machinegeweren. (Minister-president Geert Bourgeois toont een kopie van de webpagina)

U kunt van mij transparantie vragen, maar ik vraag van u wel een correcte, politieke discussie. U hebt onmiddellijk, nadat ik mijn publieke verklaring heb gegeven, gezegd dat er wat meer duidelijkheid zou mogen komen, maar dat uw aantijgingen vervallen, maar het belet u niet anno 2015, op 20 oktober, nog altijd te zeggen dat Bourgeois militair materiaal uitvoert, met daarbij een niet mis te verstane foto van machinegeweren. Ik zou toch vragen dat we de discussie correct voeren.

Ik heb dus ook gevraagd aan de dienst Controle Strategische Goederen om ook bij die maandelijkse rapporten, waar het gevoelig kan zijn, een klein beetje duiding te geven. Zoals ik al zei, is omdat we de meest rigoureuze definitie toepassen, dat je dit catalogeert als militair gebruik. Je zou net zo goed kunnen zeggen dat het puur civiel is en dat we er geen melding van maken en er geen misbaar over moet worden gemaakt. Maar omdat we daar zeer rigoureus in zijn, is het wel gebeurd. Dan zou het wijzer zijn, denk ik, om net zoals bij de jaarrapporten daar twee lijntjes verduidelijking bij te zetten om alle misverstanden te vermijden.

De resolutie van het Vlaams Parlement van 29 mei 2013 stelt dat Syrië moet worden toegevoegd aan de lijst van onholdbestemmingen, wat ook is gebeurd, waardoor leveringen van wapens en militair materieel aan overheidsinstanties niet meer mogelijk zijn. In dezen zijn de afspraken van de resolutie niet geschonden. Het gaat hier om levering aan een privébedrijf, aan de private industrie. Zoals ik al zei, begrijp ik dat de aangehaalde formulering in de resolutie, de bedoeling van het parlement weergeeft dat geen Vlaams materieel ingezet wordt in het gewapend conflict in Syrië. Het is evident dat de regering daar ook volledig achter staat.

Mevrouw Soens heeft het woord.

Minister-president, dank voor uw antwoord. Volgens u hebt u dus geen reden om deze uitvoer te weigeren. Het zou gaan om puur civiel gebruik, maar ik heb nog altijd geen garantie gehoord dat ze niet militair kan worden ingezet. In een land in oorlog als Syrië, waarbij de gebieden waar er nog industriële activiteit mogelijk is, onder het regime van Assad staan, stel ik me toch heel erg de vraag of die machines niet gewoon kunnen worden opgevorderd door Assad of door iemand anders.

U zegt dat ze niet aangepast zijn voor militair gebruik, maar ze staan natuurlijk wel in het maandelijks verslag onder ‘ML06a voertuigen en onderdelen daarvoor speciaal ontworpen of aangepast voor militair gebruik’. Dat is het enige wat wij als parlementslid per maand krijgen. Wij kunnen daar niet uit opmaken wat die machines precies zijn of wat daar net het probleem mee is.

U hebt ook even de resolutie aangehaald die in de vorige legislatuur is goedgekeurd. Daar staat specifiek in “(...) om Syrië meteen toe te voegen aan de lijst van onholdbestemmingen waardoor het afleveren van wapenvergunningen voor het land vanuit Vlaanderen niet meer mogelijk wordt.” We kunnen er dus over discussiëren of onder “voor het land”, ook privébederijven vallen of niet.

Ik ben blij dat u zegt dat u wilt bekijken of extra duiding in die maandelijkse verslagen eventueel kan. Dat zou heel goed zijn. U hebt dat ook al aangehaald in de bespreking van het jaarverslag van 2013 en het halfjaarlijks verslag van 2014. Ik zou vragen om daar dan effectief werk van te maken.

Tot slot wil ik u nog aanraden om niet alleen mijn website even na te gaan, maar ook de website van sp.a, want daar staat een volgend persbericht op met onze reactie op uw persbericht. Maak u geen zorgen, ik zal gerust een verslagje maken van deze vraag voor mijn website. Ik zal meteen alles mooi duiden wat er gezegd is.

