U bent hier

De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron (Groen)

Voorzitter, minister, ik zal niet vaak binnensluipen in deze commissie. Ik zal me beheersen. Als het echter een thema betreft dat verschillende raakvlakken met veel bevoegdheidsdomeinen heeft en als het daarenboven geografisch in mijn buurt gesitueerd is maar meer dan een Vlaams belang – met kleine b – heeft, dan kom ik uit mijn tent.

Minister Tommelein is minister van de Noordzee. Ik vind dat de mooiste titel die een minister kan hebben in dit land.

De voorzitter

Staatssecretaris Tommelein tot nader order. (Gelach)

Bart Caron (Groen)

Hoor ik enige nuance in uw stem of is het enige vorm van naijver of ijdelheid?

De voorzitter

Het gaat om de correctheid van de titulatuur. 

Bart Caron (Groen)

Pas op, er bestaan boetes voor ijdelheid. (Gelach)

Alle gekheid op een stokje, staatsecretaris voor de Noordzee, Bart Tommelein, stelt aan de Federale Regering voor om de procedure die werd opgestart voor het energieatol voor de Vlaamse kust stop te zetten. Ik zou daar een politieke analyse van kunnen maken of zelfs communautair, maar dat zal ik niet doen.

Ik wil wel enkele elementen in beeld brengen. Ik leg in eerste instantie de relatie met het project Vlaamse Baaien. De staatssecretaris haalt drie redenen aan om ermee te stoppen. Zo stootte het project op tegenstand vanwege de visuele hinder, het zou onvoldoende rendabel zijn en er zou een probleem zijn met ongewenste stromingen.

Het eerste argument van de visuele hinder lijkt me vooral een kwestie van smaak of misschien angst voor verandering. Een ongerept zicht op de zee is mooi, maar in vastgoedtermen ook bijzonder waardevol. Misschien is zicht op zee met atol ook wel mooi. Wie weet…

Een tweede argument leek me weinig ter zake te doen voor een vergunningverlenende overheid, ten minste als het project gerealiseerd zou worden door een consortium van een privé-investeerder. Rendabiliteit is dan hun zaak en niet die van u en mij, bij wijze van spreken.

Wanneer een landbouwer dezer dagen een aanvraag indient voor een nieuwe varkensstal, wordt die ook niet geweigerd op basis van het verlieslatende karakter van de varkenshouderij. Dat is misschien wel een extreem voorbeeld.

Het derde argument, minister, vind ik echter het interessantste. Blijkbaar zijn er studies gebeurd over de impact van een kunstmatig eiland op de stromingen, zeeleven, verzanding van de strandlijn enzovoort. De verstoring van allerlei natuurlijke processen en de gevolgen daarvan werden onderzocht. Ik ben geen wetenschapper, ik ga me hier voorzichtig over uitlaten.

Kunstmatige eilanden vormen in ieder geval een onderdeel in de het plan van de Vlaamse Baaien. Ze moesten in het originele plan een buffer vormen en zouden een ecologische meerwaarde creëren aan zee. Het zou zelfs een extra toeristisch facet worden als men daar pakweg een zeehondenkolonie zou ontdekken.

In eerste instantie werd gekeken naar de haalbaarheid van een energieatol omdat er daarbij, in tegenstelling tot de ‘functieloze’ eilanden, een bepaalde return on investment te behalen valt. Ik probeer geen uitspraken te doen over de zin of onzin van een energieatol op zich maar heb een aantal vragen.

Hoe reageert u op de stopzetting van het project van het energieatol? Had u hierover contact met staatssecretaris Tommelein, gezien de relatie met het plan Vlaamse Baaien?

Hebt u zicht op de resultaten van het onderzoek naar de stromingen, zandophopingen en dergelijke veroorzaakt door het atol? In welke zin was de impact negatief? Welke gevolgen hebben de schrapping van het energieatol en de negatieve impactstudie op het volledige project Vlaamse Baaien? Wanneer kunstmatige eilanden niet haalbaar blijken, hoe kan onze kust dan wel – het zijn niet de enige instrumenten – beveiligd worden tegen superstormen en een stijgend zeewaterpeil?

We kunnen rond dat energieatol allerlei dingen vertellen, maar ik wil de Vlaamse Baaien en de noodzaak van de kustbescherming toch beklemtonen. Dat is belangrijk. We staan morgen voor een klimaatconferentie. Alle wetenschappers zijn het erover eens dat we een stijging met 2 graden wellicht niet meer zullen halen. De problematiek van de bescherming van onze kust en het hinterland wordt daardoor meer dan ooit belangrijk. Schets de geest van mijn vraag alstublieft in die context, minister.