Met de nodige illustraties neem ik aan.

De heer Kennes heeft het woord.

Voorzitter, ik ga aan mijn vraag geen websitevervolg breien. Ik wil de minister-president wel bedanken voor de zeer gedetailleerde toelichting, tot en met de voorzorgsmaatregelen die genomen zijn om het bedrijf te screenen en ook de kamer van koophandel daarvoor in te schakelen. Je moet altijd heel voorzichtig zijn in die landen met alle mogelijke instellingen, maar ik heb toch begrepen dat het in dit geval echt wel een civiele eindbestemming heeft.

Ik wil de minister-president graag aanmoedigen om door te gaan wat betreft die transparantie, en een woordje uitleg in die verslagen te laten opnemen. Als het specifiek gaat over verduisteringskoplampen, maakt dat de link met het embargo en dan heeft iedereen er belang bij dat het op die manier snel geduid wordt zodat we daar geen polemiek rond moeten voeren. De zorg is immers groot bij iedereen, maar een polemiek hoeft voor mij niet. We moeten daar gewoon waakzaam over blijven, want de situatie is daar te ernstig.

De heer Van Esbroeck heeft het woord.

Voorzitter, minister-president, ik merk vooral dat Vlaanderen omzichtig omspringt met het verlenen van vergunningen voor dergelijke leveringen. Dat verheugt me. Daar moeten we uiteraard waakzaam voor blijven. Ik merk in het antwoord van de minister-president dat dat heel rigoureus gebeurt. Ik zou eens graag willen weten, en wil meteen een opdracht vanuit de commissie aan het Vredesinstituut voorstellen – hoe we een dergelijk initiatief nemen, kunnen we bespreken in de regeling der werkzaamheden – om een benchmark te laten maken door het Vredesinstituut over hoe de ons omringende landen omgaan met dit soort verdragen, handelsovereenkomsten, handelsvergunningen of uitleveringsvergunningen.

Het zou interessant kunnen zijn om te onderzoeken hoe de ons omringende landen, die in een gelijkaardige economische toestand verkeren, daarmee omgaan. Ik zal daartoe zeker een initiatief nemen.

Minister-president Geert Bourgeois

Ik kijk natuurlijk uit naar de commentaar die mevrouw Soens zal geven op haar website. Als ik de eerste commentaren zie, heb ik daar niet zoveel vertrouwen in. (Opmerkingen)

Dit gaat over civiel materieel voor civiel gebruik. Ik heb u gezegd wat de waarborgen zijn. Ik heb ook bevestigd dat het beter zou zijn dat we daar in het maandelijks rapport iets meer duiding over zouden geven. Ik kan u evenzeer bevestigen dat dit geen schending inhoudt van de onholdregeling. Het gaat niet over wapens. Het gaat niet over militair materieel dat aan een overheid wordt geleverd. We zijn hier zeer rigoureus geweest. FIT had ook kunnen zeggen: “Vervang die lampen door andere lampen.” Dan was het helemaal niets meer. Maar als u zover gaat om te vragen dat er niets meer mag worden geleverd aan de industrie in Syrië, dan zeg ik: neen! Als daar elke industriële activiteit moet verdwijnen, dan kunnen ze daar allemaal op de vlucht gaan. Dan is daar niets meer. Dit is een regulier bedrijf, dat die kalk verwerkt voor de productie die ik u heb beschreven. Als zij geen toelevering meer mogen krijgen, dan is het daar helemaal armoe en miserie.

Mevrouw Soens heeft het woord.

Het is nog maar de vraag of industriële activiteiten in een land in oorlog, zoals Syrië, nog echt onafhankelijk zijn van een of ander regime. Dat is gewoon mijn vraag.

Die vraag was, denk ik, retorisch. (Opmerkingen van Tine Soens)

Ik mag een vraag ontvankelijk of onontvankelijk verklaren. Ik heb hier gewoon een opinie meegegeven.

De vragen om uitleg zijn afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.