De voorzitter

Minister Weyts heeft het woord.

U weet dat de Noordzee federaal grondgebied is. Het al dan niet toekennen van een domeinconcessie aan de tijdelijke handelsvennootschap iLand voor “de bouw en de exploitatie van een installatie voor hydro-elektrische energieopslag in de zeegebieden ter hoogte van de Wenduinebank” is federale materie. Het energieatol-voorstel ging natuurlijk nagenoeg volledig uit van één element, namelijk de energiebevoorrading. Men heeft daaraan nog andere zaken gekoppeld, maar de hoofdzaak was uiteindelijk toch de energiebevoorrading.

De Vlaamse bevoegdheid stopt aan de laagwaterlijn, maar Vlaanderen heeft grosso modo drie categorieën van bevoegdheden op de Noordzee: ten eerste het vrijwaren van de toegang van onze havens en dus het baggeren, ten tweede de zeewering en ten derde het loodsen en de scheepvaartbegeleiding. Dat zijn de drie categorieën van bevoegdheden die Vlaanderen heeft op de Noordzee.

De Vlaamse Regering heeft op mijn initiatief een advies geformuleerd ten aanzien van de aanvraag van iLand tot het verkrijgen van de domeinconcessie. We hebben een voorwaardelijk positief advies verleend – een ja, maar –, met aandacht voor drie elementen. Ten eerste is er de voorwaarde dat het Vlaamse Gewest op geen enkele wijze mag worden gehinderd bij het uitoefenen van de eigen bevoegdheden die ik heb opgesomd. Ten tweede moet er worden voorkomen dat het Vlaamse Gewest eventuele extra kosten zou moeten dragen die aantoonbaar het gevolg zijn van de bouw of de exploitatie van het atol. Ten derde werd ook benadrukt dat de federale overheid het Vlaamse Gewest inspraak moet verlenen bij de opmaak van de inhoud van de studies en bijkomende onderzoeken. Daaraan hebben we ook de effecten in functie van de afzetting en de stroming gekoppeld. Ik heb dat persoonlijk opgenomen met de staatssecretaris in individuele gesprekken voorafgaand aan de beslissing van de Federale Regering.

Aansluitend op de inspraakprocedure met betrekking tot het verlenen van de concessie zijn er op administratief niveau ook nog contacten geweest. De beslissing die genomen is, neemt uiteraard de bezorgdheden die we hadden weg. Blijkbaar is een en ander namelijk zonder voorwerp geworden.

Uw vraag in verband met de resultaten van het onderzoek naar de gewijzigde stromingen veroorzaakt door het atol moet ik absoluut nuanceren. Het dossier dat werd ingediend bij de federale overheid ging in heel beperkte mate over de effecten naar stromingen toe. Er was bijvoorbeeld geen informatie opgenomen over de effecten van gewijzigde stromingen op de zeebodem. Daarvoor werd verwezen naar een nog op te starten MER-onderzoek. Ik heb toen uitdrukkelijk de bezorgdheid geuit dat we vanuit Vlaanderen vooral zicht wilden krijgen op de effecten inzake zandafzetting en de gevolgen voor de toegankelijkheid van onze havens in het bijzonder. Men heeft gezegd dat dat mee zou worden opgenomen in een MER-onderzoek na het verlenen van de concessie.

De Vlaamse Regering heeft in haar advies ook gesteld dat er in de aanvraag onvoldoende gegevens beschikbaar waren inzake de mogelijke impact van een atolconstructie op stromingssnelheden en stromingspatronen. Bovendien rijst de vraag welke morfologische veranderingen dit met zich mee zou brengen en wat de uiteindelijke impact zou zijn op de scheepvaart, op de toegankelijkheid van de havens van Zeebrugge en Blankenberge, en finaal op de kustveiligheid.

Wat zijn de gevolgen van de schrapping van het energieatol voor de Vlaamse Baaien? Er is een wezenlijk onderscheid. Het Masterplan Vlaamse Baaien wil de kustregio klimaatbestendig maken door maatregelen te treffen om de kustregio aan te passen aan de verwachte zeespiegelstijging en de extremere weersomstandigheden in 2100. Daarbij hanteert men een integrale gebiedsbenadering van de kust. Het kustsysteem in Vlaanderen wordt ontwikkeld vanuit een combinatie van veiligheid, aantrekkelijkheid, natuurlijkheid, duurzaamheid en economische ontwikkeling. Daar zit het wezenlijkste verschil. Vanuit het Masterplan Vlaamse Baaien hebben we de intentie om te zoeken naar een win-win. Hoe kun je op meerdere aspecten winst boeken? Daarom wordt, zoals bij het iLand-project, niet op één aspect ingezet. Men werkt veel ruimer.

Wat de bevindingen inzake kunstmatige eilanden betreft, is het zo dat men op basis van studies, maar dan in het kader van het Masterplan Kustveiligheid, die al dateren van enige tijd voordien, concludeerde dat aparte, geïsoleerde, kunstmatige eilandjes kilometers voor de huidige kustlijnen weinig effect hebben. Ze hebben een eerder beperkte impact op het reduceren van de golfimpact bij superstormen op de huidige kustlijn. Zij hebben dan een soort van golfbrekersfunctie.

De stand van zaken met betrekking tot het project Vlaamse Baaien is dat er nu veel studie wordt verricht naar de morfologie en de stromingen rond Zeebrugge omdat daar het probleem zich het meest concreet aandient. Door de vorm van de bescherming van de haven van Zeebrugge ontstaat er heel wat verderop erosie van het strand van Knokke. Daarom wordt in eerste instantie daarop gestudeerd. Daarbij is het wel de ambitie om te zoeken naar een combinatie van veiligheid, bescherming, toegankelijkheid van de havens en economische ontwikkeling in termen van Shortsea Shipping. Wat is het effect als je een soort vaargeul construeert tussen het huidige strand en een nieuw stuk landtong of een kunstmatig aangelegd eiland? Wat is het voordeel op het vlak van de economische ontwikkeling en de ontwikkeling van de havens, in combinatie met short sea shipping? Ook natuur is een ambitie. Zo komen we tot een ideaalbeeld.

Binnen het departement is een stuurgroep werkzaam, met enerzijds de afdeling Maritieme Toegang en anderzijds het Waterbouwkundig Laboratorium van Borgerhout. (Opmerkingen van Wouter Vanbesien)

Daar zijn andere commissies voor. (Gelach)

Volgend jaar hopen we klaar te zijn met die wetenschappelijke studie. Dan kunnen we alle aspecten bekijken in functie van hoe dat moet worden geoperationaliseerd en hoe je de stakeholders erbij kunt betrekken. De mogelijke win-winoperatie is dan de volgende stap.

De voorzitter

De heer Caron heeft het woord.

Bart Caron (Groen)

Minister, dank u voor uw antwoord, dat een aantal zaken inderdaad verduidelijkt. Het onderstreept de meervoudige aanpak van de Vlaamse Baaien: de economische, ecologische en toeristische doelen. Het antwoord volstaat voor mij zeker.

Voorzitter, ik wil wel eens oproepen om bijvoorbeeld volgend jaar eens een stand van zaken op te maken met betrekking tot de hele problematiek van de Vlaamse Baaien, een overzicht met experten erbij. Een tijdje geleden was er een onderzoek met verschillende scenario’s voor kustontwikkeling en dergelijke. We bevinden ons hier op een kruispunt van veel bevoegdheidsdomeinen. Het zou interessant zijn om eens een stand van zaken te krijgen. Welke projecten zijn er aangezet, enzovoort. Het is niet dringend, maar ik neem aan dat er nog wel collega’s zullen zijn die de ontwikkeling van dit meervoudige en zeer ingrijpende project graag zouden kennen.

De voorzitter

Minister Weyts heeft het woord.

Voor ons is het in eerste instantie heel essentieel omdat het effect op stroming en afzetting fundamenteel is. Vandaar dat wetenschappelijk onderzoek. Voor mij is dat nogal hocus pocus.

Wat zullen de gevolgen zijn, voor zover dat wetenschappelijk in te schatten is, als je zulke vaargeulen organiseert en een stroom van verkeer veroorzaakt? Wat nemen die met zich mee? Welke verplaatsingen van zand ontstaan er? Dat is van wezenlijk belang.

We kunnen volgend jaar zeker eens een overzicht geven, mijnheer Caron, als we verder staan met het wetenschappelijke luik.

De voorzitter

De vraag om uitleg is afgehandeld.

Vergadering bijwonen

U wil een vergadering  bijwonen? Dat kan! U kunt zich gewoon aanmelden bij de bezoekersingang (Leuvenseweg 86, 1000 Brussel).

Zolang er zitplaatsen vrij zijn, worden toehoorders binnengelaten. Zitplaatsen kunnen niet gereserveerd worden. Raadpleeg vooraf de agenda van de plenaire vergaderingen of de commissievergaderingen.

U kunt ook steeds de plenaire vergaderingen (her)bekijken via onze website of YouTube. 

Wanneer vinden de vergaderingen plaats? Raadpleeg de volledige agenda voor deze week, of de parlementaire kalender voor een algemeen beeld van de planning van de vergaderingen in het Vlaams Parlement.